# صبر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: صبر

الصَبْرُ: حَبس النفس عن الجزع8. وقد صَبَر فلانٌ عند المصيبة يَصْبِرُ صَبْراً. وصَبَرْتُهُ أنا: حبسْته. قال الله تعالى: "واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعونَ رَبَّهُمْ". قال عنترة يذكر حرباً كان فيها:
فصَبَرْتُ عارِفَةً لذلك حُرَّةً		تَرْيو إذا نَفْسُ الجبانِ تَطَلَّعُ
يقول: حبستُ نفْساً صابِرَةً. وصَبَرْتُ الرجل، إذا حَلَّفْتَهُ صَبْراً أو قتلْتَه صَبْراً. يقال: قُتِل فلان صَبْراً وحَلَفَ صَبْراً، إذا حُبِسَ على القتل حتى يُقْتَلَ أو على اليمين حتى يَحْلِفَ. وكذلك أَصْبَرْتُ الرجل بالألف. والمَصْبورَةُ، هي اليمين. والمَصْبورَةُ التي نُهيَ عنها، هي المحبوسة على الموت. وكلُّ ذي روحٍ يُصْبَرُ حيّاً ثم يُرْمى حتى يُقْتَلَ قتِل صَبْراً. والتَصَبُّرُ: تكلُّف الصَبْرِ. وتقول: اصْطَبَرْتُ، ولا يقال اطَّبَرْتُ، لأن الصاد لا تدغم في الطاء. فإن أردت الإدغام قلبت الطاء صاداً وقلت: اصَّبَرْتُ. والصَبيرُ: الكفيلُ. تقول منه: صَبَرْتُ أَصْبُرُ بالضم صَبْراً وصَبارَةً، أي كَفَلْتُ به. تقول منه: اصْبُرْني يا رجلُ، أي أعطني كفيلاً. والصَبيرُ: السحاب الأبيض لا يكاد يُمطر. قال الشاعر:
يَروحُ إليهمُ عَكَرٌ تَراغىكأنَّ دَوِيَّها رَعْدُ الصَبيرِ
وقال الأصمعي: الصَبِيرُ السحاب الأبيض الذي يُصْبَرُ بعضُه فوق بعض دَرَجاً. والجمع صُبُرٌ. والصَبِرُ: هذا الدواء المرُّ، ولا يسكَّن إلا في ضرورة الشعر. يعقوبُ عن الفراء: الأَصْبارُ: السحائبُ البيضُ، الواحد صِبْرٌ وصُبْرٌ. وأَصْبارُ الإناء: جوانبه. يقال: أخذها بأَصْبارِها، أي تامَّة بجميعها، الواحد صُبْرٌ بالضم. وأدهقْت الكأس إلى أَصْبارِها وأَضمارِها، أي إلى رأسها. قال الأصمعي: إذا لقي الرجل الشدَّة بكمالها قيل: لقيّها بأَصْبارِها. والصُبْرُ أيضاً: قلْب البُصْر، وهو حَرْفُ الشيء وغِلَظه. والصُبْرُ أيضاً: الأرض التي فيها حصباء وليست بغليظة. ومنه قيل للحَرَّةِ: أمُّ صَبَّارٍ. ويقال: وقع القوم في أُمِّ صَبُّورٍ، أي في أمر شديد. وصَبَارَّةُ الشتاء: شدّة برد. والصُبْرَةُ: واحدة صُبَرِ الطعام. تقول: اشتريت الشيء صُبْرَةً، أي بلا وزنٍ ولا كيلٍ. والصُبارةُ: الحجارةُ. قال الشاعر:
مَنْ مُبْلِغٌ عَمْراً بأنَّ المَرْءَ لم يُخْلَقْ صُبارَهْ
ويروى: صَبارة بالفتح، وهو جمع صَبارٍ بالفتح، والهاء داخلة لجمع الجمع، لأن الصَبارَ جمع صَبْرَةٍ، وهي حجارة شديدة. قال الأعشى:
كأنَّ تَرَسُّمَ الهاجاتِ فـيهـا		قُبَيْلَ الصُبْحِ أَصْواتُ الصَبارِ
الهاجاتُ: الضفادعُ. شبّه نقيقها بأصوات وقع الحجارة.

