# شيم (ش-ي-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%8A%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ي - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والميم و و ا ي ء معهما
و ش م، ش ي م، م ش ي، م ي ش، ش أ م، م أ ش مستعملات
وشم:
الوشم: أن تَشِمَ المرأةُ يدها بنؤورٍ أو نيل.. وشمت الجارية، واستوشمت. وفي الحديث: "لعن الله الواشمة والمُستوشمة والمتشمة".
وأوشمت الأرض: ظهر شيء من نباتها، متفرق، شبِّه بالوشم، وجمعه: وُشُوم.
شيم:
شيمةُ الإنسان: خلقه.
والأشيم من كلِّ شيء: الذي به شامة. والشّامةُ: علامة مخالفة لسائر اللّون والأنثى، شيماء. والشَّيم من قولك: شمتُ السَّحاب، أي: نظرت أين يقصد، وأين يمطر، وشمتُ السَّيف أشيمهُ: غمدته. وشام فيها: دخل فيها: قال:
قال ألا أشيمه قالت: بلى
فشام فيها مثل مهزام الغضا
ويروى:مثل محراث العصا،ويروى: مثل مزمرازم العصا، والهزام الذي يهزام به الخبز، إذا أخرج من الملة ليسقط ما عليه من رماد.
مشي: المشية: ضرب من المشي.
والمشاء، ممدود:الدواء الذي يسهل وهو: المشوّ والمشي.. شربت مشوّا ومشياً وشماء، وهو استطلاق البطنهدنو، والفعلُ: استمشى إذا شرب المشَّي، والدّواء يمشيه. والمشاءُ، ممدود: فعل الماشية، تقول: إن فلاناً لذو مشاءٍ وماشية. وأمشى فلانٌ: كثرت ماشيته، قال:
وكلُّ فتىً وإن أمشى وأثرى		ستخلجُه عن الدُّنيا منـون
ميش:
الميشُ: أن تميش المرأة القطن بيدها إذا زبدته بعد الحلج، تقطِّعه، وتؤلِّفه، قال:
عاذل، قد أولعتِ بالتَّرقيشِ
إليّ سرٍّ فاطرفي وميشي
وماش بين القوم ومأش: أفسد.
والماشُ: حبٌّ من الغلات معروف.
شأم:
الشَّأم: أرض، سمِّيت به لأنها من مشأمة القبلة.. وشأمتُ القوم: يسرتهم.
والمشأمةُ من الشُّؤم، ويقال: رجل مشؤوم، وقد شئم.. وشأم فلانٌ أصحابه، إذا أصابهم شؤومٌ من قبله. ويقال: طائرٌ أشأمُ وطيرٌ أشأم. والجميع: الأشائم.. ويقال: جرت لهم طير الأشائم، أي: جرت بالشُّؤوم.
مأش:
مأش المطرُّ الأرض إذا سحاها، قال:
وقلتُ يوم المطرِ المئيشِ
أقاتلي حبُّكِ أم مُعيشـي

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**و ش م**، **ش ي م**، **م ش ي**، **م ي ش**، **ش أ م**، **م أ ش** kullanımdadırlar.
**وشم**:
**الوشم**: kadının elini **بنؤورٍ** veya **نيل** ile dövmelemesidir.. **وشمت** cariye, ve **استوشمت**. Hadiste: “Allah **الواشمة** ve **المُستوشمة** ve **المتشمة**’ye lanet etti.”
**وأوشمت** yer: bitkisinden bir şey göründü, dağınık; dövmeye benzetildi; onun çoğulu: **وُشُوم**.

**شيم**:
İnsanın **شيمةُ**’si: huyudur.
Her şeyden **الأشيم**: kendisinde **شامة** olan. **والشّامةُ**: rengin geri kalanına aykırı bir alâmettir; dişisi: **شيماء**. **والشَّيم** senin “**شمتُ السَّحاب**” sözündendir; yani: nereye yöneldiğine ve nerede yağmur yağdıracağına baktım. Ve “**شمتُ السَّيف أشيمهُ**”: onu kınına soktum. Ve “**شام فيها**”: onun içine girdi; dedi ki:
Dedi: “Onu kınına sokayım mı?” dedi: “Evet.”
Böylece onun içine, **مهزام الغضا** gibi girdi.
Ve rivayet olunur: “**مثل محراث العصا**”, ve rivayet olunur: “**مثل مزمرازم العصا**”. **الهزام**: ekmeğin onunla silkelenip sallandığı şeydir; **الملة**’den çıkarıldığında, üzerindeki külün düşmesi için.

**مشي**: **المشية**: yürüyüşten bir türdür.
Ve **المشاء** (uzatılmış): kolaylaştıran ilaçtır; o: **المشوّ** ve **المشي**’dir.. **مشوّاً** ve **مشياً** ve **وشماء** içtim; o, karnın gevşeyip akmasıdır, yakın. Fiil: **استمشى**; **المشَّي**’yi içtiği zaman; ve ilaç onu yürütür (ishal eder). Ve **المشاءُ** (uzatılmış): davarın fiilidir; dersin ki: “Şüphesiz falan kimse **مشاءٍ** ve **ماشية** sahibidir.” Ve “**أمشى** falan”: davarı çoğaldı; dedi ki:
Her delikanlı, ister **أمشى** olsun ister zenginleşsin,
Onu dünyadan **منـون** koparıp çekecektir.

**ميش**:
**الميشُ**: kadının pamuğu, çırpıp kabarttıktan sonra **الحلج**’den sonra eliyle **تمييش** etmesidir; onu parçalara ayırır ve birleştirir; dedi ki:
Kınayıcı, sen **بالتَّرقيشِ**’e tutulmuşsun,
Bana bir sır; öyleyse gözünü indir ve **ميشي**.
Ve “**ماش** kavim arasında” ve “**مأش**”: bozdu.
Ve **الماشُ**: hububatlardan bilinen bir danedir.

**شأم**:
**الشَّأم**: bir yerdir; onunla adlandırıldı; çünkü o, kıblenin **مشأمة** tarafındandır.. Ve “**شأمتُ** kavmi”: onları sola aldım.
Ve **المشأمةُ** **الشُّؤم**’dandır. Ve denir: **رجل مشؤوم**; ve **شئم** olmuştur.. Ve “**شأم** falan, arkadaşlarını”: eğer onun tarafından onlara bir **شؤومٌ** isabet ederse. Ve denir: **طائرٌ أشأمُ** ve **طيرٌ أشأم**. Hepsi: **الأشائم**. Ve denir: “Onlara **طير الأشائم** cereyan etti”; yani: **بالشُّؤوم** ile cereyan etti.

**مأش**:
“**مأش** yağmur, yeri”: onu sıyırıp süpürdüğü zaman; dedi ki:
Ve dedim, **المطرِ المئيشِ** gününde:
Senin sevgin mi beni öldürüyor, yoksa **مُعيشـي** mi?

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشامُ: جمع شامَةٍ، وهي الخال. وهي من الياء، تقول منه رجلٌ مَشيمٌ ومَشْيومٌ. وماله شامَةٌ ولا زَهْراء، أي ناقة سوداء ولا بيضاء. والأَشْيَمُ: الرجل الذي به شامَةٌ. والجمع شيمٌ. والشيمُ أيضاً: ضربٌ من السَمَك. والشومُ: السودُ. قال أبو ذؤيب يصف خمراً:
فلا تُشْتَرى إلاَّ بربحِ سِـبـاؤهـابناتُ المخاضِ شومُها وحِضارُها
أي سودُها وبيضُها. قال الأصمعيُّ: هكذا سمعتها وأظنها جمعاً، واحدُها أَشْيَمُ. والمَشيمَةُ: الغِرْسُ، والجمع مَشايمُ. وشِمْتُ السيفَ: أغمدته. وشِمْتُهُ: سَلَلْتُهُ، وهو من الأضداد. وشِمْتُ مخايلَ الشيء، إذا تطلّعتَ نحوها ببصرَك منتظراً له. وشِمْتُ البرق، إذا نظرتَ إلى سحابته أي تُمطِر. وتَشَيَّمَهُ الضِرامُ، أي دخَله. وقال:
غابٌ تَشَيَّمَهُ ضِرامٌ مُثْقَبُ
وانْشامَ الرجلُ، إذا صار منظوراً إليه. والانْشِيامُ في الشيء: الدخولُ فيه. والشيمَةُ: الخُلقُ. وقال الأصمعيُّ: الشيمَةُ والشِيامُ: الترابُ يُحفَر من الأرض.

##### Türkçe

**الشامُ**: **شامَةٍ**’nin çoğuludur; o da ben’dir. O, **الياء**’dandır; ondan “**مَشيمٌ**” ve “**مَشْيومٌ**” adam dersin. Ve onun ne **شامَةٌ**’si vardır ne de **زَهْراء**’sı; yani ne siyah bir dişi deve ne de beyaz. Ve **الأَشْيَمُ**: üzerinde **شامَةٌ** bulunan adamdır. Çoğulu **شيمٌ**’dir. Ve **الشيمُ** ayrıca: balıktan bir türdür. Ve **الشومُ**: siyahlar(dır). Ebû Züeyb şarap tasvir ederek dedi ki:
فلا تُشْتَرى إلاَّ بربحِ سِـبـاؤهـابناتُ المخاضِ شومُها وحِضارُها
Yani onların siyahları ve beyazları. el-Asma‘î dedi ki: Onu işte böyle işittim ve onun bir çoğul olduğunu sanıyorum; onun teki **أَشْيَمُ**’dur. Ve **المَشيمَةُ**: fidan dikimi(=dikilen fidan)dır; çoğulu **مَشايمُ**’dir. Ve **شِمْتُ السيفَ**: onu kınına soktum. Ve **شِمْتُهُ**: onu kından çektim; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve **شِمْتُ مخايلَ الشيء**: eğer ona, onu bekleyerek gözünle doğru bakıp gözetlediysen. Ve **شِمْتُ البرق**: eğer onun bulutuna baktıysan; yani yağmur yağdırır. Ve **تَشَيَّمَهُ الضِرامُ**: yani ona girdi. Ve dedi ki:
غابٌ تَشَيَّمَهُ ضِرامٌ مُثْقَبُ
Ve **انْشامَ الرجلُ**: eğer bakılır hâle geldiyse. Ve bir şeyde **الانْشِيامُ**: onun içine girmektir. Ve **الشيمَةُ**: huydur. el-Asma‘î dedi ki: **الشيمَةُ** ve **الشِيامُ**: yerden kazılan topraktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والياء وما يثلثهما)
(شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])
(شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ.
(شيح) الشين والياء والحاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدهما على جِدٍّ وحَذَرٍ، والآخر على إعراض.
فأمَّا الأوَّل فقول العرب: أشاحَ على الشيءِ، إِذا واظَبَ عليه وَجَدّ فيه قال الراجز:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
وقال آخر:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
وأمَّا الشِّياح فالحِذَار. ورجل شائحٌ. وهو قوله:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
والمَشْيُوحاء: أَنْ  يكون القومُ في أمرٍ يَبْتَدِرونه؛  يقال هم في مَشْيُوحاءَ.
وأما الآخر فيقال: أشاحَ بوجهه، أي أعرض. ويقال إِنَّ اشتقاقَه من قولهم أشاحَ  الفرسُ بذنَبه، إذا أرخاه.
ومما شذَّ عن البابين جميعاً: الشِّيح، وهو نبتٌ.
(شيخ) الشين والياء والخاء كلمة واحدة، وهي الشَّيخ. تقول: هو شيخٌ، وهو معروف، بيِّن الشَّيخوخة([8]) والشَّيَخ والتّشييخ. وقد قالوا أيضاً كلمةً، قالوا: شَيَّخت عليه([9]).
(شيد) الشين والياء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رفعِ الشّيء. يقال شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً. وهو قصرٌ مَشِيدٌ، أي معمولٌ بالشِّيد. وسمِّي شِيداً  لأنَّ به يُرفَعُ البناء. يقال قَصرٌ مَشِيدٌ أي مُطَوّل. والإشادة: رفْع الصَّوت والتنويه.
(شيص) الشين والياء والصاد. يقال إنَّ الشِّيص أردأ التَّمْر.
(شيط) الشين والياء والطاء أصلٌ يدلُّ على ذَهاب الشيء، إمّا احتراقاً وإما غَيْرَ ذلك. فالشَّيْط مِنْ شاط الشَّيءُ، إِذا احترق. يقال شيَّطت اللَّحم. ويقولون: شَيَّطه، إذا دَخَّنه ولم يُنْضِجْه. والأوَّلُ أصحُّ وأقيَس.
ومن المشتقّ من هذا : استشاط الرَّجلُ، إذا احتدَّ غضَباً. ويقولون: ناقةٌ مِشياط، وهي التي يطير فيها السِّمَن.
ومن الباب الشَّيطان، يقارب الياء فيه الواو، يقال شَاط يَشِيط، إِذا بَطَل. وأشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ، إِذا أبطَلَه. وقد مضى الكلامُ في اشتقاقِ اسم الشَّيطان.
(شيع) الشين والياء والعين أصلان، يدلُّ أحدُهما على معاضدة ومساعفة، والآخر على بَثٍّ وإشادة.
فالأوّل: قولُهم شَيَّعَ فلانٌ فلاناً عند شُخوصه. ويقال آتِيكَ غداً أو شَيْعَه، أي اليوم الذي بعده، كأنَّ الثاني مُشَيِّع للأوّل في المضيّ. وقال الشّاعر([10]):
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
وقال للشجاع : المشيَّع؛ كأنَّه لقُوَّته قد قَوِي وشُيِّع بغيره، أو شُيِّع بقُوّة.
وزعم ناسٌ أنَّ الشَّيْعَ شِبل الأسد، ولم أسمْعه من عالمٍ سَماعاً. ويقول ناس: إنَّ  الشَّيْع المِقدار، في قولهم: أقام شهراً أو شَيْعَه. والصَّحيح ما قلته، في أنَّ المشيِّع هو الذي يُساعِد الآخَر ويقارنه. والشِّيعة: الأعوان والأنصار.
وأما الآخر [فقولهم] : شاع الحديث، إِذا ذاع وانتشر. ويقال شَيَّع الراعي إِبلَه، إِذا صاح فيها. والاسم الشِّيَاع: القصبة التي ينفُخُ فيها الراعي. قال:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
ومن الباب قولهم في ذلك: له سهم شائع، إذا كان غير مقسومٍ. وكأنَّ من لـه([11]) سهمٌ ونَصِيب انتشرَ في السَّهم حتَّى أخذه، كما يَشِيعُ الحديثُ في الناس فيأخذ سَمع كلِّ أحد.
ومن هذا الباب: شيَّعت النّارَ في الحطب، إِذا ألهَبْتَها.
(شيق) الشين والياء والقاف كلمة. يقال إنَّ الشِّيق الشّق الضّيق في رأس الجبل. قال:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *
(شيم) الشين والياء والميم أصلان متباينان، وكأنَّهما من باب الأضداد إِذْ أحدُهما يدلُّ على الإظهار، والآخَر يدلُّ على خلافه.
فالأول قولهم: شِمْت السّيفَ، إذا سللَتَه. ويقال للتُّراب الذي يُحفَر فيستخرج من الأرض الشِّيمة، والجمع الشِّيَم.* ومن الباب: شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً، إِذا رَقَبْتَه تنظر أينَ يَصُوب. وهذا محمول على الذي ذكرناه من شَيْم السَّيف. وقال الأعشى:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])كأنّه لما رَقَبَ السَّحاب شام بَرقَه كما يُشامُ السَّيف.
والأصل الآخَر: قولُهم شِمت السّيفَ، إِذا قَرَبْتَه([14]). ومن الباب الشِّيمة: خَلِيقة الإنسان، سمِّيت شيمةً لأنَّها كأنها مُنْشامة فيه داخلةٌ مستكِنّة. والانشيام: الدُّخول في الشيء؛ يقال: انشام في الأمر، إذا دخلَ فيه. والمَشِيمَة: غِشاءُ وَلَدِ الإنسان، وهو الذي يقال لـه مِنْ غيرِهِ السَّلَى. وسمِّيت بذلك كأن الولد قد انشام فيها.
فأمَّا الشَّامَة فيمكن أن يكون من الباب الأول؛ لأنَّها شيء بارزٌ، يقال منها رجلٌ أشيم، وهو الذي به شامة.
(شين): الشين والياء والنون كلمةٌ تدلُّ على خلاف الزينة. يقال شانَه خلافُ زانه. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) الرجز لسالم بن دارة، كما في الخزانة (1: 293).
([2]) ديوان عبيد بن الأبرص 6 والقصائد العشر 304 وصدره:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدره في اللسان (شيب):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    على أنَّ الصواب نسبته إلى عبيد بن الأبرص. انظر المرجعين السابقين.
([4]) البيت في المجمل واللسان (شيب).
([5]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (شيح).
([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 116، واللسان (شيح) وصدره:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) لأبي السوداء العجلي، كما في اللسان (شيح). وقبله :
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) في المجمل: "الشيخ معروف، وهو بين الشيخوخة".
([9]) في المجمل: "وذكر أبو عبيد: شيَّخت عليه، أي عبت وشنعت".
([10]) هو عمرو بن أبي ربيعة. ديوانه 106 واللسان (شيع).
([11]) في الأصل: "وكأنَّه من الأول".
([12]) أنشده في اللسان (شيق).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) قرب السيف: جعله في قرابه، وهو الغمد.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الياء** وما يثلثهما)

(**شيأ**) **الشين** ve**الياء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **شَيَّأ الله وجْهَه**; ona çirkinlikle beddua ettiği zaman. Ve **وجهٌ مُشَيَّأٌ**. Ve şu beyit okunmuştur:
إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ ***
قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ
مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1])

(**شيب**) **الشين** ve**الياء** ve**الباء**. Bu, **الشين** ve**الواو** ve**الباء** بابına yakındır; ikisi de, şeyin şeyle karışmasında bütünüyle birbirine yaklaşır. Bundan: **الشَّيب**: başın ağarması; denir: **شاب يَشيب**. **الكسائيّ** dedi: **شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه**; ve **أشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه**. Ve adam, **شابَ** olduğu zaman **أَشْيَب**tir. Ve **الشِّيب**: üzerine kar düşen dağlar; bu, **الشَّيْب**dendir. Şair dedi:
شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت  *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا
Dağları kasteder; kar sebebiyle beyazladıkları zaman. Ve **عبيد** şiirinin tefsirinde, onun şu sözü hakkında buldum:
* والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) *
**الشَّيب** ile **المَشِيب**in bir olduğunu. Dedi: Ve **الأصمعيّ** dedi: **الشَّيب**: saçın beyazlığıdır; **المشيبُ** ise: adamın, yaşlılık ve ağarmaya sahip erkeklerden olan **الشِّيب** sınırına girmesidir. Ve yine bu yerde dedi: **ابن السّكّيت** **عديٍّ**in şu sözü hakkında dedi:
* والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) *
**المَشِيب** ile onu beyazlattı demek istedi; manası onu karıştırdı değildir. Ve şu beyit okunmuştur:
قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ  *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])
yani: onun siyahını beyazlattı. Ve **شِيبان** ve **مِلْحان**: *قِماح aylarıdır; ikisi kışın en şiddetli soğuğudur; üzerindeki kırağı sebebiyle yerin beyazlığından dolayı böyle adlandırıldılar.

