# صبر — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%B1/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: صبر

- الصبر: الإمساك في ضيق، يقال: صبرت الدابة: حبستها بلا علف، وصبرت فلانا: خلفته خلفة لا خروج له منها، والصبر: حبس النفس على ما يقتضيه العقل والشرع، أو عما يقتضيان حبسها عنه، فالصبر لفظ عام، وربما خولف بين أسمائه بحسب اختلاف مواقعه؛ فإن كان حبس النفس لمصيبة سمي صبرا لا غير، ويضاده الجزع، وإن كان في محاربة سمي شجاعة، ويضاده الجبن، وإن كان في نائبة مضجرة سمي رحب الصدر، ويضاده الضجر، وإن كان في إمساك الكلام سمي كتمانا، ويضاده المذل، وقد سمى الله تعالى كل ذلك صبرا، ونبه عليه بقوله: ﴿والصابرين في البأساء والضراء﴾ [البقرة/177]، ﴿والصابرين على ما أصابهم﴾ [الحج/35]، ﴿والصابرين والصابرات﴾ [الأحزاب/35]، وسمي الصوم صبرا لكونه كالنوع له، وقال عليه السلام: (صيام شهر الصبر وثلاثة أيام في كل شهر يذهب وحر الصدر) (الحديث عن يزيد بن عبد الله بن الشخير عن الأعرابي قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (صوم شهر الصبر، وثلاثة أيام من كل شهر يذهبن وحر الصدر) أخرجه أحمد والطبراني في الكبير، ورجال أحمد رجال الصحيح، ,أخرجه البزار عن ابن عباس، ورجاله رجال الصحيح.
انظر: مجمع الزوائد 3/199؛ والمسند 5/154)، وقوله تعالى: ﴿فما أصبرهم على النار﴾ [البقرة/175]، قال أبو عبيدة (انظر: مجاز القرآن 1/64؛ ومعاني القرآن للفراء 1/103) : إن ذلك لغة بمعنى الجرأة، واحتج بقول أعرابي قال لخصمه: ما أصبرك على الله، وهذا تصور مجاز بصورة حقيقة؛ لأن ذلك معناه: ما أصبرك على عذاب الله في تقديرك إذا اجترأت على ارتكاب ذلك، وإلى هذا يعود قول من قال: ما أبقاهم على النار، وقول من قال (انظر معاني القرآن وإعرابه للزجاج 1/245) : ما أعملهم بعمل أهل النار، وذلك أنه قد يوصف بالصبر من لا صبر له في الحقيقة اعتبارا بحال الناظر إليه، واستعمال التعجب في مثله اعتبار بالخلق لا بالخالق، وقوله تعالى: ﴿اصبروا وصابروا﴾ [آل عمران/200]، أي: احبسوا أنفسكم على العبادة وجاهدوا أهواءكم، وقوله: ﴿واصطبر لعبادته﴾ [مريم/65]، أي: تحمل الصبر بجهدك، وقوله: ﴿أولئك يجزون الغرفة بما صبروا﴾ [الفرقان/75]، أي: بما تحملوا من الصبر في الوصول إلى مرضاة الله، وقوله: ﴿فصبر جميل﴾ [يوسف/18]، معناه: الأمر والحث على ذلك، والصبور: القادر على الصبر، والصبار يقال: إذا كان فيه ضرب من التكلف والمجاهدة، قال: ﴿إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور﴾ [الشورى/33]، ويعبر عن الانتظار بالصبر لما كان حق الانتظار أن لا ينفك عن الصبر بل هو نوع من الصبر، قال: ﴿فاصبر لحكم ربك﴾ [الطور/48]، أي: انتظر حكمة لك على الكافرين.

