# صبغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صبغ

الصَّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ به من الإِدامِ؛ ومنه قوله تعالى في الزَّيْتُون: تَنْبَتُ بالدُّهْنِ وصِبْغٍ للآكِلِين، يعني دُهْنَه؛ وقال الفراء: يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُون بالزَّيت فجعل الصِّبْغَ الزيت نفسَه، وقال الزجاج: أَراد بالصَّبْغ الزيتونَ، قال الأَزهري: وهذا أَجود القولين لأَنه قد ذكر الدُّهن قبله، قال: وقوله تَنْبُتُ بالدُّهْن أَي تنبت وفيها دُهْن ومعها دُهْن كقولك جاءني زيد بالسيف أَي جاءني ومعه السيف. وصَبَغَ اللقمةَ يَصْبُغُها صَبْغاً: دَهَنها وغمَسها، وكلُّ ما غُمِسَ، فقد صُبِغَ، والجمع صِباغٌ؛ قال الراجز:
تَزَجَّ مِنْ دُنْياكَ باليَلاغِ،
وباكِرِ المِعْدَةَ بالدِّباغِ
بالمِلْحِ ، أَو ما خَفَّ من صِباغِ
ويقال: صَبَغَتِ الناقةُ مَشافِرَها في الماء إذا غَمَسَتْها، وصَبَغَ يدَه في الماء؛ قال الراجز:
قد صَبَغَتْ مَشافِراً كالأَشْبارْ،
تُرْبِي على ما قُدَّ يَفْرِيهِ الفَارْ،
مَسْكَ شَبُوبَينِ لها بأَصْبارْ
قال الأَزهري: وسمَّتِ النصارى غَمْسَهم أَوْلادَهم في الماء صَبْغاً لغَمْسِهم إياهم فيه. والصَّبْغُ: الغَمْسُ. وصَبَغَ الثوبَ والشَّيْبَ ونحوَهما يَصْبَغُه ويَصْبُغُه ويَصْبِغُه ثلاتُ لغاتٍ؛ الكسر عن اللحياني، صَبْغاً وصِبْغاً وصِبَغةً؛ التثقيل عن أَبي حنيفة. قال أَبو حاتم: سمعت الأَصمعي وأَبا زيد يقولان صَبَغْتُ الثوبَ أَصْبَغُه وأَصْبُغُه صِبَغاً حسناً، الصاد مكسورة والباء متحركة، والذي يصبغ به الصِّبْغُ، بسكون الباء، مثل الشِّبَعِ والشِّبْع؛ وأَنشد:
واصْبَغْ ثِيابي صِبَغاً تَحْقِيقا،
مِن جَيِّدِ العُصْفُرِ لا تَشْرِيقا
قال: والتَّشْرِيقُ الصَّبْغُ الخفيفُ. والصِّبْغُ والصِّباغُ والصِّبْغةُ: ما يُصْبَغُ به وتُلَوَّنُ به الثياب، والصَّبْغُ المصدر، والجمع أَصْباغٌ وأَصْبِغةٌ.
واصْطَبَغَ: اتَّخَذَ الصِّبْغَ، والصِّباغُ: مُعالِجُ الصّبْغِ، وحِرْفته الصِّباغةُ. وثيابٌ مُصَبَّغةٌ إِذا صُبِغَتْ، شُدِّدَ للكثرة. وفي حديث علي في الحج: فوجَد فاطمة لَبِسَتْ ثياباً صَبِيغاً أَي مَصْبوغة غير بيض، وهي فَعِيل بمعنى مَفْعول. وفي الحديث: فَيُصْبَغُ في النار صَبْغةً أَي يُغْمَسُ كما يُغْمَسُ الثوبُ في الصِّبْغ. وفي حديث آخر: اصْبُغُوه في النار. وفي الحديث: أَكْذَبُ الناسِ الصبّاغُون والصَّوّاغُون؛ هم صَبّاغو الثياب وصاغةُ الحُلِيِّ لأَنهم يَمْطُلُون بالمَواعِيد، وأَصله الصَّبْغُ التغيير. وفي حديث أَبي هريرة: رأَى قوماً يَتَعادَوْنَ فقال: ما لهم؟ فقالوا: خرج الدَّجّالُ، فقال: كَذِبةٌ كَذَبَها الصّباغُون، وروي الصوَّاغون. وقولهم: قد صَبَغُوني في عَيْنِكَ، يقال: معناه غَيَّروني عندك وأَخبروا أَني قد تغيرت عما كنت عليه. قال: والصَّبْغُ في كلام العرب التَّغْيِيرُ، ومنه صُبِغَ الثوبُ إذا غُيِّرَ لَونُه وأُزِيلَ عن حاله إلى حالِ سَوادٍ أَو حُمْرةٍ أَو صُفْرةٍ، قال: وقيل هو مأْخوذ من قولهم صَبَغُوني في عينك وصَبغوني عندك أَي أَشارُوا إليك بأَني موضع لما قَصَدْتَني به، من قوْلِ العرب صَبَغْتُ الرجلَ بعيني ويدي أَي أَشَرْتُ إليه؛ قال الأَزهري: هذا غلط إذا أَرادت بإشارةٍ أَو غيرها قالوا صَبَعْت، بالعين المهملة؛ قال أَبو زيد.
وصِبْغةُ الله: دِينُه، ويقال أَصلُه. والصِّبغةُ: الشرِيعةُ والخِلقةُ، وقيل: هي كل ما تُقُرِّبَ به. وفي التنزيل: صِبْغةَ الله ومَنْ أَحْسَنُ من اللهِ صِبْغةً؛ وهي مشتقٌّ من ذلك، ومنه صَبْغُ النصارى أَولادهم في ماء لهم؛ قال الفراء: إنما قيل صِبْغةَ لأَن بعض النصارى كانوا إذا وُلِدَ المولود جعلوه في ماءٍ لهم كالتطهير فيقولون هذا تطهير له كالخِتانة. قال الله عز وجل: قل صبغة الله، يأْمر بها محمداً، صلى الله عليه وسلم، وهي الخِتانةُ اخْتَتَنَ إِبراهيم، وهي الصِّبْغَةُ فجرت الصِّبْغة على الخِتانة لصَبْغهم الغِلْمانَ في الماء، ونصب صبغةَ الله لأَنه رَدَّها على قوله بل مِلَّةَ إبراهيم أَي بل نَتَّبِع مِلَّة إبراعهيم ونتَّبِع صبغةَ الله، وقال غير الفراء: أَضمر لها فعلاً اعْرِفُوا صِبْغة الله وتدبَّرُوا صبغة الله وشبه ذلك. ويقال: صبغةُ الله دِينُ الله وفِطْرته. وحكي عن أَبي عمرو أَنه قال: كل ما تُقُرِّبَ به إلى الله فهو الصبغة. وتَصَبَّغَ فلان في الدين تَصَبُّغاً وصِبغةً حَسَنةً؛ عن اللحياني. وصَبَغَ الذَّمِّيُّ ولدَه في اليهوديّة أَو النصرانية صِبْغةً قبيحة: أَدخلها فيها. وقال بعضهم: كانت النصارى تَغْمِسُ أَبناءها في ماء يُنَصِّرونهم بذلك، قال: وهذا ضعيف.
والصَّبَغُ في الفرس: أَن تَبْيَضَّ الثُّنّةُ كلُّها ولا يَتَّصلَ بياضُها ببَياضِ التَّحْجِِيلِ. والصَّبَغُ أَيضاً: أَن يَبْيَضَّ الذنَبُ كله والناصيةُ كلها، وهو أَصْبَغُ. والصَّبَغُ أَيضاً: أَخَفُّ من الشَّعَل، وهو أَن تكون في طرَف ذنَبه شَعرات بِيض، يقال من ذلك فرس أَصْبَغُ. قال أَبو عبيدة: إذا شابت ناصية الفرس فهو أَسْعَفُ، فإِذا ابيضت كلها فهو أَصْبَغُ، قال: والشَّعَلُ بَياض في عُرْضِ الذنَب، فإِن ابيض كله أَو أَطْرافُه فهو أَصْبَغُ، قال: والكَسَعُ أَن تبيضَّ أَطْرافُ الثُّنَنِ، فإِن ابيضت الثنن كلها في يد أَو رجل ولم تتصل ببياض التحجيل فهو أَصْبَغُ.والصَّبْغاءُ من الضأْن: البيضاءُ طرَفِ الذنب وسائرُها أَسود، والاسم الصُّبْغةُ. أَبو زيد: إِذا ابيض طَرَفُ ذنَب النعجةِ فهي صَبْغاء، وقيل: الأَصبغُ من الخيل الذي ابيضت ناصِيته أَو ابيضت أَطراف ذنبه، والأَصْبَغُ من الطير ما ابيض أَعلى ذنبه، وقيل ما ابيض ذنَبُه. وفي حديث أَبي قتادة: قال أَبو بكر كلاَّ لا يُعْطِيهِ أُصَيْبِغَ قُريش، يصفه بالعَجْزِ والضَّعْفِ والهَوان، فشبه بالأَصبغ وهو نوع من الطيور ضعيف، وقيل شَبَّهه بالصَّبْغاءِ النَّباتِ، وسيجيء، ويروى بالضاد المعجمة والعين المهملة تصغير ضَبُع على غير قياس تَحْقيراً له.
