# صبو (ص-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Çocuk gibi meylederim

- Harfler: ص - ب - و
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَصْبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%A8%D9%8F.md) | أَفْعُلْ | Çocuk gibi meylederim | 1 | 1 | [12:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/ayet/12:33.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
2. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
3. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
4. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Tuzak demektir
5. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
6. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
8. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
9. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md), [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md), [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tarafa eğilme, çocukça bir heves ve zaafla iradesizce meyledip tutkuya kapılma |
| Çekirdek Özet 2 | Beşerî zaaf karşısında nefsin eğilimi ve ilahî himaye olmaksızın iradenin çözülme riski |
| Çekirdek Özet 3 | Aklî ve ahlakî olgunluk öncesi zayıflığın bilinçli disiplin ve ilahî sığınmayla aşılması |
| Kritik Hata Riski | Peygamberî masumiyet bağlamındaki beşerî meylin fiilî bir günah gibi algılanıp iradî zafiyet ile fiil arasındaki ayrımın yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Boşalma, dökülme, bir tarafa doğru akma ve eğilme; nitekim [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) suyun akıtılması, [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md) bir durumdan diğerine yönelip çıkma, [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) aydınlığın yayılıp yönelmesi anlamlarını taşır. | و | Dökülme ve yönelme hareketini somut akıştan zihinsel ve ruhsal bir zaafa, çocukça bir arzuyla meyil ve tutkunun peşinden sürüklenmeye dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Kişinin bir arzu ya da dürtü tarafından yakalanması ve iradenin o duyguya çekilmesi. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Eylemin iç dünyada, nefsaniyetin merkezinde gerçekleşmesi ve ruhu kuşatması. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Benliğin ve iradenin tutku duyulan nesneye bağlanması, oraya doğru meyledip takılması. |
| صبو | İçteki nefsi meylin (ب) bir heves tarafından çekilip yakalanması (ص) ve iradenin gevşeyerek o yöne kancalanıp tutkuyla eğilmesi (و). |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi eğmek, çevirmek veya ters koymak (صابى الشيء / صابى سيفه); ayrıca Kâbe yönüne doğru esip yönelen doğu rüzgârı (الصبا). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü'r-Rumme, kadının sözlerinin dağdaki yaban keçisini bile aşağı doğru meylettirip tutkuyla baştan çıkaracağını anlatırken kökü şöyle kullanmıştır: ولو كلمت مستوعلاً في عماية / تصباه من أعلى عماية قيلها |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça صبو kökü, nâkıs yapısıyla çocukluk, heves, bir şeye çocukça eğilme ve yönelme anlam alanını teşkil eder. Bu kök, Sami dil ailesinde çoğunlukla çocukluk hâli, büyüme evresi veya gençlik meyliyle ilgili semantik katmanlarla fonetik akrabalık gösterir. İbranicede צָבָה (tsavah / tsevah) veya Süryanicede צבא (ṣ-b-y) biçimlerinde beliren kökler arzu etmek, istemek, bir şeye meyledip yönelmek anlamı taşır ve Arapçadaki nefsin bir hevese doğru akması veya meyletmesi çekirdeğiyle doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanicede kökün bir şeye rıza göstermek veya iradeyle yönelmek bağlamında yer alması, Arapçada kökün hem çocukluk çağını ([صبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A7.md)) hem de çocukça bir meyli ve irade gevşekliğini (صبوة) ifade eden çift yönlü yapısıyla uyuşur. Fonetik ve morfolojik açıdan صبو ile [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md) kökleri arasındaki geçişkenlik, çocukluk dönemindeki tecrübesizliğin ve yönelişin soyut arzulara aktarılması sürecini yansıtır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صبو / [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md) | Bir nesneyi veya kılıcı eğip çevirmek anlamından, nefsin ve kalbin çocukça bir arzuya doğru eğilmesi ve hevese kapılması yönüne evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice צבא (ṣḇā), İbranice צבה | İstemek, arzulamak, bir şeye doğru heves ve iştiyakla yönelmek anlamı ortak Sami mirasıyla tam bir paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerle doğrudan doğrulanmış soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبو | Anlamlı | Meyletmek, çocukça hevese kapılmak | İradenin bir tutku veya arzuya doğru eğilip akması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) | Anlamlı | İsabet etmek, inmek, yağmak | Hedefe doğru yönelme, yağmurun dökülmesi ve doğruya isabet | Ortak yönelim ve dökülme çekirdeği; Kur'an'da geçer |
| [بصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [بوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Öne geçmek, acele ettirmek | Birini düşünmeye ve ölçüp biçmeye fırsat vermeden sıkıştırmak | Kur'an'da geçmez |
| [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md) | Anlamlı | Sürekli olmak, yerleşmek, zahmet vermek | Bir durumun, acının veya görevin kesintisiz devam etmesi | Kur'an'da geçer |
| [وبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B5.md) | Anlamlı | Parıldamak, ışıldamak | Ateşin veya kıvılcımın hafifçe parlayıp ışık saçması | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبو | Merkez | İradenin çocukça ve tutkuyla bir arzuya meyletmesi | Çocukluk tecrübesizliğini andıran bir zaafla hevese kapılmayı ve irade gevşemesini ifade eder | Nefsin içsel meylini gösterir |
| [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Bir tarafa eğilme ve sapma | Herhangi bir nesnenin veya kararın dengeden bir tarafa kaymasıdır; çocukluk veya zaaf unsuru içermez | Genel yöneliş ve meyil |
| [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Tutku ve nefsi düşüş | Nefsin aklı dışlayarak aşağı doğru düşüş getiren kör arzusunu ve ihtirasını ifade eder | Şiddetli içsel heva |
| [صبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A.md) | Komşu | Yaşça küçüklük ve çocukluk | Biyolojik ve zihinsel olarak çocukluk döneminde bulunmayı bildirir | Yaş ve gelişim evresi |
| [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Akıl, vakar ve teenni | Duygular kabardığında iradeye hâkim olup nefsin çocukça taşkınlıklarını dizginleme olgunluğudur | Olgunluk ve irade dengesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبو | Çocukça hevesle meyletmek | İradenin tutku ve nefsi dürtü karşısında zaaf gösterip bir tarafa eğilmesi | Kesin |
| Latince | inclinare, pueriliter cupere | Meyletmek, çocukça arzulamak | Eğilme eylemini karşılar; ancak çocukluk zaafı ile meyil arasındaki Arapça ikili bağı tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | to yearn, to incline childishly | Çocukça meyletmek, özlemle kapılmak | Tutkuyla yönelmeyi ifade eder; kökün içerdiği rüşd öncesi irade zayıflığı nüansını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | hinneigen, kindisch begehren | Eğilim göstermek, çocukça arzulamak | Yöneliş ve arzu boyutunu karşılar; nâkıs kökün taşıdığı semantik dökülme çağrışımını eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | pencher, céder à un désir puéril | Meyletmek, çocukça hevese boyun eğmek | Bir tarafa eğilme ve zaaf gösterme yönünü karşılar; kökün türediği rüzgâr ve akış çağrışımlarını taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَصْبُ | Beşerî zaaf ile hevese kapılıp meyletme | Yusuf Peygamber'in kadınların tuzağından Allah'a sığınarak nefsin doğasındaki meyil tehlikesini itiraf ettiği bağlam (Yûsuf [12:33](https://lisan.digital/tr/ayet/12:33.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin masumiyeti (ismetü'l-enbiyâ) | Peygamberin nefsi bir meyil hissetmesinin veya bundan çekinmesinin masumiyet sıfatıyla nasıl bağdaştığı | Günaha fiilî giriş değil, fıtrî ve beşerî meylin ilahî koruma olmadan iradeyi zayıflatabileceği bilinci |
| Fıkıh | Hukukî ehliyet ve mükellefiyet | Çocukluk döneminin ([صبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A7.md)) temyiz ve cezaî ehliyet bakımından sınırları ve tasarrufların geçerliliği | Hukukî ve cezaî sorumluluğu kaldıran veya kısıtlayan çocukluk hâli |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ahlakî arınma | Yusuf [12:33](https://lisan.digital/tr/ayet/12:33.md) ayetinde geçen ifadenin kulun kendi iradesine güvenmemesi ve tevazu ile Allah'a iltica etmesi yönü | Beşerî acziyetin itirafı ve koruyucu lütuf olmadan nefsin zaaflarına yenik düşme endişesi |
| Hadis | Fıtrat ve heves bağlamı | Kişinin gençlik çağındaki taşkınlıkları, hevesleri ve doğu rüzgârının (الصبا) fıtrî etkileri | Gençlik döneminin kontrolsüz arzu ve yönelişleri |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül ve nefis tezkiyesi | İlahî himayeye sığınma | Kişinin kendi ahlakî gücüne aşırı güvenmeyip meyil tehlikesine karşı uyanık kalmasını sağlar | İnsanın meylini itiraf ederek Allah'ın korumasına sığınması ahlakî olgunluğun zirvesidir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Önyargı ve hevese kapılma | Hakikati ararken nesnellikten sapıp tarafgir bir arzuya eğilmeyi engelleme | Zihnin rasyonel delil yerine heves ettiği görüşe çocukça meyletmesi hataya yol açar | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu ahlakı | Çıkar ve tutkulara boyun eğmeme | Yöneticinin şahsî arzulara veya baskı gruplarının ayartmalarına karşı duruşunu koruması | Kamusal iradenin heveslere kurban edilmesini önleyen bir teyakkuz mekanizmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve piyasa davranışı | İrrasyonel tüketim eğilimi | Bireyin anlık heves ve haz dürtüleriyle ihtiyacın ötesinde harcama yapması | Pazarın rasyonel zeminden çıkıp dürtüsel yönelimlerle spekülasyona sürüklenmesini açıklar | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz çekim ve potansiyel çökme (asimptotik kayma) | Bir sistemin kararlı denge noktasından dış bir çekim kuvvetinin etkisiyle direnç gösteremeyerek bir yöne kontrolsüz kayması ve stabilitesini yitirmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dürtüsel teslimiyet ve irrasyonel meyil (akrasia) | Bireyin rasyonel olarak doğru olanı bilmesine rağmen duygusal veya fizyolojik çekim karşısında iradesinin kırılarak arzuya doğru sürüklenmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir cinsel arzu veya basit bir günah işleme isteği olarak sınırlandırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın kendi varlıksal yetersizliğini, fıtratındaki zaafı ve dış etkenler karşısında ilahî lütuf olmaksızın iradenin ne denli kolay çözülebileceğini itiraf eden derin bir tevazu makamını anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf [12:33](https://lisan.digital/tr/ayet/12:33.md) ayetinde peygamberin günah işlemeye can attığı zannedilerek peygamberlik masumiyeti ve ahlakî teyakkuz zedelenir; ayetin öğrettiği mutlak iltica bilinci kaybolur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın en güçlü ve ahlaklı olduğu anlarda bile kendi iradesini mutlaklaştırmaması gerektiğini, en yüksek erdemin ilahî himayeyi talep etmekte yattığını tek bir fiille ortaya koyduğu için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İffet, nefis tezkiyesi, peygamberlerin beşerî boyutları ve tuzaklara karşı ilahî yardımın talep edildiği kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahlakın yalnızca bireysel irade gücüyle korunabileceği yanılgısını düzeltir; insanın fıtratındaki meyil potansiyelinin ancak ilahî koruma ile dengelenebileceğini öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi dengesinden çıkarıp bir yöne doğru eğmek, ters çevirmek veya rüzgârın belli bir yöne doğru sürekli akması.
- Soyut anlam: İradenin nefsi bir çekim karşısında çocukça bir zaafla gevşeyip o hevese doğru akması ve yönelmesi.
- Sistematik karşılık: Dışsal bir cazibe alanı karşısında içsel direncin tükenmesi durumunda koruyucu bir üst müdahale olmaksızın sistemin o cazibeye meyledip teslim olması.
- LaTeX modeli: $$M = \lim_{R \to 0} f(A, F) \implies \Phi(M) = \mathcal{G}(H)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ nefsin bir hevese doğru meylini ve yönelişini temsil eder. Bu meyil, bireyin içsel direncinin ($R$) sıfıra yaklaşması durumunda çekim unsuru ($A$) ve fıtrî zaafın ($F$) fonksiyonu olarak ortaya çıkar. Eşitliğin devamında bu meylin bir eyleme dönüşmekten korunması ($\Phi(M)$), ancak ilahî himaye ve lütfun ($\mathcal{G}(H)$) sisteme müdahale etmesiyle mümkün olur. Model, kökün Yûsuf [12:33](https://lisan.digital/tr/ayet/12:33.md) bağlamındaki beşerî zaaf ve ilahî koruma dinamiğini tam olarak simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/ayet/12:33.md) — أَصْبُ

قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, zindan bana bunların beni davet ettiklerinden daha iyidir. Eğer Sen, bunların tuzaklarını benden uzaklaştırmazsan; onlara meyleder, cahillerden olurum.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والباء و وايء معهما
ص و ب، و ص ب، ص ب و، ب و ص، و ب ص، ب ي ص، ص أ ب، ص ب أ مستعملات
صوب:
الصَّوْبُ: المَطَرُ.
والصَّيِّبُ: سحابٌ ذو صَوْبٍ.
وقال اللهُ تعالى: أو كصَيِّبٍ من السماء الى قوله: وبَرْق.
وصابَ الغَيث بمكان كذا.
والصُّيّابُ: الخِيارُ من كلِّ شيءٍ، قال رؤبة: بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ وصابَ السهمُ نحو الرَّميّة يُصوبُ صَيْبُويةً اذا قَصَدَ، وسَهْمٌ صائبٌ أي قاصد، قال: بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ الصَّوابُ: نَقيض الخَطَأ.
والتَصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُور.
وتقول: صَوَّبْتُ الإناءَ ورأسَ الخَشَبةِ ونحوَه تصويباً اذا خَفَضتُه.
وكُرِهَ تصويب الرأس في الصلاة.
والعرب تقول للسائر في فلاة تُقَطعُ بالحَدْس اذا زاغَ عن القَصْد: أَقِمْ صَوْبَكَ أي قَصْدَكَ. وفلان مُستقيمُ الصَّوْب اذا لم يَزِغ عن قصده يميناً وشِمالاً في مسيره.
والصُّيّاب والصُّيّابة: أصلُ كلِّ قوم، قال ذو الرمّة: مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ أي من صَميم النُّوب.
والصّابُ: عُصارةُ شجرةٍ مُرَّةٍ، ويقال: هو عُصارة الصَّبِر، قال: قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ.
وصب:
الوَصَبُ: المَرَضُ وتكسيره، وتقول: وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، وأصابَه الوصَب، والجمع أوصاب أي أوجاع فهو وَصِبٌ، وهو يَتوَصَبُ يجد وَجَعاً كما قال ذو الرمة:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
والوُصُوبُ: دَيْمُومةُ الشيءِ، فهو واصِبٌ دائم، قال الله-عزّ وجَلَّ-: وله الدِّينُ واصِباً.
ومَفازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها من بُعدها.
صبو:
الصَّبْوُ والصَّبوَةُ: جَهلةُ الفُتُوَّة واللَّهوُ من الغَزَل.
ومنه التَّصابي والصِّبا، وصَبَا فلان الى فلان صَبوَةً.
والصِّبوَةُ: جماعة الصَّبيّ والصِّبيَةُ لغةٌ.
والصِّبَا: مصدر، يقال: رأيتُه في صِباه أي في صِغَره.
وامرأةٌ مُصْبٍ: كثيرة الصِّبيان.
وصابَى فلانٌ سيفَه يُصابيه اذا جَعَلَه في غِمْده مقلوباً.
والصَّبِيّانِ: رَأدا الحَنَكَيْن، قال: بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
والصَّبا: رِيحٌ تَستَقبل القِبلةَ، وصَبَتْ تَصبُو على معنى أنها تَحِنّ الى البيت لاستقبالها إيّاه.
بوص:
البَوْصُ: ان تَستَعجِلَ إنسناً في تَحميلكَه أمراً لا تَدَعُه يَتَمَهَّلُ في الرويّة أي في التقدير، قال:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
أي لا تَعجَلْ عليَّ ولا تَفُتْني بأمرك.
وساروا خِمْساً بائصاً أي مُعْجلاً مُلِحّاً.
والبُوصُ: عجيزة المرأة، قال ابو الدُّقَيْش: بُوصُها لِين شَحْمةِ عَجيزتها.
والبُوصِيُّ: ضربٌ من السُّفُن.
وبص:
وَبَصَ الشيءُ يَبِصُ وَبيصاً أي بَرَق، قال: قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ واِنَّه لَوابِصةُ سَمْعٍ أي يَسمَعُ كلاماً فيعتمِدُ عليه ويظُنُّه ولمّا يكن منه على ثقة، وتقول: هو وابصة سَمعٍ بفلان، ووابِصةُ سَمْعٍ بهذا الأمر.
وفي الحديث: رأيتُ وَبيصَ الطِّيبَ في مَفارق رسول الله- صلّى اللهُ عليه وسلّم- وهو مُحرِمٌ. أي بَريقَه.
وأوْبَصَت النارُ عند القَدْح اذا ظَهَرَتْ. وأَوَبَصَتِ الأرض: أوّلُ ما يظهر من نَباتها. ورجلٌ وَبّاصٌ: بَرّاق اللّون.
والوابِصة: موضع.
بيص:
يقال: هو في حَيْصَ بَيْصَ أي في اختِلاط من أمرٍ لا مَخرَجَ له منه.
ومن قال: حِيصَ بَيصَ أخرجَه مَخرَجَ الفعل الماضي، ومعناه: كأنَّ الأرض حِيطَتْ عليه فليس يجدُ عنها مذهبَاً.
وبَيْص شيعة لِحَيْص.
صأب:
والصُّؤابةُ واحدةُ الصِّئبان، وهي بَيْضَةُ البُرْغُوث ونحوهِ من القُمَّل وغيره.
وقد صَئِبَ رأسُه.
ويقال: شَرِبَ من الماء حتى صَئِبَ أي أفرَط في الرِّيِّ.
صبأ:
وصَبَأَ فلانٌ أي دانَ بدِينِ الصَّابئين، وهم قوم دِينُهم شبيهٌ بدين النّصارَى إلا أنَّ قِبْلَتَهم نحو مَهَبِّ الجَنوبِ، حِيالَ مُنتَصَف النهار، يزعُمُون أنّهم على دين نُوحٍ، وهم كاذبون.
ويقال: صَبَأتَ يا هذا.
وضَبَأَ نابُ البعير اذا طَلَع حَدُّه، وهو يَصْبَأ صُبُوءاً.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الباء** ve **وايء** onlarla birlikte