### Türkçe

**الصَبْرُ**: nefsi sızlanmadan alıkoymaktır. Ve falan kimse musibet anında sabretti; **يَصْبِرُ** (sabreder), **صَبْراً** (sabır olarak). Ve ben onu **صَبَرْتُهُ**: onu hapsettim. Yüce Allah dedi ki: "Ve **واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعونَ رَبَّهُمْ**". Antara, içinde bulunduğu bir savaşı anarak dedi ki:
فصَبَرْتُ عارِفَةً لذلك حُرَّةً		تَرْيو إذا نَفْسُ الجبانِ تَطَلَّعُ
Der ki: sabreden bir nefsi hapsettim. Ve **صَبَرْتُ** adamı; eğer onu **صَبْراً** yemin ettirdiysen yahut onu **صَبْراً** öldürdüysen. Denir ki: falan **صَبْراً** öldürüldü ve **صَبْراً** yemin etti; eğer öldürülmek üzere hapsedildiyse, ta ki öldürülsün; yahut yemin üzere hapsedildiyse, ta ki yemin etsin. Ve bunun gibi, elif ile adamı **أَصْبَرْتُ**. Ve **المَصْبورَةُ**, o yemindir. Ve kendisinden nehyedilen **المَصْبورَةُ**, ölüme karşı hapsedilmiş olandır. Ve her canlı ruh sahibi, diri olarak **يُصْبَرُ** (hapsedilir) sonra atılır, ta ki öldürülsün; **صَبْراً** öldürülmüş olur. Ve **التَصَبُّرُ**: sabrı zorla edinmektir. Ve dersin: **اصْطَبَرْتُ**; **اطَّبَرْتُ** denmez; çünkü **الصاد** **الطاء** içine idgam edilmez. Şayet idgamı istersen **الطاء**’yı **صاد**’a çevirirsin ve **اصَّبَرْتُ** dersin. Ve **الصَبيرُ**: kefildir. Ondan dersin: **صَبَرْتُ أَصْبُرُ** (damme ile) **صَبْراً** ve **صَبارَةً**; yani ona kefil oldum. Ondan dersin: **اصْبُرْني** ey adam; yani bana bir kefil ver. Ve **الصَبيرُ**: beyaz buluttur; neredeyse yağmur yağdırmaz. Şair dedi ki:
يَروحُ إليهمُ عَكَرٌ تَراغىكأنَّ دَوِيَّها رَعْدُ الصَبيرِ
Ve Asmaî dedi ki: **الصَبِيرُ**, beyaz buluttur; onun bir kısmı bir kısmının üstüne basamak basamak **يُصْبَرُ** (bindirilir). Çoğulu **صُبُرٌ**’dur. Ve **الصَبِرُ**: şu acı ilaçtır; şiir zarureti dışında sakinleştirilmez. Yakub, Ferrâ’dan: **الأَصْبارُ**: beyaz bulutlardır; teki **صِبْرٌ** ve **صُبْرٌ**. Ve kabın **أَصْبارُ**’ı: yanlarıdır. Denir ki: onu **بأَصْبارِها** aldı; yani tamam olarak, bütünüyle; teki damme ile **صُبْرٌ**’dur. Ve kadehi **إلى أَصْبارِها وأَضمارِها** kadar doldurdum; yani tepesine kadar. Asmaî dedi ki: adam şiddeti bütünüyle karşılarsa: onu **بأَصْبارِها** karşıladı denir. Ve **الصُبْرُ** ayrıca: **البُصْر**’un kalbidir; o, şeyin kenarı ve kalınlığıdır. Ve **الصُبْرُ** ayrıca: içinde çakıl bulunan ve kalın olmayan arazidir. Ondan dolayı **الحَرَّةِ**’ye **أمُّ صَبَّارٍ** denildi. Ve denir ki: kavim **في أُمِّ صَبُّورٍ** içine düştü; yani şiddetli bir işin içine. Ve **صَبَارَّةُ الشتاء**: soğuğun şiddetidir. Ve **الصُبْرَةُ**: yiyecek **صُبَرِ**’inden bir tanedir. Dersin: şeyi **صُبْرَةً** satın aldım; yani tartısız ve ölçüsüz. Ve **الصُبارةُ**: taşlardır. Şair dedi ki:
مَنْ مُبْلِغٌ عَمْراً بأنَّ المَرْءَ لم يُخْلَقْ صُبارَهْ
Ve rivayet olunur: fetha ile **صَبارة**; o, fetha ile **صَبارٍ**’ın çoğuludur; ve **الهاء** çoğulun çoğulu için dâhil olmuştur; çünkü **الصَبارَ** **صَبْرَةٍ**’nin çoğuludur; o da sert taşlardır. A‘şâ dedi ki:
كأنَّ تَرَسُّمَ الهاجاتِ فـيهـا		قُبَيْلَ الصُبْحِ أَصْواتُ الصَبارِ
**الهاجاتُ**: kurbağalardır. Onların vıraklamasını taşların düşüş seslerine benzetti.