وصَبَغَ الثوبُ يَصْبُغُ صُبوغاً: اتَّسَعَ وطالَ لغة في سَبَغَ. وصَبَّغَتِ الناقةُ: أَلْقَتْ ولدَها لغة في سَبَّغَتْ. الأَصمعي: إذا أَلقت الناقةُ ولدَها وقد أَشْعَرَ قيل: سَبَّغْتْ، فهي مُسبِّغٌ؛ قال الأَزهري: ومن العرب من يقول صَبَّغَتْ فهي مُصَبِّغٌ، بالصاد، والسينُ أَكثر. ويقال: ناقة صابِغٌ إذا امْتَلأَ ضَرْعُها وحَسُنَ لونه، وقد صَبُغَ ضَرعُها صُبوغاً، وهي أَجْوَدُها مَحْلبة وأَحَبُّها إلى الناسِ. وصَبَغَتْ عَضَلةُ فلان أَي طالتْ تَصْبُغ، وبالسين أَيضاً. وصَبَغَتِ الإِبلُ في الرعْي تَصْبُغُ، فهي صابغةٌ؛ وقال جندل يصف إِبلاً:
قَطَعْتُها بِرُجَّعٍ أَبْلاءِ ،
إذا اغْتَمَسْنَ مَلَثَ الظَّلْماءِ
بالقَوْمِ ، لم يَصْبُغْنَ في عَشاءِ
ويروى: لم يَصْبُؤْنَ في عَشاء. يقال: صَبأَ في الطعام إذا وضَعَ فيه رأْسَه. وقال أَبو زيد: يقال ما تَرَكْتُه بِصِبْغ الثَّمَنِ أَي لم أَتركه بثَمَنِه الذي هو ثمنه، وما أَخذته بِصِبْغ الثمن أَي لم آخذه بثمنه الذي هو ثمنه، ولكني أَخذته بِغلاَءٍ.
ويقال: أَصْبَغَتِ النخلةُ فهي مُصْبِغٌ إذا ظَهر في بُسْرِها النُّضْجُ، والبُسْرةُ التي قد نَضِجَ بعضها هي الصُّبْغةُ، تقول: نَزَعْتُ منها صُبْغةً أَو صُبْغَتَينِ، والصاد في هذا أَكثر. وصَبَّغَت الرُّطَبةُ: مثل ذنَّبَتْ. والصَّبْغاءُ: ضَرْبٌ من نبات القُفِّ. وقال أَبو حنيفة: الصَّبْغاء شجرة شبيهة بالضَّعةِ تأْلَفُها الظِّباء بيضاء الثمرة، قال: وعن الأَعراب الصَّبْغاءُ مثل الثُّمامِ. قال الأَزهري: الصَّبْغاءُ نبت معروف. وجاء في الحديث: هل رأَيتم الصَّبْغاء ما يَلي الظلَّ منها أَصفرُ وأَبيضُ؟ وروي عن عطاء بن يسار عن أَبي سعيد الخُدْري أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال فَيَنْبُتُونَ كما تَنْبُتُُ الحِبَّةُ في حَمِيل السيْلِ، أَلم تَرَوْها ما يَلِي الظلَّ منها أُصَيْفِرُ أَو أَبيضُ، وما يلي الشمسَ منها أُخَيْضِرُ؟ وإذا كانت كذلك فهي صَبْغاءُ؛ وقال: إِنَّ الطاقَةَ الغَضَّةَ من الصبْغاء حين تَطْلُعُ الشمسُ يكون ما يلي الشمسَ من أَعالِيها أَبيضَ وما يلي الظلَّ أَخضر كأَنها شبهت بالنعجة الصبغاء؛ قال ابن قتيبة: شَبَّه نَباتَ لحومهم بعد إحْراقِها بنبات الطاقة من النبت حين تطلُع، وذلك أَنها حين تطلُع تكون صَبْغاء، فما يلي الشمسَ من أَعالِيها أَخضرُ، وما يلي الظلَّ أَبيضُ.
وبنو صَبْغاء: قوم. وقال أَبو نصر: الصَّبْغاء شجرة بيضاء الثمرةِ. وصُبَيْغٌ وأَصْبَغُ وصبِيغٌ: أَسماء. وصِبْغٌ: اسم رجل كان يَتَعَنَّتُ الناسَ بسُؤالات في مُشْكِل القرآن فأَمر عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، بضربه ونفاه إلى البَصرة ونَهى عن مُجالَسَتِه.