**ص و ب**، ve **ص ب**، **ص ب و**، **ب و ص**، ve **ب ص**، **ب ي ص**، **ص أ ب**، **ص ب أ** kullanımdadırlar.

**صوب**:
**الصَّوْبُ**: yağmur.
Ve **الصَّيِّبُ**: **صَوْبٍ** sahibi bir bulut.
Ve Allah Teâlâ dedi: “أو كصَيِّبٍ من السماء” şu sözüne kadar: “وبَرْق”.
Ve **صابَ** sağanak, falan yerde.
Ve **الصُّيّابُ**: her şeyin seçkini; Rü’be dedi:
بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ
Ve ok, hedefe doğru **صابَ**; kastettiği zaman **يُصوبُ** **صَيْبُويةً**. Ve **سَهْمٌ صائبٌ** yani kasteden; dedi:
بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ
**الصَّوابُ**: hatânın zıddı.
Ve **التَصَوُّبُ**: inişte bir kamburluk.
Ve dersin: kabı ve sopanın başını ve benzerini, onu alçalttığım zaman, **تصويباً** olarak **صَوَّبْتُ**.
Ve namazda başı **تصويب** etmek kerih görüldü.
Ve Araplar, sezgiyle kesilen bir ıssızlıkta yürüyene, kasttan saptığı zaman: “**أَقِمْ صَوْبَكَ**” derler; yani “kastını (doğrult)”. Ve falan kimse, yürüyüşünde kastından sağa ve sola sapmadığı zaman **مُستقيمُ الصَّوْب**tur.
Ve **الصُّيّاب** ve **الصُّيّابة**: her kavmin aslı; Zü’r-Rumme dedi:
مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ
yani **النُّوب**un özünden.
Ve **الصّابُ**: acı bir ağacın özsuyu; ve denilir: o, **الصَّبِر**in özsuyudur; dedi:
قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ

**وصب**:
**الوَصَبُ**: hastalık ve onun kırılması (çoğulu). Ve dersin: **وَصِبَ** **يَوْصَبُ** **وَصَباً**; ve ona **الوصَب** isabet etti. Ve çoğulu **أوصاب** yani ağrılar; o hâlde o **وَصِبٌ**dir. Ve o **يَتوَصَبُ**: bir ağrı bulur; Zü’r-Rumme’nin dediği gibi:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
Ve **الوُصُوبُ**: bir şeyin sürekliliği; o hâlde o **واصِبٌ**dur, sürekli. Allah -azze ve celle- dedi: “وله الدِّينُ واصِباً”.
Ve **مَفازةٌ واصِبة**: uzak; uzaklığından dolayı onun için bir son yoktur.

**صبو**:
**الصَّبْوُ** ve **الصَّبوَةُ**: gençliğin cahilliği ve gazelden (kadınlara dair söyleyişten) olan eğlence.
Ve ondan **التَّصابي** ve **الصِّبا**; ve falan kimse falana **صَبَا** etti, **صَبوَةً**.
Ve **الصِّبوَةُ**: **الصَّبيّ** topluluğu; ve **الصِّبيَةُ** bir dildir (lehçedir).
Ve **الصِّبَا**: bir mastardır; denilir: onu **صِباه**ında gördüm; yani küçüklüğünde.
Ve **امرأةٌ مُصْبٍ**: çocukları çok olan (kadın).
Ve falan kimse kılıcını **صابَى** eder, onu **يُصابيه**: onu kınına ters olarak koyduğu zaman.
Ve **الصَّبِيّانِ**: iki çenenin **رَأدا**sı; dedi:
بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
Ve **الصَّبا**: kıbleyi karşılayan bir rüzgâr. Ve “**صَبَتْ** **تَصبُو**” şu mânâ üzeredir: evi (Kâbe’yi) karşılamasından dolayı ona özlem duyar.

**بوص**:
**البَوْصُ**: bir insana, onu düşünmede yani takdirde ağır davranmaya bırakmayarak, yüklediğin bir işte acele ettirmen; dedi:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
yani: bana acele etme ve işinle beni geçirme (fırsat tanımadan sıkıştırma).
Ve “**خِمْساً بائصاً**” yürüdüler; yani acele ettiren, ısrarcı.
Ve **البُوصُ**: kadının kalçası; Ebû’d-Dukayş dedi: **بُوصُها**: kalçasının yağının yumuşaklığı.
Ve **البُوصِيُّ**: gemilerden bir tür.

**وبص**:
Ve şey **وَبَصَ** eder, **يَبِصُ** **وَبيصاً**; yani parladı. Dedi:
قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ
Ve “**لَوابِصةُ سَمْعٍ**”: bir söz işitir de ona dayanır ve onu zanneder; hâlbuki ondan emin olmamıştır. Ve dersin: o, falan kimse hakkında **وابصة سَمعٍ**dir; ve bu iş hakkında **وابِصةُ سَمْعٍ**dir.
Ve hadiste: “Resûlullah’ın -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- ihramlı iken saç ayrımlarında güzel kokunun **وَبيصَ**ını gördüm.” Yani onun parıltısını.
Ve ateş, çakmada göründüğü zaman **أوْبَصَت**. Ve yer **أَوَبَصَت**: bitkisinden görünen ilk şey. Ve **رجلٌ وَبّاصٌ**: rengi parlak olan.
Ve **الوابِصة**: bir yer.

**بيص**:
Denilir: o, **حَيْصَ بَيْصَ** içindedir; yani kendisinden çıkış yolu olmayan bir işten bir karışıklık içindedir.
Ve kim “**حِيصَ بَيصَ**” derse, onu geçmiş fiil kalıbında çıkarır; mânâsı: sanki yer ona çevrilmiş de ondan bir gidiş yolu bulamaz.
Ve **بَيْص**: **لِحَيْص** için bir taraftar topluluğudur.

**صأب**:
Ve **الصُّؤابةُ**, **الصِّئبان**ın bir tanesidir; o, pire yumurtası ve onun benzeri olan bit ve başkalarının yumurtasıdır.
Ve başı **صَئِبَ** oldu.
Ve denilir: sudan içti, ta ki **صَئِبَ** oluncaya kadar; yani kanmada aşırıya gitti.

**صبأ**:
Ve falan kimse **صَبَأَ** etti; yani **الصَّابئين**in dinine girdi. Ve onlar, dinleri Hristiyanların dinine benzer bir kavimdir; ancak onların kıblesi güneyin esişi tarafınadır; öğle vaktinin ortası hizasına. Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; hâlbuki onlar yalancıdırlar.
Ve denilir: “**صَبَأتَ** يا هذا.”
Ve devenin azı dişi, keskin ucu çıktığı zaman **ضَبَأَ** etti; ve o, **صُبُوءاً** olarak **يَصْبَأ** eder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَبِيُّ: الغلام، والجمع صبْيَةٌ وصِبْيانٌ وتصغير صِبْيَةٍ صُبَيَّةٌ في القياس، وقد جاء في الشعر أُصَيْبيَةٌ، كأنَّه تصغير أَصْبيَةٍ. قال الشاعر:
ارْحَمْ أُصَيْبِيَتي الذين كأنـهـمْحَجْلى تَدَرَّجُ في الشَرَبَّةِ وُقَّعُ
ويقال صَبِيٌّ بَيِّنُ الصِبا والصَباءِ. والجارية صَبِيَّةٌ، والجمع صَبايا. والسَبِيَّانِ: طرَفا اللَحيين. والصِبا أيضاً من الشوق، يقال منه: تَصابى. وصَبا يَصْبو صَبْوَةً وصُبوءاً، أي مال إلى الجهل والفتوّة. وأَصْبَتْهُ الجارية.

##### Türkçe

**الصَبِيُّ**: oğlan; çoğulu **صبْيَةٌ** ve **صِبْيانٌ**; ve **صِبْيَةٍ**’nin küçültmesi القياس’ta **صُبَيَّةٌ**’dir; şiirde **أُصَيْبيَةٌ** gelmiştir; sanki **أَصْبيَةٍ**’nin küçültmesi gibidir. Şair dedi ki:
ارْحَمْ **أُصَيْبِيَتي** الذين كأنـهـمْحَجْلى تَدَرَّجُ في الشَرَبَّةِ وُقَّعُ
Ve denilir: **صَبِيٌّ** **بَيِّنُ الصِبا** ve **الصَباءِ**. Ve cariye **صَبِيَّةٌ**’dir; çoğulu **صَبايا**. Ve **السَبِيَّانِ**: iki çenenin iki ucu. Ve **الصِبا** da şevktendir; ondan denilir: **تَصابى**. Ve **صَبا** **يَصْبو** **صَبْوَةً** ve **صُبوءاً**; yani cehalete ve gençliğe meyletti. Ve cariye onu **أَصْبَتْهُ**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ب و
صبوت إليه صبواً وبي صبوة إليه‏.‏
وفي فلان صبوة وهي جهلة الفتوة‏.‏
وأصباه الهوى وتصبّاه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ولو كلمت مستوعلاً في عماية تصباه من أعلى عماية قيلها وتصابى الشيخ‏.‏
ورأيته في صباه‏.‏
وله صِبية صغار وأصبية وأصيبية وصبيان وقد أصبت المرأة‏:‏ كثر صبيانها وامرأة مصب ومصبية ونساء مصبيات‏.‏
وصابى الشيء‏:‏ قلبه وأماله‏.‏
قال‏:‏ فقائل منهم صابيت بنيته وقائل منهم دعه فقد جادا وصابيت هذا البيت إذا لم يقمه في إنشاده‏.‏
ومالك تصابي الكلام‏:‏ لا تجريه على وجهه‏.‏
وصابي سيفه وسكينه‏:‏ قربه على غير وجهه المستقيم وتقول لمن يناولك السكين‏:‏ صاب سكينك أي اقلبه واجعل مقبضه إليّ وتقول‏:‏ إذا ناولت السكين فصابه ومل إلى أخيك بنصابه‏.‏
وصبت الريح‏:‏ هبت صباً كقولك‏:‏ جنبت وشملت‏.‏
قال‏:‏ وأوفت له والريح تعدل متنه وتقتاده تصبو عليه وتجنب وتقول‏:‏ إذا صبت الأرواح صبت الأرواح‏.‏
وهبت الأصباء‏.‏
قال‏:‏ أذاع بمغناها مع الدجن والبلى رياح من الأصباء هوج دوافن وقيل‏:‏ سميت صباص لأنها تستقبل البيت فكأنها تحنّ إليه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وقعت صبيان الجليد وهي ما تحبب منه كأنه اللؤلؤ الصغار وغدوت انفض صبيان المطر وهي صغار قطره‏.‏
قال‏:‏ ضار غدا ينفض صبيان المطر وقال‏:‏ فأضحى وصبيان الصقيع كأنه جمان بضاحي جلده يتحدّر تحدّر صبيان الصبا فوق متنه كما لاح في سلك جمان مثقب ورواه صاحب الحصائل وغيره‏:‏ صئبان‏.‏
واضطرب صبيّاه وهما ما استدق في طرفي اللحيين ممايلي الذقن‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ترى كل شرواط كأن قتودها على مكدم عاري الصبيين صائف وبه وجع في صبي قدمه وهو ما بين حمارتها إلى الأصابع‏.‏
ضربه بصبي السيف وهو ما دون ظبته‏.‏
قال الهذليّ‏:‏ بضرب يزيل الهام شدّة وقعه بكل حسام ذي صبيٍّ ورونق وفلان يصبو إلى معالي الأمور‏.‏
وأصبته المكارم وبه صبوة إليها وإن نفسه لتصبو إلى الخير‏.‏

##### Türkçe

ص ب و
**صبوت إليه صبواً وبي صبوة إليه**: Ona meylettim, meyletme; ve bende ona karşı bir meyil vardır.‏
Ve falanda **صبوة** vardır; o, delikanlılık cahilliğidir.‏
Ve onu heva **أصباه** etti ve **تصبّاه** etti.‏
Zü’r-Rumme dedi ki:
“Ve eğer bir yaban öküzüne bir körlük içinde konuşsaydın, onu, onun tepesinden bir körlüğün en üstünden **تصباه** ederdi.”
Ve ihtiyar **تصابى** etti.‏
Ve onu **صباه**ında gördüm.‏
Ve onun küçük **صِبية**si vardır; ve **أصبية** ve **أصيبية** ve **صبيان**; ve kadını **أصبت** ettim: onun oğlanları çoğaldı; ve **مصب** ve **مصبية** bir kadın; ve **مصبيات** kadınlar.‏
Ve şeyi **صابى** etti: onu çevirdi ve eğdi.‏
Dedi ki: “Onlardan bir söyleyen: Ben onun niyetini **صابيت** ettim; ve onlardan bir söyleyen: Onu bırak, çünkü ikisi de cömertlik etti.”
Ve bu beyti, onu okuyuşunda doğrultmazsa, **صابيت** ettim.‏
Ve senin neyin var, sözü **تصابي** ediyorsun: onu kendi vechi üzere yürütmüyorsun.‏
Ve kılıcını ve bıçağını **صابي** etti: onu kendi doğru vechi üzere olmaksızın yaklaştırdı; ve sana bıçağı uzatana dersin ki: **صاب سكينك**; yani onu çevir ve sapını bana doğru yap; ve dersin ki: Bıçağı uzattığında onu **صابه** et; ve kardeşine onun sapıyla meylet.‏
Ve rüzgâr **صبت**: **صباً** esti; senin “**جنبت** ettin ve **شملت** ettin” demen gibi.‏
Dedi ki: “Ve ona vefa gösterdi; ve rüzgâr onun sırtını doğrultur; onu sevk eder; onun üzerine **تصبو** eder ve **تجنب** eder.”
Ve dersin ki: **إذا صبت الأرواح صبت الأرواح**: esintiler estiğinde esintiler eser.‏
Ve **الأصباء** esti.‏
Dedi ki: “Onun otlağında, bulutluluk ve eskime ile birlikte, **الأصباء**dan rüzgârlar yaydı: şiddetli, gömücü.”
Ve denildi ki: O, evi karşıladığı için **صباص** diye adlandırıldı; sanki ona özlem duyar.‏
Ve mecazdan: Buzun **صبيان**ı düştü; o, ondan tanelenen şeydir; sanki küçük inciler gibidir. Ve sabahladım, yağmurun **صبيان**ını silkeliyorum; o, onun damlasının küçükleridir.‏
Dedi ki: “Zarar verici bir sabah, yağmurun **صبيان**ını silkeliyor.”
Ve dedi ki: “Derken sabahladı; ve kırağının **صبيان**ı sanki, derisinin dış kısımlarında yuvarlanan bir inci dizisi gibi; **صبا**nın **صبيان**ı gibi onun sırtı üstünde yuvarlanır; delik bir inci dizisinde parladığı gibi.”
Ve **الحصائل** sahibı ve başkası onu şöyle rivayet etti: **صئبان**.‏
Ve onun iki **صبيّاه**ı çalkalandı; ikisi, çenenin iki yanının uçlarında, çeneye meyleden, incelen şeydir.‏
Zü’r-Rumme dedi ki:
“Her bir **شرواط** görürsün; sanki onun semer kayışları, iki **صبيين**i çıplak, yazlık bir **مكدم** üzerindedir.”
Ve onda ayağının **صبي**sinde bir ağrı vardır; o, onun topuğundan parmaklara kadar olan yerdir.‏
Ona kılıcın **صبي**siyle vurdu; o, onun ağzının alt tarafıdır.‏
Hüzeli dedi ki:
“Bir vuruşla ki başları giderir, onun düşüşünün şiddetiyle; her bir **حسام** ile: **صبيّ** ve parlaklık sahibi.”
Ve falan, işlerin yüceliklerine **يصبو** eder.‏
Ve onu yüce huylar **أصبته** etti; ve onda ona karşı bir **صبوة** vardır; ve şüphesiz onun nefsi hayra **تصبو** eder.‏

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الصَّبْوَةُ ؛ جَهْلَةُ الفُتُوَّةِ ) ؛ كما في المُحْكم .
زادَ اللّيْث : واللّهْوُ مِن الغَزَل .
( *!صَبَا ) *!يَصْبُو ( *!صَبْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وصُبُوّاً ) ، كعُلُوَ ، ( *!وصِبًا ) ، بالكسْرِ مَنْقوص ، ( *!وصَباءً ) ، كسَحابٍ . يقالُ : كانَ ذلكَ في *!صِباهُ *!وصَبائِه .
قالَ الجوهريُّ : إذا فَتَحْت الصَّاد مددْتَ ، وإذا كسرْتَ قَصَرْتَ .
( *!والصَّبِيُّ : مَنْ لم يُفْطَمْ بَعْدُ ) .
وفي المُحكم : من لَدُنْ يُولَد إلى الفِطام .
وفي التَّهْذيبِ : قالَ بعضُهم : *!صَبِيٌّ بمعْنَى فَعول ، وهو الكثيرُ الإِتْيانِ *!للصِّبا .
قالَ أَبو الهَيْثم : وهذا خَطَأٌ ، لو كانَ كَذلكَ لقالوا *!صَبُوٌّ ، كما قالوا دَعُوٌّ وسَمُوٌّ ولَهُوٌّ في ذَواتِ الواوِ ، وأَمَّا البكِيُّ ، فهو بمعْنَى فَعُولٍ ، أَي

