# صبي (ص-ب-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Çocuk

- Harfler: ص - ب - ي
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صبى

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَبِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Çocuk | 2 | 2 | [19:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/ayet/19:12.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Danışmak
2. [مهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Beşik demektir
3. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kuvvet
4. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kelime
5. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Uyanık yılan demektir
6. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
7. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
8. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
9. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
10. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md), [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md), [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Henüz sütten kesilme veya temyiz çağına ulaşmamış, zayıf ve birine meyilli küçük çocuk |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın rüşt ve mükellefiyet öncesi en aciz, bağımlı ve henüz iradi yetkinliğe ermediği ilk evresi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi bağış ve peygamberlik mücizesinin beşeri biyolojik yetersizlik ve nedensellik sınırlarını aşması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir yaş basamağı sayılarak ilahi hitaptaki mucizevi rüşt ve erken yetkilendirme boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Akma, yönelme, meyil ve dökülme; bir tarafa doğru eğilim gösterme; nitekim [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) dökülmeyi, [صبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A3.md) bir durumdan çıkıp başkasına yönelmeyi, [صبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88.md) heves ve meyli ifade eder | ي | Meyil ve akış dinamiğini canlı varlığın biyolojik gelişimine bağlayarak bünyesi zayıf, yönlendirilmeye muhtaç, esnek ve henüz kemale ermemiş küçüklük haline özgüler |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Doğuş ve yönelim anındaki tutunma, bir şeye muhtaç olarak bağlanma ve zayıf başlangıç |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumalı alan, sığınak, himaye ve bakım ihtiyacı içinde kalma hali |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zayıf bir uzanış, potansiyel kabiliyet ve yönlendirilmeye açık edilgen hareket |
| صبي | Korumaya muhtaç varlığın himaye alanında dış desteğe tutunarak şekillenmesi | Kendi kendine yetemeyen, bir sığınağa tutunarak yönlendirilen ve henüz rüştüne ermemiş ilk çocukluk evresi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Doğumdan itibaren sütten kesilme ve temyiz çağına kadar geçen evredeki küçük erkek veya kız çocuğu; ayrıca bünyenin bükülmeye ve meyile elverişli yumuşaklığı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc çocukluk çağındaki meyil ve hevesi anlatırken kökü kullanmıştır: وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ |
| Erken Arapça kullanım | Mızrağın ucunu aşağıya doğru eğmeyi ifade etmek üzere Arap dilinde صابيت الرمح denilmiş; doğudan esip Kabe yönüne doğru tatlı bir meyil gösteren rüzgara ise صبا adı verilmiştir |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça صبي kökü, Sami dillerinde genel olarak küçüklük, gençlik, çocukluk ve bir tarafa doğru eğilme ya da arzulama anlam ekseninde temsil edilir. İbranicede aynı ses ve anlam kökünden gelen biçimler daha çok arzu, meyil ve güzellik tasviriyle ilişkilenirken, Süryanicede ve diğer Batı Sami lehçelerinde kök harfleri doğrudan küçük yaş, bebeklik ve iradi olgunluk öncesi evreyi imler. Kökün temel anlamsal omurgasını oluşturan meyil ve zayıflık hali, Arapçada somut bir gelişim evresinin adına dönüşerek sütten kesilmemiş veya yeni kesilmiş bebeği niteleyen bir isim formuna kavuşmuştur. Bu durum, Sami kök katmanındaki yönelme ve esneklik çekirdeğinin Arap yarımadasındaki bedevi yaşamında himayeye muhtaç küçük insan yavrusunu tanımlamak üzere özelleştiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صبي ile [صبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88.md) geçişliliği | Kökün meyil, heves ve bir şeye yönelme anlamındaki صبو köküyle eş kökenli olması; küçüğün himayeye ve hevese meyli | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | Küçük yaş, iradesi tam oturmamış bünye ve istek/meyil anlam katmanlarıyla ortak miras | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim çekirdeği | Canlı yavrusunun zayıflık ve esneklik niteliklerini taşıyan ilksel ses yansıması kalıntıları | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Anlamlı | Küçük çocuk, küçüklük | Sütten kesilme veya temyiz öncesi çocukluk hali; hedef kök | Kur'an'da geçer |
| [صيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%A8.md) | Anlamlı | İsabet etmek, inmek | Şiddetli yağmur ve gökten inen şey anlamında kullanılır | Kur'an'da geçer ([صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) ile ilişkili) |
| بصي | Anlamlı | Parlamak, ışıldamak | Bir şeyin parlaması ve berraklaşması | Kur'an'da geçmez |
| [بيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B5.md) | Anlamlı | Kaçmak, daralmak | Sıkışık durumdan sıyrılmak veya çıkış yolu aramak | Kur'an'da geçmez |
| يصب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يبص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Merkez | Küçük çocukluk | Henüz konuşma ve temyiz aşamasına tam ermemiş, biyolojik olarak zayıf ve himayeye muhtaç ilk dönem | Süt emme ile temyiz çağı arası |
| [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Yeni doğan / bebek | Doğumdan bünyenin sertleşmesine kadar olan yumuşaklık ve narinlik vurgusu | Maddi yumuşaklık ve doğum tazeliği esastır |
| [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Evlat / doğurulan | Doğuranla olan soy ve nesep bağını öne çıkaran biyolojik ilişki | Yaştan bağımsız olarak nesep bağı vurgulanır |
