# صبح — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%AD/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: صبح

ص ب ح
أتيته صباحاً وذا صباح وصبيحة يوم كذا وآتيه أصبوحة كل يوم وأمسيته وآتيه صباح مساء وأتانا لصبح خامسة وصبح خامسة وأصبح يفعل كذا‏.‏
وهو فالق الإصباح وأنا أصبحه وأمسيه وصبحك الله تعالى والناس في تصبيح الأمير وفلان يتصبح وينام الصبحة والصبحة‏:‏ نومة الضحى‏.‏
وشرب الصبوح‏.‏
وصبحته وغبقته واصطبح واغتبق وهو صبحان غبقان‏.‏
وقرب تصبيحنا‏:‏ غداءنا وقرب إلى الضيوف تصابيحهم‏.‏
وفي حديث المبعث ‏"‏ وكان يتيماً في حجر أبي طالب وكان يقرب إلى الصبيان تصبيحهم فيختلسون ويكف ‏"‏ ووجه صبيح وقد صبح صباحة‏.‏
وفلان يتصابح ويتحاسن‏.‏
وأصبح لنا مصباحاً‏:‏ أسرجه‏.‏
وفلان يستصبح بالشموع ويستصبح بالسليط‏.‏
وصبت عليه الأصبحية وهي سياط تنسب إلى قيل يقال له‏:‏ ذو أصبح‏.‏
وأسد أصبح‏:‏ أحمر وأسود صبح‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هذا يوم الصباح ولقيتهم غداة الصباح وهو الغارة‏.‏
وصبحني فلان الحق بل أيها القائل قولاً أقذعا أصبح فمن نادى تميماً أسمعا كما يقال للنائم‏:‏ أصبح أي استيقظ وقد أصبح القوم إذا استيقظوا وذلك في جوف الليل‏.‏
ورأيت المصابيح تزهر في وجهه‏.‏
وفي مثل ‏"‏ أصبح ليل ‏"‏ وقال بشر‏:‏ كأخنس ناشط باتت عليه بحربة ليلة فيها جهام فبات يقول أصبح ليل حتى تجلى عن صريمته الظلام مخاطبة الليل وخطاب الوحشيّ مجازان‏.‏

### Türkçe

ص ب ح
Ona sabahleyin geldim; ve şu sabah; ve falanca günün sabahı; ve ona her gün kuşluk vakti gelirim; ve ona akşamleyin geldim; ve ona sabah akşam gelirim; ve bize beşinci sabaha geldi; ve beşinci sabah; ve **أصبح** falanca şeyi yapar.

Ve o, **الإصباح**’ı yaran (açan)dır; ve ben onu sabahlarım ve onu akşamlarım; ve Allah Teâlâ seni sabahlatsın; ve insanlar emîrin **تصبيح**’inde (sabahlamasında); ve falanca **يتصبح** (sabahlar) ve **الصبحة** uykusunu uyur; ve **الصبحة**: kuşluk uykusu.

Ve **الصبوح** içti.

Ve onu sabahladım ve onu akşamüstü içirdim; ve **اصطبح** ve **اغتبق**; ve o, sabahçı akşamcıdır.

Ve **تصبيح**’ımız yaklaştı: öğle öncesi yemeğimiz; ve misafirlere **تصابيح**’lerini yaklaştırdı.

Ve meb‘as hadîsinde: “Ve o, Ebû Tâlib’in himayesinde bir yetimdi; ve çocuklara **تصبيح**’lerini yaklaştırırdı da, kapışırlar ve (o da) engellerdi.” Ve yüzü **صبيح**; ve bir sabah **صبح** etti.

Ve falanca **يتصابح** ve güzelleşir.

Ve bize bir **مصباح** sabahladı: onu yaktı.

Ve falanca mumlarla **يستصبح** eder ve zeytinyağıyla **يستصبح** eder.

Ve üzerine **الأصبحية** döküldü; o, “**ذو أصبح**” denilen bir kişiye nisbet edilen kamçılardır.

Ve **أصبح** aslan: kırmızı; ve **صبح** siyah.

Ve mecazdan: bu, **الصباح** günü; ve onları **الصباح** sabahında karşıladım; ve o, baskındır.

Ve falanca bana hakkı **صبح** etti; bilakis, ey çirkin söz söyleyen söyleyici, **أصبح**; kim Temîm’i çağırdıysa işittirdi; nitekim uyuyana denir: **أصبح** yani uyan; ve kavim **أصبح** ettiğinde, uyandılar; ve bu, gecenin iç kısmındadır.

Ve **المصابيح**’ı onun yüzünde parıldar gördüm.

Ve meselde: “**أصبح ليل**.” Ve Bişr dedi:
“Bir mızrakla üzerine geceleyen, hareketli bir **أخنس** gibi; içinde kapalı (bulutlu) bir gece;
Ve geceleyin ‘**أصبح** ey gece’ der durur; nihayet karanlık, onun katı karanlığından açılınca.”
Geceye hitap ve vahşîye hitap iki mecazdır.
