# صبأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صبأ

صبأ يصبأ ويصبؤ كمنع وكرم صبأ وصبوءا بالضم وصبوأ بالفتح: خرج من دين إلى دين أخر كما تصبأ النجوم، أي تخرج من مطالعها، قاله أبو عبيدة، وفي التهذيب: صبأ الرجل في دينه يصبأ صبوءا إذا كان صابئا، وكانت العرب تسمي النبي صلى الله عليه وسلم الصابئ لأنه خرج من دين قريش إلى الإسلام، ويسمون من يدخل في دين الإسلام مصبوا، لأنهم كانوا لا يهمزون، فأبدلوا من الهمزة واوا، ويسمون المسلمين الصباة، بغير همز، كقاض وقضاة وغاز وغزاة ونقل ابن الأعرابي عن أبي زيد صبأ عليهم العدو صبأ وصبع دلهم أي دل عليهم غيرهم، وصبأ عليهم يصبأ صبأ وصبوءا وأصبأ كلاهما طلع عليهم وصبأ الظلف والناب وفي لسان العرب: وصبأ ناب الخف والظلف صبوءا: طلع حده وخرج، كذا في الصحاح وصبأ النجم والقمر يصبأ إذا طلع؛ كأصبأ رباعيا، وفي الصحاح أي طلع الثريا، قال أثيلة العبدي يصف قحطا:
  وأصبأ النجم في غبراء كاسفة                      كأنه يائس مجتـاب أخـلاق
  وصبأت النجوم إذا ظهرت، والذي يظهر من كلام المؤلف أن أصبأ رباعيا يستعمل في كل مما ذكر، وليس كذلك، فإنه لا يستعمل إلا في النجم والقمر، كما عرفت، قاله شيخنا في جملة الأمور التي أوردها على المؤلف، وهو مسلم. ثم قال: ومنها أنه أغفل المصدر. قلت: وبيان المصدر في كل محل ليس من شرطه، خصوصا إذا لم يكن وزنا غريبا، وقد ذكر في أول المادة، فكذلك مقيس عليه ما بعده. وقال ابن الأعرابي: صبأ عليه إذا خرج عليه ومال عليه بالعداوة، وجعل قوله عليه السلام  لتعودن فيها أساود صبا  بوزن فعلى من هذا خفف همزه أراد أنهم كالحيات التي يميل بعضهم إلى بعض والصابئون في قوله تعالى، قال أبو إسحاق في تفسيره: معناه: الخارجون من دين إلى دين. يقال: صبأ فلان يصبأ إذا خرج من دينه، وهم أيضا قوم يزعمون أنهم على دين نوح عليه السلام بكذبهم، وفي الصحاح: جنس من أهل الكتاب. وقبلتهم من مهب الشمال عند منتصف النهار وفي التهذيب: عن الليث: هم قوم يشبه دينهم دين النصارى، إلا أن قبلتهم نحو مهب الجنوب، يزعمون أنهم على دين نوح، وهم كاذبون. قال شيخنا: وفي الروض: أنهم منسوبون إلى صابئ بن لامك أخي نوح عليه السلام، وهو اسم علم أعجمي، قال البيضاوي: وقيل هم عبدة الملائكة، وقيل: عبدة الكواكب. وقيل: عربي من صبأ مهموزا إذا خرج من دين، أو من صبا معتلا إذا مال، لميلهم من الحق إلى الباطل، وقيل غير ذلك، انتهى. ويقال قدم إليه طعامه فما صبأ ولا أصبأ أي ما وضع أصبعه فيه، عن ابن الأعرابي وأصبأهم: هجم عليهم وهو لا يشعر بمكانهم عن أبي زيد وأنشد:
  هوى عليهم مصبئا منقضا
  فغادر الجمع به مرفضا والتركيب يدل على خروج وبروز.