كثيرُ البُكاءِ لأنَّ أَصْلَه بَكُويٌّ .
( و ) *!الصَّبِيُّ : ( ناظِرُ العَيْنِ ) ؛ وعزَاهُ كُراعٌ إلى العامَّة .
( و ) الصَّبِيُّ : رأْسُ ( عَظْمٍ أَسْفَلَ من شَحْمةِ الأُذُنَيْنِ ) بنحْوٍ من ثلاثِ أَصابِعَ مَضْمُومة .
( و ) الصَّبيُّ : ( حَدُّ السيْفِ ) . يقالُ : ضَرَبْتُ *!بَصبِيِّ السَّيْفِ ؛ وهو مجازٌ .
( أَو غَيْرُه ) ، هكذا هو في النُّسخ بالغَيْن المعْجمةِ وكَسْر الرَّاء وهو غَلَطٌ ، والصَّوابُ أَو عَيْرُه ( النَّاتِىءُ في وَسَطِه ) ؛ وكذا السِّنانُ .
وفي الأساسِ : صَبِيُّ السَّيْفِ ما دُونَ ظُبَّتِه .
( و ) الصَّبِيُّ : ( رأْسُ القومِ ) ، هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ : رأْسُ القَدَم ؛ كما هو نَصُّ المُحْكم والأَساسِ .
قالَ : وبه وجعٌ في *!صَبيِّ قَدَمِه وهو ما بينَ حِمارتِها إلى الأَصابِع .
( و ) *!الصِّبِيُّ : ( طَرَفُ اللَّحْيَيْنِ ) ، وهُما *!صَبيّان من البَعيرِ وغيرِهِ ؛ وقيلَ : هُما الحَرْفان المُنْحنِيان مِن وسَط اللَّحْيَيْن مِن ظاهِرهِما ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ لأَبي صدقَةَ العجلي يصِفُ فَرَساً :
عارٍ منَ اللَّحْم *!صَبِيّا اللَّحْيَيْنْ
مُؤَلَّلُ الأُذْن أَسِيلُ الخَدَّيْنْوفي الأساس : اضْطَرَبَ *!صِبِيَّاه : رأدا حنكه ؛ وقيلَ : ما اسْتَدَقَّ من طَرَفَيْهما ، وهو مجازٌ .
( ج *!أَصْبِيَةٌ ) ، كرَمِيَ وأَرْمِيَةٍ ؛ وهو في المُحْكم .
وأَنْكَرَه الجوهريُّ فقالَ : ولم يقولوا أَصْبِيَة اسْتغْناءً *!بصِبْيةٍ ، كما لم يقولوا أَغْلِمَة اسْتِغْناءً بغِلْمةٍ .
( *!وأَصْبٍ ) ، كأَدْلٍ ، ( *!وصِبْوَةٌ ) ، بالكسْر ؛ ومنه الحديثُ : ( رأَى حُسَيْناً يَلْعَبُ مع *!صِبْوةٍ في السِّكَّة ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : الواوُ القِياسُ .

( *!وصَبْيَةٌ ) ، بالفتْحِ ، ( *!وصِبْيَةٌ *!وصِبْوانٌ *!وصِبْيانٌ ) ، الثلاثَةُ بالكسْرِ ( وتُضَمُّ هذه الثلاثَةُ ) ، قَلَبُوا الواوَ في *!صِبْيان ياءً للكَسْرةِ التي قَبْلَها ولم يعتدُّوا بالسّاكِنِ حاجِزاً حَصِيناً لضَعْفِه بالسكونِ ، وقد يجوزُ أَنْ يكونوا آثَرُوا الياءَ لخفَّتِها وأَنَّهم لم يُراعُوا قرْبَ الكسْرةِ ، والأوَّل أَحْسَن ؛ وأَمَّا قول بعضهم *!صُبْيانٌ ، بالضمِّ ، والياء ، ففيه من النَّظر أَنَّه ضمَّها بَعْد قَلْبِ الواوِ ياءً في لغَةِ مَنْ كَسَر ، فلمَّا قُلِبَتِ الواوُ ياءً للكَسْرة وضُمَّتِ الصَّاد بَعْد ذلكَ أُقِرَّت الياءُ بحالِها التي عليها في لُغةِ مَنْ كَسَر ؛ كذا في المُحْكم .
( *!وصَبِيَ ، كرَضِيَ : فَعَلَ فِعْلَهُ ) ، أَي فَعَلَ *!الصِّبا .
وفي المُحْكم : فِعْلَ *!الصِّبْيانِ .
وفي الصِّحاح : *!صَبِيَ *!صَباءً مثالُ سَمِعَ سَماعاً ، أَي لَعِبَ مع الصِّبْيانِ .
( و ) *!صَبِيَ ( إليها ) ، أَي إلى المرْأَةِ ولم يسبق لها ذكر : ( حَنَّ *!كصَبَا ) ، كدَعَا ( *!صَبْوَةً ) ، بالفتْح ، ( *!وصُبْوَةً ) ، بالضم ( *!وصُبُوّاً ) ، كعُلُوَ ؛ واقْتَصَرَ الجوهريُّ على اللغَةِ الأخيرةِ .
( *!وأَصْبَتْهُ المرْأَةُ *!وتَصَبَّتْهُ ) : أَي ( شاقَتْهُ ودَعَتْهُ إلى *!الصِّبَا فحنَّ إليهَا ) .
وكذا أَصْبَيْت إليه .
( *!وتَصَبَّاها *!وتَصابَاها ) : إذا ( خَدَعَها وفَتَنَها ) ؛ ومنه قولُ الشاعرِ :
لعَمْرُك لا أَدْنُو لأَمْر دَنِيَّةٍ
ولا *!أَتَصَبَّى آصراتِ خَلِيلي ( *!وصَبَتِ النَّخْلَةُ ) *!تَصْبُو ، هكذا هو في المُحْكم ؛ إذا ( مالَتْ إلى الفُحَّالِ البَعيدِ منها .
( و ) *!صَبَتِ ( الَّراعِيةُ *!صُبُوّاً ) ، كعُلُوَ : ( أَمالَتْ رأْسَها فوَضَعَتْه في المَرْعَى ) ؛ كذا في المُحكم .
( *!وصابَى رُمْحُه ) *!مُصَاباةً : ( أَمالَهُ للطَّعْن ) به ؛ نقَلَهُ الجوهريُّ وابنُ سِيدَه .
وفي التهذِيبِ : إذا حَدَّرَ سِنانَه إلى الأرضِ للطَّعْنِ .

( *!والصَّبا ) ، بالفَتْح والقَصْر : ( رِيحٌ ) مَعْروفةٌ تُقابلُ الدَّبُورَ ، سُمِّيت بذلكَ لأنَّها تَسْتَقبلُ البيتَ ، وكأنَّها تحِنُّ إليه .
قالَ ابنُ الأعرابي : ( مَهَبُّها من مَطْلَعِ الثّرَيَّا إلى بناتِ نَعْشٍ ) تكونُ اسْماً وصفَةً .
وفي الصّحاح : مَهَبُّها المُسْتَوي أَنْ تهُبَّ من موضِع مَطْلَع الشمسِ إذا اسْتَوَى اللّيْل والنهارُ ؛ وتَزْعمُ العَرَبُ أَنَّ الدَّبُور تُزْعِج السَّحابَ وتُشْخِصُه في الهَواءِ ثم تسوقُه ، فإذا علا كشفَتْ عنه واسْتَقْبلتْه *!الصَّبا فوزَّعَت بعضَه على بعضٍ حتى يصيرَ كِسْفاً واحِداً ، والجَنُوبُ تُلْحِقُ روادِفَه به وتُمِدُّه من المَدَدِ ، والشَّمالُ تمزِّقُ السَّحاب . ( وتُثَنَّى *!صَبَوانِ *!وصَبَيانِ ) ، بالتحْرِيكِ فيهما ، ( ج *!صَبَواتٌ ) ، بالتّحْريك ، ( *!وأَصْباءٌ .
( و ) تقولُ منه : ( *!صَبَتْ ) تَصْبُو ( صَباءً ) ، هكذا في النُّسخِ بالمدِّ ، وفي المُحْكم بالقَصْر ؛ ( *!وصُبُوّاً ) ، كعُلُوَ ، واقْتَصَر الجوهريُّ على الأخيرِ : ( هَبَّتْ .
( *!وصُبِيَ القومُ ، كعُنِيَ : أَصابَتْهُم ) *!الصَّبَا .
( *!وأَصْبَوا : دَخَلُوا فيها .
( *!وصابَى البَيْتَ ) من الشِّعْرِ : ( أَنْشَدَه فلم يُقِمْهُ ) في إنْشادِهِ .
( و ) *!صابَى ( الكَلامَ : لم يُجْرِه على وجْهِه ) . يقالُ : مالَكَ *!تُصابِي الكَلامَ .
( و ) *!صابَى ( بِناءَهُ : أَمالَهُ .
( و ) صابَى ( البَعيرُ مَشافِرَهُ ) : إذا ( قَلَبَها عندَ الشُّرّبِ ) ؛ ومنه قولُ ابنِ مُقْبل يذكرُ إبِلاً :
*!يُصابِينَها وهي مَثْنِيَّةٌ
كَثَنْي السُّبُوت حُذينَ المِثالا ( و ) *!صابَى ( السَّيْفَ : أَغْمَدَهُ ) في القرابِ ( مَقْلوباً ) .
وفي الأساسِ : صابَى سَيْفَه وسكِّينَه : قرّبه على غَيْر وجْهِه المُسْتَقِيم .
وتقولُ لمَنْ يناوِلُكَ السِّكِّين : *!صابِ سكِّينَكَ ، أَي اقْلِبْه واجْعَلْ مَقْبِضَه إليَّ .
وتقولُ : إذا ناولْتَ السِّكِّين *!فصابِه ، وملْ إلى أَخِيكَ

بنصَابِه .
قلْت : ومُناوَلَته طَولاً من النّصَابِ لم يَرْتضه الظّرَفاء ، وقالوا إنَّما يناول عرضاً جهَةَ النّصَاب .
( *!والمُصابِيَةُ : الَّداهِيَةُ ) التي تغيِّرُ حالَ الإِنْسانِ .
( وامرأَةٌ *!مُصبِيَةٌ *!ومُصْبٍ ) ، بلا هاءٍ ، الأخيرَةُ عن الكِسائي ؛ ( ذاتُ *!صَبِيَ ) ، وقد أَصْبَتْ .
وفي الصِّحاح : *!أَصْبَتِ المرأَةُ إذا كانَ لها *!صَبِيٌّ وولدٌ ذَكَرٌ أَو أُنْثَى ؛ وامرَأَةٌ *!مُصبِيَة : ذاتُ *!صِبْيةٍ .
وفي الأساسِ : ذاتُ *!صِبْيانٍ .
واقْتَصَر الأزهريُّ على مُصْبٍ .
( *!والصَّابِيَةُ النَّكْباءُ ) التي ( تَجْرِي بين *!الصَّبا والشَّمالِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!وصُبَيٌّ ، كسُمَيَ : ابنُ مَعْبَدٍ ) الثَّعْلبيُّ ( تابِعيٌّ ) ثقَةٌ ، رَوَى عن عُمَر في العمْرَةِ ، وعنه النّخعيُّ والشَّعبيُّ وزرُّ بنُ حبيشٍ .
( و ) *!صُبَيُّ ( بنُ أَشْعَثَ ) بنِ سالمٍ السّلوليُّ ( تابعُ التَّابِعيِّ ) ، رَوَى عن أَبي إسْحق ، وعنه الحدثاني .
( وأُمُّ *!صُبَيَّةَ ، كسُمَيَّةَ : صَحابيَّةٌ جُهَنِيَّةٌ ) ، واسْمُها خوْلَةُ بنْتُ قَيْسٍ ، ومَوْلاها عَطاءُ رَوَى عن أَبي هُريرَةَ وعنه المقبري .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ للجارِيَةِ *!صَبِيَّةٌ وَصِبيٌّ ، *!والصَّبايا للجماعَةِ ، كما في التَّهذيبِ .
وتَصْغيرُ *!صِبْيَةٍ *!صُبَيَّةٌ في القِياسِ .
وقد جاءَ في الشِّعْر *!أُصَيْبِيَة كأنَّه تَصْغيرُ *!أَصْبِيةٍ ، قالَ الحُطَيْئة :
ارْحَمْ *!أُصَيْبيَتي الذين كأنَّهم
حِجْلى تَدَرَّجُ في الشَّرَبَّةِ وُقَّعُكما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : تَصْغيرُ *!صِبْيَةٍ *!أُصَيْبِيَةٌ ، وتَصْغيرُ *!أَصْبِيَةٍ *!صُبَيَّةٌ ، كِلاهُما على غيرِ قِياسٍ ، هذا قولُ سِيْبَوَيْه . وعنْدِي أَنَّ تَصْغيرَ *!صِبْيَةٍ *!صُبَيَّةٌ ،

*!وأُصَيْبِيَة تَصْغير *!أَصْبِيَةٍ ، ليكونَ كلُّ شيءٍ منهما على بناءِ مُكَبَّره .
*!وصابَى السَّيْفَ : قَلَبَه وأمالَهُ .
*!وصابوا عن الحَمْضِ : عَدَلُوا عنه .
*!وتَصَبَّى المْرأَةَ : دَعاها إلى الصّبْوةِ .
*!وتَصَبَّى الشيخُ *!وتَصابَى : عَمِلَ عَمَلَ *!الصّبا .
وهو صابٍ أَي صَبِيٌّ ، كقادِرٍ وقَدِيرٍ .
*!وأَصْبَى عِرْسَ فلانٍ : اسْتَمالَها .
*!والصابي : صاحِبُ *!الصَّبْوةِ .
وابنُ *!الصَّابِي : شاعِرٌ مَشْهورٌ هو وأَوْلادُه .
وكانتِ اليَهودُ يسمونَ أَصْحابَ النبيِّ صلى الله عليه وسلم *!الصُّبَاة ؛ وقُرىءَ ﴿*!والصَّابين﴾ على تَخْفيفِ الهَمْزَةِ ، وهي قراءَةُ نافِعٍ .
*!وصَبْيَا : مِن أكْبَر أَوْدِيَةِ اليَمَنِ ، والنِّسْبةُ إليه *!صبياويٌّ *!وصبيائيٌّ ، وإليه نُسِبَتِ الحُمُرُ الفارِهَةُ .
ورجُلٌ *!مُصْبٍ : ذو *!صبْيَةٍ ؛ نقلَهُ الراغبُ .
ومِن المجازِ : وقعَتْ *!صِبْيانُ الجَلِيدِ ، وهي ما تحبَّبَ منه كاللُّؤلؤ .
وغدوْتُ أَنْفضُ *!صِبْيان المَطَرِ ، وهي صِغارُ قَطْرِهِ .
قالَ الزَّمخشريُّ : ورَواهُ صاحِبُ الخَصائِلِ صِئْبان بتَقْديمِ الهَمْزةِ .
وأَبو الكرم المبارَكُ بنُ عُمَر بنِ صَبْوةٍ : حدَّثَ عن الصريفني ، وعنه ابنُ بوش .
*!وصَبَّى رأْسَه تَصْبِيةً : أَمالَهُ إلى الأرْضِ .
*!والصُّبَى ، كرُبَّى : جَمْعُ *!صابٍ ، وهم الذين يمِيلُونَ إلى الفِتنِ ويحبُّون التقدَّمَ فيها والبِرازَ .
ويامُ بنُ *!أَصْبى بنِ رافِع في هَمَدان .
والجوارِي *!يُصابين في السِّتْر : أَي يَطَّلِعْنَ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : *!صابَيْنا عن الحَمْضِ : أَي عَدَلْنا .

##### Türkçe

: ( **الصَّبْوَةُ ؛ جَهْلَةُ الفُتُوَّةِ** ) ; **المُحْكم**’de olduğu gibi.
Leys artırdı: ve **اللّهْوُ** **الغَزَل**’dendir.

( **صَبَا** ) **يَصْبُو** ( **صَبْواً** ) , fetha ile, ( **وصُبُوّاً** ) , **عُلُوَ** gibi, ( **وصِبًا** ) , kesra ile, eksik, ( **وصَباءً** ) , **سَحابٍ** gibi. Denir ki: bu, onun **صِباهُ** ve **صَبائِه**’inde idi.

Cevherî dedi: **الصَّاد**’ı fetha edersen uzatırsın, kesra edersen kısaltırsın.

( **والصَّبِيُّ : مَنْ لم يُفْطَمْ بَعْدُ** ) .

**المُحْكم**’de: doğduğu andan sütten kesilinceye kadar.

**التَّهْذيب**’de: bazısı dedi: **صَبِيٌّ** **فَعول** mânâsınadır; ve **للصِّبا**’ya çokça gelendir.

Ebû’l-Heysem dedi: bu hatadır; eğer öyle olsaydı **صَبُوٌّ** derlerdi; **دَعُوٌّ** ve **سَمُوٌّ** ve **لَهُوٌّ** dedikleri gibi, **الواو** sahiplerinde; أما **البكِيُّ** ise **فَعُولٍ** mânâsınadır, yani

çok ağlayandır; çünkü aslı **بَكُويٌّ**’dir.

( و ) **الصَّبِيُّ** : ( gözün bakıcısı ) ; ve Kurâ‘ onu avama nisbet etti.

( و ) **الصَّبِيُّ** : ( iki kulağın yumuşağından aşağıda olan bir kemiğin başı ) ; yaklaşık üç bitişik parmak kadar.