| [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Bıyığı yeni terleyen / genç | Büluğ çağına yaklaşmış, şehvet ve bedeni güç belirtileri gösteren delikanlı | Cinsel olgunlaşma ve hareketlilik dönemi |
| [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) | Zıt | Kemale ermiş yetişkin | Bedenin ve aklın tam gücüne ulaştığı, çocukluk acziyetinin bütünüyle aşıldığı evre | Yaşlılık öncesi orta yaş ve tam rüşt |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبي | Henüz rüşte ermemiş küçük çocuk | Bakıma muhtaç, temyiz öncesi erken çocukluk çağındaki kişi | Kesin |
| Latince | Infans, puerulus | Konuşamayan küçük çocuk, bebek | Infans kelimesi konuşamayan bebek durumunu tam karşılar; rüşt eksikliğini vurgular | Güçlü |
| İngilizce | Infant, toddler | Bebek, yürümeye yeni başlayan çocuk | Yasal ve biyolojik ehliyetsizlik çağını karşılar; meyil anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kleinkind, Säugling | Küçük çocuk, süt çocuğu | Yaş ve bağımlılık boyutunu net verir; kökün etimolojik meyil yönünü yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Enfant en bas âge, nourrisson | Küçük yaştaki çocuk, süt çocuğu | Zayıflık ve bakım bağımlılığını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَبِيًّا (Yahya bağlamı) | Yaşça çok küçükken ilahi hikmet ve hüküm verilmiş çocuk | Erken yaşta peygamberlik donanımı ve irfan verilmesi bağlamında; Meryem [19:12](https://lisan.digital/tr/ayet/19:12.md) |
| صَبِيًّا (İsa bağlamı) | Henüz beşikte olan, konuşması beşeri adete göre imkansız sayılan süt çocuğu | Beşikte konuşma mucizesi ve annesinin iftiradan arındırılması bağlamında; Meryem [19:29](https://lisan.digital/tr/ayet/19:29.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve harikulade haller | Yahya'ya küçük yaşta hüküm verilmesi ve İsa'nın beşikte konuşmasının peygamberlik delili olması | Beşeri gelişim kanunlarının ilahi irade ile aşılması |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi | Gayrimümeyyiz küçüğün tasarruf ve mükellefiyet ehliyetinin yokluğu; büluğ öncesi safha | Hukuki sorumluluktan ve cezai ehliyetten mutlak muafiyet |
| Tefsir | Meryem suresi tefsiri | Ayetlerdeki صَبِيًّا lafzının biyolojik yaş sınırı ve mucizevi rüşt arasındaki zıtlığı nasıl kurduğu | Sıradışı ilahi müdahale ve lütuf vurgusu |
| Hadis | Fıtrat ve ibadet eğitimi | Çocukların namaza alıştırılması ve çocukluk dönemi tasarruflarının hükmü | Terbiye, korunma ve henüz defterin yazılmadığı masumiyet çağı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | Fıtri masumiyet ve ilahi inayet mahalli | İlahi seçilimin beşeri nedenselliği ilga etmesi | Hikmetin yaşa değil ilahi takdire bağlı olduğunu gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve biyolojik gelişim | Temyiz öncesi erken dönem | Bilişsel yetilerin potansiyel olarak var olduğu ham evre | Bilgi üretiminin değil, alımlama ve himayenin başladığı safha | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal velayet ve temsil | Hukuki ve siyasi ehliyetsizlik durumu | Korunma ve velayet altında tutulma nesnesi olma | Yöneten değil, toplumsal koruma mekanizmasının koruduğu birey | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tasarruf ehliyeti bulunmayan mülk sahibi | Velinin gözetiminde malın korunması ihtiyacı | Malı doğrudan idare edemeyen, vesayet gerektiren iktisadi süje | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşullarına aşırı duyarlı kararsız denge (embriyonik faz) | Henüz kütlesi ve yönü tam oturmamış bir sistemin dış etkilere en açık, kendi başına dinamik üretemeyen ilk fazı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki tam ehliyetsizlik | İrade, niyet ve sorumluluk mekanizmalarının oluşmadığı, dış koruyucu özneye bağımlı birey durumu | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca biyolojik bir yaş basamağı veya şefkat nesnesi bir yavru olarak algılanıp bağlamsal mucize boyutunun unutturulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın biyolojik olarak en aciz, konuşmaktan ve hüküm vermekten en uzak olduğu evrede dahi Allah'ın hikmet ve kelam bahşetmeye kadir olduğunu bildiren kavramsal sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yahya ve Hz. İsa kıssalarındaki harikulade durumun sıradanlaştırılarak ilahi hitabın tabiat kanunlarına müdahale eden açık ayet niteliğinin silikleşmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Beşeri açıdan imkansız görülen zihni ve lisani olgunluğun ilahi inayetle çocukluk evresinde tezahür edebileceğini göstererek Allah'ın mutlak kudretine delil teşkil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Meryem suresinde peygamberlerin doğumu, beşikte konuşma mucizesi ve peygamberlik donanımının lütfedilmesini anlatan kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hikmet ve dini olgunluğun yalnızca belirli bir yaşın ve beşeri tecrübenin zorunlu sonucu olduğu yönündeki mutlak determinist algıyı düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Doğum ile temyiz çağı arasında bulunan, henüz konuşma ve kendi kendine yetme gücünden yoksun, başkasına bağımlı küçük çocuk.
- Soyut anlam: Biyolojik ve iradi yetersizlik, dış müdahaleye ve yönlendirilmeye mutlak muhtaçlık, fıtri hamlık ve potansiyel durum.
- Sistematik karşılık: Beşeri tabiat kanunları gereğince yetkinlikten en uzak noktada bulunulduğu halde, ilahi tasarrufla en yüksek hüküm ve kelam makamına çıkarılabilen ontolojik başlangıç noktası.
- LaTeX modeli: $$S_0 \xrightarrow{\;\Delta t \to 0\;} H \quad \text{ile} \quad P(H \mid S_0) = 0 \implies \delta_{\Omega}(S_0) = H$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ insanın biyolojik olarak en aciz olduğu çocukluk ($صبي$) başlangıç durumunu temsil eder. Normal beşeri şartlarda hikmet ve hüküm ($H$) kazanımı zaman fonksiyonuna bağlıdır; bu sebeple başlangıç noktasında hüküm bulunma olasılığı sıfırdır: $P(H \mid S_0) = 0$. Ancak ilahi müdahale operatörü ($\delta_{\Omega}$) devreye girdiğinde, normal gelişim zamanı sıfıra yaklaşırken ($\Delta t \to 0$) bu aciz başlangıç durumu doğrudan ilahi hikmet ve kelam yetkisine ($H$) ulaştırılır. Model, kökün Kur'an'daki iki kullanımında da görülen mucizevi erken yetkinliği sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/ayet/19:12.md) — صَبِيًّا

يَايَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا

Meal (IK): Ey Yahya, Kitab’a kuvvetle sarıl. Daha çocuk iken ona hikmet verdik.

### [Meryem 19:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/ayet/19:29.md) — صَبِيًّا

فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا

Meal (IK): Bunun üzerine o, çocuğu gösterdi: Biz beşikteki çocukla nasıl konuşabiliriz? dediler.

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: صبى

صَبِيَ صَباءً، أي لعب مع الصِبْيانِ. وأَصْبَتِ المرأةُ، إذا كان لها صَبِيٌّ وولدق ذكرٌ أو أنثى. وامرأةٌ مُصْبِيَةٌ بالهاء، أي ذات صِبْيَةٍ. والصَبا: ريحٌ، ومهبّها المستوي أن تهبَّ من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليلُ والنهار، ونَيِّحَتُها الدَبور. والصابِيَةُ النُكَيْباءُ: التي تجري بين الصَبا والشَمال. وصابَيْتُ السيفَ: إذا أدخلتَه في غَمده مقلوباً. وصابَيْتُ الرمح: أملتُه للطعن.

##### Türkçe

**صَبِيَ** **صَباءً**: yani **الصِبْيانِ** ile oynadı. Ve kadın **أَصْبَتِ**; eğer onun için bir **صَبِيٌّ** ve erkek yahut dişi bir çocuk varsa. Ve **مُصْبِيَةٌ** (هاء ile) bir kadın: yani **صِبْيَةٍ** sahibi.

Ve **الصَبا**: bir rüzgârdır; esiş yerinin düz olanı, gece ile gündüz eşit olduğunda güneşin doğduğu yerin mevkiinden esmesidir; onun karşıtı **الدَبور**’dur.

Ve **الصابِيَةُ النُكَيْباءُ**: **الصَبا** ile **الشَمال** arasında esen (rüzgâr)dır.

Ve kılıcı **صابَيْتُ**: onu kınına ters olarak soktuğum zaman.

