# صأصأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صأصأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A3%D8%B5%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صأصأ

صأصأ الجرو إذا حرك عينيه قبل التفتيح كذا في النسخ، وفي لسان العرب وغيره من أمهات اللغة قبل التفقيح، من فقح بالفاء والقاف إذا فتح عينيه، قاله أبو عبيد أو صأصأ كاد أن يفتحهما ولم يفتحهما، وفي الصحاح: إذا التمس النظر قبل أن تنفتح عينه، وذلك أن يريد فتحها قبل أوانها، وكان عبيد الله بن جحش أسلم وهاجر إلى الحبشة ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمر بالمهاجرين فيقول: فقحنا وصأصأتم، أي أبصرنا أمرنا ولم تبصروا أمركم، وقيل: أبصرنا وأنتم تلتمسون البصر. وقال أبو عمرو: الصأصاء: تأخير الجرو فتح عينيه. وصأصأ من فلان: فرق وخاف واسترخى وذل له، حكاه ابن الأعرابي عن العقيلي قال: يقال: ما كان ذلك إلا صأصأة مني، أي خوفا، وذلك كتصأصأ وتزأزأ، قال أبو حزام غالب بن الحارث العكلي:
  يصأصئ من ثأره جابئا                      ويلفأ من كان لا يلفؤه
  وصأصأ به: صوت، عن العقيلي، وصأصأت النخلة صئصاء: شأشأت أي لم تقبل اللقاح ولم يكن لبسرها نوى، وقيل: صأصأت إذا صارت شيصا، وصأصأ الرجل: جبن، كأنه أشار إلى استعماله بغير حرف جر. والصئصئ كزبرج والصئصئ كزنديق مهموزا فيهما، كذا هو مضبوط في نسختنا، وفي أخرى الأولى مهموزة والثانية غير مهموزة ووزنهما واحد: ما تحشف من التمر فلم يعقد له نوى، وما كان من الحب لا لب له، كحب البطيخ والحنظل وغيره، وكلاهما بمعنى: الأصل وقد حكى ابن دحية فيه الضم، كما حكى أنه لن يقال بالسين أيضا، قاله شيخنا. قلت: هذا المعنى مع الاختلاف سيأتي في ضأضأ، قال ابن السكيت: هو في صئصئ صدق وضئضئ صدق بالصاد والضاد، قاله شمر واللحياني، وقد روي في حديث الخوارج الآتي ذكره بالصاد المهملة والصئصاء كدحداح، كذا هو مضبوط، وفي لسان العرب: قال الأموي: في لغة بلحارث بن كعب: الصيص هو الشيص عند الناس وأنشد:
  بأعقارها القردان هزلى كأنها                      نوادر صئصاء الهبيد المحطم قال أبو عبيد الصئصاء: قشر حب الحنظل واحدها صئصاءة بهاء وقال أبو عمرو: الصئصئة من الرعاء الحسن القيام على ماله.

### Türkçe

**صأصأ**: yavru köpek, gözlerini açmadan önce gözlerini oynattığında; nüshalarda böyle (geçer). Lisânü’l-ʿArab’da ve dilin ana kaynaklarından başkalarında “açmadan önce **التفقيح**” (şeklinde): **فقح** (fiilinden), **الفاء** ve **القاف** ile; gözlerini açtığında (denir); bunu Ebû ʿUbeyd söylemiştir. Yahut **صأصأ**: ikisini açmaya yaklaştı da açmadı. **الصحاح**’ta: gözü açılmadan önce bakmayı aradığında; bu, vaktinden önce onu açmayı istemesidir. ʿUbeydullâh b. Cahş Müslüman oldu ve Habeşistan’a hicret etti, sonra döndü ve Habeşistan’da Hristiyan oldu; muhacirlerin yanından geçerdi de şöyle derdi: “**فقحنا** ve **صأصأتم**”; yani: işimizi gördük (idrak ettik) de siz işinizi görmediniz. Ve denildi: Biz gördük, siz ise görmeyi arıyorsunuz. Ebû ʿAmr dedi: **الصأصاء**: yavru köpeğin gözlerini açmasını geciktirmesi.

Ve “**صأصأ** (من فلان)”: ürktü ve korktu ve gevşedi ve ona karşı zelil oldu; bunu İbnü’l-Aʿrâbî, ʿUkaylî’den hikâye etti. Dedi ki: “Bu, benden ancak bir **صأصأة** idi” denir; yani korku. Bu, **تصأصأ** ve **تزأزأ** gibidir. Ebû Ḥizâm Ġâlib b. el-Ḥâriŝ el-ʿUklî dedi ki:
  “İntikamından kaçınarak **يصأصئ** eder,
  ve kendisine sığınılmayan kimseye sığınır.”

Ve “**صأصأ به**”: ses çıkardı; ʿUkaylî’den. Ve “**صأصأت النخلة صئصاء**”: **شأشأت**; yani aşıyı kabul etmedi ve hurmasının hamında çekirdek olmadı. Ve denildi: “**صأصأت**” şîs olduğunda. Ve “**صأصأ الرجل**”: korkaklık etti; sanki onu, cer harfi olmaksızın kullanımına işaret etti.

Ve **الصئصئ** “**زبرج**” gibi; ve **الصئصئ** “**زنديق**” gibi; ikisinde de hemzeli; nüshamızda böyle ضبط edilmiştir. Başka bir nüshada birincisi hemzeli, ikincisi hemzesizdir; ikisinin vezni birdir: hurmadan büzüşüp de kendisine çekirdek bağlanmayan şey; ve tanelerden içi olmayan şey; karpuz ve acı kavun tanesi ve başkası gibi. Ve ikisi de “asıl” manasındadır. İbn Dihye onda zamme (okunuşunu) hikâye etmiştir; ayrıca **السين** ile de söylenmeyeceğini hikâye etmiştir; bunu şeyhimiz söyledi. Dedim: Bu mana, ihtilafla birlikte, **ضأضأ**’da gelecektir. İbnü’s-Sikkît dedi: O, **صئصئ**’de “doğru”dur ve **ضئضئ**’de “doğru”dur; **الصاد** ve **الضاد** ile; bunu Şemmer ve el-Liḥyânî söyledi. Ve gelecek olan Hâricîler hadîsinde, zikri gelecek, **الصاد** المهملة ile rivayet edilmiştir.

Ve **الصئصاء** “**دحداح**” gibi; böyle ضبط edilmiştir. Lisânü’l-ʿArab’da: el-Umevî dedi: Belḥâriŝ b. Kaʿb’ın dilinde: **الصيص** insanların yanındaki **الشيص**’tir. Ve şu beyti okudu:
  “Köklerinde kene(ler) zayıf; sanki onlar,
  kırılmış **الهبيد**’in **صئصاء**’sının nadirleridir.”

Ebû ʿUbeyd dedi: **الصئصاء**: acı kavun tanesinin kabuğu; tekili **صئصاءة** (sonunda **هاء** ile). Ebû ʿAmr dedi: **الصئصئة** çobanlardan, malı üzerinde güzelce durup gözetmektir.
