# صبن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: صبن

باب الصاد والنون والباء معهما
ن ص ب، ص ب ن، ن ب ص، ص ن ب مستعملات
نصب:
النَّصَبُ: الإِعياء والتَّعَبُ، والفِعلُ: نَصِبَ يَنْصَبُ.
وأَنْصَبَني هذا الأمرُ، وأمر ناصِبٌ أي مُنْصِبٌ ومنه: كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ وكذلك خانِق في موضع مخنُوقٍ، وكاسٍ في موضع مُكْتَسٍ.
والنَّصْبُ ضِدُ الرَّفع في الاعِراب.
والنَّصْبُ: الشَرُّ والبَلاءُ، قال ابن أبي خازم: تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ والنَّصْبُ: نَصبُ الداء، تقول: أصابَه نَصْبٌ من الداء.
والنِّصْبُ: النَّصيب، لغة، قال: وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ والنُّصُبُ: حَجَرٌ كان يُنْصَبُ فيُعبَدُ وتُصَبُّ عليه دِماءُ الذَّبائِح وجمعُه أنصابٌ.
والنُّصُبُ: العَلَمُ.
والنُّصُبُ: جماعة النَّصيبة، وهي علامة تُنْصَبُ للقوم، اي علامة كانت لهم.
والنَّصيبَةُ واحدةُ النَّصائب، وهي نَصائبُ الحَوض، وهي حِجارةٌ تُنْصَبُ حَوالَي شفيره فتُجْعَل له عَضائد.
والنَّصبُ: رَفْعُك شيئاً تَنْصِبُه قائماً مُنتَصِباً.
والكلمةُ المنصوبةُ يُرفَع صوتُها الى الغار الأعلى.
وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها.
ونَصَبْنا لهم حَرباً، وانْ لم تُسَمَّ الحَرْبُ جازَ.
وكلُّ شيءٍ استقبَلْتَه فقد نَصَبْتَه.
وتَيُسٌ أَنصَبُ، وعَنْزَةٌ نَصْباءَ، أي منتَصِبُ القَرْن.
وناقة نَصباء: مُنْتَصِبَةٌ مُرْتَفِعَةُ الصَّدْرِ.
والنُّصُبُ جمع نِصابِ سِكِّينٍ.
ونِصابُ الشَّمْس مَغيُبها.
ونِصابُ كُلِّ شيءٍ: أصلهُ ومَرْجِعُه الذي يَرجِعُ إليه.
وتقول: رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ أي أصلِ مَنبتِهِ وحَسَبِه.
صبن:
الصَّبْنُ: تَسوِيَةُ الكَعْبَيْنِ في الكَفِّ ثم تَضرِبُ بهما فيقال: أَجِلْ ولا تَصبِن.
واذا صَرَفَ الساقي الكأسَ عمَّن هو أَولَى بها قيلَ: صَبَنَ، قال عمرو بن كلثوم:
صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا
واذا خَبَّأَ الانسان في كَفِّه شيئاً كالدِّرْهَم او الخاتَم ولا يُفْطَنُ له قيل: صَبَنَ.
نبض:
نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً: يَضُمُّ شَفَتَيْهِ ثمّ يدعُوه.
صنب:
الصِّنابُ: صِباغُ الخَرْدَل.
والصِّنابيُّ من الدَّوابِّ والاِبِل: لَوْنٌ بين الحُمْرة والصُّفرةِ مع كَثْرةِ الشَّعَر والوَبَرِ.

### Türkçe

باب **الصاد** ve **النون** ve **الباء** bunlarla birlikte
**ن ص ب**، **ص ب ن**، **ن ب ص**، **ص ن ب** kullanılagelenlerdir.