Ve mızrağı **صابَيْتُ**: saplamak için onu eğdim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ *** أميراً وإن كان* الأميرُ من الأَزْدِ([1])ويقال: "أكذَبُ من الأخيذ الصَّبْحَان"، يعنون الأسير المصطَبِح، وأصله أنَّ قوماً أسرُوا رجلاً فسألوه عن حَيِّه فكَذَبَهُمْ وأومَأَ إلى شُقَّةٍ بعيدة، فطعنوهُ فسَبقَ اللّبَنُ الذي كان اصطبحه الدّمَ، فقالوا: "أكذَبُ من الأخيذ الصَّبْحَان". والمِصباح: الناقة تَبْرُك في معرَّسِها فلا تَنْبَعِثُ حتى تُصْبِح. والتَّصَبُّح: النَّوْم بالغداة. ويوم الصَّباح: يوم الغَارة. قال الأعشى:
به تَرْعُفُ الألفَ إِذ أُرْسِلَتْ  *** غَدَاةَ الصَّبَاحِ إِذا النَّقْعُ ثارا([2])ويقال أتيتهُ أصبوحةَ كلِّ يومٍ، ولقيتُهُ ذا صَبوح. والمصابيح: الأقداح التي يُصطَبَح بها. ويقال أتانا لصُبْح خامسةٍ وصِبْحِ خامسة.
ومن الكلمة الأولى: الصَّبَح: شدَّة حُمرةٍ في الشعَر؛ يقال أسدٌ أصبَحُ.
(صبر) الصاد والباء والراء أصولٌ ثلاثة، الأول الحَبْس، والثاني أعالي الشيء، والثالث جنسٌ من الحجارة.
فالأول: الصَّبْر، وهو الحَبْس. يقال صَبَرْتُ نفسي على ذلك الأمر، أي حَبَسْتُها. قال:
فَصَبَرْتُ عارفةً لذلك حُرَّةً *** ترسُو إذا نَفْسُ الجَبانِ تَطَلَّعُ([3])والمصبورة([4]) المحبوسة على الموت. ونَهَى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عن قتل شيءٍ من الدوابّ صَبْراً.
ومن الباب: الصَّبِير، هو الكَفِيل، وإنِّما سمِّي بذلك لأنَّهُ يَصبر على الغرم. يقال صَبَرْتُ نفسي به أَصبُر صَبْراً، إذا كَفَلْتَ([5]) به، فأنا به صبير. وصبرتُ الإنسانَ، إذا حلَّفْتُهُ بالله جَهْدَ القَسَم.
وأمَّا الثاني فقالوا: صُبْر كلِّ شيءٍ: أعلاه. قالوا: وأصبار الإناء: نواحيه، والواحد صُبْر. وقال:
* فملأتها عَلَقاً إلى أصبارِهَا *
وأمَّا الأصل الثالث فالصُّبْرة من الحجارة: ما اشتدَّ وغلُظ، والجمع صِبَارٌ، وفي كتاب ابن دريد([6]): "الصُّبَّارة: قطعةٌ من حديدٍ أو حجر" في قول الأعشى([7]):
منْ مَبْلغ عَمْرَاً بأنَّ المرءَ لم يخْلَق صُبَارَه.
قال ابنُ دُريد: وروى البغداديُّون: "صَبارهْ"، وما أدري ما أرادوا بهذا. قلنا: والذي أراده البغداديُّون ما رُوِيَ أنَّ الصِّبَار ما اشتدَّ وغلُظ. وهو في قول الأعشى:
* قُبيلَ الصُّبح أصواتُ الصِّبَارِ([8]) *
فالذي أراده البغداديون هذا، وتكون الهاء داخلةً عليه للجمع.
قال أبو عُبيد: الصُّبْـرُ: الأرض التي فيها حصباءُ وليست بغليظة، ومنه قيل للحرّة: أمُّ صَبَّار.
ومما حُمِلَ على هذا قول العرب: وقعَ القومُ في أمّ صَبُّور، إذا وقعوا في أمر عظيم.
(صبع) الصاد والباء والعين أصل واحد، ثم يستعار، فالأصل إصبع الإنسان، واحدةُ أصابعه. قالوا: هي مؤنّثة.وقالوا: قد يذكَّر. وروي عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم أنَّه قال: "هل أنت إلاّ إصبعٌ دميتِ، وفي سبيل الله ما لقيتِ([9])" هكذا على التأنيث . ويقال: صَبَعَ فلان بفلانٍ، إذا أشار نحوه بإصبعه، مُغتاباً له.
والإصبع: الأثر الحسَن، وهذا مستعارٌ. ومثلٌ يقال: لفلانٍ في ماله إِصبَع، أي أثَرٌ جميل. ويقال للرَّاعي الحسنِ الرِّعْيَة للإِبل، الجميلِ الأَثَر فيها: إن له عليها إصبعاً. قال الرَّاعي يَصِفُ راعياً:
ضعيف العَصَا بادِي العُروقِ ترى لـه ** عليها إِذا ما أجدَبَ النَّاسُ إِصبعا([10])والصَّبْع: إِراقتُك ما في الإناء من بين إصبعَيك.
(صبغ) الصاد والباء والغين، أصلٌ واحدٌ، وهو تلوين الشَّيء بلونٍ ما. تقول: صبغته أصبغه([11]). ويُقال للرُّطَبة: قد صَبَّغَتْ. فأمَّا قولُه تعالى: صِبْغَةَ الله [البقرة 138] فقال قوم: هي فِطرتُهُ لخلْقِهِ. وقال آخرون: كلُّ ما تُقُرِّب به إلى الله تعالى صِبغة. والأصبغ: الفرس في طرف ذَنَبِه بياض. وذلك دون الأشكل([12])، والأوَّل مشبَّه بالشيء يُصْبَغ طرَفُهُ.
(صبي) الصاد والباء والحرف المعتلّ ثلاثةُ أصولٍ صحيحة: الأول يدلُّ على صغر السّنّ،  والثاني ريحٌ من الرياح، والثالث [الإِمالة([13])].
فالأوّل واحد الصِّبْيةَ والصِّبيان. ورأيته في صباه، أي صغره. والمصْبي: الكثير الصِّبيان. والصَّباء، ممدود الصِّبا، ويمدُّ مع الفتح([14]). أنشد أبو عمرو:
أصبحتُ لا يَحمِلُ بعضي بعضَا *** كأنما كانَ صَبَائي قَرْضَا([15])ومن الباب: صبا إلى الشّيء يصبُو؛ إذا مال قلبُهُ إليه. والاشتقاق واحد، والاسم الصَّبْوة. وقال العجَّاج في الصِّبا:
* وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ([16]) *
والثاني: ريح الصَّبَا، وهيَ التي تستقبل القبلة. يقال صبَتْ تصبُو.
الثالث: قول العرب: صَابيْتُ الرُّمح([17]).
فأمَّا المهموز فهو يدلُّ على خروجٍ وبروز. يقال صبأٍ من دينٍ إلى دين، أي خرج. وهو قولهم: صبأ نابُ البعير، إذا طلعَ. والخارجُ من دينٍ إلى دين صابئٍ، والجمع صابئون وصُبَّاءٌ.
--------------ــــ
([1]) للفرزدق في اللسان (جشر). وليس في ديوانه.
([2]) ديوان الأعشى 40. وقد سبق مع تخريجه في (رعف).
([3]) البيت لعنترة في ديوانه 158 واللسان (صبر).
([4]) في الأصل: "والصبورة"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) في الأصل: " كلفت به"، صوابه في المجمل. وأول العبارة في المجمل: "صبرت بفلان أصبر به صبرا".
([6]) في الجمهرة (1: 260).
([7]) الذي في الجمهرة أنه عمرو بن ملقط الطائي. وكذا صحح نسبة الشعر ابن بري، كما في اللسان. وانظر ديوان الأعشى 111 حيث قصيدة البيت  ولم يرو فيها.
([8]) صدره كما في ديوان الأعشى 244 واللسان (صبر):
* كأن ترنم الهاجات فيها *
([9]) هذا من الحديث الذي وافق وزن الشعر، وليس به.
([10]) أنشده في اللسان (صبع) وقال: "أي حاذق الرعية لا يضرب ضرباً شديداً".
([11]) في الأصل: "يقول لصبغه". ومُضارعه يقال بفتح الباء وكسرها وضمها.
([12]) الأشعل، بالعين المهملة. وفي الأصل: "الأشغل"، تحريف.
([13]) هذه الكلمة مبيض لها في الأصل. والكلام بعد يقتضيها أو يقتضي شبيهها.
([14]) أي إذا مد كان مفتوح الصاد.
([15]) أنشده في المجمل أيضاً، وقال: "وهذا لو قصر لم يضر".
([16]) ديوان العجاج 66. وأنشده في اللسان (19: 173) بدون نسبة.
([17]) فسره في المجمل بقوله: "هيأته للطعن". وفي اللسان: "أملته للطعن".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صبح**) **الصاد** ve **الباء** ve **الحاء** tek bir asıldır, düzenli. Ve o, renklerden bir renktir; “aslı kızıllıktır” dediler. Dediler ki: **الصُّبْحُ** kızıllığı sebebiyle **صُبْحاً** diye adlandırıldı; tıpkı **المِصْباح** kızıllığı sebebiyle **مِصْباحاً** diye adlandırıldığı gibi. Dediler ki: bundan dolayı **وجهٌ صَبيحٌ** denir. Ve **الصَّباح**: gündüzün nuru. Bu asıldır, sonra dallandırılır. Dediler ki: sabah içkisi için **الصَّبوح**; ve **اصطَبَحَ** etmiştir; ve o **الجاشِرِيَّة**dir. Dedi ki:
Eğer **الجاشريّة**yi sabah içkisi olarak içersek, bir emire aldırmayız *** emir, **الأَزْد**’den olsa bile([1])
Ve denir: “**أكذَبُ من الأخيذ الصَّبْحَان**”; sabah içkisi içirilmiş esiri kastediyorlar. Aslı şudur: bir kavim bir adamı esir aldı; onu mahallesinden sordular; o da onlara yalan söyledi ve uzak bir tarafa işaret etti; onu mızrakladılar; sabah içkisi olarak içtiği süt, kana önce geçti; bunun üzerine “**أكذَبُ من الأخيذ الصَّبْحَان**” dediler. Ve **المِصباح**: devedir; konakladığı yerde çöker de sabahlamadıkça doğrulup kalkmaz. Ve **التَّصَبُّح**: sabah vakti uyumaktır. Ve **يوم الصَّباح**: baskın günüdür. **الأعشى** dedi ki:
Onunla bin (deve) kanar, gönderildiği vakit  *** **غَدَاةَ الصَّبَاحِ** toz kalktığı zaman([2])
Ve denir: ona her günün **أصبوحةَ**sında geldim; ve onu **ذا صَبوح** olarak buluştum. Ve **المصابيح**: kendisiyle sabah içkisi içilen kadehlerdir. Ve denir: bize beşincinin **لصُبْح**’unda ve beşincinin **صِبْح**’ında geldi.