( و ) **الصَّبيُّ** : ( kılıcın keskin yanı ) . Denir ki: **بَصبِيِّ السَّيْفِ** ile vurdum; ve o mecazdır.

( أَو غَيْرُه ) , nüshalarda **الغَيْن** mu‘ceme ile ve **الرَّاء**’ın kesrası ile böyledir; ve bu yanlıştır; doğrusu **أَو عَيْرُه** ( onun ortasındaki çıkıntı ) ; ve **السِّنانُ** da böyledir.

**الأساس**’ta: **صَبِيُّ السَّيْفِ** onun **ظُبَّتِه**’sinden aşağı olan şeydir.

( و ) **الصَّبِيُّ** : ( kavmin başı ) , nüshalarda böyledir; doğrusu: ayağın başı; **المُحْكم** ve **الأَساس**’ın nassı olduğu gibi.

Dedi: onun ayağının **صَبيِّ**’inde ağrı vardır; ve o, onun topuğundan parmaklara kadar olan şeydir.

( و ) **الصِّبِيُّ** : ( iki çenenin ucu ) , ikisi de deveden ve başkasından iki **صَبيّ**’dir; ve denildi ki: ikisi, dışlarından iki çenenin ortasından iki eğik kenardır; ve Cevherî, Ebû Sıdka el-‘Aclî’den bir atı vasfederken şu beyti rivayet etti:
عارٍ منَ اللَّحْم **صَبِيّا اللَّحْيَيْنْ**
مُؤَلَّلُ الأُذْن أَسِيلُ الخَدَّيْنْ
Ve **الأساس**’ta: **اضْطَرَبَ صِبِيَّاه** : çenesini oynattı; ve denildi ki: iki ucundan incelen şeydir; ve o mecazdır.

( ج **أَصْبِيَةٌ** ) , **رَمِيَ** ve **أَرْمِيَةٍ** gibi; ve o **المُحْكم**’dedir.

Cevherî onu inkâr etti ve dedi: **صِبْيةٍ** ile yetinerek **أَصْبِيَة** demediler; **غِلْمةٍ** ile yetinerek **أَغْلِمَة** demedikleri gibi.

( **وأَصْبٍ** ) , **أَدْلٍ** gibi, ( **وصِبْوَةٌ** ) , kesra ile; ondan hadis: ( Hüseyin’i sokakta bir **صِبْوةٍ** ile oynarken gördü ) .

İbnü’l-Esîr dedi: **الواو** kıyastır.

( **وصَبْيَةٌ** ) , fetha ile, ( **وصِبْيَةٌ وصِبْوانٌ وصِبْيانٌ** ) , üçünün de kesra ile ( ve bu üçünün de damme edilmesi olur ) ; **صِبْيان**’da, öncesindeki kesra sebebiyle **الواو**’yu **ياء**’a çevirdiler ve sâkini sağlam bir engel saymadılar; sükûn ile zayıflığından dolayı; ve caiz olur ki, hafifliğinden dolayı **ياء**’ı tercih etmiş olsunlar ve kesranın yakınlığını gözetmemiş olsunlar; birincisi daha iyidir; أما bazısının **صُبْيانٌ** demesi, damme ile ve **الياء** ile, onda nazardan olan şudur ki: kesra edenin lügatinde **الواو**’nun **ياء**’a çevrilmesinden sonra onu damme etti; **الواو** kesra sebebiyle **ياء**’a çevrilince ve bundan sonra **الصَّاد** damme edilince, kesra edenin lügatindeki hâli üzere **الياء** yerinde bırakıldı; **المُحْكم**’de böyle.

( **وصَبِيَ ، كرَضِيَ : فَعَلَ فِعْلَهُ** ) , yani **الصِّبا**’yı yaptı.

**المُحْكم**’de: **الصِّبْيانِ**’ın fiilini.

**الصِّحاح**’ta: **صَبِيَ صَباءً** , **سَمِعَ سَماعاً** misali; yani çocuklarla oynadı.

( و ) **صَبِيَ ( إليها )** , yani kadına; ve onun zikri geçmemişken: ( özlem duydu **كصَبَا** ) , **دَعَا** gibi ( **صَبْوَةً** ) , fetha ile, ( **وصُبْوَةً** ) , damme ile ( **وصُبُوّاً** ) , **عُلُوَ** gibi; Cevherî son lügatle yetindi.

( **وأَصْبَتْهُ المرْأَةُ وتَصَبَّتْهُ** ) : yani ( onu arzulattı ve onu **الصِّبَا**’ya çağırdı da ona özlem duydu ) .

Ve böylece: **أَصْبَيْت** ona.

( **وتَصَبَّاها وتَصابَاها** ) : ( onu aldattığında ve onu fitneye düşürdüğünde ) ; ondan şairin sözü:
لعَمْرُك لا أَدْنُو لأَمْر دَنِيَّةٍ
ولا **أَتَصَبَّى** آصراتِ خَلِيلي

( **وصَبَتِ النَّخْلَةُ** ) **تَصْبُو** , **المُحْكم**’de böyledir; ( kendisinden uzak olan erkek hurma ağacına meylettiğinde ).

( و ) **صَبَتِ** ( otlayan **صُبُوّاً** ) , **عُلُوَ** gibi: ( başını eğdi de onu otlağa koydu ) ; **المُحْكم**’de böyle.

( **وصابَى رُمْحُه** ) **مُصَاباةً** : ( onunla dürtmek için onu eğdi ) ; Cevherî ve İbn Sîde nakletti.

**التهذِيب**’de: mızrağın ucunu dürtmek için yere doğru indirdiğinde.

( *!والصَّبا ) ، fetih ve kısaltma ile: ( bilinen bir rüzgâr ) ki **الدَّبُور**’a karşılık gelir; bununla adlandırıldı, çünkü evi karşılar; sanki ona özlem duyar.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: ( onun esiş yeri **الثّرَيَّا**’nın doğuş yerinden **بناتِ نَعْشٍ**’a kadardır ); isim ve sıfat olur.
**الصّحاح**’ta: onun düzgün esiş yeri, gece ile gündüz eşit olduğunda güneşin doğuş yerinin mevkiinden esmesidir; Araplar iddia eder ki **الدَّبُور** bulutu rahatsız eder ve onu havada yükseltir, sonra onu sürer; yükselince ondan açar ve onu *!**الصَّبا** karşılar da onun bir kısmını bir kısmına dağıtır, ta ki tek bir parça hâline gelsin; **الجَنُوب** onun artçılarını ona katar ve onu uzantıdan destekler; **الشَّمال** bulutu parçalar. ( *!**صَبَوانِ** *!**وصَبَيانِ** diye ikilenir ), ikisinde de harekeleme ile; ( çoğulu *!**صَبَواتٌ** ), harekeleme ile; ( ve *!**أَصْباءٌ**.
( Ve ) ondan şöyle dersin: ( *!**صَبَتْ** ) **تَصْبُو** ( **صَباءً** ), nüshalarda böyle uzatma ile; **المُحْكم**’de kısaltma ile; ( *!**وصُبُوّاً** ), **عُلُوَ** gibi; Cevherî yalnız sonuncusuyla yetindi: ( esti.
( *!**وصُبِيَ القومُ** , **عُنِيَ** gibi: onlara isabet etti ) *!**الصَّبَا**.
( *!**وأَصْبَوا**: ona girdiler.
( *!**وصابَى البَيْتَ** ) şiirden: ( onu okudu da onu doğrultmadı ) onu okuyuşunda.
( Ve ) *!**صابَى** ( sözü: onu vechi üzere yürütmedi ). Denir: sana ne oluyor da *!**تُصابِي الكَلامَ**.
( Ve ) *!**صابَى** ( yapısını: onu eğdi.
( Ve ) **صابَى** ( devenin dudaklarını ): ( içme sırasında onları çevirdiği zaman ); bundan İbn Mukbil’in develeri anarak sözü:
*!يُصابِينَها وهي مَثْنِيَّةٌ
كَثَنْي السُّبُوت حُذينَ المِثالا ( Ve ) *!**صابَى** ( kılıcı: onu kınına soktu ) kın içinde ( ters çevrilmiş olarak ).
**الأساس**’ta: **صابَى** kılıcını ve bıçağını: onu düzgün vechi üzere olmaksızın yaklaştırdı.
Bıçağı sana uzatana dersin: *!**صابِ سكِّينَكَ**, yani onu ters çevir ve kabzasını bana doğru yap.
Ve dersin: bıçağı uzattığında *!**فصابِه**; ve kardeşine meylet

onun kabzasıyla.
Dedim ki: onu kabzadan uzunlamasına uzatmayı zarifler beğenmedi; dediler ki ancak enlemesine, kabza tarafına doğru uzatır.
( *!**والمُصابِيَةُ**: insanın hâlini değiştiren ( musibet ) ).
( Ve bir kadın *!**مُصبِيَةٌ** *!**ومُصْبٍ** ), هاء’sız; sonuncusu Kisâî’den: ( *!**صَبِيَ** sahibi ), ve **أَصْبَتْ**.
**الصِّحاح**’ta: kadının *!**أَصْبَتِ** olması, onun için *!**صَبِيٌّ** ve erkek yahut dişi bir çocuk olmasıdır; ve bir kadın *!**مُصبِيَة**: *!**صِبْيةٍ** sahibi.
**الأساس**’ta: *!**صِبْيانٍ** sahibi.
Ezherî **مُصْبٍ** ile yetindi.
( *!**والصَّابِيَةُ النَّكْباءُ** ): ( *!**الصَّبا** ile **الشَّمالِ** arasında akan ) olan; Cevherî onu nakletti.
( *!**وصُبَيٌّ** , **سُمَيَ** gibi: Ma‘bed’in oğlu ) Sa‘lebî ( tâbiî ) güvenilir; umre hakkında Ömer’den rivayet etti; ondan Nehaî, Şa‘bî ve Zürr b. Hubeyş rivayet etti.
( Ve ) *!**صُبَيُّ** ( Eş‘as’ın oğlu ) b. Sâlim es-Sülûlî ( tâbiînin tâbiîsi ), Ebû İshak’tan rivayet etti; ondan Hadethânî rivayet etti.
( Ve Ümmü *!**صُبَيَّةَ** , **سُمَيَّةَ** gibi: Cühenî bir sahâbî kadın ), adı Havle bint Kays’tır; mevlâsı Atâ, Ebû Hureyre’den rivayet etti; ondan Makberî rivayet etti.
Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
Cariyeye *!**صَبِيَّةٌ** ve *!**صِبيٌّ** denir; cemaat için *!**والصَّبايا**; **التَّهذيب**’te olduğu gibi.
*!**صِبْيَةٍ**’nin tasğîri kıyasta *!**صُبَيَّةٌ**’dir.
Şiirde *!**أُصَيْبِيَة** gelmiştir; sanki *!**أَصْبِيةٍ**’nin tasğîridir; Hutay’e dedi ki:
ارْحَمْ *!أُصَيْبيَتي الذين كأنَّهم
حِجْلى تَدَرَّجُ في الشَّرَبَّةِ وُقَّعُكما **الصِّحاح**’ta böyle vaki olmuştur.
**المُحْكم**’de: *!**صِبْيَةٍ**’nin tasğîri *!**أُصَيْبِيَةٌ**’dir; *!**أَصْبِيَةٍ**’nin tasğîri *!**صُبَيَّةٌ**’dir; ikisi de kıyas dışıdır; bu Sîbeveyh’in sözüdür. Ve bende, *!**صِبْيَةٍ**’nin tasğîrinin *!**صُبَيَّةٌ** olduğu,

ve *!**أُصَيْبِيَة**’nin *!**أَصْبِيَةٍ**’nin tasğîri olduğu (görüşü vardır); böylece her bir şey ikisinden de büyüğünün kalıbı üzere olsun.
*!**وصابَى السَّيْفَ**: onu ters çevirdi ve eğdi.
*!**وصابوا عن الحَمْضِ**: ondan saptılar.
*!**وتَصَبَّى المْرأَةَ**: onu **الصّبْوةِ**’ye çağırdı.
*!**وتَصَبَّى الشيخُ** *!**وتَصابَى**: *!**الصّبا**’nın amelini yaptı.
Ve o **صابٍ**’dır, yani **صَبِيٌّ**; **قادِرٍ** ve **قَدِيرٍ** gibi.
*!**وأَصْبَى عِرْسَ فلانٍ**: onu kendine meylettirdi.
*!**والصابي**: *!**الصَّبْوةِ** sahibi.
İbn *!**الصَّابِي**: meşhur bir şairdir, o ve çocukları.
Yahudiler, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabını *!**الصُّبَاة** diye adlandırırlardı; ﴿*!**والصَّابين**﴾ hemzenin hafifletilmesi üzere okunmuştur; bu Nâfi‘in kıraatidir.
*!**وصَبْيَا**: Yemen’in en büyük vadilerindendir; ona nisbet *!**صبياويٌّ** ve *!**وصبيائيٌّ**’dir; ona iyi cins eşekler nisbet edilmiştir.
Ve bir adam *!**مُصْبٍ**: *!**صبْيَةٍ** sahibi; Râgıb onu nakletti.
Mecazdandır: düştü *!**صِبْيانُ الجَلِيدِ**; o, ondan inci gibi tanelenen şeydir.
Ve sabahladım, silkeliyorum *!**صِبْيان المَطَرِ**; o, onun damlasının küçükleridir.
Zemahşerî dedi ki: **الخَصائِل** sahibi onu, hemzeyi öne alarak **صِئْبان** diye rivayet etti.
Ve Ebû’l-Kerem el-Mübârek b. Ömer b. Sabve: Sırîfnî’den rivayet etti; ondan İbn Bûş rivayet etti.
*!**وصَبَّى رأْسَه تَصْبِيةً**: onu yere doğru eğdi.
*!**والصُّبَى** , **رُبَّى** gibi: *!**صابٍ**’ın çoğuludur; onlar fitnelere meyleden, onlarda öne geçmeyi ve ortaya çıkmayı seven kimselerdir.
Ve Hemdân’da Yâm b. *!**أَصْبى** b. Râfi‘.
Ve cariyeler *!**يُصابين** örtüde: yani bakıp görürler.
Ebû Zeyd dedi ki: *!**صابَيْنا عن الحَمْضِ**: yani saptık.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَبَا
1 صَبَا ذ , (S, M, K,) aor. يَصْبُو, inf. n. صَبْوَةٌ, (S,) or صَبْوٌ, (M, K,) and صُبُوٌّ (S, M, K) and صِبًا [also written صِبًى, in the CK (erroneously) صَبًى,] and صَبَآءٌ, (M, K,) [app., in its primary acceptation, He was a youth, or boy, or child; agreeably with an explanation of a phrase in what follows, and with explanations of صِبًا and صَبَآءٌ which will be found below: ― -b2- and hence,] He was, or became, youthfully ignorant, or foolish, or silly: (M, K:) [and, as seems to be indicated in the TA, he indulged in amorous dalliance; a sense in which the verb, more especially with صِبًا (q. v. infrà) for its inf. n., is very frequently used:] or he inclined to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct; and in like manner ↓ تصابى; from الصِّبَا, which is from الشَّوْق [i. e. “ desire ”]: (S: [see an ex. of the inf. n. of the latter verb in a verse cited voce شَابَ, in art. شيب:]) or صِبًا and صَبَآءٌ, as inf. ns., signify the inclining the heart to any one; and have other significations expl. in what follows: and ↓ تَصَابٍ signifies the manifesting passionate love, and desire: (KL:) [but صِبًا and صَبَآءٌ are often used in different senses: thus Et-Tebreezee says that] in the following hemistich of a poem by Dureyd Ibn-Es-Simmeh,
صَبَا مَا صَبَا حَتَّى عَلَا الشَّيْبُ رَأْسَهُ
the first صبا may be from الصِّبَى [or الصِّبَا], and the second صبا from الصَّبَآءُ signifying الفَتَآءُ; so that the meaning may be, He engaged in play, or sport, and الصِّبَى [or amorous dalliance, &c.], as long as he was a youth, [until hoariness came upon his head;] or the meaning may be, he engaged in الصِّبِى as long as he engaged therein, &c. (Ham p. 380.) And صَبِىَ, (S, M, K,) [aor. يَصْبَى,] inf. n. صَبَآءٌ, (S,) or صِبًا, (M,) [or both, as will appear from what follows,] signifies He played, or sported, with the صِبْيَان [i. e. youths, or boys, or children]: (S:) or he acted in the manner of the صِبْيَان: (M, K: *) or both صِبًا and صَبَآءٌ, as inf. ns., signify the acting as a youth, or boy, or child; and the playing, or sporting, with youths, or boys, or children: (KL:) and ↓ تصبّى and ↓ تصابى, said of an old man, signify he acted in a youthful, boyish, or childish, manner. (TA.) ― -b3- صَبَا, inf. n. صُبُوٌّ and صَبْوَةٌ, also signifies He inclined. (Msb.) You say, صَبَا اـِلَيْهَا He inclined to her, namely, a woman; as also صَبِىَ: and in like manner, صَبَتْ اـِلَيْهِ and صَبِيَتْ [She inclined to him]. (M. [See also صُبٌّ, in art. صب.]) And صَبَا اـِلَيْهِ, (M,) or اـِلَيْهَا, (K,) inf. n. صَبْوَةٌ (M, K) and صُبْوَةٌ (K) and صُبُوٌّ; (M, K;) and صَبِىَ; (K;) He yearned towards, longed for, or desired, (M, K,) him, (M,) or her: (K.) ― -b4- [Hence, app.,] صَبَتِ النَّخْلَةُ, (M, K,) aor. تَصْبُو, (M,) The [female] palm-tree inclined, or leaned, towards the male palm-tree that was distant from it. (M.) ― -b5- And صَبَتِ الرَّاعِيَةُ, (M, K,) aor. تَصْبُو, (M,) inf. n. صُبُوٌّ, The pasturing beast inclined its head and put it upon the pasturage. (M, K.) [See also 2.] -A2- صَبَتْ, (S, M, K,) aor. تَصْبُو, (S, M,) inf. n. صُبُوٌّ (S, M, K) and صَبًا, (M, K,) in [some of] the copies of the K صَبَاء, (TA,) said of the wind called الصَّبَا, (S, M, K,) It blew. (K.) ― -b2- And صُبِىَ القَوْمُ, (M, K,) like عُنِىَ, (K,) The people, or party, were blown upon by the wind called الصَّبَا. (M, K.)

