# شيط — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D8%B7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شيط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: شيط

شاطَ الرجل يَشيطُ، أي هلك. ومنه قول الأعشى:
قد نَخْضِبُ العَيرَ من مَكْنونِ فائِلِهِ		وقد يَشيطُ على أَرْماحِنا البَطَـلُ
والإشاطَةُ: الإهلاكُ. وقولهم: شاطَتِ الجَزورُ، أي لم يبقَ منها نصيبٌ إلاّ قُسِمَ. وأَشاطَها فلان، وذلك أنَّهم إذا اقتسموها وبقي بينهم سَهمٌ فيقال من يُشيطُ الجَزورَ? أي مَن ينفق هذا السهم. فإذا لم يبق منها نصيب قالوا: شاطَتِ الجَرورُ، أي نَفَقَتْ. وشاطَ فلانٌ الدماءَ، أي خلطها، كأنَّه سفَكَ دمَ القاتل على دم المقتول. قال الشاعر:
أَحارِثُ إِنَّا لو تُشاطُ دِماؤُناتَزَيَّلْنَ حتى لا يَمَسَّ دَمٌ دَما
وشاطَ فلانٌ، أي ذهبَ دمُه هَدَراً. ويقال أَشاطَهُ وأَشاطَ بدمه وأَشاطَ دمه، أي عرَّضه للقتل. وشاطَ، بمعنى عَجِلَ. وشاطَ السمنُ، إذا نضِجَ حتَّى يحترق، وكذلك الزيت. وشاطَتِ القدرُ، أي احترقتْ ولصِق بها الشيءُ، وأَشَطْتُها أنا. والشِياطُ: ريحُ قُطنةٍ مخترقةٍ. يقال: شَيَّطْتُ رأسَ الغنم وشَوَّطْتُهُ، إذا أحرقت صُوفَه لتنظِّفه. يقال: شَيَّطَ فلانٌ اللَّحْمَ، إذا دخَّنهُ ولم يُنْضِجُهُ. وغَضِبَ فلانٌ فاسْتَشاطَ، أي احتدمَ، كأنَّه التهَبَ في غضَبه. قال الأصمعيُّ: هو من قولهم ناقةٌ مِشْياط، وهي التي يسرع فيه السِمَنُ. وإبلٌ مَشايِيطٌ. واسْتَشاطَ البعيرُ، أي سَمِنَ.

### Türkçe

**شاطَ** adam **يَشيطُ**, yani helâk oldu. Ondan A‘şâ’nın sözü:
قد نَخْضِبُ العَيرَ من مَكْنونِ فائِلِهِ		وقد **يَشيطُ** على أَرْماحِنا البَطَـلُ

Ve **الإشاطَةُ**: helâk etme. Ve onların sözü: **شاطَتِ الجَزورُ**, yani ondan bir pay kalmadı, ancak taksim edildi. Ve falan onu **أَشاطَ**; bu da şudur ki: onu paylaştıkları zaman ve aralarında bir hisse kaldığı zaman “**مَن يُشيطُ الجَزورَ?**” denir; yani bu hisseyi kim harcar? Ondan bir pay kalmadığı zaman dediler ki: **شاطَتِ الجَرورُ**, yani telef oldu. Ve falan **شاطَ** kanları, yani onları karıştırdı; sanki katilin kanını maktulün kanı üzerine döktü. Şair dedi ki:
أَحارِثُ إِنَّا لو تُشاطُ دِماؤُناتَزَيَّلْنَ حتى لا يَمَسَّ دَمٌ دَما

Ve falan **شاطَ**, yani kanı heder olarak gitti. Ve denir: onu **أَشاطَهُ** ve kanıyla **أَشاطَ** ve kanını **أَشاطَ**, yani onu öldürülmeye maruz bıraktı. Ve **شاطَ**, acele etti mânâsınadır. Ve **شاطَ** yağ, piştiği zaman ta ki yanıncaya kadar; aynı şekilde zeytinyağı. Ve **شاطَتِ** tencere, yani yandı ve şey ona yapıştı; ve ben onu **أَشَطْتُ**. Ve **الشِياطُ**: delinmiş bir pamuğun rüzgârı. Denir: koyunun başını **شَيَّطْتُ** ve onu **شَوَّطْتُ**, yününü temizlemek için yaktığın zaman. Denir: falan eti **شَيَّطَ**, onu tütsülediği ve onu pişirmediği zaman. Ve falan öfkelendi de **فاسْتَشاطَ**, yani alevlendi; sanki öfkesinde tutuştu. Asma‘î dedi ki: bu, onların “**ناقةٌ مِشْياط**” sözündendir; o, semizliğin onda çabuk olduğu (deve)dir. Ve “**إبلٌ مَشايِيطٌ**”. Ve deve **اسْتَشاطَ**, yani semizledi.