Ve ilk kelimeden: **الصَّبَح**: saçta kızıllığın şiddeti; denir: **أسدٌ أصبَحُ**.

(**صبر**) **الصاد** ve **الباء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi hapsetme, ikincisi şeyin üst tarafları, üçüncüsü taşlardan bir cinstir.

Birincisi: **الصَّبْر**, o hapsetmedir. Denir: **صَبَرْتُ** nefsimi o iş üzerine; yani onu hapsettim. Dedi:
Bunun için hür bir (kadın) olarak bilerek sabrettim *** korkağın nefsi yükselmeye yeltendiğinde demir atar([3])
Ve **المصبورة**([4]): ölüme karşı hapsedilmiş olandır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم, hayvanlardan bir şeyi **صَبْراً** (bağlayıp hedef yaparak) öldürmeyi yasakladı.

Babdan: **الصَّبِير**, o kefildir; ancak ona bu ad verildi, çünkü borç yükü üzerinde sabreder. Denir: **صَبَرْتُ** nefsimi onunla; **أَصبُر** **صَبْراً**; eğer onunla kefil olduysan([5]); ben de onunla **صبير**im. Ve **صبرتُ** insanı; eğer onu Allah ile yemin ettirdiysen, yeminin bütün gücüyle.

İkinciye gelince, dediler ki: her şeyin **صُبْر**’ü: onun en üstüdür. Dediler ki: kabın **أصبار**’ı: yanlarıdır; tekili **صُبْر**. Ve dedi:
*Onu, yanlarına kadar pıhtı ile doldurdum*

Üçüncü asla gelince: taşlardan **الصُّبْرة**: sertleşip kalınlaşan şeydir; çoğulu **صِبَارٌ**. Ve İbn Düreyd’in kitabında([6]): “**الصُّبَّارة**: demirden veya taştan bir parçadır” **الأعشى**’nın([7]) şu sözünde:
Kim **عَمْر**’a ulaştırır ki, kişi **صُبَارَه** olarak yaratılmadı.
İbn Düreyd dedi: Bağdatlılar “**صَبارهْ**” rivayet etti; bununla ne istediler bilmiyorum. Biz dedik: Bağdatlıların istediği, **الصِّبَار**’ın sertleşip kalınlaşan şey olduğuna dair rivayet edilendir. Ve o, **الأعشى**’nın sözünde:
*Sabahın az öncesinde **الصِّبَارِ**’ın sesleri([8])*
Bağdatlıların istediği budur; ve **الهاء** ona çoğul için dâhil olur.

Ebû Ubeyd dedi: **الصُّبْـرُ**: içinde çakıl bulunan ve kalın olmayan topraktır; bundan dolayı **الحرّة**ye “**أمُّ صَبَّار**” denildi.

Ve buna hamledilen şeylerden, Arapların sözü: kavim **أمّ صَبُّور**’a düştü; eğer büyük bir işe düştülerse.

(**صبع**) **الصاد** ve **الباء** ve **العين** tek bir asıldır; sonra ödünç alınır. Asıl, insanın **إصبع**’ıdır; parmaklarından biri. Dediler ki: o müennestir. Dediler ki: müzekker de yapılabilir. Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم’den rivayet edildi ki şöyle dedi: “Sen ancak bir **إصبعٌ**sın; kanadın; ve Allah yolunda ne ile karşılaştın([9])” işte böyle, müennes üzere. Ve denir: falan, falanla **صَبَعَ** etti; eğer ona doğru parmağıyla işaret ettiyse, onu gıybet ederek.