Ve bu babdan şâz olan şeylerden: onların şu sözü: **باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ**; iftizâz edildiği zaman. Ve **باتَتْ بليلةِ حُرّةٍ**; iftizâz edilmediği zaman.

(**شيح**) **الشين** ve**الياء** ve**الحاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri ciddiyet ve sakınmaya, diğeri yüz çevirmeye delâlet eder.
Birincisine gelince: Arapların sözü: **أشاحَ على الشيءِ**; ona devam edip onda ciddiyet gösterdiği zaman. **الراجز** dedi:
* قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) *
Bir başkası dedi:
* وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) *
Ve **الشِّياح**: sakınmadır. Ve **رجل شائحٌ**. Ve bu, onun şu sözüdür:
* شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) *
Ve **المَشْيُوحاء**: kavmin, üzerine atılıp girişecekleri bir işte olmalarıdır; denir: onlar **مَشْيُوحاءَ** içindedir.
Diğerine gelince: denir: **أشاحَ بوجهه**; yani yüz çevirdi. Ve denir ki onun اشتقاقı, onların şu sözündendir: **أشاحَ  الفرسُ بذنَبه**; onu salıverdiği zaman.
Ve iki babın da dışına çıkan şeylerden: **الشِّيح**; o bir bitkidir.

(**شيخ**) **الشين** ve**الياء** ve**الخاء** tek bir kelimedir; o da **الشَّيخ**tir. Dersin: o **شيخٌ**tur; o bilinen bir şeydir; **الشَّيخوخة**si açık-seçiktir([8]); ve **الشَّيَخ** ve**التّشييخ**. Ve ayrıca bir kelime de söylediler; dediler: **شَيَّخت عليه**([9]).

(**شيد**) **الشين** ve**الياء** ve**الدال** tek bir asıldır; bir şeyin yükseltilmesine delâlet eder. Denir: **شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً**. Ve o, **قصرٌ مَشِيدٌ**dur; yani **الشِّيد** ile yapılmış. Ve **شِيداً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bina yükseltilir. Denir: **قَصرٌ مَشِيدٌ**; yani uzatılmış/yükseltilmiş. Ve **الإشادة**: sesin yükseltilmesi ve anma/şöhretlendirmedir.

(**شيص**) **الشين** ve**الياء** ve**الصاد**. Denir ki **الشِّيص** en kötü hurmadır.

(**شيط**) **الشين** ve**الياء** ve**الطاء** bir asıldır; şeyin gitmesine delâlet eder; ya yanma ile ya da başka bir şeyle. O hâlde **الشَّيْط**: **شاط الشَّيءُ**dan; şey yandığı zaman. Denir: **شيَّطت اللَّحم**. Ve derler: **شَيَّطه**; onu dumanlandırıp pişirmediği zaman. Birincisi daha sahih ve daha kıyasîdir.
Ve bundan türeyenlerden: **استشاط الرَّجلُ**; öfkeyle şiddetlendiği zaman. Ve derler: **ناقةٌ مِشياط**; o, semizliğin içinde uçuştuğu (çok arttığı) devedir.
Ve babdan **الشَّيطان**: onda **الياء** **الواو**ya yaklaşır; denir: **شَاط يَشِيط**; bâtıl olduğu zaman. Ve **أشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ**; onu iptal ettiği zaman. **الشَّيطان** adının اشتقاقı hakkında söz daha önce geçti.

(**شيع**) **الشين** ve**الياء** ve**العين** iki asıldır; bunlardan biri yardımlaşma ve desteklemeye, diğeri yaymaya ve yükseltip duyurmaya delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: **شَيَّعَ فلانٌ فلاناً** onun yola çıkışı sırasında. Ve denir: **آتِيكَ غداً أو شَيْعَه**; yani ondan sonraki gün; sanki ikincisi, gitmede birincinin **مُشَيِّع**idir. Şair([10]) dedi:
قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا  *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا
Ve **الشجاع** için **المشيَّع** denildi; sanki kuvveti sebebiyle kuvvetlenmiş ve başkasıyla **شُيِّع** edilmiş; yahut bir kuvvetle **شُيِّع** edilmiştir.
Ve bir topluluk, **الشَّيْع**ın aslan yavrusu olduğunu iddia etti; onu bir âlimden işitme olarak işitmedim. Ve bir topluluk der ki: **الشَّيْع** miktardır; onların şu sözünde: **أقام شهراً أو شَيْعَه**. Sahih olan, benim söylediğimdir: **المشيِّع** başkasına yardım eden ve ona eşlik edendir. Ve **الشِّيعة**: yardımcılar ve destekçilerdir.
Diğerine gelince [onların sözü]: **شاع الحديث**; yayıldığı ve yayılarak dağıldığı zaman. Ve denir: **شَيَّع الراعي إِبلَه**; onlara bağırdığı zaman. İsim **الشِّيَاع**tır: çobanın içine üflediği kamış. Dedi:
* حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع *
Ve bu hususta babdandır onların şu sözü: **له سهم شائع**; bölünmemiş olduğu zaman. Sanki kimin([11]) bir payı ve nasibi varsa, onu alana dek payın içinde yayılıp dağılmıştır; tıpkı hadisin insanlar içinde yayılıp her birinin işitmesini alması gibi.
Ve bu babdandır: **شيَّعت النّارَ في الحطب**; onu alevlendirdiğin zaman.

(**شيق**) **الشين** ve**الياء** ve**القاف** bir kelimedir. Denir ki **الشِّيق** dağın başındaki dar yarıktır. Dedi:
* شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) *

(**شيم**) **الشين** ve**الياء** ve**الميم** iki ayrı asıldır; sanki zıtlar babındandır; çünkü bunlardan biri izhâra delâlet eder, diğeri onun tersine delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **شِمْت السّيفَ**; onu kınından çektiğin zaman. Ve yerden kazılıp çıkarılan toprağa **الشِّيمة** denir; çoğulu **الشِّيَم**dir.* Ve babdandır: **شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً**; nereye yönelip akacağını görmek için onu gözetlediğin zaman. Bu, bizim zikrettiğimiz **شَيْم السَّيف**e hamledilmiştir. Ve **الأعشى** dedi:
فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])
Sanki bulutu gözetlediğinde, kılıcın gözetlenmesi gibi onun şimşeğini gözetledi.
Diğer asıl: onların sözü: **شِمت السّيفَ**; onu kınına yaklaştırdığın zaman([14]). Ve babdandır **الشِّيمة**: insanın huyu/tabiatı; ona **شيمة** denildi; çünkü sanki onun içinde nişanlanmış, içine girmiş, gizlenip yerleşmiş gibidir. Ve **الانشيام**: bir şeyin içine girmektir; denir: **انشام في الأمر**; ona girdiği zaman. Ve **المَشِيمَة**: insan yavrusunun zarıdır; başkasında ona **السَّلَى** denir. Böyle adlandırıldı; sanki çocuk onun içinde **انشام** etmiş gibidir.
**الشَّامَة**ya gelince: birinci babdan olabilir; çünkü o, dışarıda belirgin bir şeydir; ondan denir: **رجلٌ أشيم**; üzerinde ben olan kimsedir.

(**شين**): **الشين** ve**الياء** ve**النون** ziynetin zıddına delâlet eden bir kelimedir. Denir: **شانَه**; **زانه**nin zıddıdır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Recez, **سالم بن دارة**’yadır; **الخزانة**’da (1: 293) olduğu gibi.
([2]) **ديوان عبيد بن الأبرص** 6 ve **القصائد العشر** 304; ve صدرُه:
* إِما قتيل وإما هالك *
([3]) صدرُه **اللسان**’da (**شيب**):  * تصبو وأنى لك التصابي*
    Şu var ki doğru olan, onu **عبيد بن الأبرص**’a nispet etmektir. Önceki iki kaynağa bak.
([4]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**شيب**).
([5]) **أبي النجم العجلي**’yedir; **اللسان**’da (**شيح**) olduğu gibi.
([6]) **أبي ذؤيب الهذلي**’yedir; divanında 116; ve **اللسان** (**شيح**); ve صدرُه:
* بدرت إلى أولاهم فسبقتهم *
([7]) **أبي السوداء العجلي**’yedir; **اللسان**’da (**شيح**) olduğu gibi. Ve ondan önce:
* إذا سمعن الرز من رباح *.
([8]) **المجمل**’de: “**الشيخ** bilinen bir şeydir; ve o, **الشيخوخة** bakımından açıktır.”
([9]) **المجمل**’de: “Ve **أبو عبيد** zikretti: **شيَّخت عليه**; yani ayıpladım ve çirkinledim.”
([10]) O, **عمرو بن أبي ربيعة**’dır. Divanı 106 ve **اللسان** (**شيع**).
([11]) Asılda: “Sanki o birincidendir.”
([12]) Onu **اللسان**’da (**شيق**) okuttu.
([13]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([14]) Kılıcı yaklaştırmak: onu kınına koymaktır; o da kılıfıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ي م
برق مشيم وقد شيم في فرع السحاب شيما‏.‏
وشمت السيف‏:‏ سللته وقربته‏.‏
ورجل أشيم‏:‏ به شامة وامرأة شيماء‏.‏
وهو حسن الشيمة والشيم وتقول‏:‏ ليس بمفطوم عن شيمه مفطور عليها في المشيمه‏.‏
وتشيم الحرق القصب‏:‏ دخل فيه وخالطه‏.‏
قال ساعدة أفمنك لا برق كأن وميضه غاب تشيمه ضرام مثقب ومن المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ حتى إذا الهيق أمسى شام أفرخه وهن لا مؤيس نأياً ولا كثب وشم ما بين البلدين‏:‏ قدّر‏.‏
وانظر كم بينهما‏.‏
وإن فلاناً لموسر ولا أشيمه أي لا أنظر إليه من فقر يعني أنه غنيّ عنه‏.‏
وتشيمه الشيب‏:‏ خالطه‏.‏
وماله شامة ولا زهراء‏:‏ ناقة سوداء ولا بيضاء‏.‏
وصاروا شاماً في البلاد‏:‏ متفرقين تفرق الشام في الجسد‏.‏
قال‏:‏ أتت أم اللهيم فصيرتهم أحاديثاً وشاماً في البلاد

##### Türkçe

ش ي م
**برق مشيم**: ve gerçekten o, bulutun dalında **شيما** olarak **شيم** etti.
**وشمت السيف**: onu kınından çektim ve onu yaklaştırdım.
Ve **رجل أشيم**: onda bir ben vardır; ve **امرأة شيماء**.
Ve o, **الشيمة** ve **الشيم** bakımından güzeldir; ve dersin ki: o, **شيمه**’sinden sütten kesilmiş değildir; **المشيمه**’de onun üzerine yaratılmıştır.
Ve **تشيم الحرق القصب**: onun içine girdi ve ona karıştı.
**قال ساعدة**:
أفمنك لا برق كأن وميضه
غاب تشيمه ضرام مثقب
Ve mecazdan: **قول ذي الرمة**:
حتى إذا الهيق أمسى شام أفرخه
وهن لا مؤيس نأياً ولا كثب
**وشم ما بين البلدين**: takdir etti.
Ve ikisi arasında ne kadar olduğuna bak.
Ve şüphesiz falan kimse elbette varlıklıdır; ve **لا أشيمه** yani: onu fakirlikten dolayı görmem; yani o, ona muhtaç olunmayacak kadar zengindir.
Ve **تشيمه الشيب**: ona karıştı.
Ve onun için ne **شامة** vardır ne de **زهراء**: ne siyah bir dişi deve ne de beyaz.
Ve ülkelerde **شاماً** oldular: bedendeki benlerin dağılması gibi dağınık.
**قال**:
أتت أم اللهيم فصيرتهم
أحاديثاً وشاماً في البلاد

