# صبأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صبأ

الصابِئون: قوم يَزعُمون أَنهم على دين نوح، عليه السلام، بكذبهم. وفي الصحاح: جنسٌ من أَهل الكتاب وقِبْلَتُهم من مَهَبِّ الشَّمال عند مُنْتَصَف النهار. التهذيب، الليث: الصابِئون قوم يُشْبِه دِينُهم دِينَ النَّصارى إِلاَّ أَنَّ قِبْلَتَهم نحو مَهَبِّ الجَنُوبِ، يَزْعُمون أَنهم على دِين نوحٍ، وهم كاذبون. وكان يقال للرجلِ إِذا أَسْلمَ في زمن النبي صلى اللّه عليه وسلم: قد صَبَأَ، عَنَوْا أَنه خرج من دين إِلى دين. وقد صَبَأَ يَصْبَأُ صَبْأً وصُبُوءاً، وصَبُؤَ يَصْبُؤُ صَبْأً وصُبُوءاً كلاهما: خرج من دين إِلى دين آخر، كما تَصْبَأُ النُّجوم أَي تَخْرُجُ من مَطالِعها. وفي التهذيب: صَبَأَ الرَّجُلُ في دينه يَصْبَأُ صُبُوءاً إِذا كان صابِئاً. أَبو إِسحق الزجَّاج في قوله تعالى والصَّابِئين: معناه الخارِجِين من دينٍ إِلى دين. يقال: صَبَأَ فلان يَصْبَأُ إِذا خرج من دينه. أَبو زيد يقال: أَصْبَأْتُ القومَ إِصْباءً إِذا هجمت عليهم، وأَنت لا تَشْعرُ بمكانهم، وأَنشد:
هَوَى عليهم مُصْبِئاً مُنْقَضَّا
وفي حديث بني جَذيِمة: كانوا يقولون، لما أَسْلَموا، صَبَأْنا، صَبَأْنا. وكانت العرب تسمي النبي، صلى اللّه عليه وسلم، الصابِئَ، لأَنه خرج مِن دين قُرَيْش إِلى الإِسلام، ويسمون مَن يدخل في دين الإسلام مَصْبُوّاً، لأَنهم كانوا لا يهمزون، فأَبدلوا من الهمزة واواً، ويسمون المسلمين الصُّباةَ، بغير همز، كأَنه جَمْع الصابي، غير مهموز، كقاضٍ وقُضاةٍ وغازٍ وغُزاةٍ. وصَبَأَ عليهم يَصْبَأُ صَبْأً وصُبُوءاً وأَصْبأَ كلاهما: طَلَعَ عليهم. وصَبَأَ نابُ الخُفِّ والظِّلْف والحافِر يَصْبَأُ صُبُوءاً: طَلَعَ حَدُّه وخرج. وصَبَأَتْ سِنُّ الغلامِ: طَلَعَت. وصبَأَ النجمُ والقمرُ يَصْبَأُ، وأَصْبأَ: كذلك. وفي الصحاح: أَي طلع الثريَّا. قال الشاعر يصف قحطاً: وأَصْبَأَ النَّجْمُ في غَبْراءَ كاسِفةٍ، *  كأَنَّه بائِسٌ، مُجْتابُ أَخْلاقِ وصَبَأَتِ النُّجومُ إِذا ظَهَرَت. وقُدِّم إليه طَعام فما صَبَأَ ولا أَصْبأَ فيه أَي ما وَضَع فيه يَدَه، عن ابن الأَعرابي. أَبو زيد يقال: صَبَأْت على القوم صَبْأً وصَبَعتُ وهو أَن تَدُلَّ عليهم غيرهم.
وقال ابن الأَعرابي: صَبَأَ عليه إِذا خَرج عليه ومالَ عليه بالعَداوة. وجعلَ قوله، عليه الصلاة والسلام، لَتَعُودُنَّ فيها أَساوِدَ صُبًّى: فُعَّلاً من هذا خُفِّف همزه. أَراد أَنهم كالحيَّات التي يَمِيل بعضها على بعض.

### Türkçe

**الصابِئون**: Bir kavimdir; yalanlarıyla, kendilerinin Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler, عليه السلام.