### Türkçe

**الصَّبْغُ** ve **الصِّباغُ**: katıktan kendisiyle boyanılan şey; bundan, Yüce Allah’ın zeytin hakkında sözü: **تَنْبَتُ بالدُّهْنِ وصِبْغٍ للآكِلِين**; yani onun yağı. Fera dedi ki: yiyenler zeytinyağı ile boyanırlar, böylece **الصِّبْغَ**ı yağın kendisi kıldı. Zeccâc dedi ki: **الصَّبْغ** ile zeytini murad etti. Ezherî dedi ki: bu, iki sözün daha iyisidir; çünkü ondan önce **الدُّهْن**’ü zikretmiştir. Dedi ki: ve onun sözü **تَنْبُتُ بالدُّهْن** yani: içinde yağ olarak biter ve onunla beraber yağ (olarak biter); senin “Zeyd bana kılıçla geldi” demen gibi; yani bana geldi ve onunla beraber kılıç vardı. Ve **صَبَغَ** lokmayı, onu **يَصْبُغُها** **صَبْغاً**: onu yağladı ve onu batırdı; ve her ne batırıldıysa, artık boyanmıştır; çoğulu **صِباغٌ**’dır; râciz dedi ki:
Dünyandan **باليَلاغِ** ile azık edin,
ve mideyi **بالدِّباغِ** ile erkenden (hazırla),
tuz ile, yahut **صِباغِ**dan hafif olanla.

Ve denir: deve, dudaklarını suda **صَبَغَتِ**; onları batırdığı zaman. Ve elini suda **صَبَغَ**; râciz dedi ki:
Dudaklar boyadı, **كالأَشْبارْ** gibi,
fare onu yarıp biçtiği şeye üstün gelir,
ona iki **شَبُوبَينِ**i **بأَصْبارْ** ile tutuş.

Ezherî dedi ki: Hristiyanlar, çocuklarını suda batırmalarına, onları onda batırmalarından dolayı **صَبْغاً** adını verdiler. Ve **الصَّبْغُ**: batırmadır. Ve elbiseyi ve ak saç(ı) ve benzerlerini **صَبَغَ**; onu **يَصْبَغُه** ve **يَصْبُغُه** ve **يَصْبِغُه**: üç lehçedir; kesreli olan Lihyânî’dendir; **صَبْغاً** ve **صِبْغاً** ve **صِبَغةً**; şeddeli (tathqîl) olan Ebû Hanîfe’dendir. Ebû Hâtim dedi ki: Asmaî ve Ebû Zeyd’i “**صَبَغْتُ** elbiseyi, onu **أَصْبَغُه** ve **أَصْبُغُه** güzel bir **صِبَغاً** (ile)” derlerken işittim; **الصاد** kesrelidir ve **الباء** harekelidir. Ve kendisiyle boyanan şey **الصِّبْغُ**’dur; **الباء** sâkindir; **الشِّبَعِ** ve **الشِّبْع** gibi. Ve şu beyiti okudu:
Elbiselerimi gerçek bir **صِبَغاً** ile boya,
iyi **العُصْفُرِ**den, **تَشْرِيقا** değil.