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشِّيمةُ: الخُلُقُ. والشِّيمةُ: الطبيعة، وقد تقدم أن الهمز فيها لُغَيَّة، وهي نادرة. وتَشَيَّم أباه: أشبهه في شيمتِه؛ عن ابن الأعرابي.والشّامة: علامة مخالفة لسائر اللون. والجمع شاماتٌ وشامٌ. الجوهري: الشَّامُ جمع شامةٍ وهي الخالُ، وهي من الياء، وذكر ابن الأثير الشامة في شأَم، بالهمز، وذكر حديث ابن الحنظلية قال: حتى تكونوا كأنكم شَأْمة في الناس، قال: الشأْمةُ الخالُ في الجسد معروفة، أراد كونوا في أَحْسن زِيٍّ وهَيْئةٍ حتى تَظْهروا للناس ويَنْظُروا إليكم كما تَظْهَرُ الشأْمةُ ويُنْظَرُ إليها دون باقي الجسد، وقد شِيمَ شَيْماً، ورجل مَشِيمٌ ومَشْيُومٌ وأَشْيَمُ، والأُنثى شَيْماء. قال بعضهم: رجل مَشْيُوم لا فعل له. الليث: الأَشْيَمُ من الدواب ومن كل شيء الذي به شامة، والجمع شِيمٌ. قال أبو عبيدة: مما لا يقال له بَهِيمٌ ولا شِيَةَ له الأَبْرَشُ والأَشْيَمُ، قال: والأَشْيَمُ أن تكون به شامةٌ أو شامٌ في جَسده. ابن شميل: الشامةُ شامةٌ تخالف لون الفرس على مكان يُكْرَهُ وربما كانت في دوائرها. أبو زيد: رجل أشْيَمُ بَيِّنُ الشّيمِ
(* قوله «بين الشيم» كذا بالأصل، والذي في
التهذيب: بين الشام) الذي به شامة، ولم نعرف له فعلاً. والشامةُ أيضاً: الأَثَرُ الأسْودُ في البدن وفي الأرض، والجمع شامٌ؛ قال ذو الرمة: وإنْ لم تَكُوني غَيْرَ شامٍ بقَفْرةٍ،
تَجُرُّ بها الأَذْيالَ صَيْفِيَّةٌ كُدْرُ
ولم يستعملوا من هذا الأخير فعلاً ولا فاعلاً ولا مفعولاً. وشامَ يَشِيمُ إذا ظهرت بجِلْدَته الرَّقْمَةُ السوداء. ويقال: ما له شامةٌ ولا زَهْراءُ يعني ناقةُ سوداء ولا بيضاء؛ قال الحرث بن حِلِّزَةَ: وأَتَوْنا يَسْتَرْجِعون، فلم تَرْ
جِعْ لهم شامةٌ ولا زَهْراءُ
ويروى: فلم تُرْجَعْ. وحكى نفطويه: شأْمة، بالهمز، قال ابن سيده: ولا أعرف وجه هذا إلا أن يكون نادراً أو يهمزه من يهمز الخأْتم والعأْلم. والشِّيمُ: السُّودُ. وشِيمُ الإبل وشُومُها: سُودُها، فأما شِيمٌ فواحدها أشْيَمُ وشَيْماء، وأما شُومٌ فذهب الأصمعي إلى أنه لا واحد له، وقد يجوز أن يكون جمع أشْيَمَ وشَيْماء، إلاَّ أنه آثر إخراج الفاء مضمومة على الأصل، فانقلبت الياء واواً؛ قال أبو ذؤيب يصف خمراً:
فما تُشْتَرى إلاَّ بربْحٍ سِباؤُها،
بَناتُ المَخاضِ شُومُها وحِضارُها
ويروى: شِيمُها وحِضارُها، وهو جمع أَشْيَمَ، أي سُودها وبيضها؛ قال ذلك أبو عمرو والأَصمعي، هكذا سمعتها، قال: وأظنها جمعاً واحدها أشْيَمُ، وقال الأصمعي: شُومها لا واحد له، وقال عثمان بن جني: يجوز أن يكون لما جمعه على فُعْلٍ أَبقى ضمة الفاء فانقلبت الياء واواً، ويكون واحده على هذا أَشْيَم، قال: ونظير هذه الكلمة عائِطٌ وعِيطٌ وعُوطٌ؛ قال: ومثله قول عُقْفانَ بن قيس بن عاصم:
سَواءٌ عليكم شُومُها وهجانُها،
وإن كان فيها واضحُ اللَّوْنِ يَبْرُقُ
ابن الأَعرابي: الشامة الناقةُ السوداء، وجمعها شامٌ. والشِّيمُ: الإبلُ السُّودُ، والحِضارُُ: البِيضُ، يكون للواحد والجمع على حدّ ناقةٌ هِجانٌ ونُوق هِجانٌ ودِرْع دِلاصٌ ودُروع دِلاصٌ.
وشامَ السَّحابَ والبرقَ شَيْماً: نظر إليه أين يَقْصِدُ وأين يُمْطر، وقيل: هو النظر إليهما من بعيد، وقد يكون الشَّيْمُ النظرَ إلى النار؛ قال ابن مقبل:
ولو تُشْتَرى منه لباعَ ثِيابَهُ
بنَبْحةِ كلْبٍ، أو بنارٍ يَشِيمُها
وشِمْتُ مَخايِلَ الشيء إذا تَطَلَّعْتَ نحوها ببصرك منتظراً له. وشِمْتُ البَرْقَ إذا نَظَرْت إلى سحابته أين تمطر. وتَشَيَّمه الضِّرامُ أي دخله؛ وقال ساعدة ابن جُؤَيَّةَ:
أفَعَنْكَ لا بَرْقٌ، كأَنَّ وَمِيضَهُ
غابٌ تَشَيَّمهُ ضِرامٌ مُثْقَبُ
ويروى: تَسَنَّمه، يريد أفَمِنْكَ لا بَرْقٌ، ومُثْقَبٌ: مُوقَدٌ؛ يقال: أثْقَبْتُ النارَ أوْقَدْتُها.
وانْشامَ الرجل إذا صار منظوراً إليه. والانْشِيامُ في الشيء: الدخولُ فيه. وشامَ السيفَ شَيْماً: سلَّه وأغمده، وهو من الأضداد، وشك أبو عبيد في شِمْتُه بمعنى سللْته، قال شمر: ولا أَعْرِفُه أنا؛ وقال الفرزدق في السَّلِّ يصف السيوفَ:
إذا هي شِيمَتْ فالقوائِمُ تحتها،
وإنْ لم تُشَمْ يوماً عَلَتْها القوائمُ
قال: أراد سُلَّتْ، والقوائم: مقابضُ السيوف؛ قال ابن بري: وشاهدُ شِمْتُ السيف أغْمَدْتُه قول الفرزدق:
بأَيدِي رجالٍ لم يَشيموا سيوفَهُم،
ولم تَكْثُرِ القَتْلى بها حين سُلَّتِ
قال: الواو في قوله ولم واو الحال أي لم يغمدوها والقَتْلى بها لم تكثر، وإنما يُغْمِدونها بعد أن تكثر القتلى بها؛ وقال الطِّرِمَّاحُ: وقد كنتُ شِمْتُ السيفَ بعد اسْتِلالِه،
وحاذَرْتُ، يومَ الوَعْدِ، ما قيل في الوعْدِ
وقال آخر:
إذا ما رآني مُقْبِلاً شامَ نَبْلَهُ،
ويَرْمِي إذا أَدْبَرْتُ عنه بأَسْهُمِ
وفي حديث أبي بكر، رضي الله عنه: شُكِيَ إليه خالد بن الوليد فقال: لا أَشِيمُ سَيْفاً سَلَّه اللهُ على المشركين أي لا أُغْمِدُه. وفي حديث عليّ، عليه السلام: قال لأبي بكر لما أراد أن يخرج إلى أهل الرِّدَّة وقد شَهَرَ سيفَه: شِمْ سَيْفَك ولا تفْجَعْنا بنَفْسِك. وأصل الشَّيْمِ النظرُ إلى البرق، ومن شأْنه أنه كما يَخْفِقُ يخفى من غير تَلَبُّثٍ ولا يُشامُ إلاَّ خافقاً وخافياً، فَشُبِّه بهما السَّلُّ والإغْمادُ. وشامَ يَشِيمُ شَيْماً وشُيُوماً إذا حَقَّقَ الحَمْلَة في الحرب. وشامَ أبا عُمَيْرٍ إذا نال من البِكْرِ مُرادَه. وشامَ الشيءَ في الشيء: أدخله وخَبَأَه؛ قال الراعي:
بمُعْتَصِبٍ من لحمِ بِكْرٍ سَمِينةٍ،
وقد شامَ رَبَّاتُ العِجافِ المَناقِيا
أي خَبَأْنَها وأدخلنها البيوت خشية الأَضياف. وانْشام الشيءُ في الشيء وتَشَيَّم فيه وتَشَيَّمه: دخل فيه؛ وأنشد بيت ساعدة بن جؤيَّة: غابٌ تَشَيَّمه ضِرامٌ مُثْقَبُ
(* روي هذا البيت سابقاً في هذه المادة).
قال: وروي تَسَنَّمه أي علاه ورَكِبَه أراد: أعنك البرق؛ قال ابن سيده: هذا تفسير أبي عبيد، قال: والصواب عندي أنه أراد أعنك بَرْقٌ، لأن ساعدة لم يقل أفَعَنْكَ لا البرق، معرفاً بالأَلف واللام، إنما قال أفعنك لا برق، منكراً، فالحكم أن يفسر بالنكرة. وشام إذا دخَل. أبو زيد: شِمْ في الفَرسِ ساقَكَ أَي ارْكلها بساقِكَ وأمِرَّها. أبو مالك: شِمْ أدْخِلْ وذلك إذا أَدخَلَ رجله في بطنها يضربها. وتَشَيَّمه الشَّيْبُ: كثر فيه وانتشر؛ عن ابن الأعرابي.
والشِّيامُ: حُفْرةٌ أو أرضٌ رِخْوَةٌ. ابن الأعرابي: الشِّيامُ، بالكسر، الفأْر. الكسائي: رجل مَشِيمٌ ومَشُومٌ ومَشْيُوم من الشامة. والشِّيامُ: الترابُ عامَّةً؛ قال الطرماح:
كَمْ به من مَكْءٍ وَحْشيَّةٍ،
قِيضَ في مُنْتَثَلٍ أو شيام
(* قوله «من مكء إلخ» كذا بالأصل كالتكملة بهمزة بعد الكاف، والذي في الصحاح والتهذيب: من مكو بواو بدلها ولعله روي بهما إذ كل منهما صحيح، وقبله كما في التكلمة:
منزل كان لنا مرة * وطناً نحتله كل عام).
مُنْتَثَل: مكان كان محفوراً فاندفن ثم نظف. وقال الخليل: شِيامٌ حفرة، وقيل: أرض رِخْوة التراب. وقال الأصمعي: الشِّيام الكِناسُ، سمي بذلك لانْشِيامه فيه أي دخوله. الأصمعي: الشِّيمةُ التراب يُحْفَر من الأرض. وشامَ يَشِيمُ إذا غَبَّرَ رجليه من الشِّيام، وهو التراب. قال أبو سعيد: سمعت أبا عمرو ينشد بيت الطرماح أو شَيام، بفتح الشين، وقال: هي الأرض السهلة؛ قال أبو سعيد: وهو عندي شِيام، بكسر الشين، وهو الكِناسُ، سمي شِياماً لأن الوحش يَنْشامُ فيه أي يدخل، قال: والمُنْتَثَلُ الذي كان اندفَن فاحتاج الثورُ إلى انْتِثاله أي استخراج ترابه، والشِّيامُ الذ ي لم يَنْدَفِنْ ولا يحتاج إلى انْتِثاله فهو يَنْشامُ فيه، كما يقال لِباسٌ لما يُلْبَسُ. ويقال: حَفَرَ فشَيَّمَ، قال: والشَّيَمُ كل أرض لم يُحْفَرْ فيها قَبْلُ فالحفرُ على الحافر فيها أَشَدُّ؛ وقال الطرماح يصف ثوراً: غاصَ، حتى استَباثَ من شَيَمِ الأَرْ
ضِ سفاةً، من دُنها ثَأَدُهْ
(* قوله «غاص» وقع في التهذيب بالصاد المهملة كما في الأصل، وفي التكلمة بالطاء المهملة وكل صحيح).
التهذيب: المَشِيمَةُ هي للمرأَة التي فيها الوَلَدُ، والجمع مَشِيمٌ ومَشايِمُ؛ قال جرير:
وذاك الفَحْلُ جاء بِشرِّ نَجْلٍ
خَبيثاتِ المَثابِرِ والمَشِيمِ
ابن الأَعرابي: يقال لما يكون فيه الولد المَشِيمَةُ والكِيسُ والحَوْرانُ
(* قوله «والحوران» كذا بالأصل والتهذيب بالحاء المهلمة.) والقَمِيصُ.الجوهري: والشِّيمُ ضرب من السمك؛ وقال:
قُلْ لِطَغامِ الأَزْدِ: لا تَبْطَرُوا
بالشِّيمِ والجِرِّيثِ. والكَنْعَدِ
والمَشِيمةُ: الغِرْسُ، وأصله مَفْعِلةٌ فسكنت الياء، والجمع مَشايِمُ مثلُ مَعايشَ؛ قال ابن بري: ويجمع أيضاً مَشِيماً؛ وأنشد بيت جرير: خبيثات المثابر والمشيم
وقوم شُيُومٌ: آمِنُونَ، حَبَشِيَّةٌ. ومن كلام النجاشي لقريش: اذهبوا فأَنتم شُيُومٌ بأَرْضِي.
وبَنُو أَشْيَمَ: قبيلة. والأَشْيَمُ وشَيْمانُ: اسمان. ومَطَرُ بن أَشْيَمَ: من شعرائهم. وصِلةُ ابن أشْيَمَ: رجلٌ من التابعين؛ وقول بلال مؤذن سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم:
ألا لَيْتَ شِعْرِي هل أَبِيتَنَّ ليلةً
بوادٍ، وحَوْلي إذْخِرٌ وجَليلُ؟
وهَلْ أرِدَنْ يوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ؟
وهل يَبْدُوَنْ لي شامَةٌ وطَفِيلُ؟
هما جبلان مُشْرِفانِ، وقيل: عينان، والأول أكثر. ومَجَنَّةُ: موضع قريب من مكة كانت تُقام به سُوقٌ في الجاهلية، وقال بعضهم: إنه شابة بالباء (* قوله «وقال بعضهم إنه شابة بالباء» هو الذي صوّبه في التكملة وزاد فيها: أول ما تخرج الخضرة في اليبيس هو التشيم، ويقال تشيمه الشيب واشتام فيه أي دخل، وشم ما بين كذا إلى كذا أي قدّره، والشام الفرق من الناس اهـ. ومثله في القاموس)، وهو جبل حجازي. والأَشْيَمان: موضعان. فصل الصاد المهملة

##### Türkçe

**الشِّيمةُ**: huy. Ve **الشِّيمةُ**: tabiat; ve onda hemzenin, bir lehçe olduğu daha önce geçti; ve o nadirdir. Ve **تَشَيَّم** babasını: onun **شيمتِه**’sinde ona benzedi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الشّامة**: diğer renkten farklı bir alâmet. Çoğulu **شاماتٌ** ve **شامٌ**’dur. el-Cevherî: **الشَّامُ** **شامةٍ**’nin çoğuludur ve o **الخالُ**’dır; ve o yâ’dandır. İbnü’l-Esîr **الشامة**’yi **شأَم**’da, hemze ile zikretti; ve İbnü’l-Hanzaliyye hadisini zikretti; dedi ki: “Ta ki insanlar içinde sanki bir **شَأْمة** olasınız.” Dedi: **الشأْمةُ** bedende bilinen **الخالُ**’dır; muradı: en güzel giyim ve heyette olun, ta ki insanlara görünür olasınız ve size baksınlar; tıpkı **الشأْمةُ**’nin görünüp ona, bedenin geri kalanından ayrı olarak bakılması gibi. Ve **شِيمَ** **شَيْماً**; ve **رجل مَشِيمٌ** ve **مَشْيُومٌ** ve **أَشْيَمُ**; dişisi **شَيْماء**. Bazıları dedi: **رجل مَشْيُوم**; onun fiili yoktur.

el-Leys: **الأَشْيَمُ** hayvanlardan ve her şeyden, üzerinde **شامة** bulunan şeydir; çoğulu **شِيمٌ**’dur. Ebû Ubeyde dedi: kendisine **بَهِيمٌ** denmeyen ve **شِيَةَ**’si olmayan şeylerden **الأَبْرَشُ** ve **الأَشْيَمُ**; dedi: ve **الأَشْيَمُ** onun bedeninde bir **شامةٌ** veya **شامٌ** bulunmasıdır. İbn Şümeyl: **الشامةُ** atın renginden, hoş görülmeyen bir yerde farklı olan bir **شامةٌ**’dır; bazen de onun dairelerinde olur. Ebû Zeyd: **رجل أشْيَمُ بَيِّنُ الشّيمِ**
(* “بين الشيم” sözü asılda böyledir; تهذيب’de olan: “بين الشام”) üzerinde **شامة** bulunan kimsedir; ve onun için bir fiil bilmedik. Ve **الشامةُ** ayrıca: bedende ve yerde siyah izdir; çoğulu **شامٌ**’dur; Zü’r-Rumme dedi ki:
وإنْ لم تَكُوني غَيْرَ شامٍ بقَفْرةٍ،
تَجُرُّ بها الأَذْيالَ صَيْفِيَّةٌ كُدْرُ

Ve bu sonuncudan bir fiil, ne fâil ne mef‘ûl kullanmadılar. Ve **شامَ يَشِيمُ**: derisinde siyah **الرَّقْمَةُ** ortaya çıktığında. Ve denir: onda ne **شامةٌ** var ne **زَهْراءُ**; yani ne siyah ne de beyaz deve; el-Hâris b. Hillize dedi ki:
وأَتَوْنا يَسْتَرْجِعون، فلم تَرْ
جِعْ لهم شامةٌ ولا زَهْراءُ

Ve şöyle rivayet edilir: “فلم تُرْجَعْ”. Neftaveyh hikâye etti: **شأْمة**; hemze ile. İbn Sîde dedi: Bunun bir yönünü bilmiyorum; ancak nadir olması yahut **الخأْتم** ve **العأْلم**’i hemzeleyen kimsenin onu hemzelemesi olabilir.

Ve **الشِّيمُ**: siyahlar. Ve **شِيمُ الإبل** ve **شُومُها**: onların siyahları. **شِيمٌ**’e gelince, onun teki **أشْيَمُ** ve **شَيْماء**’dır. **شُومٌ**’a gelince, el-Asma‘î onun tekilinin olmadığını görüşüne gitti; ve **أشْيَمَ** ve **شَيْماء**’nın çoğulu olması caizdir; ancak o, aslî üzere fâ’yı ötreli çıkarmayı tercih etti; böylece yâ vâv’a döndü; Ebû Züeyb şarabı vasfederek dedi ki:
فما تُشْتَرى إلاَّ بربْحٍ سِباؤُها،
بَناتُ المَخاضِ شُومُها وحِضارُها

Ve şöyle rivayet edilir: “**شِيمُها** وحِضارُها”; ve o **أَشْيَمَ**’ın çoğuludur; yani onların siyahları ve beyazları; bunu Ebû Amr ve el-Asma‘î söyledi; dedi ki: onu böyle işittim. Dedi: ve zannederim o bir çoğuldur; tekili **أشْيَمُ**’dır. el-Asma‘î dedi: **شُومها**’nın tekili yoktur. Osman b. Cinnî dedi: onu **فُعْلٍ** üzere çoğul yaptığı şeyde fâ’nın ötre’sini bırakmış olması caizdir; böylece yâ vâv’a döndü; ve bunun tekili bu üzere **أَشْيَم** olur. Dedi: Bu kelimenin benzeri **عائِطٌ** ve **عِيطٌ** ve **عُوطٌ**’tur. Dedi: Bunun benzeri, ‘Ukfân b. Kays b. Âsım’ın sözü:
سَواءٌ عليكم شُومُها وهجانُها،
وإن كان فيها واضحُ اللَّوْنِ يَبْرُقُ

İbnü’l-A‘râbî: **الشامة** siyah devedir; çoğulu **شامٌ**’dur. Ve **الشِّيمُ**: siyah develerdir. Ve **الحِضارُُ**: beyazlardır; tekil ve çoğul için, **ناقةٌ هِجانٌ** ve **نُوق هِجانٌ**, ve **دِرْع دِلاصٌ** ve **دُروع دِلاصٌ** sınırınca olur.

Ve **شامَ السَّحابَ والبرقَ شَيْماً**: nereye yöneldiğine ve nerede yağmur yağdıracağına baktı; ve denildi: onlara uzaktan bakmaktır. Ve **الشَّيْمُ** ateşe bakmak da olabilir; İbn Mukbil dedi ki:
ولو تُشْتَرى منه لباعَ ثِيابَهُ
بنَبْحةِ كلْبٍ، أو بنارٍ يَشِيمُها

Ve **شِمْتُ مَخايِلَ** bir şeyi: ona, onu bekleyerek gözünle doğru baktığında. Ve **شِمْتُ البَرْقَ**: bulutuna baktığında, nerede yağmur yağdıracak. Ve **تَشَيَّمه الضِّرامُ**: yani ona girdi; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
أفَعَنْكَ لا بَرْقٌ، كأَنَّ وَمِيضَهُ
غابٌ تَشَيَّمهُ ضِرامٌ مُثْقَبُ

Ve şöyle rivayet edilir: **تَسَنَّمه**; muradı: “أفَمِنْكَ لا بَرْقٌ”. Ve **مُثْقَبٌ**: yakılmıştır; denir: **أثْقَبْتُ النارَ**; onu yaktım.

Ve **انْشامَ** adam: kendisine bakılır oldu. Ve bir şeyde **الانْشِيامُ**: ona girmektir. Ve **شامَ السيفَ شَيْماً**: onu çekti ve kınına soktu; ve o zıtlardandır. Ebû Ubeyd, **شِمْتُه**’nin “onu çektim” manasında olduğunda şüphe etti. Şemmer dedi: Ben onu bilmiyorum. el-Ferazdak, çekmeyi anlatırken kılıçları vasfederek dedi ki:
إذا هي شِيمَتْ فالقوائِمُ تحتها،
وإنْ لم تُشَمْ يوماً عَلَتْها القوائمُ

Dedi: “çekildi”yi murad etti. Ve **القوائم**: kılıçların kabzalarıdır. İbn Berrî dedi: **شِمْتُ السيف** “onu kınına soktum”un şahidi, el-Ferazdak’ın sözü:
بأَيدِي رجالٍ لم يَشيموا سيوفَهُم،
ولم تَكْثُرِ القَتْلى بها حين سُلَّتِ

Dedi: “ولم” sözündeki vâv, hâl vâv’ıdır; yani onları kınına sokmadılar ve onunla öldürülenler çok olmadı; halbuki onu, onunla öldürülenler çok olduktan sonra kınına sokarlar. et-Tırimmâh dedi ki:
وقد كنتُ شِمْتُ السيفَ بعد اسْتِلالِه،
وحاذَرْتُ، يومَ الوَعْدِ، ما قيل في الوعْدِ

Ve bir başkası:
إذا ما رآني مُقْبِلاً شامَ نَبْلَهُ،
ويَرْمِي إذا أَدْبَرْتُ عنه بأَسْهُمِ

Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Hâlid b. Velîd kendisine şikâyet edildi; dedi ki: “Allah’ın müşrikler üzerine çektiği bir kılıcı ben **أَشِيمُ** etmem”; yani onu kınına sokmam. Ali hadîsinde, عليه السلام: Ebû Bekir’e, ridde ehline çıkmak istediğinde ve kılıcını çekmişken dedi: “**شِمْ سَيْفَك** ve bizi nefsinle acıya düşürme.” Ve **الشَّيْمِ**’in aslı, şimşeğe bakmaktır; ve onun hâlinden, çaktığı gibi, duraksamaksızın gizlenmesidir; ve ancak çakarken ve gizlenirken **يُشامُ** edilir; böylece çekme ve kına sokma, o ikisine benzetildi.