Ve **الصحاح**’ta: Ehl-i kitaptan bir cinstir; kıbleleri, gün ortasında kuzey rüzgârının estiği tarafadır.

**التهذيب**، **الليث**: **الصابِئون** dinleri Hristiyanların dinine benzeyen bir kavimdir; ancak kıbleleri güney rüzgârının estiği tarafa doğrudur; kendilerinin Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; hâlbuki onlar yalancıdırlar. Nebî صلى اللّه عليه وسلم zamanında bir adama, Müslüman olduğu vakit: “**قد صَبَأَ**” denirdi; bununla, onun bir dinden bir dine çıktığını kastettiler.

Ve “**صَبَأَ يَصْبَأُ صَبْأً وصُبُوءاً**” ve “**صَبُؤَ يَصْبُؤُ صَبْأً وصُبُوءاً**” — ikisi de: bir dinden başka bir dine çıktı; tıpkı yıldızların **تَصْبَأُ** etmesi gibi; yani doğuş yerlerinden çıkarlar. Ve **التهذيب**’te: “**صَبَأَ الرَّجُلُ في دينه يَصْبَأُ صُبُوءاً**” denir; eğer o **صابِئاً** ise. Ebû İshâk ez-Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü **والصَّابِئين** hakkında: manası, bir dinden bir dine çıkanlardır. Denir: “**صَبَأَ** falan **يَصْبَأُ**”; eğer dininden çıkarsa.

Ebû Zeyd: “**أَصْبَأْتُ القومَ إِصْباءً**” denir; eğer onların üzerine ansızın baskın yaparsan ve sen onların yerinden haberdar olmazken; ve şu beyti okudu:
هَوَى عليهم مُصْبِئاً مُنْقَضَّا

Benî Cezîme hadîsinde: Müslüman olduklarında “**صَبَأْنا، صَبَأْنا**” diyorlardı.

Araplar Nebî’yi صلى اللّه عليه وسلم **الصابِئَ** diye adlandırırlardı; çünkü o, Kureyş’in dininden İslâm’a çıktı. İslâm dinine girene **مَصْبُوّاً** derlerdi; çünkü onlar hemze yapmazlardı; hemzeden bedel olarak vav getirdiler. Müslümanlara **الصُّباةَ** derlerdi, hemzesiz; sanki hemzesiz **الصابي**’nin cem‘i gibidir; **قاضٍ** ve **قُضاةٍ** ve **غازٍ** ve **غُزاةٍ** gibi.

Ve “**صَبَأَ عليهم يَصْبَأُ صَبْأً وصُبُوءاً**” ve “**أَصْبأَ**” — ikisi de: onların üzerine doğdu/çıktı. Ve “**صَبَأَ نابُ الخُفِّ والظِّلْف والحافِر يَصْبَأُ صُبُوءاً**”: ucu belirdi ve çıktı. Ve “**صَبَأَتْ سِنُّ الغلامِ**”: çıktı. Ve “**صبَأَ النجمُ والقمرُ يَصْبَأُ**” ve “**أَصْبأَ**”: böyledir. Ve **الصحاح**’ta: yani Süreyyâ doğdu. Şair, bir kıtlığı tasvir ederek dedi:
وأَصْبَأَ النَّجْمُ في غَبْراءَ كاسِفةٍ، *  كأَنَّه بائِسٌ، مُجْتابُ أَخْلاقِ

Ve “**صَبَأَتِ النُّجومُ**” yıldızlar göründüğü zaman (denir). Ve ona bir yemek getirildi de onda ne **صَبَأَ** etti ne de **أَصْبأَ** etti; yani ona elini koymadı; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ebû Zeyd: “**صَبَأْت على القوم صَبْأً**” ve “**صَبَعتُ**” denir; bu, başkasına onların yerini göstermendir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: “**صَبَأَ عليه**” denir; eğer onun üzerine çıkarsa ve düşmanlıkla ona meylederse.

Ve onun (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) sözü “**لَتَعُودُنَّ فيها أَساوِدَ صُبًّى**”nı, bunun “**فُعَّلاً**” vezninden (olduğuna) yaptı; hemzesi hafifletildi. Muradı: onların, birbirinin üzerine meyleden yılanlar gibi olmalarıdır.