### Türkçe

- **الصبر**: darlık içinde tutma; denilir ki: **صبرت الدابة**: onu yem olmaksızın hapsettim; ve **صبرت فلانا**: onu, kendisinin ondan çıkışı olmayan bir ardıllıkta bıraktım; ve **الصبر**: aklın ve şeriatın gerektirdiği şeye karşı nefsi hapsetmek, yahut ikisinin nefsi ondan hapsetmesini gerektirdiği şeyden (alıkoymak)tır. Şu hâlde **الصبر** genel bir lafızdır; ve bazen, mevkiilerinin farklılığına göre isimleri arasında ayrım yapılır: eğer nefsi bir musibet için hapsetmek olursa, yalnızca **صبرا** diye adlandırılır; ve onun zıddı **الجزع**dır. Ve eğer bir savaşmada olursa **شجاعة** diye adlandırılır; ve onun zıddı **الجبن**dir. Ve eğer bunaltıcı bir felâkette olursa **رحب الصدر** diye adlandırılır; ve onun zıddı **الضجر**dir. Ve eğer sözü tutmada olursa **كتمانا** diye adlandırılır; ve onun zıddı **المذل**dir. Ve yüce Allah bütün bunları **صبرا** diye adlandırmıştır; ve şu sözüyle buna dikkat çekmiştir: ﴿والصابرين في البأساء والضراء﴾ [البقرة/177]، ﴿والصابرين على ما أصابهم﴾ [الحج/35]، ﴿والصابرين والصابرات﴾ [الأحزاب/35]. Ve oruç, onun bir türü olması sebebiyle **صبرا** diye adlandırıldı. Ve o (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: (صيام شهر الصبر وثلاثة أيام في كل شهر يذهب وحر الصدر) (hadis, Yezîd b. Abdullah b. eş-Şıhhîr’den, bedevîden: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i şöyle derken işittim: (صوم شهر الصبر، وثلاثة أيام من كل شهر يذهبن وحر الصدر)” dedi; onu Ahmed ve Taberânî el-Kebîr’de çıkardı; Ahmed’in râvileri sahîhin râvileridir; onu Bezzâr İbn Abbâs’tan çıkardı; ve onun râvileri sahîhin râvileridir. Bak: Mecmaʿu’z-Zevâid 3/199; ve el-Müsned 5/154). Ve yüce O’nun sözü: ﴿فما أصبرهم على النار﴾ [البقرة/175]. Ebû Ubeyde dedi (bak: Mecâzu’l-Kur’ân 1/64; ve el-Ferrâ’nın Meʿânî’l-Kur’ân’ı 1/103): Şüphesiz bu, cesaret manasında bir dil(usage)dir; ve bir bedevînin sözüyle delil getirdi; hasmına dedi ki: **ما أصبرك على الله**. Ve bu, hakikatin suretiyle mecazın tasavvurudur; çünkü bunun manası: “Sen, onu işlemeye cüret ettiğinde, takdirince Allah’ın azabına karşı seni ne sabırlı kılan şeydir?”dir. Ve buna döner, “**ما أبقاهم على النار**” diyenin sözü; ve “(bak: Zeccâc’ın Meʿânî’l-Kur’ân ve İʿrâb’ı 1/245) **ما أعملهم بعمل أهل النار**” diyenin sözü. Şu sebeple ki, hakikatte sabrı olmayan kimse, ona bakanın hâli itibarıyla **الصبر** ile vasfedilebilir; ve bunun benzerinde taaccübün kullanılması, Hâlık ile değil mahlûk ile itibarladır. Ve yüce O’nun sözü: ﴿اصبروا وصابروا﴾ [آل عمران/200] yani: ibadet üzerine nefislerinizi hapsedin ve hevalarınızla mücâhede edin. Ve O’nun sözü: ﴿واصطبر لعبادته﴾ [مريم/65] yani: gücünüzle sabrı yüklenin. Ve O’nun sözü: ﴿أولئك يجزون الغرفة بما صبروا﴾ [الفرقان/75] yani: Allah’ın rızasına ulaşmada sabırdan yüklendikleri şey sebebiyle. Ve O’nun sözü: ﴿فصبر جميل﴾ [يوسف/18]; manası: buna dair emir ve teşviktir. Ve **الصبور**: sabra güç yetiren. Ve **الصبار** denilir: onda bir tür tekellüf ve mücâhede bulunduğu zaman. Dedi: ﴿إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور﴾ [الشورى/33]. Ve bekleyiş, **الصبر** ile ifade edilir; bekleyişin hakkı, sabırdan ayrılmamak olduğundan, bilakis o sabrın bir türüdür. Dedi: ﴿فاصبر لحكم ربك﴾ [الطور/48] yani: kâfirler üzerine senin için bir hikmeti bekle.