Ve **شامَ يَشِيمُ شَيْماً وشُيُوماً**: savaşta حملة’yı gerçekleştirdiğinde. Ve **شامَ أبا عُمَيْرٍ**: bakireden muradını elde ettiğinde. Ve **شامَ الشيءَ في الشيء**: onu içine soktu ve gizledi; er-Râ‘î dedi ki:
بمُعْتَصِبٍ من لحمِ بِكْرٍ سَمِينةٍ،
وقد شامَ رَبَّاتُ العِجافِ المَناقِيا

Yani misafirlerden korkarak onu gizlediler ve evlere soktular. Ve **انْشام** şey, şeyin içine; ve **تَشَيَّم** onda; ve **تَشَيَّمه**: ona girdi; ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin beyti okundu:
غابٌ تَشَيَّمه ضِرامٌ مُثْقَبُ
(* Bu beyit daha önce bu maddede rivayet edildi.)

Dedi: ve **تَسَنَّمه** diye rivayet edildi; yani onun üzerine çıktı ve bindi; muradı: “أعنك البرق”. İbn Sîde dedi: Bu, Ebû Ubeyd’in tefsiridir. Dedi: ve bence doğru olan, “أعنك بَرْقٌ” murad etmesidir; çünkü Sâ‘ide “أفَعَنْكَ لا البرق” demedi; **الألف واللام** ile marife olarak; ancak “أفعنك لا برق” dedi; nekre olarak; hüküm, nekre ile tefsir edilmesidir. Ve **شام**: girdiğinde. Ebû Zeyd: **شِمْ** atın içine bacağını; yani bacağınla onu tekmele ve onu yürüt. Ebû Mâlik: **شِمْ**; içeri sok; bu, bacağını onun karnına sokup onu dövdüğünde olur. Ve **تَشَيَّمه الشَّيْبُ**: onda çoğaldı ve yayıldı; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **الشِّيامُ**: bir çukur yahut yumuşak bir arazi. İbnü’l-A‘râbî: **الشِّيامُ**, kesre ile, faredir. el-Kisâî: **رجل مَشِيمٌ** ve **مَشُومٌ** ve **مَشْيُوم**; **الشامة**’dandır. Ve **الشِّيامُ**: genel olarak topraktır; et-Tırimmâh dedi ki:
كَمْ به من مَكْءٍ وَحْشيَّةٍ،
قِيضَ في مُنْتَثَلٍ أو شيام

(* “من مكء إلخ” sözü asılda, tekmilede olduğu gibi kâf’tan sonra hemze ile böyledir; صحاح ve تهذيب’de ise onun yerine vâv ile “من مكو”dur; belki ikisiyle de rivayet edilmiştir; zira her biri sahihtir. Ve ondan önce, tekmilede olduğu gibi:
منزل كان لنا مرة * وطناً نحتله كل عام).

**مُنْتَثَل**: kazılmış olup gömülen, sonra temizlenen yer. Halîl dedi: **شِيامٌ** bir çukurdur; ve denildi: toprağı yumuşak bir arazidir. el-Asma‘î dedi: **الشِّيام** **الكِناسُ**’tır; ona, onda **انْشِيام**’ı yani ona girişi sebebiyle bu ad verildi. el-Asma‘î: **الشِّيمةُ** yerden kazılan topraktır. Ve **شامَ يَشِيمُ**: **الشِّيام**’dan, yani topraktan, iki ayağını tozlandırdığında. Ebû Saîd dedi: Ebû Amr’u, et-Tırimmâh’ın beytini “أو شَيام” diye, şîn’i fetha ile, okurken işittim; ve dedi: o, kolay arazidir. Ebû Saîd dedi: ve bence o **شِيام**’dır; şîn’i kesre ile; ve o **الكِناسُ**’tır; ona **شِياماً** denildi; çünkü vahşi hayvan onda **يَنْشامُ** eder; yani girer. Dedi: ve **المُنْتَثَلُ**, gömülmüş olup öküzün onu **انْتِثال** etmeye, yani toprağını çıkarmaya ihtiyaç duyduğu şeydir. Ve **الشِّيامُ** ise gömülmemiş olup **انْتِثال**’ine ihtiyaç duyulmayan şeydir; o, onda **يَنْشامُ** eder; tıpkı giyilene **لِباسٌ** denmesi gibi. Ve denir: kazdı da **شَيَّمَ** etti. Dedi: ve **الشَّيَمُ** daha önce kazılmamış her arazidir; onda kazı, kazana daha şiddetlidir. et-Tırimmâh, bir öküzü vasfederek dedi ki:
غاصَ، حتى استَباثَ من شَيَمِ الأَرْ
ضِ سفاةً، من دُنها ثَأَدُهْ

(* “غاص” sözü تهذيب’de, asıldaki gibi sâd المهملة ile; tekmilede ise tâ’ المهملة ile; her ikisi de sahihtir.)

**التهذيب**: **المَشِيمَةُ**, içinde çocuk bulunan kadın için olan şeydir; çoğulu **مَشِيمٌ** ve **مَشايِمُ**’dir; Cerîr dedi ki:
وذاك الفَحْلُ جاء بِشرِّ نَجْلٍ
خَبيثاتِ المَثابِرِ والمَشِيمِ

İbnü’l-A‘râbî: içinde çocuk bulunan şeye **المَشِيمَةُ** ve **الكِيسُ** ve **الحَوْرانُ**
(* “والحوران” sözü asılda böyledir; تهذيب’de hâ’ المهملة iledir.)
ve **القَمِيصُ** denir. el-Cevherî: ve **الشِّيمُ** balıktan bir türdür; ve dedi ki:
قُلْ لِطَغامِ الأَزْدِ: لا تَبْطَرُوا
بالشِّيمِ والجِرِّيثِ. والكَنْعَدِ

Ve **المَشِيمةُ**: fidan dikimidir; aslı **مَفْعِلةٌ**’dir; sonra yâ sâkin kılındı; çoğulu **مَشايِمُ**’dir; **مَعايشَ** gibi. İbn Berrî dedi: ve ayrıca **مَشِيماً** diye de çoğul yapılır; ve Cerîr’in beytini okudu:
خبيثات المثابر والمشيم

Ve **قوم شُيُومٌ**: emniyette olanlar; Habeşçedir. Ve Necâşî’nin Kureyş’e sözünden: “Gidin; siz benim toprağımda **شُيُومٌ**’sunuz.”

Ve **بَنُو أَشْيَمَ**: bir kabiledir. Ve **الأَشْيَمُ** ve **شَيْمانُ**: iki isimdir. Ve **مَطَرُ بن أَشْيَمَ**: onların şairlerindendir. Ve **صِلةُ ابن أشْيَمَ**: tâbiînden bir adamdır. Ve Efendimiz Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, müezzini Bilâl’in sözü:
ألا لَيْتَ شِعْرِي هل أَبِيتَنَّ ليلةً
بوادٍ، وحَوْلي إذْخِرٌ وجَليلُ؟
وهَلْ أرِدَنْ يوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ؟
وهل يَبْدُوَنْ لي شامَةٌ وطَفِيلُ؟

Onlar iki yüksek dağdır; ve denildi: iki pınardır; birincisi daha çoktur. Ve **مَجَنَّةُ**: Mekke’ye yakın bir yerdir; câhiliyede orada bir pazar kurulurdu. Ve bazıları dedi: o, bâ ile **شابة**’dır
(* “وقال بعضهم إنه شابة بالباء” sözü, tekmilede tashih ettiği ve ona şunu eklediği şeydir: “İlk yeşilliğin kuruda ortaya çıkması **التشيم**’dir; ve denir: **تشيمه الشيب** ve **اشتام فيه** yani ona girdi; ve **وشم ما بين كذا إلى كذا** yani onu takdir etti; ve **الشام** insanlardan bir fırkadır” son. Ve bunun benzeri القاموس’dadır.)
ve o, Hicazî bir dağdır. Ve **الأَشْيَمان**: iki yerdir.

**فصل الصاد المهملة**

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ي م * * الشّامُ * جمع * شَامَةٍ * وهي الخال وهي من الياءي تقول رجل * مشِيمٌ * مثل مكِيلٌ ومكيول و * الأَشْيَمُ * الرجل الذي به شامة وجمعه * شِيْمٌ * و * المَشِيمةُ * الغرس والجمع * مَشَايِمُ * مثل معايش و * شَامَ * مخايل الشيء تطلع نحوها ببصره منتظرا له وشام البرق نظر إلى شحابته أين تمطر وبابهما باع و * الشِّيمَةُ * الخلق

##### Türkçe

* ش ي م * * **الشّامُ** * çoğulu * **شَامَةٍ** *; o, ben’dir ve o, **الياء**’lıdandır; dersin ki: bir adam * **مشِيمٌ** *; * **مكِيلٌ** ve **مكيول** gibi. Ve * **الأَشْيَمُ** *: üzerinde ben bulunan adam; çoğulu * **شِيْمٌ** *. Ve * **المَشِيمةُ** *: fidan dikme; çoğulu * **مَشَايِمُ** *; **معايش** gibi. Ve * **شَامَ** *: bir şeyin işaretlerini gözetledi; ona bakışıyla yönelir, onu bekleyerek. Ve **شام البرق**: şimşeğe baktı; bulutuna, nerede yağmur yağdıracağını. İkisinin de bâbı **باع**’dır. Ve * **الشِّيمَةُ** *: huy.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!الشِّيَمةُ بالكَسْرِ : الطَّبِيعَةُ ) | والخُلُق ، ( ويُهْمَز ) ، وهي لُغَيَّة | نادِرَةٌ ، وقد تَقدَّم . | | ( *!وتَشَيَّم أَبَاه : أَشْبَهَه فيها ) ، عن اْبنِ | الأعرابيّ . | | ( و ) *!الشِّيمَةُ : ( التُّرابُ الذي يُحْفَرُ | من الأَرضِ ) ، عن الأصمَعِيّ . |

| | ( *!والشَّامَةُ : عَلامَةٌ تُخالِفُ ) لَوْنَ | ( البَدَنِ الذي هي فِيهِ ج : شَامٌ | وشَاماتٌ ) . وقال الجوهَرِيُّ : *!الشَّامُ | جَمْع *!شَامَة ، وهي الخَالُ ، وهي مِنَ | اليَاءِ ، وذَكَر اْبنُ الأَثِير *!الشَّامةَ في | *!شَأَم بالهَمْز . وذَكَر حَدِيثَ اْبنِ | الحَنْظَلِيَّة قال :   حتى تَكُونُوا كَأَنَّكُم | *!شَأْمَةٌ في النَّاس   ، أراد كُونُوا في | أَحْسَنِ زيٍّ وَهَيْئَةٍ كما تَظْهَر *!الشَّأمةُ | ويُنْظَر إليها دون بَاقِي الجَسَد . | | ( و ) أبو جَعْفر ( مُحَمَّدُ بنُ مُحَمَّد ) | النَّيْسَابُورِيُّ الأَدِيبُ ، سَمِع اْبنَ | مَحْمَش وطَبقَته ، ( و ) أبو سَعْد | ( مُحَمَّدُ بنُ إِسْماعِيل ) المُقْرِئ ، عن | إسماعِيلَ بنِ زَاهِر النُّوقَانِي ، وعنه | عبدُ الرَّحيمُ بنُ السَّمْعانِيّ | ( *!الشآمانِيَّان : مُحَدِّثَان ) . | | *!والشَّامَاتُ : أحدُ أَرْباع نَيْسَابُور | وَنواحِيها ، بِهِ أكثَرُ من ثَلثِمِائةِ قَرْيةٍ . | ومنه أَيْضاً جَعْفَرُ بنُ أحمدَ | *!الشَّامَاتي شَيْخ لدعلج ، وأحمدُ بنُ | الفَضْل بن مَنْصُور أبو حَامَد | الشَّامَاتِي عن الأعصَمِّ وغيرِه . وأبو | الحَسَن بنُ الحَسَن الشَّامَاتِي ، عن | أَبِي القَاسِم بنِ حَبِيب المُفَسِّر . | | ( وَهُوَ *!مَشِيمٌ *!وَمَشُومٌ *!وَمَشْيُومٌ | *!وَأَشْيَم ) ، الثَّلاَثَةُ الأُوَلُ عن | الكِسائِيّ ، واْقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على | الأُولَى والثَّالِثَة ، وقال : كَمَكِيل | وَمَكْيُول أي : ( به *!شَامَاتٌ ) ، وقد | *!شَيِم *!شَيَماً ، وهي *!شَيْمَاءُ . وقال | بَعضُهم : رَجُلٌ *!مَشْيُومٌ لا فِعْلَ له ، | وقال اللَّيثُ : *!الأَشْيَمُ من الدَّوابّ | ومن كل شَيْء : الذي به *!شَامَةٌ ، | والجَمْع *!شِيمٌ . وقال أبو عُبَيْدة : |   ممّا لا يقال له بَهيمٌ ولا شِيَةَ له | الأبرَشُ والأَشْيَم . قال : *!والأَشْيَمُ : | أن تَكُونَ به *!شَامَةٌ أو شَامٌ في | جَسَده . وقال اْبنُ شُمَيْل : الشَّامةُ | شامَةٌ تُخالِف لَوْنَ الفَرَسِ على | مَكانٍ يُكْره ، وربما كانَتْ في | دَوَائِرِها . وقال أبو زَيْد : رَجُلٌ *!أَشْيَم |

| بَيِّن *!الشَّيَم الذي به شَامَةٌ ، ولم | نَعْرِف له فِعْلاً   . | | ( *!والشَّامَةُ ) أيضاً : ( أَثَرٌ أَسْوَدُ في | البَدَن وفي الأَرْضِ ج : *!شَامٌ ) . قال | ذُو الرُّمَّةْ . | % ( وإِنْ لَمْ تَكُونِي غَيْرَ شَامٍ بِقَفْرَةٍ % | تَجُرُّ بها الأَذْيالَ صَيْفِيَّةٌ كُدْرُ ) % | | ولم يَسْتَعْمِلُوا من هذا فِعْلاً ، ولا | فَاعِلاً ، ولا مَفْعُولاً . | | ( و ) الشَّامَةُ : ( النَّاقَةُ السَّودَاءُ ) ، عن | اْبنِ الأعرابِيّ ، وَحَكاه نِفْطَوَيْهِ شَأْمَة | بالهَمْزَة . قال اْبنُ سِيدَه : ولا أَعْرِف | وَجْه هذا إِلاَّ أن يَكُونَ نَادِراً ، ويَهْمِزُه | مَنْ يَهْمِز الخَاتَم والعَالَم . | | ( و ) الشَّامَةُ : ( نُكْتَةُ القَمَر ) . | | ( وبِلادُ الشَّامِ ) ذُكِر ( في ش أ م ) : | لُغَةٌ فيه . | | ( و ) من المَجَاز : يقال : ( ما له | شَامَةٌ ولا زَهْراءُ أي ) : مَا لَه ( ناقَةٌ | سَوْدَاءُ ولاَ بَيْضَاءُ ) ، قال الحارِثُ | اْبنُ حِلَّزِةَ : | % ( وَأَتَوْنَا يَسْتَرْجِعُون فلم تَرْجِعْ % | لهم شامةٌ ولا زَهْراءُ ) % | | ( و ) أبو إِسْحَاق ( بنُ شَام : | مُحَدِّثٌ ، اسمُهُ إبراهيمُ بنُ مُحمَّدِ | اْبنِ أَحْمَدَ بنِ هِشام ) ، حَدَّثَ عن | أَبي الموجه وطَبَقَتِه ، مات سنَةَ | ثَلثِمائة وسِتٍّ وَأَرْبَعِين ، و ( شَام : | لَقَب هِشام المَذْكُور ) ، نَقَلَه الذَّهَبِيّ . | | ( *!والمَشِيمَةُ ) الغِرْس ، وهو ( مَحَلُّ | الوَلَد ) ، وأَصلُه مَفْعِلة فسُكِّنَتْ اليَاء . | | ومن سَجَعات الأَساس :   لَيْسَ | بِمَفْطُومٍ عن *!شِيمَهْ ، مَفْطُور عليها | في *!المَشِيمَة   . ( ج : مَشِيمٌ ) ، عن | اْبنِ بَرِّيّ ، وَأَنْشَدَ بَيْتَ جَرِير : | % ( وذَاكَ الفَحْل جَاءَ بشَرِّ نَجْلٍ % | خَبِيثَاتِ المَثَابِر *!والمَشِيمِ ) % |

| | ( *!وَمَشَايِمُ ) كَمَعايِش ، وعليه اْقتَصَر | الجَوْهَرِيُّ . | | ( *!وشَامَ سَيْفَه *!يَشِيمُه ) *!شَيْماً : | ( غَمَدَه ، و ) أيضاً : ( اْسْتَلَّه ) ، وهو | ( ضِدٌّ ) . وشَكَّ أبو عُبَيْد في شِمْتُه | بمعنى سَلَلْتُه . قال شَمِر : ولاأَعرِفُه . وقال الفَرَزْدَق في السَّلّ | يَصِفُ السُّيُوفَ : | % ( إذا هي *!شِيمَتْ فالقَوائِمُ تحتها % | وإن لم *!تُشَمْ يوماً عَلَتْها القَوائِمُ ) % | | قال : أراد سُلَّت ، والقَوائِمُ : | مَقابِضُ السُّيُوفِ . قال اْبنُ بَرِّيّ : | وشاهِدُ *!شِمْتُ السَّيْف : أَغْمَدْتُه قَولُ | الفَرزْدَقِ : | % ( بِأَيْدِي رِجالٍ لم *!يَشِيمُوا سُيُوفَهُم % | ولم تَكْثُرِ القَتْلَى بها حِينَ سُلَّتِ ) % | | قال : الوَاوُ في قَوْلِه   ولم   وَاوُ | الحَالِ ، أي لم يَغْمِدُوها والقَتْلَى بها | لم تَكْثُر ، وإِنَّما يَغْمِدُونَها بعد أن تَكْثُر | القَتْلَى بها . وقال الطِّرِمَّاح : | % ( وقد كُنتُ *!شِمْتُ السَّيْفَ بَعْدَ اْسْتِلاَلِه % وحَاذَرْتُ يوْمَ الوَعْد ما قيلَ في الوَعْدِ ) % | | وقال آخر | % ( إذا ما رآنِي مُقْبِلا شامَ نَبْلَه % ويَرْمِي إذا أَدْبَرْتُ عنه بِأَسْهُمِ ) % | | وفي حَدِيثِ أَبِي بَكْر رَضِي اللهُ | تَعالَى عنه شُكِي إليه خَالدُ بنُ الوَلِيد | فقال :   لا *!أَشِيمُ سَيْفاً سَلَّه الله على | المُشْرِكِين   ، أي : لا أُغْمِدُه . وفي | حَدِيثِ عَلِيٍّ رَضِي اللهُ تَعالَى عنه | أنه قَالَ لأَبِي بَكْر لَمَّا أَرادَ الخُروجَ | إلى أَهْلِ الرِّدَّة وقد شَهَر سَيْفَه : |   *!شِمْ سَيْفَك ولا تَفْجَعْنا | بِنَفْسِك   . ( و ) الأصل فيه شَامَ | ( البَرْقَ ) *!يَشِيمُه شَيْماً : إذا ( نَظَر إليه |