### Türkçe

**صبأ** **يصبأ** ve **يصبؤ**; **منع** ve **كرم** gibi; **صبأ** ve **صبوءا** (ضم ile) ve **صبوأ** (فتح ile): Bir dinden başka bir dine çıktı; tıpkı yıldızların **تصبأ** etmesi gibi; yani doğuş yerlerinden çıkarlar. Bunu Ebû Ubeyde söylemiştir. **التهذيب**’de: Adam dininde **صبأ** eder, **يصبأ** **صبوءا**; eğer **صابئا** ise. Araplar Peygamber’i صلى الله عليه وسلم **الصابئ** diye adlandırırlardı; çünkü Kureyş’in dininden İslâm’a çıktı. İslâm dinine girene **مصبوا** derlerdi; çünkü onlar hemze yapmazlardı; hemzeden bir **واو** bedel ettiler. Müslümanlara **الصباة** derlerdi; hemzesiz; tıpkı **قاض** ve **قضاة** ve **غاز** ve **غزاة** gibi. İbnü’l-A‘râbî, Ebû Zeyd’den nakletti: Düşman onlara **صبأ** etti; **صبأ** ve **صبَع**: (başkaları) onları onlara gösterdi; yani onları onlara başkası gösterdi. Ve onlara **صبأ** eder, **يصبأ** **صبأ** ve **صبوءا**; ve **أصبأ**: ikisi de onlara göründü. Ve **صبأ**: tırnak ve diş. **لسان العرب**’da: Ve devenin tırnağının ve çift tırnağın dişi **صبأ** etti, **صبوءا**: ucu belirdi ve çıktı; **الصحاح**’ta böyle. Ve yıldız ve ay **صبأ** eder, **يصبأ**: eğer doğarsa; dörtlü olarak **أصبأ** gibi. **الصحاح**’ta: yani Süreyya doğdu. أثيلة العبدي bir kıtlığı vasfederek dedi:

  Ve yıldız, kararmış tozlu bir (gökte) **أصبأ** etti,
  Sanki ümitsiz, yıpranmış elbiseleri yarmış (gibi).

Ve yıldızlar **صبأت** etti: eğer göründülerse. Müellifin sözünden görünen şudur ki dörtlü olarak **أصبأ**, zikredilenlerin hepsinde kullanılır; öyle değildir. Çünkü o ancak yıldız ve ayda kullanılır; bildiğin gibi. Bunu şeyhimiz, müellife yönelttiği hususların cümlesi içinde söyledi; ve bu kabul edilmiştir. Sonra dedi: Bunlardan biri de, masdarı ihmal etmiş olmasıdır. Dedim: Her yerde masdarı beyan etmek onun şartından değildir; özellikle garip bir vezin değilse. Ve maddenin başında zikretmiştir; öyleyse ondan sonraki de ona kıyas edilir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ona karşı **صبأ** etti: eğer ona karşı çıktı ve düşmanlıkla ona meyletti ise. Ve onun aleyhisselâm sözünü: **لتعودن فيها أساود صبا**; bunun hemzesini hafifleten kimseye göre **فعلى** vezninde (kıldı); muradı: onların, yılanlar gibi olduklarıdır; bazısı bazısına meyleder. Ve Allah تعالى sözündeki **الصابئون**: Ebû İshâk tefsirinde dedi: Manası: bir dinden bir dine çıkanlar. Denir: Falan **صبأ** eder, **يصبأ**: eğer dininden çıkarsa. Ve onlar ayrıca, yalanlarıyla, Nûh عليه السلام’ın dini üzere olduklarını iddia eden bir kavimdir. **الصحاح**’ta: Ehl-i kitaptan bir cinstir. Kıbleleri, öğle vaktinin ortasında kuzey rüzgârının estiği taraftandır. **التهذيب**’de: Leys’ten: Onlar, dinleri Hristiyanların dinine benzeyen bir kavimdir; ancak kıbleleri güney rüzgârının estiği tarafa doğrudur. Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; ve onlar yalancıdırlar. Şeyhimiz dedi: **الروض**’da: onların, Nûh عليه السلام’ın kardeşi Lâmek’in oğlu Sâbi’ (adı)na nispet edildikleri; ve onun, yabancı bir özel isim olduğu (vardır). Beydâvî dedi: Ve denildi ki onlar meleklerin âbidleridir; ve denildi ki: yıldızların âbidleridir. Ve denildi ki: hemzeli olarak **صبأ**’dan Arapçadır; eğer dinden çıkarsa; yahut illetli olarak **صبا**’dan: eğer meylederse; hakktan bâtıla meyletmelerinden dolayı. Ve denildi ki başka (şeyler); bitti. Ve denir: Yemeği ona getirildi de ne **صبأ** etti ne de **أصبأ** etti; yani parmağını ona koymadı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أصبأهم**: Onların yerini bilmezken onların üzerine ansızın baskın yaptı; Ebû Zeyd’den. Ve şu beyiti okudu:

  Onların üzerine, ansızın baskın yaparak, dalıp indi,
  Böylece topluluğu onunla, dağılmış bıraktı.

Ve terkîb, çıkış ve belirme (manasına) delâlet eder.