Dedi ki: **التَّشْرِيقُ** hafif boyadır. Ve **الصِّبْغُ** ve **الصِّباغُ** ve **الصِّبْغةُ**: kendisiyle boyanan ve elbiselerin kendisiyle renklendirildiği şeydir. Ve **الصَّبْغُ** mastardır. Çoğulu **أَصْباغٌ** ve **أَصْبِغةٌ**’dir.

Ve **اصْطَبَغَ**: boyayı edindi. Ve **الصِّباغُ**: boyayı işleyen (kimse)dir; mesleği **الصِّباغةُ**’dır. Ve **ثيابٌ مُصَبَّغةٌ**: boyandığı zaman; çokluk için şeddelendi. Hacda Ali hadîsinde: “Fâtıma’yı **ثياباً صَبِيغاً** giymiş buldu” yani: beyaz olmayan boyalı (elbiseler); o, **فَعِيل** vezninde **مَفْعول** manasındadır. Hadîste: “ateşte bir **صَبْغةً** ile boyanır” yani: elbisenin **الصِّبْغ**a batırıldığı gibi batırılır. Başka bir hadîste: “Onu ateşte **اصْبُغُوه**.” Hadîste: “İnsanların en yalancısı **الصبّاغُون** ve **الصَّوّاغُون**’dur”; onlar elbise boyacıları ve süs eşyası kuyumcularıdır; çünkü vaatlerde oyalayıp geciktirirler; aslı, **الصَّبْغُ** değişikliktir. Ebû Hureyre hadîsinde: bir kavmi birbirine koşar hâlde gördü de dedi ki: “Onlara ne oluyor?” Dediler ki: “Deccâl çıktı.” Dedi ki: “Boyacıların uydurduğu bir yalan, **كَذِبةٌ**.” Ve **الصوَّاغون** diye de rivayet edilmiştir. Ve onların sözü: “Siz beni senin gözünde **صَبَغُوني**”; denir ki manası: beni senin yanında değiştirdiler ve benim, üzerinde bulunduğum hâlden değiştiğimi haber verdiler. Dedi ki: Arapların كلامında **الصَّبْغُ** değişikliktir; bundan: elbise **صُبِغَ**; rengi değiştirildiği ve hâlinden siyahlık yahut kızıllık yahut sarılığa bir hâle kaldırıldığı zaman. Dedi ki: ve denildi ki: “Senin gözünde beni **صَبَغُوني** ve senin yanında beni **صَبغوني**” sözlerinden alınmıştır; yani sana, benim, senin beni kastettiğin şeye mahal olduğumu işaret ettiler; Arapların “adamı gözümle ve elimle **صَبَغْتُ**” sözünden; yani ona işaret ettim. Ezherî dedi ki: bu yanlıştır; işaretle yahut başkasıyla murad ettiklerinde **صَبَعْت** derler; **بالعين المهملة** ile. Ebû Zeyd dedi.

Ve **صِبْغةُ الله**: O’nun dinidir; ve denir: onun aslıdır. Ve **الصِّبغةُ**: şeriat ve yaratılıştır; ve denildi ki: kendisiyle yakınlık aranan her şeydir. Tenzîlde: **صِبْغةَ الله ومَنْ أَحْسَنُ من اللهِ صِبْغةً**; o, bundan türemiştir; bundan: Hristiyanların çocuklarını kendilerine ait bir suda boyamaları. Fera dedi ki: ancak **صِبْغةَ** denildi; çünkü Hristiyanların bazısı, çocuk doğduğu zaman onu kendilerine ait bir suya, arındırma gibi, koyarlardı; sonra “bu, ona arındırmadır; sünnet gibi” derlerdi. Aziz ve Celil Allah dedi ki: “Allah’ın boyası”; onunla Muhammed’e, صلى الله عليه وسلم, emreder; o, sünnettir; İbrahim sünnet oldu; o, **الصِّبْغَةُ**’dır. Böylece **الصِّبْغة** onların oğlan çocuklarını suda boyamalarından dolayı sünnete yürüdü. Ve **صبغةَ الله**’ı nasb etti; çünkü onu “bilakis İbrahim’in milleti” sözüne döndürdü; yani: bilakis İbrahim’in milletine uyarız ve Allah’ın boyasına uyarız. Fera’dan başkası dedi ki: onun için bir fiil gizledi: “Allah’ın boyasını tanıyın” ve “Allah’ın boyasını düşünün” ve bunun benzeri. Ve denir: **صبغةُ الله** Allah’ın dini ve fıtratıdır. Ebû Amr’dan nakledildi: Allah’a kendisiyle yakınlık aranan her şey, o boyadır.