صبّى رَأْسَهُ
2 صبّى رَأْسَهُ ذ , inf. n. تَصْبِيَةٌ, He inclined his head towards the ground. (TA.) [See also 1, near the end.]

صابى رُمْحَهُ
3 صابى رُمْحَهُ ذ , (T, S, *, M, K, TA,) inf. n. مُصَابَاةٌ, (TA,) He inclined his spear, (M, K,) or he lowered the head of his spear towards the ground, (T, TA,) [or, as the context in the S seems to indicate, he inverted his spear,] to pierce, or thrust, (T, M, K,) with it. (M, TA.) ― -b2- صابى السَّيْفَ He put the sword into its غِمْد [which generally means its scabbard] (S, M, K,) or into its قِرَاب [which generally means its case for enclosing it together with its scabbard,] (TA,) reversed, or inverted: (S, M, K, TA:) or, accord. to the A, صابى سَيْفَهُ, and سِكِّينَهُ, means he put his sword, and his knife, into its قِرَاب not in the right manner: and one says to one who hands a knife, صَابِ سِكِّينَكَ i. e. Reverse thy knife, putting the handle towards me. (TA.) ― -b3- صابى بِنَآءَهُ He made his building to incline, or lean. (K.) ― -b4- صابى مَشَافِرَهُ He (a camel) inverted his lips on the occasion of drinking. (K.) ― -b5- صابى الشَّيْخَ He, or it, overturned the old man; and made him to incline. (TA.) ― -b6- صابى البَيْتَ, (M, K,) i. e. البَيْتَ مِنَ الشِّعْرِ, (TA,) He recited the verse not rightly, or not regularly. (M, K, TA. [In the CK, صاباهُ البَيْتَ.]) And صابى الكَلَامَ He made the speech, or language, to deviate from its proper course, or tenour. (M, K.) ― -b7- صَابَيْنَا عَنِ الحَمْضِ is a phrase mentioned by AZ as meaning We turned away from the [plants called] حمض. (TA.) ― -b8- And one says, الجَوَارِى يُصَابِينَ فِى السِّتْرِ, meaning يطلعن [i. e. يَطَّلِعْنَ, but I think that فِى is a mistranscription for مِن, and that the meaning is, The girls, or young women, look from within the curtain]. (TA.)

أَصْبَتْ
4 أَصْبَتْ ذ She (a woman) had a child such as is termed صَبِىّ [i. e. a boy, or a young male child]; (S, M;) and a child, male or female. (S.) -A2- أَصْبَتْهُ She (a woman, M, K, or a girl, or young woman, S) excited his desire, and invited him, (M, K,) or made him to incline, (S,) to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct, (S, M, K,) so that he yearned towards her; as also ↓ تَصَبَّتْهُ. (M, K.) And ↓ تَصَبَّاهَا He invited her to the like thereof. (M.) And ↓ تصبّاها also signifies He deceived, or beguiled, her, and captivated her heart; (M, K; [see also another rendering in an explanation of a verse cited voce اـِصَارٌ;]) as also ↓ تصاباها. (K.) And اصبى عِرْسَ فُلَانٍ He endeavoured to cause the wife of such a one to incline [to him]. (TA.) -A3- أَصْبَوْا They entered upon [a time in which blew] the wind called الصَّبَا. (M, K.)

5 تَصَبَّوَ see 1, latter half: -A2- and see also 4, in three places.

6 تَصَاْبَوَ see 1, in three places: -A2- and see also 4.

استصبى
10 استصبى ذ , as stated by Freytag, is expl. by Reiske as signifying Pueriliter se et proterve gessit: -A2- and by Jac. Schultens as signifying Pro puero habuit. But the usage of this verb in any sense is app. post-classical.]

صَبًا
صَبًا ذ [is of the fem. gender, and] is a subst. and an epithet, [so that one says رِيحٌ صَبًا, as well as صَبًا alone and رِيحُ الصَّبَا,] (M, TA,) [and signifies The east wind: or an easterly wind:] the wind that blows from the place of sunrise: (Msb:) or the wind of which the mean place whence it blows is the place where the sun rises when the night and day are equal; the opposite wind of which is the دَبُور: (S:) or the wind that faces the House [of God, i. e. the Kaabeh; app. meaning that blows from the point opposite to the corner, of the Kaabeh, that is between the Black Stone and the door]; as though yearning towards the House: (M, TA:) or, accord. to IAar, (M,) the wind of which the place whence it blows extends from the place of rising of الثُّرَيَّا [or the Pleiades] to [the place of] بَنَات نَعْش [meaning the tail of Ursa Major]: (M, K:) [it is often commended by poets as a gentle and pleasant gale, like the Zephyr with us:] the dual is صَبَوَانِ and صَبَيَانِ: (Lh, M, K:) and pl. صَبَوَاتٌ and أَصْبَآءٌ. (M, K.)

صِبًا
صِبًا ذ [also written صِبًى] and ↓ صَبَآءٌ, the former with kesr and the short alif, and the latter with fet-h and the long alif, (S, Msb,) [both mentioned before as inf. ns.,] Youth, or boyhood; the state of the صَبِىّ [q. v.]: (S:) or childhood. (Msb.) One says, كَانَ ذٰلِكَ فِى صِبَاهُ and صَبَائِهِ [That was in his youth or boyhood: or in his childhood]. (Msb.) [See also an ex. in a verse cited in the first paragraph of art. شفع.] ― -b2- And the former [or each, as is shown in the first sentence of this art.,] has also a signification derived from الشَّوْقُ [or “ desire; ” i. e., each signifies also An inclining to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct; and amorous dalliance]: (S:) and ↓ صَبْوَةٌ signifies [the same, as is also shown in the first sentence of this art., or, like صِبًا and صَبَآءٌ,] the ignorance, or foolishness, or silliness, of youth; (Lth, M, K;) and amorous dalliance. (Lth, TA.) [See an ex. of the first in a verse cited in the first paragraph of art. ادى; and another in a verse cited voce عَارَضَ.]

صَبْوَةٌ
صَبْوَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صَبَآءٌ
صَبَآءٌ ذ : see صَبًا.

صَبِىٌّ
صَبِىٌّ ذ A youth, boy, or male child; syn. غُلَامٌ: (S:) or a young male child; (Mgh, Msb;) before he is called غُلَام: (Mgh:) or one that has not yet been weaned, (M, K,) so called from the time of his birth: (M:) and ↓ صَابٍ signifies the same as صَبِىٌّ; these two words being like قَادِرٌ and قَدِيرٌ: (TA:) the pl. of the former is صِبْيَةٌ [a pl. of pauc., in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, like as is said in the M respecting another of the pls.,] (S, M, Msb, K, but not in the CK,) and صِبْوَةٌ (M, K, TA, in the CK صَبْوَةٌ,) and صُبْيَةٌ (M, K) and صَبْيَةٌ, (K, TA, but not in the CK,) [or rather the last two are quasi-pl. ns.,] and أَصْبٍ [another pl. of pauc.] (K) and أَصْبِيَةٌ [also a pl. of pauc.], (M, K,) but this last is said by J to have been unused, because the usage of صِبْيَةٌ rendered it needless, (TA,) and صِبْيَانٌ, (S, M, Msb, K, but not in the CK,) in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, (M,) and صُبْيَانٌ, (M, K,) as some say, preserving the ى notwithstanding the dammeh, (M,) and صِبْوَانٌ (M, K, but not in the CK,) and صُبْوَانٌ: (M, K:) and [ISd says,] accord. to Sb, the dim. of صِبْيَةٌ is ↓ أُصَيْبِيَةٌ, and that of أَصْبِيَةٌ is ↓ صُبَيَّةٌ, each irreg.; but in my opinion, صُبَيَّةٌ is the dim. of صِبْيَةٌ, and أُصَيْبِيَةٌ is that of أَصْبِيَةٌ: (M:) [J says,] أُصَيْبِيَةٌ occurs in poetry as being the dim. of أَصْبِيَةٌ. (S.) ↓ صَبِيَّةٌ signifies A young woman, girl, or female child; (S, TA;) and so too, [sometimes,] صَبِىٌّ: (TA:) and the pl. is صَبَايَا. (S TA.) ― -b2- أُمُّ الصِّبْيَانِ is a term applied to The flatus, or flatulence, (الرِّيحُ,) that is incident to children. (TA in art. ام.) [Golius, in that art., explains it as meaning Larva, terriculamentum puerorum; on the authority of Meyd.: and also as meaning Epilepsy; on the authority of Ibn-Beytلr.] ― -b3- صَبِىٌّ also signifies (assumed tropical:) The pupil of the eye: (M, K:) but Kr ascribes this meaning to the vulgar. (M.) ― -b4- And (tropical:) The extremity of each of the jaw-bones: (K, TA:) i. e. (TA) الصَّبِيَّانِ signifies the two extremities of the two jaw-bones (S, M, TA) of the camel and of other animals: or, as some say, the two edges curving outwards from the middle of the two jaw-bones: (M, TA:) or, accord. to the A, the thin portions of the two extremities thereof: and it is [said to be] tropical. (TA.) And (assumed tropical:) A bone below the lobe, or lobule, of each of the two ears: (K:) or, as some say, the head of the bone that is below the lobe, or lobule, of each of the two ears by the space of about three fingers put together. (M.) ― -b5- And (tropical:) The edge (حَدّ) of the sword: (M, K, TA:) or the ridge thereof, (M, TA, in the copies of the K أَوْ غَيْرِهِ is erroneously put for أَوْ عَيْرُهُ, TA,) which rises in [i. e. along] its middle; (M, K, TA;) and likewise of a spear-head: (M, TA:) or, accord. to the A, that part of a sword below, or exclusive of, (دُونَ,) its ظُبَة [q. v.]. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) The head of the human foot; (M, A, TA; in the copies of the K رَأْسُ القَوْمِ is erroneously put for رَأْسُ القَدَمِ; TA;) i. e. the part [thereof] between its حِمَارَة [q. v.] and the toes. (A, TA.) And الصَّبِيَّانِ signifies also (assumed tropical:) The two sides of the [camel's saddle called] رَحْل. (M.) ― -b7- It is also said that صِبْيَانُ الجَلِيدِ signifies (tropical:) The grains of hoar-frost that resemble pearls: and صِبْيَانُ المَطَرِ (tropical:) the small drops of rain: but accord. to the author of the “ Khasلïl, ” it is صِئْبَان [pl. of صُؤَابَةٌ, q. v.], with ء and then ب. (TA.)

صَبِيَّةٌ
صَبِيَّةٌ ذ fem. of صَبِىٌّ, q. v.

صُبَيَّةٌ
صُبَيَّةٌ ذ : see صَبِىٌّ, former half.

صَابٍ
صَابٍ ذ : see صَبِىٌّ, first sentence. ― -b2- Also i. q. صَاحِبُ صَبْوَةٍ [i. e. One who indulges in youthful folly, and amorous dalliance]. (TA.) ― -b3- Kureysh, (M,) or the Jews, (TA,) used to call the Companions of the Prophet صُبَاةٌ. (M, TA. [See صَابِئٌ, in art. صبأ.]) And Nلfi' read [in the Kur ii. 59 and xxii. 17] الصَّابِينَ instead of الصَّابِئِينَ; (TA;) and [in v. 73] الصَّابِيُونَ instead of الصَّابِئُونَ. (TA voce صَابِئٌ.) ― -b4- صُبَّى, a pl. of صَابٍ, is expl. as meaning Those who incline to conflicts and factions, seditions, or the like, and love to be foremost therein. (TA. [See صُبٌّ, in art. صب.])

الصَّابِيَةُ
الصَّابِيَةُ ذ The oblique wind (النُّكَيْبَآءُ, dim. of النَّكْبَآءُ,) that blows in a direction between that of the east or easterly wind (الصَّبَا) and that of the north or northerly wind (الشَّمَال): (S, K:) it is very cold, (S and TA voce نَكْبَآءُ,) and very boisterous, and unattended by rain or by any good. (TA ibid.)

أُصَيْبِيَةٌ
أُصَيْبِيَةٌ ذ : see صَبِىٌّ.

مُصْبٍ
مُصْبٍ ذ , (Ks, Az, M,) or مُصْبِيَةٌ, (S, A,) or both, (K,) applied to a woman, (Ks, Az, S, M, A, K,) and the former also applied to a man, (Er-Rلghib, TA,) Having صِبْيَة [i. e. children, or young children, or young unweaned children], (S, Er-Rلghib, A, *) or having a child such as is termed صَبِىّ. (M, K.) ― -b2- Hence the latter is metaphorically applied by El-Hareeree to (tropical:) Wine of which the sealed cover has been broken. (Har p. 450.) ― -b3- [See also the verb, 4.]

مَصْبُوٌّ
مَصْبُوٌّ ذ : see صَابِئٌ, in art. صبأ.

مُصَابِيَةٌ
مُصَابِيَةٌ ذ A calamity, or misfortune. (K.)

##### Türkçe

صَبَا
1 **صَبَا** ذ , (S, M, K,) muzâri‘ **يَصْبُو**, mastar ismi **صَبْوَةٌ**, (S,) veya **صَبْوٌ**, (M, K,) ve **صُبُوٌّ** (S, M, K) ve **صِبًا** [**صِبًى** diye de yazılır; CK’de (yanlış olarak) **صَبًى**] ve **صَبَآءٌ**, (M, K,) [görünüşe göre, aslî kabulünde, o bir genç, yahut oğlan, yahut çocuk idi; aşağıda gelen bir ibarenin açıklamasına ve aşağıda bulunacak **صِبًا** ve **صَبَآءٌ** açıklamalarına uygun olarak: ― -b2- ve bundan dolayı,] o, yahut oldu: gençlikçe cahil, yahut ahmak, yahut budala: (M, K:) [ve TA’da işaret edildiği gibi görünüyor ki, o aşkça cilveleşmeye daldı; fiilin, özellikle mastar ismi olarak **صِبًا** (aşağıda bk.) ile, çokça kullanıldığı bir mânâ:] veya o, cahilce, yahut ahmakça, yahut budalaca ve genççe davranışa meyletti; ve aynı şekilde ↓ **تصابى**; **الصِّبَا**’dan, ki o **الشَّوْق**’tandır [yani “arzu”]: (S: [şu ikinci fiilin mastar ismine bir örnek için, شيب maddesinde **شَابَ** lafzı altında zikredilen bir beyte bak:]) veya **صِبًا** ve **صَبَآءٌ**, mastar isimleri olarak, kalbin herhangi birine meyletmesini ifade eder; ve aşağıda açıklanacak başka mânâları vardır: ve ↓ **تَصَابٍ** şiddetli sevgiyi ve arzuyu açığa vurmayı ifade eder: (KL:) [fakat **صِبًا** ve **صَبَآءٌ** çoğu kez farklı mânâlarda kullanılır: böylece Et-Tebrîzî der ki] Düreyd İbn-Es-Simmeh’in bir şiirinin şu mısraında,

**صَبَا مَا صَبَا حَتَّى عَلَا الشَّيْبُ رَأْسَهُ**

birinci **صبا**, **الصِّبَى**’dan [veya **الصِّبَا**’dan] olabilir; ikinci **صبا** ise **الصَّبَآءُ**’dan olup **الفَتَآءُ** mânâsınadır; böylece mânâ şu olabilir: o, genç olduğu müddetçe oyun, yahut eğlence ve **الصِّبَى** [veya aşkça cilveleşme, vb.] ile meşgul oldu, [ta ki aklık başına çıkıncaya kadar;] veya mânâ şu olabilir: o, **الصِّبِى** ile meşgul olduğu müddetçe onunla meşgul oldu, vb. (Ham s. 380.) Ve **صَبِىَ**, (S, M, K,) [muzâri‘ **يَصْبَى**,] mastar ismi **صَبَآءٌ**, (S,) veya **صِبًا**, (M,) [yahut ikisi birden, aşağıdan anlaşılacağı üzere,] şu mânâyı ifade eder: o, **صِبْيَان** ile (yani gençlerle, yahut oğlanlarla, yahut çocuklarla) oynadı, yahut eğlendi: (S:) veya o, **صِبْيَان** tarzında davrandı: (M, K: *) veya **صِبًا** ve **صَبَآءٌ**’un ikisi de, mastar isimleri olarak, bir genç, yahut oğlan, yahut çocuk gibi davranmayı; ve gençlerle, yahut oğlanlarla, yahut çocuklarla oynamayı, yahut eğlenmeyi ifade eder: (KL:) ve ↓ **تصبّى** ve ↓ **تصابى**, yaşlı bir adam hakkında söylendiğinde, o genççe, oğlanca, yahut çocukça bir tarzda davrandı mânâsınadır. (TA.) ― -b3- **صَبَا**, mastar ismi **صُبُوٌّ** ve **صَبْوَةٌ**, ayrıca şu mânâyı da ifade eder: o meyletti. (Msb.) Sen dersin ki, **صَبَا اـِلَيْهَا**: o, ona meyletti; yani bir kadına; **صَبِىَ** da böyledir: ve aynı şekilde, **صَبَتْ اـِلَيْهِ** ve **صَبِيَتْ** [o (kadın) ona meyletti]. (M. [Ayrıca صب maddesinde **صُبٌّ**’a da bak.]) Ve **صَبَا اـِلَيْهِ**, (M,) veya **اـِلَيْهَا**, (K,) mastar ismi **صَبْوَةٌ** (M, K) ve **صُبْوَةٌ** (K) ve **صُبُوٌّ**; (M, K;) ve **صَبِىَ**; (K;) şu mânâyı ifade eder: o, ona özlem duydu, ona hasret çekti, yahut onu arzuladı, (M, K,) onu, (M,) yahut onu (kadını): (K.) ― -b4- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **صَبَتِ النَّخْلَةُ**, (M, K,) muzâri‘ **تَصْبُو**, (M,) [dişi] hurma ağacı, kendisinden uzak olan erkek hurma ağacına doğru meyletti, yahut eğildi. (M.) ― -b5- Ve **صَبَتِ الرَّاعِيَةُ**, (M, K,) muzâri‘ **تَصْبُو**, (M,) mastar ismi **صُبُوٌّ**, otlayan hayvan başını eğdi ve onu otlağın üzerine koydu. (M, K.) [Ayrıca 2’ye de bak.] -A2- **صَبَتْ**, (S, M, K,) muzâri‘ **تَصْبُو**, (S, M,) mastar ismi **صُبُوٌّ** (S, M, K) ve **صَبًا**, (M, K,) K’nin [bazı] nüshalarında **صَبَاء**, (TA,) **الصَّبَا** denilen rüzgâr hakkında söylendiğinde, (S, M, K,) o esti. (K.) ― -b2- Ve **صُبِىَ القَوْمُ**, (M, K,) **عُنِىَ** gibi, (K,) kavim, yahut topluluk, **الصَّبَا** denilen rüzgâr tarafından üzerine üflendi. (M, K.)