| أَين يَقْصِد وَأِيْن يُمْطِر ) . ومن شَأْنِه أنه | كما يَخْفِقُ يَخْفَى من غَيْر تَلَبُّثٍ ، ولا | *!يُشامُ إِلاَّ خافِقاً وخَافِياً ، فشُبِّه بهما | السَّلُّ والإِغْمادُ . | | ( و ) شَامَ ( أَبا عُمَيْر ) يَعْنِي الذّكَر إذا | ( نال من البِكْرِ مُرادَه . و ) شَامَ ( فُلاناَ ) | *!يَشيم : إذا ( غَيَّر ) ، كذا في النُّسَخ ، | والصَّوابُ غَبَّر ( رِجْلَيْه *!بالشِّيام ) ، | وفي المُحْكَم : من *!الشِّيام وهو | التُّراب . ( و ) شَامَ ( فُلانٌ ) يَشِيمُ : إذا | ( ظَهَرَت بجِلْدَتِه الرَّقْمَةُ السَّوْدَاءُ . و ) | شَامَ يَشِيمُ ( *!شَيْما *!وشُيُوماً ) : إذا ( حَقَّقَ | الحَمْلَة في الحَرْبِ ) . | | ( و ) شَامَ الشَّيْءُ ( في الشَّيْء : دَخَل | *!كَأَشامَ *!واْشْتَام *!وتَشَيَّم *!وشَيَّم *!واْنْشَامَ ) ، | كل ذلك مُطاوع *!لشَامَ الشيءَ في | الشَّيءِ : إذا أَدْخَلَه . | | ( و ) شَامَ ( في الفَرَس سَاقَه : إذا | ( رَكَلَها بِهَا ) ، عن أَبِي زَيْد . وقال | أبو مَالِك : شِمْ في الفَرَس ساقَك ، | وذلِك إذا أدخَلَ رِجْلَه في بَطْنِها | يَضْرِبُها . | | ( و ) شَامَ ( الشَّيءَ في الشَّيْءِ ) شَيْماً : | إذا ( خَبَأَه فيه ) وَأَدْخَلَه ، قال الرَّاعِي : | % ( بمُعْتَصِبٍ من لَحْم بِكْرٍ سَمينَة % | وقد شامَ رَبَّاتُ العِجافِ المَناقِيَا ) % | | أي : خَبَأْنَها وأَدْخَلْنَها البيُوتَ | خَشْيَة الأَضياف . | | ( *!والشَّيَامُ ) بالفَتْح : ( الأَرض | السَّهْلَةُ ) الرِّخْوَة التُّرابِ . | | ( و ) *!الشِّيَامُ ( بالكَسْر : التُّراب ) | عَامَّة ، قال الطِّرِمَّاح : | % ( كَمْ بها من مَكْءِ وَحْشِيَّةٍ % | قِيضَ في مُنْتَثَلٍ أو *!شِيام ) % | | مُنْتَثَل : مَكان كان مَحْفُوراً فاْنْدَفَن | ثم نَظُفَ . قال الجَوْهَرِيّ : وقال | الخَلِيل :   شِيامٌ : حُفْرة . ويقال : | أَرضٌ رِخْوَةُ التُّراب   ، ( ويُفْتَح ) قال |

| أبو سَعِيد ) :   سَمِعْتُ أَبا عَمْرو يُنْشِد | بَيْتَ الطِّرِمَّاح هكذا : أَوْ شَيَام | بالفَتْح ، وقال : هي الأَرضُ | السهلة   . | | ( و ) الشِّيامُ : ( الفَأْرُ ) ، عن اْبنِ | الأَعرابيّ ، وضَبَطَهُ أبو عمر الزَّاهد | بالفَتْح . وقال : هو الجُرَذُ ( ج : *!شِيمٌ | كَمِيل ) . | | ( وبَنُو *!أَشْيَمَ كَأَحْمَدَ : قَبِيلَةٌ . وصِلَةُ | اْبنُ أَشْيَم ) العَدَوِيّ أَبُو الصَّهْبَاء : | ( تابِعِيٌّ ) من عُبَّادِ أَهْلِ البَصْرَةِ | وَزُهَّادِهِم ، رَوَى عنه أَهْلُها ، قُتِل | سَنَة خَمْسٍ وَسَبْعِين بِكَابُلَ في وِلاية | الحَجَّاج ، قَالَهُ اْبنُ حِبّان . | | ( *!والأَشْيَمَان : مَوْضِعَان ) ، وقيل : | حَبْلان من رِمَالِ الدَّهْناء ، وقد | ذَكَرها ذُو الرُّمَّة في غير مَوْضِع | من شِعْرِه ، ورَواه بَعْضُهم : | *!الأَشْأَمان كما تَقدَّم في   ش أ م   ، | وقال السُّكَّرِيّ : *!الأَشْيَمان في بِلاد | بَنِي سَعْد بالبَحْرَيْن دُونَ هَجَر . | | ( و ) قال أبو سَعِيد : ( *!الشَّيم | مُحَرَّكَة : كُلُّ أَرْضٍ لم يُحْفَرْ فِيها | قَبْلُ باقيةً على صَلابَتِها ) ، فالحَفْر على الحَافِرِ فِيهَا أَشَدّ ، وقال | الطِّرِمَّاح يَصِف ثَوْراً : | % ( غَاصَ حتى استَبَاثَ من شَيَمِ الأَرضِ % | سَفاةً من دُونِها ثَأَدُه ) % | | ( *!وشُيَيْم ) كَزُبَيْر ( ويُكْسَر : أبو عَاصِم | الصَّحابِيُّ ) ، كما ضَبَطَه الأمِيرُ في وَالِد | سَعِيد ، ( أو هُوَ ) شَنْتَم ( بالنُّون والتَّاءِ ) | الفَوْقِيَّة ، كما ضَبَطَه أبو الوَلِيد | الفَرَضِيّ ، وقد تَقدَّم . | | ( وشُيَيْمٌ أَبو مَرْيَم البَكْرِيّ تَابِعِيٌّ ) ، | رَوَى عن عُمَر بنِ الخَطَّاب رَضِي الله | تَعالَى عنه . ( وعُرْوَةُ بنُ *!شُيَيْم ) ، | اللّيثِيّ ( من قَتَلة عُثْمان رَضِي اللهُ | تعالى عنه ) . |

| | ( واْبنُ *!الشَّامَة ) هو ( يَحْيَى ) بنُ | زَكَرِيَّا بنِ يَحْيَى بنِ زَكَرِيَّا ( الثَّقَفِيّ : | مُحَدِّثٌ ) أَنْدَلُسِيٌّ ، عن إبراهيمَ بنِ | قَاسِم بنِ هِلال ، وعنه اْبنُه أَحْمَدُ ، | وعن أَحْمَدَ خَلَفُ بنُ قَاسِم بنِ | سَهْل ، مات سَنَة مِائَتَيْن وخَمْسٍ | وسَبْعِين . | | ( وذُو الشَّامةِ : خَالِدُ بنُ جَعْفر ) | البَرْمَكِيّ ، لُقِّب به ( *!لِشَامَةٍ كانَتْ في | مُقدَّم رَأْسِهِ . و ) أيضاً : لَقَب | ( مُحَمَّدٍ اْبنِ عُمَرَ بنِ الوَلِيد بنِ عُقْبَةَ ) . | | ( *!والشَّيْمَاءُ : بِنْتُ ) الحَارِثِ بنِ عَبْدِ | العُزَّى ، أُمُّها ( حَلِيمَةُ السَّعْدِيَّة أُخْتُ | النَّبِيِّ [ & ] من | الرَّضَاعَة ) ، ويقال : اسْمُها | خِذَامَةُ ، وتُدْعَى أُمَّ النَّبِي [ & ] ، | ذكرها أبو نُعَيم | في الصّحابة . | | ( *!وتَشَيَّمَه الشَّيْبُ ) : إذا ( عَلاَه ) | وخَالَطَه ، وهو مَجاز ، وقال اْبنُ | الأَعرابِيّ : إذا كَثُر فيه واْنْتَشَر ، وفي | الصَّحاح : وتَشَيَّمُه الضِّرامُ أي : | دَخَله . قال ساعِدَةُ : | % ( أفِعَنْكِ لا بَرَقٌ كَأَنَّ وَمِيضَه % | غابٌ *!تَشَيَّمُه ضِرامٌ مُثْقَبُ ) % | | ويروى : تَسَنَّمَه . | | ( و ) *!تَشَيَّم ( أَباهُ ) : إذا ( أَشْبَهَه ) في | *!الشِّيمَة ، هكذا هو في سَائِر النُّسَخ ، | وهو تَكْرار مَحْض . | | ( و ) من المَجازِ : ( شِمْ ما بَيْنَهُما ) | أي : ( قَدِّرْه ) ، وانظُر كَمْ ما بَيْنَهُما . | ( *!وشَيَّم يَدَيْه في رَأْسِه أو ثَوْيِ : إذا | قَبَض عليه يُقاتِلُه ) . | | ( *!والشِّيمُ بالكَسْر : سَمَك ) ، وفي | الصّحَاحِ : ضَرْبٌ من السَّمَك ، | وأنشد : |

| % ( قل لِطَغَامِ الأَزْدِ لا تَبْطَرُوا % | *!بالشِّيمِ والجِرِّيتِ والكَنْعَدِ ) % | | ( *!واْنْشامَ الرَّجُلُ ) *!اْنْشِياماً : ( صَارَ | مَنْظُوراً إليه ) . | | ( *!وشَامَةُ : جَبَل ) مُشْرِف ( بمَكَّة ) . | وقيل : عَيْن ، والأَوَّلُ أكثَر ، وهو | ( تَصْحِيف من المُتَقَدِّمِين ، | والصَّوابُ شَابَةُ بالبَاءِ ) المُوَحَّدَة ، | ( وبالمِيمِ وَقَع في كُتُب الحَدِيثِ | جَمِيعِها ) ، وَهكَذا جَاءَ في قَوْلِ | بِلالٍ رَضِي الله تَعالَى عنه : | % ( ألا لَيْتَ شِعْرِي هل أُبِيتَنَّ لَيْلَةً % | بوَادٍ وَحَوْلِي إِذْ خِرٌ وجَلِيلُ ) % | % ( وهل أَرِدَنْ يَوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ % | وَهَلْ يَبْدُوَنْ لي *!شامةٌ وطَفِيلُ ) % | | قال شَيْخُنا : ولا يَظْهَر لِهذا | الصَّوابِ وَجْهٌ ، ولا سِيَّما مع جَزْمه | بأَنَّ الوَاقِع في كُتُب الحَدِيث | جَمِيعِها المِيمُ ، فلا وَجْه لمُخَالَفَتِهم | وتَخْطِئَتِهم ، وقد اْنْتَصَر له البَغْدادِيُّ | في شَرْح شَواهِدِ المُغْنِي ، وَأَشَارَ | إليه في حاشِيَة بانَتْ سُعاد وهو | ظَاهِر . انْتَهَى . | | قلتُ : وقد فَرَّق بينَهما نَصْر في | مُعْجَمِه ، فقال : شَابَة بالبَاءِ : جَبَل في | دِيارِ غَطَفَان بين السَّلِيلَة والرَّبَذَة . | وبالمِيم : جَبَل آخر بالحِجاز ، ورُوِي | بالوَجْهَيْن قَولُ أبي ذُؤَيْب : | % ( كأنَّ ثِقالَ المُزْنِ بين تُضَارِعٍ % | وشامَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لَبِيجُ ) % | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!شِيمُ الإبل بالكَسْر : سُودُها ، | وَاحِدُها *!أَشْيَم *!وشَيْمَاء . |

| | وشَامَ السَّحابَ شَيْماً : نَظَر إليها | من بَعِيد ، وقد يَكُونُ الشَّيْمُ النَّظَرَ | إلى النَّار . قال اْبنُ مُقْبِل : | % ( ولو يُشْتَرى منه لَبَاعَ ثِيابَه % | بنَبْحَةِ كَلْب أو بِنارٍ *!يَشِيمُها ) % | | *!وشِمْتُ مَخايِلَ الشَّيء : إذا | تطَلَّعَتَ نَحْوَها بِبَصَرِك مُنْتَظِراً له . | | *!والشِّيامُ بالكَسْرِ : الكِناسُ ، سُمِّي به | *!لاْنْشِيامِ الوَحْشِ فيه أي : دُخُولِهِ ، نقله | الجَوْهَرِيُّ عن الأَصمعيِّ ، وبه فَسِّر أبو | سَعِيد بَيْتَ الطِّرِمَّاح وصَوَّبَه ، ووَقَعَ في | بَعْضِ نُسَخِ الصَّحاح هُنَا . وسَمِعتُ | شَيخَنا أبا أُسامَة يَقولُ : *!الشِّيامُ | بالكَسْر إلى آخره ، وهو خَلْط من | النُّسَّاخ ، فإنّ أَبا أسامة رَوَى عن اْبنِ | عَبْدُوس عن الجَوْهَرِيّ فَكَيْف يَكُون | شَيْخاً له يَرْوِي عنه وإِنَّما هو شَيْخ | لأَبِي سَهْل أَحَدِ رَاوِية الصِّحاح | فأدخله الناسِخُ في أَثْناء الكِتاب ، | فليُتَنَبَّه لِذلك . | | وقَومٌ *!شُيومٌ بالضَّمّ أي : آمِنُون ، | يقال : إِنّها حَبَشِية . جاء في حديث | النَّجاشِيّ ، ويُرْوَى بالمُهْمَلة ، وقد | ذُكِر في مَوْضِعه . | | *!والأَشْيَم : مَوْضِع ، وهو غَيرُ | *!الأَشْيَمَيْن ، عن ياقوت . | | *!وشَامَةُ : أرضٌ بَيْن الكُوفة وفَيْد ، | عن نَصْر . | | *!وتَشَيَّم الحَرِيقُ القَصَبَ : دَخَل فيه | وخَالَطَه . | | وفلان مُوسِر ولا *!أشيمُه أي : لا | أَنْظُر إليه من فَقْر ، يعني أنه غَنِيٌّ | عنه ، نقله الزَّمَخْشَرِيّ . | | وصاروا *!شَاماً في البِلاَد أي : تَفَرّقوا | تَفرُّق الشَّام في الجَسَد . | | *!والشَّامَاتُ : قَرْية بالسّيرجان من | أَعْمال كِرْمان . منها محمدُ بنُ عَمَّار | *!الشَّاماتِيّ ، عن يَعْقُوب بن سُفيان . | وفي الإكمال : أبو القَاسِم هِبَةُ الله |

| اْبن علِيّ بنِ عَبْدِ الرَّحْمن بنِ يَعْقُوب | اْبنِ شامةَ المُعافِريّ المِصْريّ ، | حدَّث عن حَمْزَةَ بن علي الكِنانِيّ | الحَافِظ . وفي الذَّيْل لاْبْنِ نُقْطة : أبو | عَبْد الله مُحَمَّدُ بنُ العَبّاس ، صاحبُ | الشَّامة مَوْلَى أَبِي العَبَّاس ، حدَّث | عنه عَبْدُ الله بنُ أَحْمَد بنِ حَنْبَل | وغَيْرُه ، ومُحَمَّدُ بنُ عَبْدِ الله بنِ | عَبْدِ الرَّحْمن صاحِبُ الشّامَة ، عن | عقيل بن يَحْيَى ، وعنه أبو بَكْر بن | المَقْريّ ، وأَبُو شَامة عَبْدُ الرَّحمن | مَقْريّ ، عن العَلَم السَّخاوي . | | *!والأَشْيَمُ الضّبابيّ : صحابِيّ ماتَ | في عَهْدِهِ [ & ] . | | *!وشُيَيْم بنُ بَيْتان البَلَويّ ، عن | رُوَيْفِع بن ثَابِت ، وعنه خَيْر بن | نُعَيْم ، ثِقَة . | | وطارِقُ بنُ الأَشيْم الأَشْجَعِيّ ، | ووَلدُه أبو مَالِك سَعْد : صحابِيَّان . | ( فصل الصاد ) المهملة مع الميم |

