# صبح — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%AD/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: صبح

الصُبْح: الفَجْر. والصَباحُ: نقيض المساء. وكذلك الصَبيحَةُ. تقول: أَصْبَحَ الرَجل، وصَبَّحه الله. وصَبَّحْتُه، أي قُلتُ له: عِمْ صَباحاً. وصَبَّحْتُه أيضاً، إذا أَتَيْتَهُ صَباحاً. ولا يُراد بالتشديد ههنا التكثير. وأصبح فلانٌ عالماً، أي صار. وأتيتُه لِصُبْحِ خامِسَةٍ، كما تقول لِمُسْي خامِسةٍ. وصِبْح خامسة بالكسر لغة فيه. وأتيتُه أصْبوحَةَ كلِّ يوم، وأُمْسِيَّةَ كلِّ يومٍ. ولَقيته صباحاً وذا صَباحٍ، وهو ظَرْفٌ غَيْرُ متمكِّن. وأما قول الشاعر أَنس بن نُهيْكٍ:
عَزَمْتُ على إقامَةِ ذي صَباحٍلأَمْرٍ ما يُسَوَّدُ مـن يَسـودُ
فلم يستعملْه ظَرْفاً. قال سيبويه: هي لُغَةٌ لِخَثْعَمٍ. وفُلانٌ ينامُ الصَبْحَةَ والصُبْحَةَ، أي يَنامُ حين يُصْبِح. تقول منه: تَصَبَّح الرَجُل. والمَصْبَحُ بالفتح: موضع الإصباح ووقت الإصباح أيضاً. قال الشاعر:
بِمَصْبَحِ الحَمْدِ وحَيْثُ يُمْسي
والصَبوحُ: الشُرْبُ بالغَداة، وهو خلاف الغَبوق. تقول منه: صَبَحْتُه صَبْحاً. واصْطَبَحَ الرَجُلُ: شَرِب صَبوحاً، فهو مُصْطَبِحٌ وصَبْحان، والمرأة صَبْحى. وفي المثل: إنّه لأكْذَبُ من الأخيذ الصَبْحان. والمِصباح: السِراج. وقد استصبَحتُ به: إذا أَسْرَجْتَ. والشَمَعُ مما يُصْطَبَحُ به، أي يُسْرَج به. والمِصباح: الناقة التي تُصْبِحُ في مَبْرَكِها ولا ترتعي حتّى يرتفع النهار. قال الأصمعيّ: وهذا مما يُسْتَحَبُّ من الإبل. والمَصابيح: الأقداح التي يُصْطَبَح بها. ويوم الصَباحِ: يوم الغارَةِ. قال الأعشى:
غَداةَ الضَباحِ إذا النَقْعُ ثارا
والصَباحة: الجمال، وقد صَبُحَ بالضم صباحة، فهو صبيح وصُباح أيضاً بالضم. والأَصْبَحُ قريب من الأَصْهَبِ. تقول: رجل أَصْبَحُ وأسد أَصْبَحُ بيِّن الصَبَح. والأَصْبَحِيُّ: السَوْط.

### Türkçe

**الصُبْح**: **الفَجْر**. **الصَباحُ**: akşamın zıddı. Keza **الصَبيحَةُ** de. Dersin ki: adam **أَصْبَحَ**; Allah onu **صَبَّحه**. Ve ben ona **صَبَّحْتُه**; yani ona “**عِمْ صَباحاً**” dedim. Ve onu ayrıca **صَبَّحْتُه**: eğer ona sabahleyin geldiysen. Burada şeddeden murad çoğaltma değildir. Ve falan kimse **أصبح** âlim oldu; yani oldu. Ve ona beşincinin sabahı için geldim: **لِصُبْحِ خامِسَةٍ**; nitekim “beşincinin akşamı için” dersin: **لِمُسْي خامِسةٍ**. Ve kesre ile **صِبْح خامسة** onda bir dildir. Ve ona her günün kuşluğu için geldim: **أصْبوحَةَ كلِّ يوم**; ve her günün akşamı için: **أُمْسِيَّةَ كلِّ يومٍ**. Ve ona sabahleyin rastladım: **صباحاً**; ve “şu sabah”ta: **ذا صَباحٍ**; o, yerleşik olmayan bir zarfdır. Amma şair **أَنس بن نُهيْكٍ**’in sözü:
عَزَمْتُ على إقامَةِ ذي صَباحٍلأَمْرٍ ما يُسَوَّدُ مـن يَسـودُ
onu zarf olarak kullanmadı. Sîbeveyh dedi: O, **خَثْعَمٍ** için bir dildir. Ve falan kimse **الصَبْحَةَ** ve **الصُبْحَةَ** uyur; yani sabahladığı vakit uyur. Ondan dersin ki: adam **تَصَبَّح** etti. Ve fetha ile **المَصْبَحُ**: sabahlama yeri ve sabahlama vakti de. Şair dedi:
بِمَصْبَحِ الحَمْدِ وحَيْثُ يُمْسي
Ve **الصَبوحُ**: kuşluk vaktinde içiştir; o, **الغَبوق**’un hilâfıdır. Ondan dersin ki: onu **صَبَحْتُه صَبْحاً**. Ve adam **اصْطَبَحَ** etti: **صَبوحاً** içti; o hâlde o **مُصْطَبِحٌ** ve **صَبْحان**dır; kadın ise **صَبْحى**dır. Meselde: “O, **الأخيذ الصَبْحان**’dan daha yalancıdır.” Ve **المِصباح**: kandildir. Ve onunla **استصبَحتُ به**: eğer yaktıysan. Ve mum, onunla **يُصْطَبَحُ به** olanlardandır; yani onunla yakılır. Ve **المِصباح**: çöktüğü yerde sabahlayan ve gündüz yükselinceye kadar otlamayan dişi devedir. Asmaî dedi: Bu, develerden sevilir olanlardandır. Ve **المَصابيح**: onunla kuşluk içilen kadehlerdir. Ve **يوم الصَباحِ**: baskın günüdür. A‘şâ dedi:
غَداةَ الضَباحِ إذا النَقْعُ ثارا
Ve **الصَباحة**: güzelliktir; ve o, zamme ile **صَبُحَ** etti: **صباحة**; o hâlde o **صبيح** ve zamme ile **صُباح** da olur. Ve **الأَصْبَحُ**, **الأَصْهَبِ**’e yakındır. Dersin ki: **رجل أَصْبَحُ**; ve **أسد أَصْبَحُ**; **الصَبَح**ı açık olan. Ve **الأَصْبَحِيُّ**: kamçıdır.
