# صأصأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صأصأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صأصأ

صَأْصَأَ الجَرْو: حَرَّك عينيه قبل التَّفْقِيحِ. وقيل
صَأْصَأَ: كاد يَفْتَحُ عينيه ولم يفتحهما .وفي الصحاح: إِذا التَمَسَ النَّظَرَ قبل أَن يَفْتحَ عَيْنَيْه، وذلك أَن يريد فتحهما قَبْل أَوانه. وكان عُبَيْداللّهِ بن جَحْشٍ أَسْلمَ وهاجَر إِلى الحَبَشةِ ثم ارْتَدَّ وتَنَصَّرَ بالحَبَشةِ فكان يمر بالـمُهاجِرينَ فيقول: فَقَّحْنا وصَأْصَأْتُم أَي أَبْصَرْنا أَمْرَنا ولم تُبْصِرُوا أَمْرَكُم. وقيلَ: أَبْصَرْنا وأَنتم تلتمسون البصر. قال أَبو عبيد: يقال صَأْصَأَ الجَرْوُ إِذا لم يَفْتحْ عَيْنَيْهِ أَوانَ فَتْحِه، وفَقَّحَ إِذا فَتَحَ عَيْنَيْهِ،فأَراد: أَنَّا أَبْصَرْنا أَمْرَنا ولم تُبصِروه. وقال أَبو عمرو: الصَّأْصَأُ: تأْخير الجرو فَتْحَ عَيْنيه. والصَّأْصَأُ: الفَزَعُ الشديد.وصَأْصَأَ مِن الرجل وتَصَأْصَأَ مثل تَزَأْزَأَ: فَرِقَ منه واسْتَرْخَى. حكى ابن الأَعرابي عن العُقَيْليِّ: ما كان ذلك إِلاَّ صَأْصَأَةً مني أَي خَوْفاً وذُلاًّ. وصَأْصَأَ به: صَوَّتَ.
والصَّأْصاءُ: الشِّيصُ(1)
(1 قوله «والصأصاء الشيص» هو في التهذيب بهذا الضبط ويؤيده ما في شرح القاموس من أنه كدحداح.). والصِّئْصِئُ والصِّيصِئُ كلاهما: الأَصل، عن يعقوب. قال: والهمز أَعرف. والصِّئْصاء: ما تَحَشَّفَ من التمر فلم يَعْقِدْ له نَوًى، وما كان من الحَبِّ لا لُبَّ له كحبِّ البطِّيخِ والحَنْظَلِ وغيره، والواحد صِيصاءة. وصَأْصَأَتِ النخلةُ صِئْصاءً إِذا لم تَقْبَلِ اللَّقاح ولم يكن لبُسْرها نَوًى. وقيل: صَأْصَأَت إِذا صارت شِيصاً. وقال الأُموي: في لغة بَلْحارث بن كعب الصِّيصُ هو الشِّيصُ عند الناس، وأَنشد: بأَعْقارِها القِرْدانُ هَزْلَى، كأَنها *  نوادِرُ صِيصاءِ الهَبِيدِ الـمُحَطَّمِ قال أَبو عبيد: الصِّيصاء: قِشْر حبِّ الحَنْظَلِ. أَبو عمرو: الصِّيصةُ من الرِّعاء: الحَسَنُ القِيامِ على ماله. ابن السكيت: هو في صِئْصِئِ صِدْقٍ وضِئْضِئ صِدْقٍ، قاله شمر واللحياني. وقد روي في حديث الخَوارِجِ: يَخرج من صِئْصِئِ هذا قومٌ يَمْرُقُون من الدين كما يَمْرُق السَّهم من الرَّمِيَّة. روي بالصاد المهملة، وسنذكره في فصل الضاد المعجمة أَيضاً.

### Türkçe

**صَأْصَأَ** yavru köpek: **التَّفْقِيحِ**’den önce iki gözünü oynattı. Ve denildi ki:
**صَأْصَأَ**: iki gözünü açmaya yaklaştı da onları açmadı. Ve **الصحاح**’ta: iki gözünü açmadan önce bakışı aradığı zaman; ve bu, onları vaktinden önce açmayı istemesidir.

Ve **عُبَيْداللّهِ بن جَحْشٍ** Müslüman olmuş ve Habeşistan’a hicret etmişti; sonra irtidat etti
ve Habeşistan’da Hristiyanlaştı; muhacirlerin yanından geçerdi de şöyle derdi: **فَقَّحْنا**
ve **صَأْصَأْتُم**; yani: biz işimizi gördük, siz işinizi görmediniz. Ve denildi ki:
biz gördük, siz ise görmeyi arıyorsunuz. **أَبو عبيد** dedi: **صَأْصَأَ الجَرْوُ** denir; iki gözünü, açma vaktinde açmadığı zaman; ve **فَقَّحَ** (denir) iki gözünü açtığı zaman; böylece muradı: bizim işimizi gördüğümüz, sizinse onu görmediğinizdir. **أَبو عمرو** dedi:
**الصَّأْصَأُ**: yavru köpeğin iki gözünü açmasını geciktirmektir. Ve **الصَّأْصَأُ**: şiddetli korkudur. Ve **صَأْصَأَ** adamdan ve **تَصَأْصَأَ**; **تَزَأْزَأَ** gibi: ondan korktu
ve gevşedi. İbnü’l-A‘râbî, el-‘Uḳaylî’den nakletti: bu, benden ancak **صَأْصَأَةً** idi; yani korku ve zillet.

Ve **صَأْصَأَ** onunla: ses çıkardı.
Ve **الصَّأْصاءُ**: **الشِّيصُ**(1)
(1 “**والصأصاء الشيص**” sözü, Tehzîb’de bu ضبط ile olup, Kāmûs şerhinde bulunan “o, **كدحداح** gibidir” sözü bunu destekler.)

Ve **الصِّئْصِئُ** ve **الصِّيصِئُ** ikisi de: asıl (kök); Ya‘kūb’dan. Dedi ki: hemze daha bilinir.
Ve **الصِّئْصاء**: hurmadan büzüşüp çekirdeği bağlamayan şey; ve karpuz, acı kavun ve başkası gibi, içi (öz) olmayan daneden olan şey; tekili **صِيصاءة**’dir.
Ve hurma ağacı **صَأْصَأَت** **صِئْصاءً**; aşıyı kabul etmediği ve olgunlaşmamış hurmasında çekirdek bulunmadığı zaman. Ve denildi ki: **صَأْصَأَت**; **شِيصاً** olduğu zaman. **الأُموي** dedi: **بَلْحارث بن كعب** dilinde **الصِّيصُ**, insanların yanındaki **الشِّيصُ**tur. Ve şu beyti okudu:
بأَعْقارِها القِرْدانُ هَزْلَى، كأَنها *  نوادِرُ صِيصاءِ الهَبِيدِ الـمُحَطَّمِ

**أَبو عبيد** dedi: **الصِّيصاء**: acı kavun tanesinin kabuğudur. **أَبو عمرو**: çobanlardan **الصِّيصةُ**: malının başında güzel durandır.
İbnü’s-Sikkît: o, **صِئْصِئِ صِدْقٍ** ve **ضِئْضِئ صِدْقٍ** içindedir; bunu Şemmer
ve el-Lihyânî söyledi. Ve **الخَوارِجِ** hadîsinde rivayet edilmiştir: bu **صِئْصِئِ**’den bir kavim çıkar; dinden, okun avdan çıkması gibi çıkarlar. **الصاد** (noktasız) ile rivayet edilmiştir; ve onu **الضاد** (noktalı) faslında da zikredeceğiz.