##### Türkçe

| | ( **الشِّيَمةُ** kesre ile: tabiat ) | ve huy; (hemzelenir), ve o bir lugayyedir | nâdirdir; ve daha önce geçti. | | ( **وتَشَيَّم أَبَاه**: onda ona benzedi ), İbn | el-A‘râbî’den. | | ( ve ) **الشِّيمَةُ**: ( yerden kazılıp çıkarılan | toprak ), el-Asma‘î’den. |

| | ( **والشَّامَةُ**: aykırı bir alâmettir ) rengine | ( içinde bulunduğu bedenin; c: **شَامٌ** | ve **شَاماتٌ** ). el-Cevherî dedi: **الشَّامُ** | **شَامَة**’nin cem‘idir; o **الخَالُ**’dır; ve o | **اليَاءِ**’dendir. İbnü’l-Esîr **الشَّامة**’yi | **شَأَم**’da hemze ile zikretti. Ve İbn | el-Hanzaliyye hadisini zikretti; dedi:   ta ki siz sanki | الناس içinde bir **شَأْمَةٌ** olasınız   ; muradı: siz | en güzel ziynet ve heyette olun; nasıl ki **الشَّأمة** görünür | ve bedenin geri kalanından başka ona bakılır. | | ( ve ) Ebû Ca‘fer ( **مُحَمَّدُ بنُ مُحَمَّد** ) | en-Nîsâbûrî el-edîb, İbn | Mahmaş’ı ve tabakasını işitti; ( ve ) Ebû Sa‘d | ( **مُحَمَّدُ بنُ إِسْماعِيل** ) el-mukri’, | İsmâ‘îl b. Zâhir en-Nûkânî’den; ondan da | Abdurrahîm b. es-Sem‘ânî | ( **الشآمانِيَّان**: iki muhaddis ) . | | **والشَّامَاتُ**: Nîsâbûr | ve nahiyelerinin dörtte birinden biridir; onda üç yüz köyden | daha çok vardır. | Ve ondan ayrıca Ca‘fer b. Ahmed | **الشَّامَاتي**; Da‘lec için bir şeyhtir; ve Ahmed b. | el-Fadl b. Mansûr Ebû Hâmid | eş-Şâmâtî, el-A‘sam ve başkasından. Ve Ebû | el-Hasen b. el-Hasen eş-Şâmâtî, | Ebû’l-Kâsım b. Habîb el-müfessir’den. | | ( ve o **مَشِيمٌ** ve **مَشُومٌ** ve **مَشْيُومٌ** | ve **أَشْيَم** ) ; ilk üçü | el-Kisâî’dendir; el-Cevherî | birincisi ve üçüncüsüyle yetindi ve dedi: Mekîl | ve Mekyûl gibi; yani: ( onda **شَامَاتٌ** vardır ); ve | **شَيِم** **شَيَماً** olmuştur; ve o **شَيْمَاءُ**’dır. Ve | bazısı dedi: **مَشْيُومٌ** bir adam; onun fiili yoktur. | Ve el-Leys dedi: **الأَشْيَمُ** binek hayvanlarından | ve her şeyden: onda **شَامَةٌ** bulunan kimsedir; | cem‘i **شِيمٌ**’dir. Ebû ‘Ubeyde dedi: |   kendisine ne **بَهيمٌ** denilen ne de **شِيَةَ**’si olan şeylerden | **الأبرَشُ** ve **الأَشْيَم**. Dedi: **والأَشْيَمُ**: | bedeninde bir **شَامَةٌ** yahut **شَامٌ** bulunmasıdır. | İbn Şümeyl dedi: **الشَّامةُ** | atın renginden aykırı bir **شامَةٌ**’dir; | hoş görülmeyen bir yerde olur; bazen de | dairelerinde olur. Ebû Zeyd dedi: **أَشْيَم** bir adam |

| **الشَّيَم**’i açık olan; onda bir **شَامَةٌ** bulunan; ve | onun için bir fiil tanımadık. | | ( **والشَّامَةُ** ) ayrıca: ( bedende | ve yerde siyah bir iz; c: **شَامٌ** ). | Zü’r-Rumme dedi. | % ( Ve eğer sen bir çorak yerde **شَامٍ**’dan başka olmazsan % | yazlık, bulanık etekleri onunla sürüklersin ) % | | Bundan bir fiil, ne | fâil, ne mef‘ûl kullanmadılar. | | ( ve ) **الشَّامَةُ**: ( siyah deve ) , | İbn el-A‘râbî’den; Niftaveyh onu **شَأْمَة** | hemze ile hikâye etti. İbn Sîde dedi: Bunun | vechini bilmem; ancak nâdir olması ve | **الخَاتَم** ve **العَالَم**’ı hemzeleyen kimsenin onu hemzelemesi müstesna. | | ( ve ) **الشَّامَةُ**: ( ayın noktası ). | | ( ve **بِلادُ الشَّامِ** ) ( ش أ م’de ) zikredildi: | onda bir lugattır. | | ( ve ) mecazdan: denir ki: ( onun | ne **شَامَةٌ**’si ne **زَهْراءُ**’sı vardır; yani ): onun ( ne siyah | ne de beyaz devesi vardır ). el-Hâris | b. Hillize dedi: | % ( Ve bize geldiler, geri getirmeyi istirca ederlerken; fakat geri dönmedi % | onlara ne **شامةٌ** ne **زَهْراءُ** ) % | | ( ve ) Ebû İshâk ( **بنُ شَام**: | bir muhaddis; adı İbrâhîm b. Muhammed | b. Ahmed b. Hişâm’dır ), | Ebû’l-Muveccih ve tabakasından rivayet etti; sene | üç yüz kırk altıda öldü; ve ( **شَام**: | zikredilen Hişâm’ın lakabıdır ), onu Zehebî nakletti. | | ( **والمَشِيمَةُ** ) fidan dikimi; o ( çocuğun | yeri )dir; aslı mef‘ile’dir; sonra yâ sâkin kılındı. | | Esâs’ın secilerinden:   o, | **شِيمَهْ**’inden sütten kesilmiş değildir; | **المَشِيمَة**’de onun üzerine yaratılmıştır. ( c: **مَشِيمٌ** ), | İbn Berrî’den; Cerîr’in beytini inşâd etti: | % ( Ve o aygır, en kötü nesilden bir yavru getirdi % | kötü meskenlerin ve **المَشِيمِ**’in ) % |

| | ( **وَمَشَايِمُ** ) **مَعايِش** gibi; el-Cevherî | onunla yetindi. | | ( **وشَامَ سَيْفَه** **يَشِيمُه** ) **شَيْماً**: | ( onu kınına soktu; ve ) ayrıca: ( onu çekip çıkardı ); ve o | ( zıddıdır ). Ebû ‘Ubeyd, **شِمْتُه**’de | onu “çektim” mânasında şüphe etti. Şemir dedi: onu bilmem. | Ve el-Ferezdak “çekme” hakkında | kılıçları vasfederek dedi: | % ( Eğer onlar **شِيمَتْ** olursa kabzalar altındadır % | ve eğer bir gün **تُشَمْ** edilmezse kabzalar onun üstüne çıkar ) % | | Dedi: “çekildi”yi murad etti; ve **القَوائِمُ**: | kılıçların kabzalarıdır. İbn Berrî dedi: | **شِمْتُ السَّيْف**: “onu kınına soktum”un şahidi, | el-Ferezdak’ın sözü: | % ( Öyle adamların elleriyle ki kılıçlarını **يَشِيمُوا** etmediler % | ve çekildiği vakit onunla öldürülenler çoğalmadı ) % | | Dedi: onun sözündeki **و** “**ولم**”de | hâl vâvıdır; yani onları kınına sokmadılar ve onunla öldürülenler | çoğalmadı; ancak onu, onunla öldürülenler çoğaldıktan sonra kınına sokarlar. | Ve et-Tırimmâh dedi: | % ( Ve ben, onu çekip çıkardıktan sonra kılıcı **شِمْتُ** etmiştim % | ve vaad gününden sakındım; vaadde ne denildiyse ) % | | Ve bir başkası: | % ( Ne zaman beni gelir görse okunu **شامَ** eder % | ve ondan arka dönünce oklarla atar ) % | | Ebû Bekir hadîsinde, Allah Teâlâ | ondan razı olsun: Hâlid b. el-Velîd ona şikâyet edildi; | dedi ki:   Allah’ın müşrikler üzerine çektiği bir kılıcı **أَشِيمُ** etmem   ; yani: onu kınına sokmam. Ve | Ali hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: | Ebû Bekir’e, ridde ehline çıkmak istediğinde | ve kılıcını çekmişken dedi ki: |   **شِمْ** kılıcını ve bizi | nefsinle acıya düşürme   . ( ve ) aslı onda **شَامَ** | ( şimşeği ) **يَشِيمُه** şe’ymen: ( ona baktığı zaman |

| Nereye yönelir ve nerede yağmur yağdırır). Ve onun hâlindendir ki, | tıpkı çırpındığı gibi, beklemeksizin gizlenir; ve | ancak çırpınır ve gizlenir hâlde iken görülür; bununla | **السَّلُّ** ve **الإِغْمادُ** benzetildi. | | ( Ve ) **شَامَ** ( **أَبا عُمَيْر** ) yani erkeği, eğer | ( bakireden muradına eriştiyse). Ve ( **شَامَ** ) ( falanı ) | **يَشيم**: eğer ( değiştirdi ) ise; nüshalarda böyle; | doğrusu **غَبَّر** ( iki ayağını **بالشِّيام** ile ); | **المُحْكَم**’de: **الشِّيام**’dandır ve o | topraktır. ( Ve ) **شَامَ** ( falan ) **يَشِيمُ**: eğer | ( derisinde siyah benek belirdi ) ise. Ve ( **شَامَ** ) | **يَشِيمُ** ( **شَيْما** ve **شُيُوماً** ): eğer ( | savaşta حمله’yi gerçekleştirdi ) ise. | | ( Ve ) **شَامَ** şey ( şeyin içinde: girdi | **كَأَشامَ** ve **واْشْتَام** ve **تَشَيَّم** ve **شَيَّم** ve **واْنْشَامَ** ), | bunların hepsi, **لشَامَ** şey’i | şeyin içinde: eğer onu içeri soktu ise, fiilinin mutâvi‘idir. | | ( Ve ) **شَامَ** ( atta ساق’ını: eğer | ( onunla onu tekmeledi ) ise), Ebû Zeyd’den. Ve dedi | Ebû Mâlik: atta ساق’ını **شِمْ**; | bu, ayağını onun karnına soktuğu zaman | onu döver. | | ( Ve ) **شَامَ** ( şeyi şeyin içinde ) **شَيْماً**: | eğer ( onu onda gizledi ) ve onu içeri soktu ise; er-Râ‘î dedi: | % ( yağlı bir bakire etinden bir **بِمُعْتَصِبٍ** ile % | ve zayıfların hanımları **المَناقِيَا**’yı gizledi ) % | | yani: misafirlerden korkarak onları gizlediler ve evlere soktular. | | ( **والشَّيَامُ** ) fetha ile: ( yumuşak | düz arazi ) toprağı gevşek. | | ( Ve ) **الشِّيَامُ** ( kesra ile: toprak ) | umumiyetle; et-Tırimmâh dedi: | % ( onda nice vahşi devekuşu yumurtası vardır % | **مُنْتَثَلٍ**’de yahut **شِيام**’da kuluçkaya yatırılmış ) % | | **مُنْتَثَل**: kazılmış olup sonra dolmuş | sonra temizlenmiş bir yer. el-Cevherî dedi: ve dedi | el-Halîl: **شِيامٌ**: bir çukur. Ve denir: | toprağı gevşek bir arazi; ( ve fetha ile okunur ) dedi | | Ebû Sa‘îd): Ebû ‘Amr’u et-Tırimmâh’ın beytini şöyle okurken işittim: **أَوْ شَيَام** | fetha ile; ve dedi: o, | düz arazidir. | | ( Ve ) **الشِّيامُ**: ( fare ), İbnü’l-A‘râbî’den; | Ebû ‘Umer ez-Zâhid onu fetha ile ضبط etti. | Ve dedi: o, sıçandır ( çoğulu: **شِيمٌ** | **كَمِيل** ). | | ( Ve **بَنُو أَشْيَمَ** Ahmed gibi: bir kabiledir. Ve **صِلَةُ اْبنُ أَشْيَم** ) el-‘Adevî Ebû’s-Sahbâ: | ( tâbiîdir ); Basra ehlinin âbidlerinden | ve zâhidlerindendir; Basra ehli ondan rivayet etti; öldürüldü | yetmiş beş yılında Kâbul’da, Haccâc’ın vilâyetinde; | bunu İbn Hibbân söyledi. | | ( **والأَشْيَمَان**: iki yerdir ), ve denildi: | ed-Dehnâ kumlarından iki kum tepesidir; ve | Zü’r-Rumme onu şiirinin başka yerlerinde | zikretmiştir; bazısı onu şöyle rivayet etti: | **الأَشْأَمان**; daha önce **ش أ م**’de geçtiği gibi. | Ve es-Sukkerî dedi: **الأَشْيَمان** Bahreyn’de Benî Sa‘d diyarındadır, Hecer’in aşağısında. | | ( Ve ) Ebû Sa‘îd dedi: ( **الشَّيم** | harekeli: daha önce içinde kazı yapılmamış, | sertliği üzere kalmış her arazidir ); böylece kazma, onda kazana daha şiddetlidir. Ve dedi | et-Tırimmâh bir boğayı vasfederken: | % ( toprağın **شَيَم**’inden, altından onun memesi olan, % | ince toprağa kadar battı ) % | | ( **وشُيَيْم** ) Zübeyr gibi ( ve kesra ile okunur: Ebû ‘Âsım | sahâbîdir ), emîrin Sa‘îd’in babasında ضبط ettiği gibi; | ( yahut o ) **شَنْتَم**’dir ( **بالنُّون والتَّاءِ** ) | üstteki, Ebû’l-Velîd el-Faradî’nin ضبط ettiği gibi; ve daha önce geçti. | | ( Ve **شُيَيْمٌ** Ebû Meryem el-Bekrî tâbiîdir ), | Ömer b. el-Hattâb’dan, Allah Teâlâ ondan razı olsun, rivayet etti. ( Ve **عُرْوَةُ بنُ شُيَيْم** ), | el-Leysî ( Osman’ı, Allah Teâlâ ondan razı olsun, öldürenlerdendir ). | | | ( Ve **واْبنُ الشَّامَة** ) o, ( Yahyâ ) b. | Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Zekeriyyâ ( es-Sekafî: | Endülüslü bir muhaddistir ); İbrâhîm b. | Kâsım b. Hilâl’den; ondan oğlu Ahmed; | Ahmed’den Halef b. Kâsım b. | Sehl; iki yüz yetmiş beş yılında öldü. | | ( Ve **ذُو الشَّامةِ**: Hâlid b. Ca‘fer ) | el-Bermekî’dir; onunla lakaplandı ( **لِشَامَةٍ كانَتْ في مُقدَّم رَأْسِهِ** ). Ve | ayrıca: lakaptır | ( Muhammed b. Ömer b. el-Velîd b. ‘Ukbe ) için. | | ( **والشَّيْمَاءُ**: kızıdır ) el-Hâris b. ‘Abdi | el-‘Uzzâ’nın; annesi ( **حَلِيمَةُ السَّعْدِيَّة**; Nebî’nin [ & ] | süt kardeşidir ); ve denir: adı | Hızâme’dir; ve Nebî’nin [ & ] annesi diye çağrılır; | Ebû Nu‘aym onu | sahâbede zikretti. | | ( **وتَشَيَّمَه الشَّيْبُ** ): eğer ( ona üstün geldi ) | ve ona karıştı ise; bu mecazdır. Ve İbnü’l- | A‘râbî dedi: eğer onda çoğaldı ve yayıldı ise. Ve | es-Sıhâh’ta: **وتَشَيَّمُه الضِّرامُ** yani: | ona girdi. Sâ‘ide dedi: | % ( senden dolayı mı yok; bir şimşek, sanki parıltısı % | bir orman; onu delici bir alev **تَشَيَّمُه** ) % | | Ve rivayet olunur: **تَسَنَّمَه**. | | ( Ve ) **تَشَيَّم** ( babasını ): eğer ( ona benzedi ) ise, | **الشِّيمَة**’de; diğer nüshalarda böyledir; | ve bu sırf tekrardır. | | ( Ve ) mecazdandır: ( aralarındakini **شِمْ** ) | yani: ( onu takdir et ), ve aralarında ne kadar olduğuna bak. | ( **وشَيَّم يَدَيْه في رَأْسِه أو ثَوْيِ**: eğer | onu yakaladı, onunla savaşır hâlde ) . | | ( **والشِّيمُ** kesra ile: balıktır ), ve | es-Sıhâh’ta: balıktan bir türdür; | ve inşad etti: |

% ( **قل لِطَغَامِ الأَزْدِ لا تَبْطَرُوا** % |
*!**بالشِّيمِ والجِرِّيتِ والكَنْعَدِ** ) % |

( *!**واْنْشامَ الرَّجُلُ** ) *!**اْنْشِياماً** : ( **صَارَ مَنْظُوراً إليه** ) . |

( *!**وشَامَةُ** : **جَبَل** ) **مُشْرِف** ( **بمَكَّة** ) . |
Ve denildi: pınar; birincisi daha çoktur; o, |
( öncekilerden bir **تَصْحِيف**tir; |
doğrusu **شَابَةُ**dur, **بِ** **البَاءِ** ) **المُوَحَّدَة** ile; |
( ve **المِيمِ** ile, hadis kitaplarının |
hepsinde vâki olmuştur ) ve işte böyle, |
Bilâl’in -Allah Teâlâ ondan razı olsun- sözünde gelmiştir: |
% ( **ألا لَيْتَ شِعْرِي هل أُبِيتَنَّ لَيْلَةً** % |
**بوَادٍ وَحَوْلِي إِذْ خِرٌ وجَلِيلُ** ) % |
% ( **وهل أَرِدَنْ يَوماً مِياهَ مَجَنَّةٍ** % |
**وَهَلْ يَبْدُوَنْ لي** *!**شامةٌ** **وطَفِيلُ** ) % |

Şeyhimiz dedi ki: Bunun için, bu doğrunun bir yönü görünmez; |
özellikle de, hadis kitaplarının hepsinde vâki olanın **المِيمُ** olduğuna |
kesin hükmetmesiyle; artık onlara muhalefet etmeye ve onları hatalı saymaya |
bir yön yoktur. Bağdâdî, **شَرْح شَواهِدِ المُغْنِي**’de onun lehine savunmuştur; |
ve **بانَتْ سُعاد** hâşiyesinde ona işaret etmiştir; ve o açıktır. Bitti. |

Ben dedim ki: Nâsr, **مُعْجَم**’inde ikisi arasında ayırım yapmıştır; şöyle dedi: |
**شَابَة** **بالبَاءِ**: Gatafân diyarında, **السَّلِيلَة** ile **الرَّبَذَة** arasında bir dağdır. |
Ve **بالمِيم**: Hicaz’da başka bir dağdır. Ebû Züeyb’in sözü iki vecihle rivayet edilmiştir: |
% ( **كأنَّ ثِقالَ المُزْنِ بين تُضَارِعٍ** % |
**وشامَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لَبِيجُ** ) % |

[ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: |

*!**شِيمُ الإبل** (kesre ile): onların siyahlarıdır; |
tekili *!**أَشْيَم** ve *!**وشَيْمَاء**’dır. |

| | Ve **شَامَ السَّحابَ** **شَيْماً**: ona uzaktan baktı; |
ve **الشَّيْمُ**, ateşe bakmak olabilir. İbn Mukbil dedi ki: |
% ( **ولو يُشْتَرى منه لَبَاعَ ثِيابَه** % |
**بنَبْحَةِ كَلْب أو بِنارٍ** *!**يَشِيمُها** ) % |

*!**وشِمْتُ مَخايِلَ الشَّيء**: ona doğru gözünle bakıp, onu bekleyerek yöneldiğin zaman. |

*!**والشِّيامُ** (kesre ile): in’dir; onunla adlandırıldı, |
*!**لاْنْشِيامِ الوَحْشِ فيه** yani: onun içine girmesi sebebiyle. |
Cevherî, Asmaî’den nakletti; ve bununla, Tırimmâh’ın beytini Ebû Saîd tefsir etti ve onu doğru saydı; |
ve burada, **الصَّحاح**’ın bazı nüshalarında vâki olmuştur. Ve şeyhimiz Ebû Üsâme’yi şöyle derken işittim: |
*!**الشِّيامُ** (kesre ile) ... sonuna kadar; ve o, nüshacıların bir karışımıdır. Çünkü Ebû Üsâme, İbn Abdûs’tan, o da Cevherî’den rivayet etti; |
öyleyse, kendisine şeyh olup ondan rivayet etmesi nasıl olur? Halbuki o, ancak **الصِّحاح** râvilerinden Ebû Sehl’in şeyhidir. |
Nüshacı onu kitabın arasına sokmuştur; buna dikkat edilsin. |