Ve **الإصبع**: güzel izdir; bu ödünç alınmıştır. Ve bir mesel denir: falanın malında **إِصبَع** vardır; yani güzel bir iz. Ve develer için güzel otlatan, onda güzel iz bırakan çobana denir: onun üzerinde bir **إصبع**ı vardır. **الرَّاعي**, bir çobanı vasfederek dedi:
Zayıf değnekli, damarları belirgin; görürsün onun *** üzerinde, insanlar kıtlığa düştüğünde, bir **إِصبعا**([10])
Ve **الصَّبْع**: iki parmağın arasından kaptakini dökmen.

(**صبغ**) **الصاد** ve **الباء** ve **الغين**, tek bir asıldır; o, bir şeyi bir renkle renklendirmektir. Dersin: onu **صبغته**; **أصبغه**([11]). Ve **الرُّطَبة** için denir: **صَبَّغَتْ**. Allah تعالى’nın sözüne gelince: **صِبْغَةَ الله** [البقرة 138]; bir kavim dedi: o, yaratıkları için onun fıtratıdır. Başkaları dedi: Allah تعالى’ya kendisiyle yakınlık kurulan her şey **صِبغة**dir. Ve **الأصبغ**: kuyruğunun ucunda beyazlık olan attır. Bu, **الأشكل**’den([12]) aşağıdır; birincisi, ucu boyanan şeye benzetilmiştir.

(**صبي**) **الصاد** ve **الباء** ve illetli harf üç sahih asıldır: birincisi yaşın küçüklüğüne delalet eder, ikincisi rüzgârlardan bir rüzgâr, üçüncüsü [**الإِمالة**([13])].

Birincisi, **الصِّبْيةَ** ve **الصِّبيان**’ın tekilidir. Ve onu **صباه**’ında gördüm; yani küçüklüğünde. Ve **المصْبي**: çok **الصِّبيان**lı olandır. Ve **الصَّباء**; uzatılmış **الصِّبا**dır; ve fetha ile birlikte uzatılır([14]). Ebû Amr inşad etti:
Sabahladım; bir kısmım bir kısmımı taşımıyor *** sanki **صَبَائي** kırpıntı idi([15])
Babdan: bir şeye **صبا** etti; **يصبُو**; eğer kalbi ona meyletti ise. Ve iştikak birdir; isim **الصَّبْوة**’dir. **العجَّاج**, **الصِّبا** hakkında dedi:
*** Ancak **الصِّبا**yı **الصَّبيُّ** getirir([16]) *

İkincisi: **ريح الصَّبَا**; o, kıbleyi karşılayan (rüzgâr)dır. Denir: **صبَتْ**; **تصبُو**.

Üçüncüsü: Arapların sözü: **صَابيْتُ الرُّمح**([17]).

Hemzeli olana gelince, o çıkış ve belirişe delalet eder. Denir: bir dinden bir dine **صبأٍ** etti; yani çıktı. Ve onların sözü: devenin dişi **صبأ** etti; eğer çıktıysa. Bir dinden bir dine çıkan **صابئٍ**dir; çoğulu **صابئون** ve **صُبَّاءٌ**dur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ب ي * * الصَّبْيُّ * الغلام والجمع * صِبْيةٌ * و * صِبْيانٌ * ويقال صبي بين * الصِّبَا * و * الصَّبَاءِ * إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية * صَبِيَّةٌ * والجمع * الصَّبَايَا * مثل مطية ومطايا و * الصِّبَا * أيضا من الشوق يقال منه * تَصَابَى * و * صَبَا * يصبو * صَبْوةً * و * صُبُّوّاً * أي مال إلى الجهل والفتوة و * صَبىَ صَبَاءً * مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و * الصَّبَا * ريح ومهبها المستوي أن تهب من مطلع الشمس إذا استوى الليل والنهار ومقابلتها الدبور كما مر في د ب ر تقول منه * صَبَتْ * من باب سما

##### Türkçe

* ص ب ي * * **الصَّبْيُّ** * oğlan çocuğu; çoğulu **صِبْيةٌ** ve **صِبْيانٌ**’dır. Ve “**الصِّبَا** ile **الصَّبَاءِ** arasında bir **صبي**” denir; eğer (harf) fetha ile okunursa uzatırsın, eğer kesra ile okunursa kısaltırsın. Kız çocuğu **صَبِيَّةٌ**’dir; çoğulu **الصَّبَايَا**’dır; **مطية** ve **مطايا** gibi. Ve **الصِّبَا** ayrıca şevkten (olan şey)dir; ondan **تَصَابَى** ve **صَبَا** (fiilleri) söylenir; **صَبَا** **يصبو** **صَبْوةً** ve **صُبُّوّاً** (olarak); yani cehalete ve gençliğe meyletti. Ve **صَبىَ صَبَاءً** (denir); “**سمع سماعا**” gibi; yani çocuklarla oynadı. Ve **الصَّبَا** bir rüzgârdır; esiş yeri, gece ile gündüz eşit olduğunda güneşin doğduğu yerden esmesidir. Onun karşılığı **الدبور**’dur; **د ب ر**’de geçtiği üzere. Ondan (şöyle) dersin: **صَبَتْ**; **سما** babından.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَبَى
صَبَى A ( n. ac. صَبَاْي 22A ),
a.  see supra (a) .

صَاْبَيَ
صَاْبَيَ III ,
a.  Inclined ( spear ); put back, sheathed ( sword ).

أَصْبَيَ
أَصْبَيَ IV ,
a.  Captivated, fascinated.

تَصَبَّيَ
تَصَبَّيَ V ,
a.  Deceived, beguiled; seduced.

تَصَاْبَيَ
تَصَاْبَيَ VI ,  اِسْتَصْبَيَ X ,
a.  see I (a) .