صبّى رَأْسَهُ
2 **صبّى رَأْسَهُ** ذ , mastar ismi **تَصْبِيَةٌ**, o, başını yere doğru eğdi. (TA.) [Ayrıca 1’in sonlarına da bak.]

صابى رُمْحَهُ
3 **صابى رُمْحَهُ** ذ , (T, S, *, M, K, TA,) mastar ismi **مُصَابَاةٌ**, (TA,) o, mızrağını eğdi, (M, K,) yahut mızrağının ucunu yere doğru indirdi, (T, TA,) [yahut S’deki bağlamın işaret ettiği üzere, mızrağını ters çevirdi,] onunla delmek, yahut saplamak için. (T, M, K,) (M, TA.) ― -b2- **صابى السَّيْفَ**: o, kılıcı **غِمْد**’üne [ki genellikle kınının mânâsınadır] (S, M, K,) yahut **قِرَاب**’ına [ki genellikle kınıyla birlikte içine konduğu kılıfın mânâsınadır], (TA,) ters çevrilmiş, yahut altüst edilmiş olarak koydu: (S, M, K, TA:) veya A’ya göre, **صابى سَيْفَهُ**, ve **سِكِّينَهُ**, demektir ki: o, kılıcını ve bıçağını **قِرَاب**’ına doğru şekilde değil koydu: ve birine bıçak uzatana denir ki, **صَابِ سِكِّينَكَ** yani: bıçağını ters çevir; sapını bana doğru koy. (TA.) ― -b3- **صابى بِنَآءَهُ**: o, binasını meyilli, yahut eğik yaptı. (K.) ― -b4- **صابى مَشَافِرَهُ**: o (deve), içme esnasında dudaklarını ters çevirdi. (K.) ― -b5- **صابى الشَّيْخَ**: o, yahut o şey, yaşlı adamı devirdi; ve onu eğilmeye sevk etti. (TA.) ― -b6- **صابى البَيْتَ**, (M, K,) yani **البَيْتَ مِنَ الشِّعْرِ**, (TA,) o, beyti doğru olmayan, yahut düzenli olmayan şekilde okudu. (M, K, TA. [CK’de **صاباهُ البَيْتَ**.]) Ve **صابى الكَلَامَ**: o, sözü, yahut dili, kendi doğru seyrinden, yahut gidişatından saptırdı. (M, K.) ― -b7- **صَابَيْنَا عَنِ الحَمْضِ**: AZ tarafından, mânâsı “biz **حمض** denilen [bitkiler]den yüz çevirdik” olmak üzere zikredilen bir ibaredir. (TA.) ― -b8- Ve denir ki, **الجَوَارِى يُصَابِينَ فِى السِّتْرِ**, mânâsı **يطلعن** [yani **يَطَّلِعْنَ**, fakat ben **فِى**’nin **مِن** yerine yanlış yazım olduğunu ve mânânın “kızlar, yahut genç kadınlar, perdenin içinden bakarlar” olduğunu düşünüyorum]. (TA.)

أَصْبَتْ
4 **أَصْبَتْ** ذ : o (kadın) **صَبِىّ** diye adlandırılan türden bir çocuk doğurdu [yani bir oğlan, yahut küçük erkek çocuk]; (S, M;) ve bir çocuk, erkek yahut dişi. (S.) -A2- **أَصْبَتْهُ**: o (kadın, M, K, yahut kız, yahut genç kadın, S) onun arzusunu harekete geçirdi ve onu davet etti, (M, K,) yahut onu meylettirdi, (S,) cahilce, yahut ahmakça, yahut budalaca ve genççe davranışa, (S, M, K,) öyle ki o ona özlem duydu; ↓ **تَصَبَّتْهُ** da böyledir. (M, K.) Ve ↓ **تَصَبَّاهَا**: o, onu bunun benzerine davet etti. (M.) Ve ↓ **تصبّاها** ayrıca şu mânâyı da ifade eder: o, onu aldattı, yahut kandırdı, ve onun kalbini esir etti; (M, K; [ayrıca **اـِصَارٌ** lafzı altında zikredilen bir beytin açıklamasında başka bir yorum da vardır;]) ↓ **تصاباها** da böyledir. (K.) Ve **اصبى عِرْسَ فُلَانٍ**: o, falanın karısının [kendisine] meyletmesini sağlamaya çalıştı. (TA.) -A3- **أَصْبَوْا**: onlar, **الصَّبَا** denilen rüzgârın estiği [bir zamana] girdiler. (M, K.)

5 **تَصَبَّوَ**: 1’in ikinci yarısına bak: -A2- ve ayrıca 4’te üç yerde de bak.

6 **تَصَاْبَوَ**: 1’de üç yerde bak: -A2- ve ayrıca 4’e de bak.

استصبى
10 **استصبى** ذ , Freytag’ın belirttiği üzere, Reiske tarafından “Pueriliter se et proterve gessit” mânâsıyla açıklanmıştır: -A2- ve Jac. Schultens tarafından “Pro puero habuit” mânâsıyla: fakat bu fiilin herhangi bir mânâda kullanımı, görünüşe göre, klasik-sonrası dönemdendir.]

صَبًا
**صَبًا** ذ [dişil cinstendir ve] bir isim ve bir sıfattır, [böylece **رِيحٌ صَبًا**, ayrıca yalnız **صَبًا** ve **رِيحُ الصَّبَا** denir], (M, TA,) [ve şu mânâyı ifade eder: doğu rüzgârı: yahut doğulu bir rüzgâr:] güneşin doğduğu yerden esen rüzgâr: (Msb:) veya gece ile gündüzün eşit olduğu vakitte güneşin doğduğu yer, onun estiği yerin orta noktası olan rüzgâr; bunun zıddı rüzgâr **دَبُور**’dur: (S:) veya Beyt’e [Allah’ın Evi’ne, yani Kâbe’ye; görünüşe göre, Kâbe’nin Hacerülesved ile kapı arasındaki köşesine karşı olan noktadan esen] rüzgâr; sanki Beyt’e özlem duyar gibi: (M, TA:) veya IAar’a göre, (M,) estiği yer, **الثُّرَيَّا**’nın [yahut Ülker’in] doğduğu yerden **بَنَات نَعْش**’a [Büyükayı’nın kuyruğu mânâsında] kadar uzanan rüzgâr: (M, K:) [şairlerce çoğu kez, bizdeki zephyr gibi, yumuşak ve hoş bir esinti olarak övülür:] tesniyesi **صَبَوَانِ** ve **صَبَيَانِ**’dir: (Lh, M, K:) ve çoğulu **صَبَوَاتٌ** ve **أَصْبَآءٌ**’dur. (M, K.)

صِبًا
**صِبًا** ذ [**صِبًى** diye de yazılır] ve ↓ **صَبَآءٌ**, birincisi kesra ve kısa elif ile, ikincisi fetha ve uzun elif ile, (S, Msb,) [ikisi de daha önce mastar isimleri olarak zikredilmiştir,] gençlik, yahut oğlanlık; **صَبِىّ**’nin hâli [bk.]: (S:) veya çocukluk. (Msb.) Denir ki, **كَانَ ذٰلِكَ فِى صِبَاهُ** ve **صَبَائِهِ** [bu, onun gençliğinde yahut oğlanlığında idi: yahut çocukluğunda idi]. (Msb.) [Ayrıca شفع maddesinin birinci paragrafında zikredilen bir beyitteki örneğe de bak.] ― -b2- Ve birincisinin [yahut bu maddenin ilk cümlesinde gösterildiği üzere her birinin] ayrıca **الشَّوْقُ**’tan türemiş bir mânâsı da vardır [yahut “arzu”; yani her biri ayrıca cahilce, yahut ahmakça, yahut budalaca ve genççe davranışa meyletme; ve aşkça cilveleşme mânâsınadır]: (S:) ve ↓ **صَبْوَةٌ** [aynı mânâyı, bu maddenin ilk cümlesinde de gösterildiği üzere, yahut **صِبًا** ve **صَبَآءٌ** gibi] gençliğin cehaletini, yahut ahmaklığını, yahut budalalığını ifade eder; (Lth, M, K;) ve aşkça cilveleşme. (Lth, TA.) [Birincinin örneği için ادى maddesinin birinci paragrafında zikredilen beyte; bir diğeri için **عَارَضَ** lafzı altında zikredilen beyte bak.]

صَبْوَةٌ
**صَبْوَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

صَبَآءٌ
**صَبَآءٌ** ذ : **صَبًا**’ya bak.

صَبِىٌّ
**صَبِىٌّ** ذ : bir genç, oğlan, yahut erkek çocuk; eş anlamlısı **غُلَامٌ**: (S:) veya küçük erkek çocuk; (Mgh, Msb;) **غُلَام** denilmeden önce: (Mgh:) veya henüz sütten kesilmemiş olan, (M, K,) doğduğu zamandan itibaren böyle adlandırılır: (M:) ve ↓ **صَابٍ** **صَبِىٌّ** ile aynı mânâyı ifade eder; bu iki kelime **قَادِرٌ** ve **قَدِيرٌ** gibidir: (TA:) birincisinin çoğulu **صِبْيَةٌ**’dir [azlık çoğulu; bunda, öncesindeki kesra sebebiyle **و** harfi **ى**’ye çevrilmiştir; M’de diğer çoğullardan biri hakkında söylendiği gibi], (S, M, Msb, K, fakat CK’de değil,) ve **صِبْوَةٌ** (M, K, TA, CK’de **صَبْوَةٌ**, ) ve **صُبْيَةٌ** (M, K) ve **صَبْيَةٌ**, (K, TA, fakat CK’de değil,) [yahut daha doğrusu son ikisi, sözde çoğul isimlerdir,] ve **أَصْبٍ** [başka bir azlık çoğulu] (K) ve **أَصْبِيَةٌ** [yine bir azlık çoğulu], (M, K,) fakat bu sonuncunun, **صِبْيَةٌ** kullanımı onu gereksiz kıldığı için, J tarafından kullanılmamış sayıldığı söylenir, (TA,) ve **صِبْيَانٌ**, (S, M, Msb, K, fakat CK’de değil,) bunda da, öncesindeki kesra sebebiyle **و** harfi **ى**’ye çevrilmiştir, (M,) ve **صُبْيَانٌ**, (M, K,) bazılarına göre, dammeye rağmen **ى**’yi koruyarak, (M,) ve **صِبْوَانٌ** (M, K, fakat CK’de değil,) ve **صُبْوَانٌ**: (M, K:) ve [ISd der ki,] Sb’ye göre, **صِبْيَةٌ**’nin küçültmesi ↓ **أُصَيْبِيَةٌ**, **أَصْبِيَةٌ**’nin küçültmesi ↓ **صُبَيَّةٌ**’dir; her biri kural dışıdır; fakat benim görüşümce, **صُبَيَّةٌ**, **صِبْيَةٌ**’nin küçültmesidir; **أُصَيْبِيَةٌ** ise **أَصْبِيَةٌ**’nin küçültmesidir: (M:) [J der ki,] **أُصَيْبِيَةٌ**, şiirde, **أَصْبِيَةٌ**’nin küçültmesi olarak vârid olmuştur. (S.) ↓ **صَبِيَّةٌ**: genç kadın, kız, yahut dişi çocuk demektir; (S, TA;) ve [bazen] **صَبِىٌّ** de böyledir: (TA:) ve çoğulu **صَبَايَا**’dır. (S TA.) ― -b2- **أُمُّ الصِّبْيَانِ**, çocuklara arız olan yel, yahut gaz ( **الرِّيحُ** ) için kullanılan bir addır. (TA, ام maddesinde.) [Golius, o maddede, Meyd.’in otoritesine dayanarak, bunu “Larva, terriculamentum puerorum” mânâsıyla açıklar; ve ayrıca İbn-Beytلr’in otoritesine dayanarak “Epilepsy” mânâsıyla.] ― -b3- **صَبِىٌّ** ayrıca (mecaz kabul edilerek) göz bebeği mânâsınadır: (M, K:) fakat Kr bu mânâyı avama nispet eder. (M.) ― -b4- Ve (mecaz:) çene kemiklerinin her birinin ucu: (K, TA:) yani (TA) **الصَّبِيَّانِ**, devenin ve diğer hayvanların iki çene kemiğinin iki ucudur (S, M, TA): veya bazılarına göre, iki çene kemiğinin ortasından dışa doğru kıvrılan iki kenarıdır: (M, TA:) veya A’ya göre, onların iki ucunun ince kısımlarıdır: ve bunun [mecaz olduğu] söylenmiştir. (TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) iki kulağın her birinin memesinin, yahut memeciğinin, altında bir kemik: (K:) veya bazılarına göre, iki kulağın her birinin memesinin, yahut memeciğinin, altında, yaklaşık üç parmak bitişik kadar mesafe ile bulunan kemiğin başı. (M.) ― -b5- Ve (mecaz:) kılıcın keskin kenarı (**حَدّ**): (M, K, TA:) veya onun sırtı, (M, TA, K nüshalarında **أَوْ غَيْرِهِ** yanlışlıkla **أَوْ عَيْرُهُ** yerine konmuştur, TA,) ki ortası boyunca yükselir; (M, K, TA;) ve aynı şekilde mızrak ucunun da: (M, TA:) veya A’ya göre, kılıcın **ظُبَة**’sinin [bk.] altındaki, yahut ondan ayrı olan ( **دُونَ** ) kısmı. (TA.) ― -b6- Ve (mecaz kabul edilerek:) insan ayağının başı; (M, A, TA; K nüshalarında **رَأْسُ القَوْمِ** yanlışlıkla **رَأْسُ القَدَمِ** yerine konmuştur; TA;) yani onun **حِمَارَة**’si [bk.] ile parmaklar arasındaki kısmı. (A, TA.) Ve **الصَّبِيَّانِ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) **رَحْل** denilen [deve semeri]nin iki yanı mânâsınadır. (M.) ― -b7- Ayrıca denilmiştir ki **صِبْيَانُ الجَلِيدِ** (mecaz:) inciye benzeyen kırağı taneleri demektir: ve **صِبْيَانُ المَطَرِ** (mecaz:) yağmurun küçük damlaları: fakat “Khasلïl”in müellifine göre, o **صِئْبَان**’dır [**صُؤَابَةٌ**’nin çoğulu, bk.], **ء** ile sonra **ب**. (TA.)

صَبِيَّةٌ
**صَبِيَّةٌ** ذ : **صَبِىٌّ**’nin müennesi, bk.

صُبَيَّةٌ
**صُبَيَّةٌ** ذ : **صَبِىٌّ**’ye bak, ilk yarı.

صَابٍ
**صَابٍ** ذ : **صَبِىٌّ**’ye bak, ilk cümle. ― -b2- Ayrıca **صَاحِبُ صَبْوَةٍ** ile aynı mânâdadır [yani gençlik budalalığına ve aşkça cilveleşmeye dalan kimse]. (TA.) ― -b3- Kureyş, (M,) yahut Yahudiler, (TA,) Peygamber’in ashabına **صُبَاةٌ** derlerdi. (M, TA. [صبأ maddesinde **صَابِئٌ**’e bak.]) Ve Nلfi‘ [Kur’ân’da ii. 59 ve xxii. 17’de] **الصَّابِينَ**’i **الصَّابِئِينَ** yerine okudu; (TA;) ve [v. 73’te] **الصَّابِيُونَ**’u **الصَّابِئُونَ** yerine. (TA, **صَابِئٌ** lafzı altında.) ― -b4- **صُبَّى**, **صَابٍ**’ın bir çoğuludur; “çatışmalara ve hiziplere, fitnelere yahut benzerlerine meyleden ve bunlarda önde olmayı sevenler” mânâsıyla açıklanmıştır. (TA. [صب maddesinde **صُبٌّ**’e bak.])

الصَّابِيَةُ
**الصَّابِيَةُ** ذ : doğu rüzgârı (**الصَّبَا**) ile kuzey rüzgârı (**الشَّمَال**) yönü arasında bir yönde esen eğik rüzgâr (**النُّكَيْبَآءُ**, **النَّكْبَآءُ**’nun küçültmesi): (S, K:) o çok soğuktur, (S ve TA, **نَكْبَآءُ** lafzı altında,) ve çok şiddetlidir, ve yağmursuzdur ve herhangi bir hayırla birlikte değildir. (TA, aynı yer.)