Ve bir kavim *!**شُيومٌ** (damme ile) yani: emniyette olanlar; denilir ki: o Habeşçedir. |
Necâşî hadîsinde gelmiştir; ve **بالمُهْمَلة** ile rivayet olunur; ve yerinde zikredilmiştir. |

*!**والأَشْيَم**: bir yerdir; ve o, *!**الأَشْيَمَيْن**’den başkadır; Yâkût’tan. |

*!**وشَامَةُ**: Kûfe ile Feyd arasında bir arazidir; Nâsr’dan. |

*!**وتَشَيَّم الحَرِيقُ القَصَبَ**: onun içine girdi ve ona karıştı. |

Ve falan kimse varlıklıdır; ve ben onu *!**أشيمُه** değilim yani: fakirlikten dolayı ona bakmam; yani ondan müstağnîdir; Zemahşerî nakletti. |

Ve onlar, beldelerde *!**شَاماً** oldular yani: bedendeki **الشَّام**ın dağılması gibi dağıldılar. |

*!**والشَّامَاتُ**: Sîrcân’da, Kirman amellerinden bir köydür. Ondandır: Ya‘kûb b. Süfyân’dan, Muhammed b. Ammâr *!**الشَّاماتِيّ**. |
Ve **الإكمال**’de: Ebû’l-Kâsım Hibetullâh |

İbn Alî b. Abdirrahmân b. Ya‘kûb |
İbn **شامة** el-Muâfirî el-Mısrî; |
Hâfız Hamza b. Alî el-Kinânî’den hadis rivayet etti. |
Ve İbn Nukta’nın **الذَّيْل**’inde: Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Abbâs, |
**الشَّامة** sahibi, Ebû’l-Abbâs’ın mevlâsı; ondan Abdullah b. Ahmed b. Hanbel ve başkası hadis rivayet etti. |
Ve **الشّامَة** sahibi Muhammed b. Abdillâh b. Abdirrahmân, Akîl b. Yahyâ’dan; ondan Ebû Bekr b. el-Makrî. |
Ve Ebû **شَامة** Abdurrahmân, Makrî; el-‘Alem es-Sehâvî’den. |

*!**والأَشْيَمُ الضّبابيّ**: bir sahâbîdir; onun zamanında öldü [ & ] . |

*!**وشُيَيْم** b. Beytân el-Belevî, Rüveyfi‘ b. Sâbit’ten; ondan Hayr b. Nu‘aym; sika. |

Ve Târık b. el-*!**أَشيْم** el-Eşca‘î; ve onun oğlu Ebû Mâlik Sa‘d: iki sahâbîdir. |
( **فصل الصاد** ) **المهملة** ile **الميم** birlikte. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَامَ الشَّىْءَ فِى الشَّىْءِ
1 شَامَ الشَّىْءَ فِى الشَّىْءِ ذ , (K,) [aor. يَشِيمُ,] inf. n. شَيْمٌ, (TA,) He hid, or concealed, the thing in the thing: (K, TA:) and he inserted the thing in the thing. (TA.) [Hence,] شام سَيْفَهُ, (K,) first pers. شِمْتُهُ, (S,) aor. as above, (K,) inf. n. شَيْمٌ, (TA,) He sheathed his sword; (S, K;) and [in like manner] شام نَبْلَهُ [He put his arrows into the quiver]: (TA:) and the former signifies also He drew his sword: thus having two contr. meanings: (S, K:) A 'Obeyd doubted of the latter meaning; and Sh knew it not; but the verb is said to have this meaning in a verse of ElFarezdak. (TA.) It is said in a trad. of Aboo-Bekr that a complaint was made to him against Khلlid Ibn-El-Weleed, and he said, لَا أَشِيمُ سَيْفًا سَلَّهُ اللّٰهُ عَلَى المُشْرِكِينَ i. e. I will not sheath a sword [which God has drawn against the believers in a plurality of gods]. (TA.) [Hence also,] one says, شام أَبَا عُمَيْرٍ (K, TA) i. e. [He sheathed] the ذَكَر; (TA;) meaning (assumed tropical:) he attained his desire of the virgin. (K, TA.) ― -b2- And شام فِى الفَرَسِ سَاقَهُ He struck the mare with his shank to make her run: (K:) or he impressed (lit. inserted) his leg [or shank] in the belly of the mare, striking her [with it]. (Aboo-Mلlik; TA.) -A2- شِمْتُ مَخَايِلَ الشَّىْءِ I directed my look towards the indications, or symptoms, of the thing, waiting, or watching, for it. (S.) ― -b2- And [hence, or the reverse may be the case,] شِمْتُ البَرْقَ, (S, Msb, K, *) aor. and inf. n. as above, (Msb, TA,) I looked at, (S, K, *) or watched, or observed, (Msb,) the lightning, (Msb, K,) or the cloud thereof, to see where it would rain, (S,) or to see where it would pour, or bring rain, (Msb,) or to see whither it tended and where it would rain: (K:) this is done only when it flickers and disappears without delay: and [it is said, but, in my opinion, fancifully, and with little reason, that] the drawing and sheathing of a sword are likened to lightning flickering and disappearing. (TA.) [Hence the phrase, شِمْتُ بَرْقَ فُلَانٍ (assumed tropical:) I looked hoping for the benefits of such a one: mentioned by Freytag on the authority of Meyd: and the like is said in Har p. 319.] And شام السَّحَابَ He looked at the clouds from afar: and [in like manner,] النَّارَ the fire. (TA.) It is said in a prov.,
لَا تَشِمِ الغَيْثَ فَقَدْ أَوْدَى النَّقَدْ
i. e. [Look not thou hoping for rain, for] the lambs have perished: addressed to him who mourns for that which has past. (Meyd.) And one says, فُلَانٌ مُوسِرٌ وَلَا أَشِيمُهُ مِنْ فَقْرٍ (assumed tropical:) [Such a one is wealthy, and I do not look at him in hope by reason of poverty]; meaning that he is independent of him. (Z, TA.) ― -b3- [Hence also,] شِمْ مَا بَيْنَهُمَا (tropical:) Compute thou, or estimate, or consider, (K, TA,) and look, or see, (TA,) what [relation, or difference,] is between them two. (K, TA. [In the CK, شَيَّمَ is erroneously put for شِمْ; and قَدَّرَهُ, in the explanation, for قَدِّرْهُ.]) -A3- شَامَ also signifies It (a thing, TA) entered, فِى شَىْءٍ into a thing; (K, TA;) quasi-pass. of the same verb in the latter of the two senses expl. in the first sentence of this art.; (TA;) and so ↓ انشام, (S, K, TA,) and ↓ اشام, and ↓ اشتام, and ↓ تشيّم, and ↓ شيّم. (K, TA.) ― -b2- Also, (K,) aor. as above, (TA,) inf. n. شَيْمٌ and شُيُومٌ, He made a valid charge, or assault, or attack, in war, or battle. (K.) -A4- Also, (K,) aor. as above, (TA,) He (a man) had a black رَقْمَة [app. meaning spot, or mole, i. e. شَامَة,] apparent in his skin. (K.) And شِيمَ, inf. n. شَيْمٌ, [perhaps a mistranscription for شَيَمٌ,] He was marked with a شَامَة [or mole]: or, as some say, [the pass. part. n.] مَشْيُومٌ [signifying “ marked with a شامة ”] has no verb: and AZ says that ↓ شَيَمٌ, signifying the having upon him a شامة, has no known verb: (TA:) or شَيَمٌ is an inf. n. signifying the having upon him شَام [i. e. moles]. (Ham p. 361.) -A5- شَامَ فُلَانًا, (K,) aor. as above, (TA,) He soiled the legs, or feet, of such a one with dust, or earth: (K, TA:) in [some of] the copies of the K, غَيَّرَ رِجْلَيْهِ بِالشِّيَامِ; but correctly, [as in the CK and in my MS copy of the K,] غَبَّرَ; and accord. to the M, from الشِّيَام, [meaning that the verb is derived from this word,] i. e. التُّرَاب. (TA.)

2 شَيَّمَ see 1, in the latter half. -A2- شيّم يَدَيْهِ فِى رَأْسِهِ, or ثَوْبِهِ, He seized his head, or his garment, fighting him. (K.)

4 أَشْيَمَ see 1, in the latter half.

5 تَشَيَّمَ see 1, in the latter half. ― -b2- تشيّمهُ الضِّرَامُ The kindling of fire entered it; namely, a wood; as used in a verse of Sل'ideh: or, as some relate it, تَسَنَّمَهُ [q. v.]. (S, TA.) And تشيّم الحَرِيقُ القَصَبَ The fire entered, and mixed with, the reeds, or canes. (TA.) ― -b3- And تشيّمهُ الشَّيْبُ (tropical:) Hoariness came upon him, (K, TA,) and became intermixed upon him: or, accord. to IAar, became abundant upon him, and spread; (TA;) as also تَسَنَّمَهُ. (IAar, M and TA in art. سنم.) -A2- تشيّم أَبَاهُ He resembled his father in شِيمة i. e. nature, or natural disposition. (IAar, K, TA.)

انشام
7 انشام ذ : see 1, in the latter half. -A2- Also He (a man) became one who was looked at. (S, K.)

8 اـِشْتَيَمَ see 1, in the latter half.

شَامٌ
شَامٌ ذ : see شَامَةٌ, in three places. -A2- The country of الشَّام [i. e. Syria] has been mentioned in art. شأم [as originally الشَّأْم].

شِيمٌ
شِيمٌ ذ A certain species of fish. (S, K. *) -A2- Also pl. of أَشْيَمُ [q. v.]. (S, TA.) -A3- And pl., in one sense, of شِيَامٌ [q. v.]. (K.)

شَيَمٌ
شَيَمٌ ذ : see 1, near the end. -A2- Also Any land, or ground, in which one has not yet dug, remaining in its [original] hard state, (Aboo-Sa'eed, K, TA,) so that the digging therein is more difficult [than elsewhere] to the digger. (Aboo-Sa'eed, TA.)

شَامَةٌ
شَامَةٌ ذ A mole, syn. خَالٌ, (S, Msb, TA,) upon the person; (Msb;) [i. e.] a pimple inclining to blackness, upon the person; (Mgh;) or a [natural] mark differing from the colour of the person upon which it is: (K, * TA:) its medial radical letter is originally ى: (S, TA:) and it is also with ء, i. e. شَأْمَةٌ: (IAth, TA:) pl. ↓ شَامٌ, (S, Msb, K,) [or rather this is a coll. gen. n.,] and [the pl. properly so termed is] شَامَاتٌ. (Msb, K.) حَتَّى تَكُونُوا كَأَنَّكُمْ شَامَةٌ فِى النَّاسِ [So that ye may be as though ye were a mole amid the people], occurring in a trad., means [that ye may] be in the goodliest garb or guise, appearing like the شامة, at which one looks exclusively of the rest of the person. (IAth, TA.) And one says, ↓ صَارُوا شَامًا فِى البِلَادِ, meaning (assumed tropical:) They became scattered [in the countries] like the شام [or moles] upon the person. (TA.) ― -b2- Also A black mark upon the person, [an explanation which seems to apply, like the former in the K, to a mole, though given as differing therefrom,] and upon the ground: pl. [or coll. gen. n.] ↓ شَامٌ. (K.) ― -b3- It is also [A mark, or spot,] upon a mare, upon a place that is disapproved, and sometimes upon her دَوَائِر [which means what are termed feathers, pl. of دَائِرَةٌ, q. v.]. (ISh, TA.) ― -b4- And A spot (نُكْتَة) [upon the face] of the moon. (K.) ― -b5- And (tropical:) A black she-camel: (IAar, S, K, TA:) accord. to Niftaweyh, شَأْمَةٌ, with; but ISd says, I know not the reason of this, unless it be extr., like الخَأْتَمُ and العَأْلِمُ. (TA.) One says, مَا لَهُ شَامَةٌ وَلَا زَهْرَآءُ, meaning, (tropical:) He has not a black she-camel nor a white one. (S, K, TA.)

شِيمَةٌ
شِيمَةٌ ذ Nature; natural, native, or innate, disposition, temper, or other quality or property; (S, Msb, K;) as also شِئْمَةٌ, (K,) which is an extr. dial. var.: (TA:) pl. شِيَمٌ. (Msb.) -A2- Also Dust, or earth, dug from the ground; (As, S, K;) and so ↓ شِيَامٌ. (S, as on the authority of As; but only in one of my two copies of the S.)

شَيَامٌ
شَيَامٌ ذ Soft, or plain, land; (AA, K, TA;) of which the earth is soft, or uncompact. (TA.) ― -b2- See also the paragraph here following, in two places.

شِيَامٌ
شِيَامٌ ذ Dust, or earth, (K, TA,) in a general sense; (TA;) as also ↓ شَيَامٌ: (K:) see also شِيمَةٌ: [or,] accord. to Kh, a hollow dug in the ground: or, as some say, land of which the earth is soft, or uncompact. (S, TA.) ― -b2- And A [covert such as is termed] كِنَاس: so called because of the wild animal's entering (لاِنْشِيَامِ الوَحْشِ i. e. دُخُولِهِ) into it. (As, S, TA.) -A2- Also The rat, or mouse; syn. فَأْرٌ: (IAar, K, TA:) but written by Aboo-'Amr Ez-Zلhid ↓ شَيَامٌ, and said by him to be the جُرَذ [generally meaning a large field-rat]: (TA:) pl. شِيمٌ. (K.)

قَوْمٌ شُيُومٌ
قَوْمٌ شُيُومٌ ذ A people, or party, in a state of security: occurring in a trad.: and it is said that شيوم is an Abyssinian word: but, as some relate the trad., it is سُيُومٌ [q. v., voce سَائِمٌ, of which it is said to be pl.]. (TA.)

أَشْيَمُ
أَشْيَمُ ذ A man (S, Msb) having a شَامَة [or mole] upon his person; (AZ, S, Mgh, Msb, K; *) and ↓ مَشِيمٌ (S, K) and ↓ مَشُومٌ (K) and ↓ مَشْيُومٌ (S, K) signify the same [or rather marked with a mole]: (S, * K:) or أَشْيَمُ signifies having upon him شَام [or moles]: (Ham p. 361:) fem. شَيْمَآءُ: (TA:) and pl. شِيمٌ. (S, TA.) ― -b2- And A beast, (Lth, AO, TA,) and anything, (Lth, TA,) having upon him, or it, a [mark such as is termed] شَامَة, (Lth, AO, TA,) or [marks such as are termed] شَام. (AO, TA.) ― -b3- And شِيمُ الاـِبِلِ (assumed tropical:) Such as are black, of camels: sing., masc. and fem., as above: (TA:) occurring in this sense in a verse of Aboo-Dhueyb, as related by AA: but as heard by As, in this verse, شُومُهَا, and thought by him to be a pl. [originally شُيْم] of أَشْيَمُ. (S.) See also أَشْأَمُ (in art. شأم), last sentence.

مَشُومٌ
مَشُومٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- And see مَشْؤُومٌ, in art. شأم.

مَشِيمٌ
مَشِيمٌ ذ : see أَشْيَمُ: -A2- and see also the paragraph here next following.

مَشِيمَةٌ
مَشِيمَةٌ ذ The غِرْس; (S, TA;) i. e. (TA) the place of, (K, TA,) or [membrane that encloses, or forms the] covering of, (Msb,) the fœtus (Msb, K, TA) of a human being: (Msb: [see غِرْسٌ:]) originally مَشْيِمَةٌ: (S, Msb:) pl. مَشَايِمُ (S, K) and [coll. gen. n.] ↓ مَشِيمٌ. (IB, K.) [See also سَلًى.]

مَشْيُومٌ
مَشْيُومٌ ذ : see أَشْيَمُ.