Falanca, dinde **تَصَبَّغَ**; **تَصَبُّغاً** ve güzel bir **صِبغةً**; Lihyânî’den. Ve zimmî, çocuğunu Yahudilikte yahut Hristiyanlıkta çirkin bir **صِبْغةً** ile **صَبَغَ**: onu ona soktu. Bazıları dedi ki: Hristiyanlar, çocuklarını bir suya batırırlardı; onunla onları Hristiyanlaştırırlardı. Dedi ki: bu zayıftır.

Ve atta **الصَّبَغُ**: **الثُّنّةُ**’nin tamamının beyazlaması ve onun beyazlığının **التَّحْجِِيلِ** beyazlığına bitişmemesidir. Ve **الصَّبَغُ** ayrıca: kuyruğun tamamının ve perçemin tamamının beyazlamasıdır; o, **أَصْبَغُ**’dur. Ve **الصَّبَغُ** ayrıca: **الشَّعَل**’dan daha hafiftir; o, kuyruğunun ucunda beyaz kılların olmasıdır; bundan “**فرس أَصْبَغُ**” denir. Ebû Ubeyde dedi ki: atın perçemi ağardığı zaman o **أَسْعَفُ**’tur; tamamı beyazladığı zaman o **أَصْبَغُ**’dur. Dedi ki: **الشَّعَلُ** kuyruğun eninde bir beyazlıktır; eğer tamamı yahut uçları beyazlarsa o **أَصْبَغُ**’dur. Dedi ki: **الكَسَعُ** **الثُّنَنِ** uçlarının beyazlamasıdır; eğer **الثنن**’in tamamı bir elde yahut ayakta beyazlar ve **التحجيل** beyazlığına bitişmezse o **أَصْبَغُ**’dur. Ve koyundan **الصَّبْغاءُ**: kuyruğunun ucu beyaz, geri kalanı siyah olandır; adı **الصُّبْغةُ**’dır. Ebû Zeyd: koyunun kuyruğunun ucu beyazlarsa o **صَبْغاء**’dır. Ve denildi ki: atlardan **الأَصبغُ**, perçemi beyazlayan yahut kuyruğunun uçları beyazlayan olandır. Ve kuşlardan **الأَصْبَغُ**, kuyruğunun üstü beyazlayan; ve denildi ki: kuyruğu beyazlayan. Ebû Katâde hadîsinde: Ebû Bekir dedi ki: “Hayır; Kureyş’in **أُصَيْبِغَ**’ine onu vermeyeceğim”; onu acz, zayıflık ve horlukla vasfeder; böylece **الأَصبغ** ile benzetti; o, kuşlardan zayıf bir türdür. Ve denildi ki: onu bitkiden **الصَّبْغاءِ** ile benzetti; ileride gelecek. Ve **بالضاد المعجمة والعين المهملة** ile rivayet edilir: kıyas dışı olarak **ضَبُع**’ın küçültmesi; onu tahkir için.