**نصب**:
**النَّصَبُ**: bitkinlik ve yorgunluk; fiil: **نَصِبَ يَنْصَبُ**.
Ve “Bu iş beni yordu” **أَنْصَبَني هذا الأمرُ**; ve “yorucu bir iş” **أمر ناصِبٌ** yani “yordurucu” **مُنْصِبٌ**; bundan: “Beni bir keder için yorma, ey Ümeyme, yoran!” **كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ**; yine **خانِق** “boğucu” yerinde “boğulmuş” **مخنُوقٍ**, ve **كاسٍ** “giydiren” yerinde “giyinmiş” **مُكْتَسٍ**.
Ve **النَّصْبُ** i‘rabda **الرَّفع**’in zıddıdır.
Ve **النَّصْبُ**: kötülük ve belâ; İbn Ebî Hâzim dedi: “Ümeyme’den sana yordurucu bir belâ musallat oldu” **تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ**; ve **النَّصْبُ**: hastalığın yorgunluğu; “Ona hastalıktan bir yorgunluk isabet etti” dersin: **أصابَه نَصْبٌ من الداء**.
Ve **النِّصْبُ**: pay; bir lehçe olarak; dedi: “Onun, vârisinin malında bir payı yoktur” **وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ**.
Ve **النُّصُبُ**: dikilip kendisine tapılan ve kurbanların kanlarının üzerine döküldüğü bir taş; çoğulu **أنصابٌ**’dır.
Ve **النُّصُبُ**: alâmet/işaret direği.
Ve **النُّصُبُ**: **النَّصيبة**’nin topluluğu; o, kavim için dikilen bir alâmettir; yani onlara ait bir alâmet idi.
Ve **النَّصيبَةُ** **النَّصائب**’in biridir; o, havuzun **نَصائبُ الحَوض**’udur; o, kenarının çevresine dikilen taşlardır; böylece ona dayanaklar yapılır.
Ve **النَّصبُ**: bir şeyi dikerek ayakta, doğrulmuş olarak dikmen.
Ve mansup kelimenin sesi en üst boğaza yükseltilir.
Ve falancaya kötülük, savaş, düşmanlık ve benzerlerini karşılıklı yaptım: **وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها**.
Ve onlara bir savaş kurduk: **ونَصَبْنا لهم حَرباً**; savaş adlandırılmasa da câiz olur.
Ve her şey ki onu karşılarsın, onu dikmiş olursun: **وكلُّ شيءٍ استقبَلْتَه فقد نَصَبْتَه**.
Ve “dik boynuzlu teke” **تَيُسٌ أَنصَبُ**, ve “dik boynuzlu keçi” **عَنْزَةٌ نَصْباءَ**; yani boynuzu dik.
Ve “dik göğüslü deve” **وناقة نَصباء**: göğsü dik, yükselmiş.
Ve **النُّصُبُ** bıçak saplarının çoğuludur: **جمع نِصابِ سِكِّينٍ**.
Ve **نِصابُ الشَّمْس** onun batışı yeridir.
Ve her şeyin **نِصابُ كُلِّ شيءٍ**: onun aslı ve kendisine dönülen merciidir.
Ve dersin: “Bileşiğine ve menşeine döndü” **رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ**; yani bitiştiği yerin aslına ve soyuna.

**صبن**:
**الصَّبْنُ**: avuç içinde iki topuğu düzleştirmek, sonra ikisiyle vurmak; bunun üzerine “Çekil ve **تَصبِن** etme” denir: **أَجِلْ ولا تَصبِن**.
Ve sâkî kadehi, ona daha lâyık olandan çevirince “**صَبَنَ**” denir; Amr b. Külsûm dedi:
**صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا**
Ve insan avucunda dirhem yahut yüzük gibi bir şeyi saklayıp ona fark edilmezse “**صَبَنَ**” denir.

**نبض**:
**نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً**: iki dudağını birleştirir, sonra onu çağırır.

**صنب**:
**الصِّنابُ**: hardal boyası.
Ve binek hayvanlarından ve develerden **الصِّنابيُّ**: kızıllık ile sarılık arasında bir renk; kıl ve yünün çokluğu ile birlikte.