أُصَيْبِيَةٌ
**أُصَيْبِيَةٌ** ذ : **صَبِىٌّ**’ye bak.

مُصْبٍ
**مُصْبٍ** ذ , (Ks, Az, M,) veya **مُصْبِيَةٌ**, (S, A,) yahut ikisi birden, (K,) bir kadına nispetle kullanılır, (Ks, Az, S, M, A, K,) ve birincisi ayrıca bir erkeğe de nispetle kullanılır, (Er-Rلghib, TA,) **صِبْيَة**’si olan [yani çocukları, yahut küçük çocukları, yahut küçük sütten kesilmemiş çocukları olan], (S, Er-Rلghib, A, *) yahut **صَبِىّ** diye adlandırılan türden bir çocuğu olan. (M, K.) ― -b2- Bundan dolayı ikincisi, El-Harîrî tarafından mecazen (mecaz:) mühürlü örtüsü kırılmış şaraba uygulanmıştır. (Har s. 450.) ― -b3- [Ayrıca 4 fiiline de bak.]

مَصْبُوٌّ
**مَصْبُوٌّ** ذ : صبأ maddesinde **صَابِئٌ**’e bak.

مُصَابِيَةٌ
**مُصَابِيَةٌ** ذ : bir musibet, yahut felâket. (K.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صبو
صَبَا - يَصْبُو
صَبَا - يَصْبُوْ + كائن + إلى كائن أو شيء: يشتاق إليه: يميل للملاطفة والأنس والتحبب إلى الكائن أو الشيء:
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحب والميل النفسي من غير فعل أو عمل: إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الحسن والنافع تجاه كائن آخر"، وهي:
هَوِيَ - يَهْوَى، حَبَّ - يَحِبُّ، شَهِيَ - يَشْهى (شَهَا - يَشْهُو)، وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدّ، غَلِمَ - يَغْلِمُ (غَلِمَ - يَغْلَمُ)، صَبَا - يَصْبوْ
يفرق لفظاً:
صَبَا - يَصْبُوْ + كائن + إلى كائن أو شيء: يميل للملاطفة والأنس والتحبب إلى الكائن أو الشيء
صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتدة منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي
صبا - يصبو - أصبو
 	﴿قال رب السجن أحب إلي مما يدعونني إليه وإلا تصرف عني كيدهن أصب إليهن وأكن من الجاهلين(33)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [صبا] ص ب ا: الصَّبْيُّ الغلام والجمع صِبْيةٌ و صِبْيانٌ ويقال صبي بين الصِّبَا و الصَّبَاءِ إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية صَبِيَّةٌ والجمع الصَّبَايَا مثل مطية ومطايا و الصِّبَا أيضا من الشوق يقال منه تَصَابَى و صَبَا يصبو صَبْوةً و صُبُّوّاً أي مال إلى الجهل والفتوة و صَبىَ صَبَاءً مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و الصَّبَا ريح ومهبها المستوي أن تهب من مطلع الشمس إذا استوى الليل والنهار ومقابلتها الدبور كما مر في د ب ر تقول منه صَبَتْ من باب سما
الراغب
صبا
- الصبي: من لم يبلغ الحلم، ورجل مصب: ذو صبيان. قال تعالى: }قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا﴿[مريم/29]. وصبيا فلان يصبو صبوا وصبوة: إذا نزع واشتاق، وفعل فعل الصبيان. قال:﴾أصب إليهن وأكن من الجاهلين﴿[يوسف/33]، وأصباني فصبوت، والصبا: الريح المستقبل للقبلة. وصابيت السيف: أغمدته مقلوبا، وصابيت الرمح: أملته، وهيأته للطعن. والصابئون: قوم كانوا على دين نوح، وقيل لكل خارج من الدين إلى دين آخر: صابئ، من قولهم: صبأ ناب البعير: إذا طلع، ومن قرأ:﴾صابين﴿(وهي قراءة نافع وأبي جعفر المدنيين. الإتحاف 138) فقد قيل: على تخفيف الهمز كقوله:﴾لا يأكله إلا الخاطون﴿(وهي قراءة أبي جعفر) [الحاقة/ 37]، وقد قيل: بل هو من قولهم: صبا يصبو، قال تعالى:﴾والصابئين والنصارى﴿[الحج/17]. وقال أيضا:﴾والنصارى والصابئين{ [البقرة/62].
ملخص اللسان
1.     الصَّبْوَة:جَهْلَة الفُتُوَّةِ واللَّهْوِ من الغَزَل،ومنه التَّصابي والصِّبا. صَبا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبىً  وصَباءً. والصِّبْوَة: جمع الصَّبيِّ، والصِّبْيةُ لغة، والمصدر الصِّبا.
2.     يقال: رأَيتُه في صِباهُ أَي في صِغَرِه.والصَّبيُّ: من لَدُنْ يُولَد إِلى أَنْ يُفْطَم،
3.     والصبيُّ:الغلامُ، والجمع صِبْيَة وصِبْيانٌ،وهو من الواو،
4.     وصَبِيَ صِباً: فَعَلَ فِعْلَ الصِّبْيانِ.
5.     وأَصْبَتِ المرأَة، فهي مُصْبٍ إِذا كان لها ولدٌ صَبيٌّ أَو ولدٌ ذكرٌ  أَو أُنثى.
6.     والصِّبا من الشَّوْق يقال منه: تَصابَى وصَبا يصْبُو صَبْوةً وصُبُوّاً  أَي مالَ إِلى الجهل والفُتوَّةِ.
7.     وشابٌّ ليست له صَبْوةٌ أَي  مَيْلٌ إِلى الهَوَى، وهي المَرَّةُ منه.
8.     وصَبِيَ صَباءً مثلُ سَمِعَ سَماعاً أَي لَعِبَ مع الصِّبْيانِ.
9.     وصَبا  إِليه صَبْوةً وصُبُوّاً: حَنَّ.
10.                        وأَصْبَتْه المرأَةُ وتَصَبَّتْه: شاقَتْه ودَعَتْه إِلى الصِّبا فحَنَّ لها وصَبا إِليها.
11.                        وصَبِيَ: مالَ،وصَبَتِ النَّخْلةُ تَصْبُو: مالتْ إِلى الفُحَّال البعيد منها. وصَبَت  الراعِيَةُ تَصْبُو صُبُوّاً: أَمالتْ رأْسَها فوضعَتْه في المرْعى.وصابى رُمْحَه: أَماله للطَّعن به؛
12.                        والصَّبا: ريحٌ معروفة تُقابل الدَّبُور.والصَّبا رِيحٌ تَسْتَقبلُ البيتَ،  قيل: لأَنَّها تحِنُّ إِلى البيت.
13.                        والصَّبِيُّ: ناظرُ العَين،
14.                        الصَّبِيَّان مُلْتَقى  اللَّحْيَين الأَسْفَلين.
15.                        الصَّبيُّ رأْس العَظْم الذي هو أَسْفلُ من شَحمَة الأُذنِ بنحو من ثلاث أَصابعَ مَضْمُومة.
16.                        وصَبيُّ السيَّف: حَدُّه،
17.                        والصَّبِيُّ: رأْسُ القَدم.
لسان العرب
● - صبا: الصَّبْوَة: جَهْلَة الفُتُوَّةِ واللَّهْوِ  من الغَزَل، ومنه التَّصابي والصِّبا. صَبا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبىً  وصَباءً. والصِّبْوَة: جمع الصَّبيِّ، والصِّبْيةُ لغة، والمصدر الصِّبا.  يقال: رأَيتُه في صِباهُ أَي في صِغَرِه. وقال غيره: رأَيتُه في صَبائِه  أَي في صِغَره.  والصَّبيُّ: من لَدُنْ يُولَد إِلى أَنْ يُفْطَم، والجمع أَصْبِيَةٌ  وصِبْوةٌ وصِبْيَةٌ  (* قوله «وصبية» هي مثلثة كما في القاموس. وقوله «صبوان  وصبيان» هما بالكسر والضم كما في القاموس). وصَبْيَةٌ وصِبْوانً  وصُبْوانٌ وصِبْيانٌ، قلبوا الواو فيها ياءً للكسرة التي قبلها ولم يعتدُّوا  بالساكن حاجِزاً حَصيناً لضَعْفِه بالسكون، وقد يجوز أَن يكونوا آثَرُوا  الياءَ لخِفَّتها وأَنهم لم يُراعوا قرْبَ الكسرة، والأَول أَحسنُ، وأَما قول  بعضهم صُبْيانٌ، بضم الصاد والياء بحالها التي هي عليها في لغة من كَس،  وتصغير، ففيه من النظر أَنه ضمَّ الصاد بعد أَن قُلِبَت الواوُ ياءً في  لغة من كَسَر فقال صُبيان، فلما قُلِبَت الواوُ ياءً للكسرة وضمت الصاد  بعد ذلك أُقِرَّت الياءُ صِبْيَة أُصَْيبِيَةٌ، وتصغير أَصْبِيَة صُبَيَّة،  كلاهما على غير قياس؛ هذا قول سيبويه؛ وأَنشد لرؤبة:  صُبَيَّةً على الدُّخَانِ رُمْكا،  ما إِنْ عَدا أَكْبَرُهم أَنْ زَكَّا  قال ابن سيده: وعندي أَنَّ صُبَيَّة تصغي صِبْيَةٍ، وأُصَيْبِيَة تصغيرُ  أَصْبِية، ليكون كلُّ شيءٍ منهما على بناء مُكَبَّره. والصبيُّ:  الغلامُ، والجمع صِبْيَة وصِبْيانٌ، وهو من الواو، قال: ولم يقولوا أَصْبِيَة  استغناءً بصِبْيةٍ كما لم يقولوا أَغْلِمَة استغناءً بِغلْمة، وتصغير  صِبْيَةٍ صُبَيَّةٌ في القياس. وفي الحديث: أَنه رأَى حَسَناً يَلْعَبُ مع  صِبْوةٍ في السِّكَّة؛ الصِّبْوة والصِّبْيَة: جمعُ صَبِيٍّ، والواو هو  القياس وإِن كانت الياءُ أَكثر استعمالاً. وفي حديث أُمِّ سَلَمَة: لمَّا  خَطبها رسولُ  الله، صلى الله عليه وسلم، قالت إِني امرأَةٌ مُصْبِيةٌ مُوتِمَةٌ أَي  ذاتُ صِبْيْانٍ وأَيتامٍ، وقد جاء في الشعر أُصَيْبِيَة كأَنه تصغيرُ  أَصْبِيَةٍ، قال الشاعر عبد الله بن الحجاج التغلبي:  ارْحَمْ أُصَيْبِيَتي الذين كأَنهمْ  حِجْلى، تَدَرَّجُ في الشَّرَبَّةِ، وُقَّعُ  ويقال: صَبِيٌّ بيِّنُ الصِّبا والصَّباءِ، إِذا فتحت الصاد مدَدْت،  وإِذا كسَرْت قصَرْت؛ قال سُوَيْدُ بن كُراع:  فهلْ يُعْذَرَنْ ذُو شَيْبَةٍ بصَبائِه؟  وهلْ يُحمَدَنْ بالصَّبرِ، إِنْ كان يَصبِرُ؟  والجارية صَبيَّةٌ، والجمع صَبايا مثلُ مَطِيَّةٍ ومَطايا. وصَبِيَ  صِباً: فَعَلَ فِعْلَ الصِّبْيانِ.  وأَصْبَتِ المرأَة، فهي مُصْبٍ إِذا كان لها ولدٌ صَبيٌّ أَو ولدٌ ذكرٌ  أَو أُنثى.وامرأَةٌ مُصْبِيَةٌ، بالهاء: ذاتُ صِبْيةٍ. التهذيب: امرأَةٌ  مُصْبٍ، بلا هاءٍ، معها صَبيٌّ. ابن شميل: يقال للجارية صَبِيَّة وصبيٌّ،  وصَبايا للجماعة، والصِّبْيانُ للغِلْمان.  والصِّبا من الشَّوْق يقال منه: تَصابَى وصَبا يصْبُو صَبْوةً وصُبُوّاً  أَي مالَ إِلى الجهل والفُتوَّةِ. وفي حديث الفِتنِ: لَتَعُودُنَّ فيها  أَساوِدَ صُبّىً؛ هي جمعُ صابٍ كغازٍ وغُزّىً، وهم الذين يَصْبُون إِلى  الفتنة أَي يميلون إِليها، وقيل: إِنما هو صُبّاءٌ جمع صابِئٍ بالهمز  كشاهِدٍ وشُهَّادٍ، ويروى: صُبّ، وذكر في موضعه. وفي حديث هَوازِنَ: قال  دُرَيد ابنُ الصِّمَّة ثم الْقَ الصُّبَّى على مُتُونِ الخيل أَي الذين  يَشْتَهُون الحَرْبَ ويميلون إِليها ويحبُّون التقدُّم فيها والبِراز.  ويقال: صَبا إِلى اللَّهْوِ صَباً وصُبُوّاً وصَبْوةً؛ قال زيدُ بنُ  ضَبَّة:  إِلى هنْدٍ صَبا قَلْبي،  وهِنْدٌ مِثْلُها يُصْبِي  وفي حديث الحسن بن علي، رضي الله عنهما: واللهِ ما تَرَكَ ذَهَباً ولا  فِضَّةً ولا شيئاً يُصْبَى إِليه. وفي الحديث: وشابٌّ ليست له صَبْوةٌ أَي  مَيْلٌ إِلى الهَوَى، وهي المَرَّةُ منه. وفي حديث النخعي: كان  يُعْجِبُهم أَن يكون للغلامِ إِذا نشَأَ صَبْوةٌ، وذلك لأَنه إِذا تاب وارْعَوَى  كان أَشدّ لاجتهاده في الطاعة وأَكثرَ لنَدَمِه على ما فَرَط منه،  وأَبْعَدَ له من أَنْ يُعْجَبَ بعمَله أَو يتَّكِلَ عليه. وأَصْبَتْه الجاريةُ  وصَبِيَ صَباءً مثلُ سَمِعَ سَماعاً أَي لَعِبَ مع الصِّبْيانِ. وصَبا  إِليه صَبْوةً وصُبُوّاً: حَنَّ. وكانت قريشٌ تُسَمي أَصحاب النبي، صلى  الله عليه وسلم، صُباةً. وأَصْبَتْه المرأَةُ وتَصَبَّتْه: شاقَتْه ودَعَتْه  إِلى الصِّبا فحَنَّ لها وصَبا إِليها. وصَبِيَ: مالَ، وكذلك صَبَتْ  إِليه وصَبِيَتْ، وتَصَبَّاها هو: دَعاها إِلى مِثْل ذلك، وتَصَبَّاها  أَيضاً: خدَعها وفَتَنها؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  لعَمْرُك لا أَدْنُو لأَمْر دَنِيَّةٍ،  ولا أَتَصَبَّى آصراتِ خَليلِ  قال ثعلب: لا أَتَصَبَّى لا أَطْلُب خديعَة حُرْمَة خَليلٍ ولا أَدْعوها  إِلى الصِّبا، والآصِراتُ: المُمْسِكاتُ الثَّوابتُ كإِصارِ البَيْتِ،  وهو الحبْلُ من حبال الخِباءِ. وفي التنزيل العزيز في خبر يوسف، عليه  السلام: وإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِليهنَّ؛ قال أَبو  الهيثم: صَبا فُلان إِلى فلانة وصَبا لها يَصْبُو صَباً مَنْقُوصٌ وصَبْوةً  أَي مالَ إِليها. قال: وصَبا يَصْبُو، فهو صابٍ وصَبِيٌّ مثل قادرٍ  وقَديرٍ، قال: وقال بعضهم إِذا قالوا صَبيٌّ فهو بمعنى فَعول، وهو الكثير  الإِتْيان للصِّبا، قال: وهذا خطأٌ، لو كان كذلك لقالوا صَبُوٌّ، كما قالوا  دَعُوٌّ وسَمُوٌ ولَهُوٌّ في ذوات الواو، وأَما البكِيُّ فهو بمعنى  فَعُولٍ أَي كثير البُكاء لأَن أَصْله بَكُويٌ؛ وأَنشد:  وإِنَّما يأْتي الصِّبا الصَّبيُّ  ويقال: أَصْبى فلان عِرْس فلان إِذا اسْتَمالها.  وصَبَتِ النَّخْلةُ تَصْبُو: مالتْ إِلى الفُحَّال البعيد منها. وصَبَت  الراعِيَةُ تَصْبُو صُبُوّاً: أَمالتْ رأْسَها فوضعَتْه في المرْعى.  وصابى رُمْحَه: أَماله للطَّعن به؛ قال النابغة الجعدي:  مُصابينَ خِرْصانَ الوَشِيجِ كأَنَّنا،  لأَعدائِنا، نُكْبٌ، إِذا الطعنُ أَفقَرا  وصابى رمحه إِذا صَدَّر سِنانه إِلى الأَرض للطَّعن به. وفي الحديث: لا  يُصَبِّي رأْسَه في الرُّكُوعِ أَي لا يخفِضُه كثيراً ولا يُميلُه إِلى  الأَرضِ، مِنْ صَبا إِلى الشيء يَصبُو إِذا مالَ، وصَبَّى رأْسه، شُدِّد  للتكثير، وقيل: هو مهموز من صَبأَ إِذا خرج من دِين إِلى دين. قال  الأَزهري: الصواب لا يُصَوِّبُ، ويروى لا يَصُبُّ.  