##### Türkçe

**شَامَ الشَّىْءَ فِى الشَّىْءِ**

1 **شَامَ الشَّىْءَ فِى الشَّىْءِ** ذ, (K,) [muzâri‘i **يَشِيمُ**,] mastar ismi **شَيْمٌ**, (TA,) O, şeyi şeyin içinde gizledi yahut sakladı: (K, TA:) ve o, şeyi şeyin içine soktu. (TA.) [Bundan dolayı,] **شام سَيْفَهُ**, (K,) birinci şahıs **شِمْتُهُ**, (S,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (K,) mastar ismi **شَيْمٌ**, (TA,) O, kılıcını kınına soktu; (S, K;) ve [aynı şekilde] **شام نَبْلَهُ** [O, oklarını sadaka koydu]: (TA:) ve birincisi ayrıca “O, kılıcını çekti” mânasına da gelir: böylece iki zıt mânası vardır: (S, K:) A ‘Obeyd ikinci mânadan şüphe etti; ve Sh onu bilmedi; fakat fiilin bu mânaya El-Farezdak’ın bir beytinde geldiği söylenir. (TA.) Ebû-Bekr’den bir rivayette, Hâlid İbn-El-Velîd aleyhine ona bir şikâyet yapıldığı ve onun şöyle dediği nakledilir: **لَا أَشِيمُ سَيْفًا سَلَّهُ اللّٰهُ عَلَى المُشْرِكِينَ** yani: “Allah’ın müşrikler üzerine çektiği bir kılıcı ben kınına sokmam.” (TA.) [Yine bundan dolayı,] kişi der ki: **شام أَبَا عُمَيْرٍ** (K, TA) yani [o, kına soktu] **ذَكَر**’i; (TA;) mânası (mecaz kabul edilerek:) o, bâkireden arzusuna erişti. (K, TA.) ― -b2- Ve **شام فِى الفَرَسِ سَاقَهُ**: O, kısrağı koşturmak için onu incik kemiğiyle vurdu: (K:) yahut o, bacağını [yahut incik kemiğini] kısrağın karnına bastırdı (lafzen: soktu), onu [bununla] vurarak. (Aboo-Mلlik; TA.) -A2- **شِمْتُ مَخَايِلَ الشَّىْءِ**: O şeyin alâmetlerine yahut belirtilerine bakışımı yönelttim; onu bekleyerek yahut gözetleyerek. (S.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, yahut bunun tersi de olabilir,] **شِمْتُ البَرْقَ**, (S, Msb, K, *) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (Msb, TA,) ben baktım, (S, K, *) yahut gözetledim yahut gözledim, (Msb,) şimşeğe, (Msb, K,) yahut onun bulutuna; nerede yağmur yağacağını görmek için, (S,) yahut nerede sağanak boşalacağını yahut yağmur getireceğini görmek için, (Msb,) yahut nereye yöneldiğini ve nerede yağmur yağacağını görmek için: (K:) bu, ancak o, gecikmeksizin parlayıp kaybolduğu zaman yapılır: ve [denilmiştir; fakat benim kanaatimce hayalî olarak ve az bir gerekçeyle,] kılıcın çekilmesi ve kına sokulması, şimşeğin parlayıp kaybolmasına benzetilmiştir. (TA.) [Bundan dolayı da şu ibare: **شِمْتُ بَرْقَ فُلَانٍ** (mecaz kabul edilerek:) “Falancanın faydalarını umarak baktım”: Freytag bunu Meyd’in rivayetine dayanarak zikretmiştir: ve benzeri Har s. 319’da söylenmiştir.] Ve **شام السَّحَابَ**: O, bulutlara uzaktan baktı: ve [aynı şekilde,] **النَّارَ** ateşe. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir:
**لَا تَشِمِ الغَيْثَ فَقَدْ أَوْدَى النَّقَدْ**
yani: [“Yağmur umarak bakma; çünkü] kuzular helâk oldu”: geçmiş olana ağıt yakan kimseye söylenir. (Meyd.) Ve kişi der ki: **فُلَانٌ مُوسِرٌ وَلَا أَشِيمُهُ مِنْ فَقْرٍ** (mecaz kabul edilerek:) [“Falanca varlıklıdır; fakat ben fakirlik sebebiyle ona umutla bakmam”]; mânası: o, ondan müstağnidir. (Z, TA.) ― -b3- [Yine bundan dolayı,] **شِمْ مَا بَيْنَهُمَا** (mecaz:) Sen hesapla, yahut takdir et, yahut düşün, (K, TA,) ve bak, yahut gör, (TA,) ikisi arasında ne [ilişki yahut fark] vardır. (K, TA. [CK’de yanlışlıkla **شَيَّمَ**, **شِمْ** yerine konmuştur; ve açıklamada **قَدَّرَهُ**, **قَدِّرْهُ** yerine.]) -A3- **شَامَ** ayrıca şu mânaya gelir: O (bir şey, TA) girdi, **فِى شَىْءٍ** bir şeyin içine; (K, TA;) bu, bu maddenin ilk cümlesinde açıklanan iki mânadan ikincisinde, aynı fiilin quasi-meçhulüdür; (TA;) ve bunun gibi ↓ **انشام**, (S, K, TA,) ve ↓ **اشام**, ve ↓ **اشتام**, ve ↓ **تشيّم**, ve ↓ **شيّم**. (K, TA.) ― -b2- Yine, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **شَيْمٌ** ve **شُيُومٌ**, O, savaşta yahut muharebede geçerli bir hücum yahut saldırı yaptı. (K.) -A4- Yine, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (TA,) O (bir adam) derisinde görünen siyah bir **رَقْمَة** [görünüşe göre leke yahut ben, yani **شَامَة**] sahibi oldu. (K.) Ve **شِيمَ**, mastar ismi **شَيْمٌ**, [belki **شَيَمٌ** yerine yanlış yazımdır,] O, bir **شَامَة** [yahut ben] ile işaretlendi: yahut bazılarına göre, [meçhul ism-i mef‘ûl] **مَشْيُومٌ** [“bir **شامة** ile işaretli” mânasında] fiilsizdir: ve AZ der ki, üzerinde bir **شامة** bulunması mânasına gelen ↓ **شَيَمٌ**’ün bilinen bir fiili yoktur: (TA:) yahut **شَيَمٌ**, üzerinde **شَام** [yani benler] bulunması mânasına mastardır. (Ham s. 361.) -A5- **شَامَ فُلَانًا**, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (TA,) O, falancanın bacaklarını yahut ayaklarını toprakla kirletti: (K, TA:) K’nin [bazı] nüshalarında **غَيَّرَ رِجْلَيْهِ بِالشِّيَامِ**; fakat doğru olan, [CK’de ve K’nin yazma nüshamda olduğu üzere,] **غَبَّرَ**; ve M’ye göre **الشِّيَام**’dan [yani fiilin bu kelimeden türediği mânasında,] yani **التُّرَاب**. (TA.)

2 **شَيَّمَ**: 1’e bak, ikinci yarısında. -A2- **شيّم يَدَيْهِ فِى رَأْسِهِ**, yahut **ثَوْبِهِ**, O, onunla dövüşerek başını yahut elbisesini tuttu. (K.)

4 **أَشْيَمَ**: 1’e bak, ikinci yarısında.

5 **تَشَيَّمَ**: 1’e bak, ikinci yarısında. ― -b2- **تشيّمهُ الضِّرَامُ**: Ateşin tutuşması ona girdi; yani bir oduna; Sل'ideh’in bir beytinde kullanıldığı üzere: yahut bazıları bunu **تَسَنَّمَهُ** [bkz.] diye rivayet eder. (S, TA.) Ve **تشيّم الحَرِيقُ القَصَبَ**: Ateş kamışlara girdi ve onlarla karıştı. (TA.) ― -b3- Ve **تشيّمهُ الشَّيْبُ** (mecaz:) Ak düşme ona geldi, (K, TA,) ve onda karışık hâle geldi: yahut IAar’a göre, onda çoğaldı ve yayıldı; (TA;) bunun gibi **تَسَنَّمَهُ**. (IAar, M ve TA, سنم maddesinde.) -A2- **تشيّم أَبَاهُ**: O, **شِيمة** yani tabiat yahut doğal huy bakımından babasına benzedi. (IAar, K, TA.)

**انشام**

7 **انشام** ذ: 1’e bak, ikinci yarısında. -A2- Yine O (bir adam) kendisine bakılan kimse oldu. (S, K.)

8 **اـِشْتَيَمَ**: 1’e bak, ikinci yarısında.

**شَامٌ**

**شَامٌ** ذ: **شَامَةٌ**’ye bak, üç yerde. -A2- **الشَّام** ülkesi [yani Suriye] شأم maddesinde (aslının **الشَّأْم** olduğu üzere) zikredilmiştir.

**شِيمٌ**

**شِيمٌ** ذ: Balığın belirli bir türü. (S, K. *) -A2- Ayrıca **أَشْيَمُ**’ün çoğuludur [bkz.]. (S, TA.) -A3- Ve bir mânada **شِيَامٌ**’un çoğuludur [bkz.]. (K.)

**شَيَمٌ**

**شَيَمٌ** ذ: 1’e bak, sona yakın. -A2- Ayrıca: Henüz kazılmamış, [aslî] sert hâlinde kalan herhangi bir arazi yahut yer, (Aboo-Sa'eed, K, TA,) öyle ki orada kazmak kazana [başka yere göre] daha zordur. (Aboo-Sa'eed, TA.)

**شَامَةٌ**

**شَامَةٌ** ذ: Kişi üzerinde bulunan ben; eş anlamlısı **خَالٌ**, (S, Msb, TA,) (Msb;) [yani] kişi üzerinde siyahlığa meyleden bir sivilce; (Mgh;) yahut üzerinde bulunduğu kişinin renginden farklı olan [doğal] bir işaret: (K, * TA:) orta kök harfi aslında **ى**’dır: (S, TA:) ve **ء** ile de olur; yani **شَأْمَةٌ**: (IAth, TA:) çoğulu ↓ **شَامٌ**, (S, Msb, K,) [daha doğrusu bu bir cins isimdir,] ve [asıl çoğul denilen] **شَامَاتٌ**’tır. (Msb, K.) Bir rivayette geçen **حَتَّى تَكُونُوا كَأَنَّكُمْ شَامَةٌ فِى النَّاسِ** [“Ta ki insanlar içinde sanki bir ben gibi olasınız”] şu mânaya gelir: [ta ki] en güzel elbise yahut görünüş içinde olasınız; kişinin bedenin geri kalanını bırakıp yalnız ona baktığı **شامة** gibi görünerek. (IAth, TA.) Ve kişi der ki: ↓ **صَارُوا شَامًا فِى البِلَادِ**, mânası (mecaz kabul edilerek:) Onlar, kişi üzerindeki **شام** [yahut benler] gibi [ülkelerde] dağıldılar. (TA.) ― -b2- Ayrıca: Kişi üzerinde [siyah bir işaret; K’de önceki gibi bene uygulanır görünse de ondan farklıymış gibi verilen bir açıklama] ve yerde [bulunan] siyah bir işaret: çoğulu [yahut cins ismi] ↓ **شَامٌ**. (K.) ― -b3- Ayrıca: Kısrak üzerinde, hoş görülmeyen bir yerde bulunan [işaret, yahut leke]; bazen de onun **دَوَائِر**’i üzerinde [ki bu, **دَائِرَةٌ**’nin çoğulu olan ve “feathers” denilen şeylerdir, bkz.] (ISh, TA.) ― -b4- Ve Ayın yüzünde bir leke (**نُكْتَة**). (K.) ― -b5- Ve (mecaz:) Siyah bir dişi deve: (IAar, S, K, TA:) Niftaweyh’e göre **شَأْمَةٌ**, ile; fakat ISd der ki: bunun sebebini bilmiyorum; ancak **الخَأْتَمُ** ve **العَأْلِمُ** gibi, yabancı (extr.) olması müstesna. (TA.) Kişi der ki: **مَا لَهُ شَامَةٌ وَلَا زَهْرَآءُ**, mânası (mecaz:) Onun ne siyah bir dişi devesi vardır ne de beyazı. (S, K, TA.)

**شِيمَةٌ**

**شِيمَةٌ** ذ: Tabiat; doğal, yaratılıştan, fıtrî huy, mizaç yahut başka bir nitelik yahut özellik; (S, Msb, K;) bunun gibi **شِئْمَةٌ** da (K) vardır; bu, yabancı bir lehçe varyantıdır: (TA:) çoğulu **شِيَمٌ**. (Msb.) -A2- Ayrıca: Yerden kazılıp çıkarılan toprak yahut toprak yığını; (As, S, K;) ve bunun gibi ↓ **شِيَامٌ**. (S, As rivayetiyle; fakat S’nin iki nüshamdan yalnız birinde.)

**شَيَامٌ**

**شَيَامٌ** ذ: Yumuşak yahut düz arazi; (AA, K, TA;) toprağı yumuşak yahut sıkışık olmayan. (TA.) ― -b2- Ayrıca, burada onu izleyen paragrafta iki yerde zikredilene de bak.

**شِيَامٌ**

**شِيَامٌ** ذ: Genel mânada toz yahut toprak, (K, TA,) (TA;) bunun gibi ↓ **شَيَامٌ** da: (K:) ayrıca **شِيمَةٌ**’ye de bak: [yahut,] Kh’ye göre yerde kazılmış bir çukur: yahut bazılarına göre toprağı yumuşak yahut sıkışık olmayan arazi. (S, TA.) ― -b2- Ve bir [örtülü yer ki] **كِنَاس** diye adlandırılır: vahşi hayvanın ona girmesi (**لاِنْشِيَامِ الوَحْشِ** yani **دُخُولِهِ**) sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (As, S, TA.) -A2- Ayrıca: Sıçan yahut fare; eş anlamlısı **فَأْرٌ**: (IAar, K, TA:) fakat Aboo-‘Amr Ez-Zلhid bunu ↓ **شَيَامٌ** diye yazmış ve onun **جُرَذ** [genelde büyük tarla sıçanı] olduğunu söylemiştir: (TA:) çoğulu **شِيمٌ**. (K.)

**قَوْمٌ شُيُومٌ**

**قَوْمٌ شُيُومٌ** ذ: Güvenlik hâlinde bulunan bir kavim yahut topluluk: bir rivayette geçer: ve **شيوم**’un Habeşçe bir kelime olduğu söylenir: fakat bazıları rivayeti **سُيُومٌ** [bkz., **سَائِمٌ** maddesinde; bunun çoğulu olduğu söylenir] şeklinde nakleder. (TA.)

**أَشْيَمُ**

**أَشْيَمُ** ذ: Kişisi üzerinde bir **شَامَة** [yahut ben] bulunan adam; (AZ, S, Mgh, Msb, K; *) ve ↓ **مَشِيمٌ** (S, K) ve ↓ **مَشُومٌ** (K) ve ↓ **مَشْيُومٌ** (S, K) aynı mânaya gelir [daha doğrusu: ben ile işaretli]: (S, * K:) yahut **أَشْيَمُ**, üzerinde **شَام** [yani benler] bulunan demektir: (Ham s. 361:) dişili **شَيْمَآءُ**: (TA:) çoğulu **شِيمٌ**. (S, TA.) ― -b2- Ve bir hayvan, (Lth, AO, TA,) ve herhangi bir şey, (Lth, TA,) üzerinde yahut onda bir **شَامَة** denilen [işaret] bulunan, (Lth, AO, TA,) yahut **شَام** denilen [işaretler] bulunan. (AO, TA.) ― -b3- Ve **شِيمُ الاـِبِلِ** (mecaz kabul edilerek:) develerden siyah olanlar: tekili, erkek ve dişi, yukarıdaki gibidir: (TA:) AA’nın rivayetine göre Ebû-Dhueyb’in bir beytinde bu mânada geçer: fakat As’ın işittiğine göre bu beyitte **شُومُهَا** vardır ve o, bunun **أَشْيَمُ**’ün bir çoğulu [aslında **شُيْم**] olduğunu sanmıştır. (S.) Ayrıca **أَشْأَمُ**’e de bak (شأم maddesinde), son cümle.

**مَشُومٌ**

**مَشُومٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak. -A2- Ve **مَشْؤُومٌ**’a da bak, شأم maddesinde.

**مَشِيمٌ**

**مَشِيمٌ** ذ: **أَشْيَمُ**’e bak: -A2- ve ayrıca hemen sonraki paragrafa da bak.

**مَشِيمَةٌ**

**مَشِيمَةٌ** ذ: **غِرْس**; (S, TA;) yani (TA) insanın cenininin (Msb, K, TA) bulunduğu yer; (K, TA,) yahut [onu kuşatan yahut örten] örtü; (Msb,) (Msb: [**غِرْسٌ**’a bak:]) aslı **مَشْيِمَةٌ**’dir: (S, Msb:) çoğulu **مَشَايِمُ** (S, K) ve [cins ismi] ↓ **مَشِيمٌ**. (IB, K.) [Ayrıca **سَلًى**’ya da bak.]

**مَشْيُومٌ**

**مَشْيُومٌ** ذ: **أَشْيَمُ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَامَ
شَامَ ( y )  I ( n. ac. شَيْم 1 ),
a.  Was marked with a beauty-spot.

b.  Watched, waited for, awaited; watched, observed.

c.  Sheathed; unsheathed ( sword ).

d.  Soiled the feet of.

e.  ( n. ac. شَيْم 1 ,  شُيُوْم 27 ) [ Fī ], Entered, penetrated into.

شَيَّمَ
شَيَّمَ II ,  أَشْيَمَ IV ,
a.  see I (e) .

تَشَيَّمَ
تَشَيَّمَ V ,
a.  Entered, mixed with.

b.  Resembled, took after.

اِنْشَيَمَ
اِنْشَيَمَ VII ,  اِشْتَيَمَ VIII ,
a.  see I (e) .

شَامَة
شَامَة [ 1tA ] , ( pl. reg. &  شَيْم 1A ),
a.  Beauty-spot; mark; mole.

b.  Black camel.

شِيْم
شِيْم [ 2 ],
a.  Skate ( fish ).

شِيْمَة
شِيْمَة [ 2t ] , ( pl. شِيَم 7 ),
a.  Nature, character, disposition; manners; morals.

أشْيَم
أشْيَم [ 14 ] , ( pl. شِيَم 7 ),
a.  One having a mark, mole &c.

مَشِيْم
مَشِيْم [ 18 ],
a.  see 14 .

شَيَام
شَيَام [ 22 ],
a.  Plain.

b.  Dust, earth.

شِيَام
شِيَام [ 23 ],
a.  see 22 (b) .

b.  Rat.

مَشْيُوْم
مَشْيُوْم [ N. P.
a.  I],  see 14 .

مَشُوْم
مَشُوْم
a.  see 14 .

الشَّام
الشَّام
a.  Syria.

كَرِيْم الشِّيَم
كَرِيْم الشِّيَم
a.  Well-endowed, talented, gifted; kind-natured.

##### Türkçe

**شَامَ**
**شَامَ** (y) I (n. ac. **شَيْم** 1),
a. Bir ben ile işaretlenmiş oldu.

b. Gözetledi, bekledi, bekledi; gözetledi, gözledi.

c. Kınına soktu; kından çıkardı (kılıç).

d. Ayaklarını kirletti.

e. (n. ac. **شَيْم** 1, **شُيُوْم** 27) [Fī], İçine girdi, içine nüfuz etti.

**شَيَّمَ**
**شَيَّمَ** II, **أَشْيَمَ** IV,
a. I (e)’ye bak.

**تَشَيَّمَ**
**تَشَيَّمَ** V,
a. Girdi, karıştı.

b. Benzedi, çekti.

**اِنْشَيَمَ**
**اِنْشَيَمَ** VII, **اِشْتَيَمَ** VIII,
a. I (e)’ye bak.

**شَامَة**
**شَامَة** [1tA], (pl. reg. & **شَيْم** 1A),
a. Ben; işaret; ben.

b. Siyah deve.

**شِيْم**
**شِيْم** [2],
a. Vatoz (balık).

**شِيْمَة**
**شِيْمَة** [2t], (pl. **شِيَم** 7),
a. Tabiat, karakter, huy; âdetler; ahlâk.

**أشْيَم**
**أشْيَم** [14], (pl. **شِيَم** 7),
a. İşareti, beni vb. olan kimse.

**مَشِيْم**
**مَشِيْم** [18],
a. 14’e bak.

**شَيَام**
**شَيَام** [22],
a. Düzlük.

b. Toz, toprak.

**شِيَام**
**شِيَام** [23],
a. 22 (b)’ye bak.

b. Sıçan.

**مَشْيُوْم**
**مَشْيُوْم** [N. P. a. I], 14’e bak.

**مَشُوْم**
**مَشُوْم**
a. 14’e bak.

**الشَّام**
**الشَّام**
a. Suriye.

**كَرِيْم الشِّيَم**
**كَرِيْم الشِّيَم**
a. İyi donanımlı, yetenekli, kabiliyetli; iyi tabiatlı.