Ve elbise **صَبَغَ**; **يَصْبُغُ** **صُبوغاً**: genişledi ve uzadı; **سَبَغَ**’da bir lehçedir. Ve deve **صَبَّغَتِ**: yavrusunu attı; **سَبَّغَتْ**’te bir lehçedir. Asmaî: deve yavrusunu attığında ve (yavru) kıllanmış olduğunda “**سَبَّغْتْ**” denir; o, **مُسبِّغٌ**’dir. Ezherî dedi ki: Araplardan kimi “**صَبَّغَتْ**” der; o, **مُصَبِّغٌ**’dir; **بالصاد**; **السين** daha çoktur. Ve denir: memesi dolduğunda ve rengi güzelleştiğinde deve **صابِغٌ**’dir; memesi **صَبُغَ** **صُبوغاً**; o, onların sağımı en iyi olanı ve insanlara en sevimli olanıdır. Ve falancanın kası **صَبَغَتْ**; yani uzadı; **تَصْبُغ**; **بالسين** de. Ve develer otlamada **صَبَغَتِ**; **تَصْبُغُ**; o hâlde onlar **صابغةٌ**’dir. Cündel, develeri vasfederek dedi ki:
Onları, geri dönen, yıpranmışlarla kestim,
karanlığın örtüsüne daldıkları zaman,
kavimle birlikte, akşam yemeğinde **يَصْبُغْنَ** etmediler.

Ve “akşam yemeğinde **يَصْبُؤْنَ** etmediler” diye rivayet edilir. Denir: yemekte **صَبَأَ**; içine başını koyduğu zaman. Ebû Zeyd dedi ki: “Onu, fiyatın **بِصِبْغ الثَّمَنِ**’iyle bırakmadım” denir; yani onun fiyatı olan fiyatıyla bırakmadım. Ve “onu, fiyatın **بِصِبْغ الثمنِ**’iyle almadım” yani onun fiyatı olan fiyatıyla almadım; fakat onu pahalılıkla aldım.

Ve denir: hurma ağacı **أَصْبَغَتِ**; o hâlde o **مُصْبِغٌ**’dir; onun **بُسْرِ**’inde olgunluk göründüğü zaman. Ve bir kısmı olgunlaşmış **البُسْرةُ**, **الصُّبْغةُ**’dır. “Ondan bir **صُبْغةً** yahut iki **صُبْغَتَينِ** kopardım” dersin. Bu hususta **الصاد** daha çoktur. Ve **صَبَّغَت** taze hurma: **ذنَّبَتْ** gibidir. Ve **الصَّبْغاءُ**: **القُفِّ** bitkisinden bir türdür. Ebû Hanîfe dedi ki: **الصَّبْغاء** **الضَّعةِ**’ye benzeyen bir ağaçtır; ceylanlar ona alışır; meyvesi beyazdır. Dedi ki: bedevilerden: **الصَّبْغاءُ** **الثُّمامِ** gibidir. Ezherî dedi ki: **الصَّبْغاءُ** bilinen bir bitkidir. Hadîste geldi: “**الصَّبْغاء**’yı gördünüz mü; gölgeye yakın olanı sarı ve beyazdır?” Atâ b. Yesâr’dan, Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet edildi: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, dedi ki: “Selin taşıdığı çamurda tanenin bitmesi gibi biterler. Onu görmüyor musunuz: gölgeye yakın olanı **أُصَيْفِرُ** yahut beyazdır; güneşe yakın olanı **أُخَيْضِرُ**’dür?” Böyle olunca o **صَبْغاءُ**’dır. Dedi ki: **الصبْغاء**’dan taze bir filiz, güneş doğduğu zaman, güneşe yakın olan üst tarafları beyaz olur; gölgeye yakın olanı yeşil olur; sanki **النعجة الصبغاء** ile benzetildi. İbn Kuteybe dedi ki: onların etlerinin, yakıldıktan sonra bitmesini, bitkiden filizin doğduğu zamanki bitişine benzetti; bu, onun doğduğu zaman **صَبْغاء** olmasındandır: güneşe yakın olan üst tarafları yeşildir; gölgeye yakın olanı beyazdır.

Ve **بنو صَبْغاء**: bir kavimdir. Ebû Nasr dedi ki: **الصَّبْغاء** beyaz meyveli bir ağaçtır. Ve **صُبَيْغٌ** ve **أَصْبَغُ** ve **صبِيغٌ**: isimlerdir. Ve **صِبْغٌ**: Kur’an’ın müşkilinde sorularla insanları zorlayan bir adamın adıdır; Ömer b. el-Hattâb, رضي الله عنه, onun dövülmesini emretti ve onu Basra’ya sürdü ve onunla oturup kalkmayı yasakladı.