والصَّبا: ريحٌ معروفة تُقابل الدَّبُور. الصحاح: الصَّبا ريحٌ  ومَهَبُّها المُسْتَوِي أَن تَهُبَّ من موضع مطلع الشمس إِذا اسْتَوى الليلُ  والنهارُ ونيِّحتُها الدَّبُور. المحكم: والصَّبا رِيحٌ تَسْتَقبلُ البيتَ،  قيل: لأَنَّها تحِنُّ إِلى البيت. وقال ابن الأَعرابي: مَهَبُّ الصَّبا من  مطْلع الثُّرَيَّا إِلى بنات نَعْش، من تذكرة أَبي عليّ، تكون اسماً  وصِفة، وتَثْنيته صَبَوانِ وصَبَيانِ؛ عن اللحياني، والجمع صَبَواتٌ  وأَصْباءٌ. وقد صَبت الريح تَصْبُو صُبُوّاً وصَباً.  وصُبيَ القومُ: أَصابَتْهُمُ الصَّبا، وأَصْبَوْا: دخلوا في الصَّبا،  وتزعمُ العَرَب أَنَّ الدَّبُور تُزْعِج السَّحاب وتُشْخِصُه في الهواء ثم  تسوقُه، فإِذا علا كشَفَتْ عنه واستقبلته الصَّبا فوزَّع بعضَه على بعض  حتى يصيرَ كِسْفاً واحداً، والجَنُوبُ تُلْحِقُ روادفَه به وتُمِدُّه من  المَدد، والشَّمالُ تمزِّقُ السَّحاب. والصابيَة: النُّكَيْباءُ التي تجري  بين الصَّبا والشَّمال. والصَّبِيُّ: ناظرُ العَين، وعَزاه كراعٌ إِلى  العامة. والصَّبيَّان: جانِبا الرَّحْل. والصَّبيَّان، على فعيلان:  طَرَفا اللَّحْيَين للبَعِير وغيره، وقيل: هما الحرْفان المُنْخِيان من وسَط  اللَّحْيَين من ظاهِرهِما؛ قال ذو الرمة:  تُغَنِّيه، من بين الصَّبِيَّيْن، أُبْنَةٌ  نَهُومٌ، إِذا ما ارْتَدَّ فيها سَحِيلُها  الأُبْنَةُ ههنا: غَلْصَمَتُه. وقال شمر: الصَّبِيَّان مُلْتَقى  اللَّحْيَين الأَسْفَلين. وقال أَبو زيد: الصَّبيَّان ما دَقَّ من  أَسافِلِاللَّحْيَين، قال: والرَّأْدانِ هُما أَعْلى اللحْيَين عند الماضغتَين،  ويقال الرُّؤْدانِ أَيضاً؛ وقال أَبو صدقة العجلي يصف فرساً:  عارٍ منَ اللَّحْم صَبِيَّا اللَّحَيْينْ،  مُؤَلَّلُ الأُذْن أَسِيلُ الخَدَّيْنْ  وقيل: الصَّبيُّ رأْس العَظْم الذي هو أَسْفلُ من شَحمَة الأُذنِ بنحو  من ثلاث أَصابعَ مَضْمُومة. والصَّبِيُّ من السَّيف: ما دُون الظُّبَةِ  قليلاً. وصَبيُّ السيَّف: حَدُّه، وقيل: عَيْرُه الناتئُ في وَسَطِه،  وكذلك السِّنانُ. والصَّبِيُّ: رأْسُ القَدم. التهذيب: الصَّبيُّ من القَدم  ما بين حِمارتِها إِلى الأَصابِع.  وصابى سيفَه: جعله في غِمْده مَقلوباً، وكذلك صابَيْتُه أَنا. وإِذا  أَغْمَد الرجلُ سَيفاً مقلوباً قيل: قد صابى سَيفَه يُصابيه؛ وأَنشد ابن بري  لعِمْران بن حَطَّان يصف رجلاً:  لم تُلْهِه أَوْبَةٌ عن رَمْيِ أَسْهُمِه،  وسَيْفه لا مُصاباةٌ ولا عَطَل  وصابَيْتُ الرُّمح: أَمَلْتُه للطَّعْن. وصابى البيتَ: أَنْشَده فلم  يُقِمْه. وصابى الكلام: لم يُجْرِه على وجهه. ويقال: صابى البعيرُ مشافِره  إِذا قلبها عند الشُّرب؛ وقال ابن مقبل يذكر إِبلاً:  يُصابِينَها، وهي مَثْنِيَّةٌ  كَثَنْي السُّبُوت حُذينَ المِثالا  وقال أَبو زيد: صابَيْنا عن الحَمْض عدَلْنا.
مقاييس اللغة:
(صبي) الصاد والباء والحرف المعتلّ ثلاثةُ أصولٍ صحيحة: الأول يدلُّ على صغر السّنّ،  والثاني ريحٌ من الرياح، والثالث [الإِمالة([13])].
فالأوّل واحد الصِّبْيةَ والصِّبيان. ورأيته في صباه، أي صغره. والمصْبي: الكثير الصِّبيان. والصَّباء، ممدود الصِّبا، ويمدُّ مع الفتح([14]). أنشد أبو عمرو:
أصبحتُ لا يَحمِلُ بعضي بعضَا *** كأنما كانَ صَبَائي قَرْضَا([15])
ومن الباب: صبا إلى الشّيء يصبُو؛ إذا مال قلبُهُ إليه. والاشتقاق واحد، والاسم الصَّبْوة. وقال العجَّاج في الصِّبا:
* وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ([16]) *
والثاني: ريح الصَّبَا، وهيَ التي تستقبل القبلة. يقال صبَتْ تصبُو.
الثالث: قول العرب: صَابيْتُ الرُّمح([17]).
فأمَّا المهموز فهو يدلُّ على خروجٍ وبروز. يقال صبأٍ من دينٍ إلى دين، أي خرج. وهو قولهم: صبأ نابُ البعير، إذا طلعَ. والخارجُ من دينٍ إلى دين صابئٍ، والجمع صابئون وصُبَّاءٌ.
القاموس المحيط:
و الصَّبْوَةُ جَهْلَةُ الفُتُوَّةِ، صَبَا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبَاً وصَباءً. والصَّبِيُّ من لم يُفْطَم بعدُ، وناظِرُ العَيْن، وعَظْمٌ أسْفَلَ من شَحْمةِ الْأُذُنَيْنِ، وحَدُّ السَّيْفِ، أو غيره الناتِىءُ في وَسَطِهِ، ورأسُ القومِ، وطَرَفُ اللَّحْيَيْنِ ج أصْبِيَةٌ وأصْبٍ وصِبْوَةٌ وصَبْيَةٌ وصِبْيَةٌ وصِبْوانٌ وصِبْياٌ، وتُضَمُّ هذه الثلاثةُ. وَصَبِيَ، كَرَضِيَ فَعَلَ فِعْلَهُ، و إليها حَنَّ، كصَبَا صَبْوَةً وصُبْوَةً وصُبُوًّا.
وأصْبَتْهُ المرأةُ، وتَصَبَّتْهُ: شاقَتْهُ، ودَعَتْه إلى الصِبَا فَحَنَّ إليها. وتَصَبَّاهَا وتَصاباها: خَدَعَها، وفَتَنَها. وصَبَتِ النَّخْلَةُ: مالَتْ إلى الفُحَّالِ البَعيدِ منها، و الراعِيَةُ صُبُوًّا: أمالَتْ رأسَها فَوَضَعَتْه في المَرْعَى. وصابَى رُمْحَه: أمالَهُ للطَّعْنِ. والصَّبا: رِيحٌ مَهَبُّها من مَطْلَعِ الثُّرَيَّا إلى بَناتِ نَعْشٍ، وتُثَنَّى صَبَوانِ وصَبَيانِ ج: صَبَواتٌ وأصْباءٌ. وصَبَتْ صَباءً وصُبُوًّا: هَبَّتْ.
وصُبِيَ القومُ، كعُنِيَ: أصابَتْهُمْ. وأصْبَوا: دَخَلوا فيها. وصابَى البَيْتَ: أنْشَدَه، فلم يُقِمْهُ، و الكلام: لم يُجْرِهِ على وجهِه، و بِناءَهُ: أمَالَهُ، و البَعيرُ مَشَافِرَهُ: قَلَبَها عندَ الشُّرْبِ، و السَّيْفَ: أغْمَدَه مَقْلوباً. والمُصابِيَةُ: الداهِيَةُ. وامرأةٌ مُصبِيَةٌ ومُصْبٍ: ذاتُ صَبِيٍّ.
والصابِيَةُ: النَّكْباءُ تَجْرِي بين الصَّبا والشَّمالِ. وصُبَيٌّ، كسُمَيٍّ: ابنُ مَعْبَد، تابِعِيٌّ، وابنُ أشْعَثَ: تابعُ التابِعِيِّ. وأُمُّ صُبَيَّةَ، كسُمَيَّةَ: صَحابِيَّةٌ جُهَنِيَّةٌ.
تاج العروس:
( والصبوة جهلة الفتوة ) كمغا في المحكم زاد الليث واللهو من الغزل ( صبا ) يصبو ( صبوا ) بالفتح ( وصبوا ) كعلو ( وصبى ) بالكسر منقوص ( وصباء ) كسحاب يقال كان ذلك في صباه وصبائه قال الجوهرى إذا افتحت الصاد مددت وإذا كسرت قصرت ( والصبى من لم يفطم بعد ) وفى المحكم من لدن يولد الى الفطام وفى التهذيب قال بعضهم صبى بمعنى فعول وهو الكثير الاتيان للصبا قال أبو الهيثم وهذا خطأ لو كان كذلك لقالوا صبو كما قالوا دعو وسمو ولهو في ذوات الواو وأما البكى فهو بمعنى فعول أي كثير البكاء لان أصله بكوى ( و ) الصبى ( ناظر العين ) وعزاه كراع الى العامة ( و ) الصبى رأس ( عظم أسفل من شحمة الاذنين ) بنحو من ثلاث أصابع مضمومة ( و ) الصبى ( حد السيف ) يقال ضربت بصبى السيف وهو مجاز ( أو غيره ) هكذا هو في النسخ بالغين المعجمة وكسر الراء وهو غلط والصواب أو عيره ( الناتئ في وسطه ) وكذا السنان وفى الاساس صبى السيف ما دون ظبته ( و ) الصبى ( رأس القوم ) هكذا في النسخ والصواب رأس القدم كما هو نص المحكم والاساس قال وبه وجع في صبى قدمه وهو ما بين حمارتها الى الاصابع ( و ) الصبى ( طرف اللحيين ) وهما صبيان من البعير وغيره وقيل هما الحرفان المنحنيان من وسط اللحيين من ظاهرهما وأنشد الجوهرى لأبى صدقة العجلى يصف فرسا عار من اللحم صبيا اللحيين * مؤلل الاذن اسيل الخدين وفى الاساس اضطرب صبياه رأدا حنكه وقيل ما استدق من طرفيهما وهو مجاز ( ج أصبية ) كرمى وأرمية وهو في المحكم وأنكره الجوهرى فقال ولم يقولوا أصبية استغناء بصبية كما لم يقولوا أغلمة استغناء بغلمة ( وأصب ) كأدل ( وصبوة ) بالكسر ومنه الحديث رأى حسينا يلعب مع صبوة في السكة قال ابن الاثير الواو والقياس ( وصبية ) بالفتح ( وصبية وصبوان وصبيان ) الثلاثة بالكسر ( وتضم هذه الثلاثة ) قلبوا الواو في صبيان ياء للكسرة التى قبلها ولم يعتدوا بالساكن حاجزا حصينا لضعفه بالسكون وقد يجوز أن يكونوا آثروا الياء لخفتها وأنهم لم يراعو قرب الكسرة والاول أحسن وأما قول بعضهم صبيان بالضم والياء ففيه من النظر أنه ضمها بعد قلب الواو ياء في لغة من كسر فلما قلبت الواو ياء للكسرة وضمت الصاد بعد ذلك أقرت الياء بحالها التى عليها في لغة من كسر كذا في المحكم ( وصبى كرضى فعل فعله ) أي فعل الصبا وفى المحكم فعل الصبيان وفى الصحاح صبى صباء مثال سمع سماعا أي لعب مع الصبيان ( و ) صبى ( إليها ) أي الى المرأة ولم يسبق لها ذكر ( حن كصبا ) كدعا ( صبوة ) بالفتح ( وصبوة ) بالضم
( وصبوا ) كعلو واقتصر الجوهرى على اللغة الاخيرة ( وأصبته المرأة وتصبته ) أي ( شاقته ودعته الى الصبا فحن إليها ) وكذا صبيت إليه ( وتصباها وتصاباها ) إذا ( خدعها وفتنها ) ومنه قول الشاعر لعمرك لا أدنو لأمر دنية * ولا أتصبى آصرات خليلي ( وصبت النخلة ) تصبو هكذا هو في المحكم إذا ( مالت الى الفحال البعيد منها و ) صبيت ( الراعية صبوا ) كعلو ( أمالت رأسها فوضعته في المرعى ) كذا في المحكم ( وصابى رمحه ) مصاباة ( أما له للطعن ) به نقله الجوهرى وابن سيده وفى التهذيب إذا حد رسنانه الى الارض للطعن ( والصبا ) بالفتح والقصر ( ريح ) معروفة تقابل الدبور سميت بذلك لانها تستقبل البيت وكانها تحن إليه قال ابن الاعرابي ( مهبها من مطلع الثريا بنات نعش ) تكون اسما وصفة وفى الصحاح مهبها المستوى أن تهب من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليل والنهار وتزعم العرب أن الدبور تزعج السحاب وتشخصه في الهواء ثم تسوقه فإذا علا كشفت عنه واستقبلته الصبا فوزعت بعضه على بعض حتى يصير كسفا واحد والجنوب تلحق روادفه به وتمده من المددو الشمال تمزق السحاب ( وتثنى صبوان وصبيان ) بالتحريك فيهما ( ج صبوات ) بالتحريك ( وأصباءو ) تقول منه ( صبت ) تصبو ( صباء ) هكذا في النسخ بالمدو في المحكم بالقصر ( وصبوا ) كعلو واقتصر الجوهرى على الاخير ( هبت وصبى القوم كعنى اصابتهم ) الصبا ( وأصبوا دخلوا فيها وصابى البيت ) من الشعر ( أنشده فلم يقمه ) في انشاده ( و ) صابى ( الكلام لم يجره على وجهه ) يقال مالك تصابى الكلام ( و ) صابى ( بناءه أماله و ) صابى ( البعير مشافره ) إذا ( قلبها عند الشرب ) ومنه قول ابن مقبل يذكر ابلا تصابينها وهى مثنية * كثنى السبوت حذين المثالا ( و ) صابى ( اليف أغمده ) في القراب ( مقلوبا ) وفى الاساس صابى سيفه وسكينه قربه على غير وجهه المستقيم وتقول لمن يناولك السكين صاب سكينك أي اقلبه واجعل مقبضه الى وتقول إذا ناولت السكين فصابه ومل الى أخيك بنصابه * قلت ومناولته طولا من النصاب لم يرتضه الظرفاء وقالوا انما يناول عرضا جهة النصاب ( والمصابية الداهية ) التى تغير حال الانسان ( وامرأة مصبية ومصب ) بلا هاء الاخيرة عن الكسائي ( ذات صبى ) وقد أصبت وفى الصحاح أصبت المرأة إذا كان لها صبى وولد ذكر أو أنثى وامرأة مصيبة ذات صبية وفى الاساس ذات صبيان واقتصر الازهرى على مصب ( والصابية النكباء ) التى ( تجرى بين الصبا والشمال )
نقله الجوهرى ( وصبى كسمى ابن معبد ) الثعلبي ( تابعي ) ثقة روى عن عمر في العمرة وعنه النخعي والشعبى وزر بن حبيش ( و ) صبى ( بن أشعث ) بن سالم السلولى ) ( تابع التابعي ) روى عن أبى اسحق وعنه الحدثانى ( وأم صبية كسمية صحابية جهنية ) واسمها خولة بنت قيس ومولاها عطاء روى عن أبى هريرة وعنه المقبرى * ومما يستدرك عليه يقال للجارية صبية وصبى والصبايا للجماعة كما في التهذيب وتصغير صبية صبية وفى القياس وقد جاء في الشعر أصيبية كانه تصغير أصبية قال الحطيئة ارحم أصبيبتى الذين كأنهم * حجلى تدرج في الشربة وقع كما في الصحاح وفى المحكم تصغير صبية أصيبية وتصغير أصبية صبية كلا هما على غير قياس هذا قول سيبويه وعندي أن تصغير صبية صبية وأصيبية تصغير أصبية ليكون كل شى منهما على بناء مكبره وصابى السيف قلبه واماله وصابوا عن الحمض عدلوا عنه وتصبى المرأة دعاها الى الصبوة وتصبى الشيخ وتصابى عمل عمل الصبا وهو صاب أي صبى كقادر وقدير وأصبى عرس فلان استمالها والصابى صاحب الصبوة وابن الصابى شاعر مشهور هو وأولاده وكانت اليهود يسمون أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم الصباة وقرئ والصابين على تخفيف الهمزة وهى قراءة نافع وصبيا من أكبر أودية اليمن والنسبة إليه صبياوى وصبيائى واليه نسبت الحمر الفارهة ورجل مصب ذو صبية نقله الراغب ومن المجاز وقعت صبيان الجليد وهى ما تحبب منه كاللؤلؤ وغدوت أنفض صبيان المطر وهى صغار قطره قال الزمخشري ورواه صاحب الخصائل صئبان بتقديم الهمزة وأبو الكرم المبارك بن عمر بن صبوة حدث عن الصريفنى وعنه ابن بوش وصبى رأسه تصبية أماله الى الارض والصبى كربى جمع صاب وهم الذين يميلون الى الفتن ويحبون التقديم فيها والبراز ويام بن أصبى بن رافع في همدان والجوارى يصابين في الستر أي يطلعن وقال أبو زيد صابينا عن الحمض أي عدلنا

_Türkçe çeviri henüz yok_