صَبْوَة
صَبْوَة [ 1t ],
a.  Boyishness; youthful folly.

صَبًا
صَبًا [ 4A ] , ( pl. أَصْبَآء [ 38A ] ,

صَبَوَات
صَبَوَات ),
a.  East wind.

b.  Breeze; zephyr.

صِبًا
صِبًا [ 7A ],
a.  Inclination, liking.

b.  Amorous dalliance.

صَابِيَة
صَابِيَة [ 21t ],
a.  North-east wind.

صَبِيّ
صَبِيّ [ 25I ] , ( pl. صِبْيَة [ 2tI ] ,

أَصْبِيَة
أَصْبِيَة [ 15tI ] ,  صُِبْيَان [ صِبْيَاْن 34 صَبڤيَ I ,  35I ]),
a.  Boy; youth, lad.

صَبِيَّة
صَبِيَّة [ 25tI ] , ( pl. صَبَايَا ),
a.  Girl; maiden; lass.

##### Türkçe

**صَبَى**
**صَبَى** A (n. ac. **صَبَاْي** 22A),
a. yukarıda (a)’ya bak.

**صَاْبَيَ**
**صَاْبَيَ** III,
a. Eğdi (mızrağı); geri koydu, kınına soktu (kılıcı).

**أَصْبَيَ**
**أَصْبَيَ** IV,
a. Büyülendi, hayran kaldı.

**تَصَبَّيَ**
**تَصَبَّيَ** V,
a. Aldatıldı, kandırıldı; baştan çıkarıldı.

**تَصَاْبَيَ**
**تَصَاْبَيَ** VI, **اِسْتَصْبَيَ** X,
a. I (a)’ya bak.

**صَبْوَة**
**صَبْوَة** [1t],
a. Oğlansı oluş; gençlik budalalığı.

**صَبًا**
**صَبًا** [4A], (pl. **أَصْبَآء** [38A],

**صَبَوَات**
**صَبَوَات**),
a. Doğu rüzgârı.

b. Esinti; hafif rüzgâr.

**صِبًا**
**صِبًا** [7A],
a. Meyil, hoşlanma.

b. Âşıkça oynaşma.

**صَابِيَة**
**صَابِيَة** [21t],
a. Kuzey-doğu rüzgârı.

**صَبِيّ**
**صَبِيّ** [25I], (pl. **صِبْيَة** [2tI],

**أَصْبِيَة**
**أَصْبِيَة** [15tI], **صُِبْيَان** [**صِبْيَاْن** 34 **صَبڤيَ** I, 35I]),
a. Oğlan; genç, delikanlı.

**صَبِيَّة**
**صَبِيَّة** [25tI], (pl. **صَبَايَا**),
a. Kız; genç kız; kız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صبي
صَبِيَ - يَصْبَى - صَبِيّ - صَبِيَّاً
صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتد منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي
صَبِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَبِيَ - يَصْبَى ": الطفل منذ الولادة وحتى نهاية السنة الرابعة من عمره، والتي يكون فيه كثير الميل للملاطفة والتحبب
صَبِيَّاً: حال من " صَبِيّ ": وهو بحال ووقت " الصبا "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مراحل النمو والكبر بالعمر في البشر"، وهي:
جَنَّ - يَجِنُّ، صَبِيَ - يَصْبَى، طَفُلَ - يَطْفُلُ، فَتِيَ - يَفْتَى (فَتُوَ - يَفْتُو)، كَهَلَ - يَكْهَلُ، شَاخَ - يَشِيْخُ
يفرق لفظاً:
صَبَا - يَصْبُوْ + كائن + إلى كائن أو شيء: يميل للملاطفة والأنس والتحبب إلى الكائن أو الشيء
صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتدة منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي

صبي - صبيا
 	﴿يايحيى خذ الكتاب بقوة وآتيناه الحكم صبيا(12)﴾ مريم ﴿فأشارت إليه قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا (29)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [صبا] ص ب ا: الصَّبْيُّ الغلام والجمع صِبْيةٌ و صِبْيانٌ ويقال صبي بين الصِّبَا و الصَّبَاءِ إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية صَبِيَّةٌ والجمع الصَّبَايَا مثل مطية ومطايا و الصِّبَا أيضا من الشوق يقال منه تَصَابَى و صَبَا يصبو صَبْوةً و صُبُّوّاً أي مال إلى الجهل والفتوة و صَبىَ صَبَاءً مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و الصَّبَا ريح ومهبها المستوي أن تهب من مطلع الشمس إذا استوى الليل والنهار ومقابلتها الدبور كما مر في د ب ر تقول منه صَبَتْ من باب سما
الراغب
صبا
- الصبي: من لم يبلغ الحلم، ورجل مصب: ذو صبيان. قال تعالى: }قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا﴿[مريم/29]. وصبيا فلان يصبو صبوا وصبوة: إذا نزع واشتاق، وفعل فعل الصبيان. قال:﴾أصب إليهن وأكن من الجاهلين﴿[يوسف/33]، وأصباني فصبوت، والصبا: الريح المستقبل للقبلة. وصابيت السيف: أغمدته مقلوبا، وصابيت الرمح: أملته، وهيأته للطعن. والصابئون: قوم كانوا على دين نوح، وقيل لكل خارج من الدين إلى دين آخر: صابئ، من قولهم: صبأ ناب البعير: إذا طلع، ومن قرأ:﴾صابين﴿(وهي قراءة نافع وأبي جعفر المدنيين. الإتحاف 138) فقد قيل: على تخفيف الهمز كقوله:﴾لا يأكله إلا الخاطون﴿(وهي قراءة أبي جعفر) [الحاقة/ 37]، وقد قيل: بل هو من قولهم: صبا يصبو، قال تعالى:﴾والصابئين والنصارى﴿[الحج/17]. وقال أيضا:﴾والنصارى والصابئين{ [البقرة/62].
ملخص اللسان
1.     الصَّبْوَة:جَهْلَة الفُتُوَّةِ واللَّهْوِ من الغَزَل،ومنه التَّصابي والصِّبا. صَبا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبىً  وصَباءً. والصِّبْوَة: جمع الصَّبيِّ، والصِّبْيةُ لغة، والمصدر الصِّبا.
2.     يقال: رأَيتُه في صِباهُ أَي في صِغَرِه.والصَّبيُّ: من لَدُنْ يُولَد إِلى أَنْ يُفْطَم،
3.     والصبيُّ:الغلامُ، والجمع صِبْيَة وصِبْيانٌ،وهو من الواو،
4.     وصَبِيَ صِباً: فَعَلَ فِعْلَ الصِّبْيانِ.
5.     وأَصْبَتِ المرأَة، فهي مُصْبٍ إِذا كان لها ولدٌ صَبيٌّ أَو ولدٌ ذكرٌ  أَو أُنثى.
6.     والصِّبا من الشَّوْق يقال منه: تَصابَى وصَبا يصْبُو صَبْوةً وصُبُوّاً  أَي مالَ إِلى الجهل والفُتوَّةِ.
7.     وشابٌّ ليست له صَبْوةٌ أَي  مَيْلٌ إِلى الهَوَى، وهي المَرَّةُ منه.
8.     وصَبِيَ صَباءً مثلُ سَمِعَ سَماعاً أَي لَعِبَ مع الصِّبْيانِ.
9.     وصَبا  إِليه صَبْوةً وصُبُوّاً: حَنَّ.
10.                        وأَصْبَتْه المرأَةُ وتَصَبَّتْه: شاقَتْه ودَعَتْه إِلى الصِّبا فحَنَّ لها وصَبا إِليها.
11.                        وصَبِيَ: مالَ،وصَبَتِ النَّخْلةُ تَصْبُو: مالتْ إِلى الفُحَّال البعيد منها. وصَبَت  الراعِيَةُ تَصْبُو صُبُوّاً: أَمالتْ رأْسَها فوضعَتْه في المرْعى.وصابى رُمْحَه: أَماله للطَّعن به؛
12.                        والصَّبا: ريحٌ معروفة تُقابل الدَّبُور.والصَّبا رِيحٌ تَسْتَقبلُ البيتَ،  قيل: لأَنَّها تحِنُّ إِلى البيت.
13.                        والصَّبِيُّ: ناظرُ العَين،
14.                        الصَّبِيَّان مُلْتَقى  اللَّحْيَين الأَسْفَلين.
15.                        الصَّبيُّ رأْس العَظْم الذي هو أَسْفلُ من شَحمَة الأُذنِ بنحو من ثلاث أَصابعَ مَضْمُومة.
16.                        وصَبيُّ السيَّف: حَدُّه،
17.                        والصَّبِيُّ: رأْسُ القَدم.
لسان العرب
● - صبا: الصَّبْوَة: جَهْلَة الفُتُوَّةِ واللَّهْوِ  من الغَزَل، ومنه التَّصابي والصِّبا. صَبا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبىً  وصَباءً. والصِّبْوَة: جمع الصَّبيِّ، والصِّبْيةُ لغة، والمصدر الصِّبا.  يقال: رأَيتُه في صِباهُ أَي في صِغَرِه. وقال غيره: رأَيتُه في صَبائِه  أَي في صِغَره.  والصَّبيُّ: من لَدُنْ يُولَد إِلى أَنْ يُفْطَم، والجمع أَصْبِيَةٌ  وصِبْوةٌ وصِبْيَةٌ  (* قوله «وصبية» هي مثلثة كما في القاموس. وقوله «صبوان  وصبيان» هما بالكسر والضم كما في القاموس). وصَبْيَةٌ وصِبْوانً  وصُبْوانٌ وصِبْيانٌ، قلبوا الواو فيها ياءً للكسرة التي قبلها ولم يعتدُّوا  بالساكن حاجِزاً حَصيناً لضَعْفِه بالسكون، وقد يجوز أَن يكونوا آثَرُوا  الياءَ لخِفَّتها وأَنهم لم يُراعوا قرْبَ الكسرة، والأَول أَحسنُ، وأَما قول  بعضهم صُبْيانٌ، بضم الصاد والياء بحالها التي هي عليها في لغة من كَس،  وتصغير، ففيه من النظر أَنه ضمَّ الصاد بعد أَن قُلِبَت الواوُ ياءً في  لغة من كَسَر فقال صُبيان، فلما قُلِبَت الواوُ ياءً للكسرة وضمت الصاد  بعد ذلك أُقِرَّت الياءُ صِبْيَة أُصَْيبِيَةٌ، وتصغير أَصْبِيَة صُبَيَّة،  كلاهما على غير قياس؛ هذا قول سيبويه؛ وأَنشد لرؤبة:  صُبَيَّةً على الدُّخَانِ رُمْكا،  ما إِنْ عَدا أَكْبَرُهم أَنْ زَكَّا  قال ابن سيده: وعندي أَنَّ صُبَيَّة تصغي صِبْيَةٍ، وأُصَيْبِيَة تصغيرُ  أَصْبِية، ليكون كلُّ شيءٍ منهما على بناء مُكَبَّره. والصبيُّ:  الغلامُ، والجمع صِبْيَة وصِبْيانٌ، وهو من الواو، قال: ولم يقولوا أَصْبِيَة  استغناءً بصِبْيةٍ كما لم يقولوا أَغْلِمَة استغناءً بِغلْمة، وتصغير  صِبْيَةٍ صُبَيَّةٌ في القياس. وفي الحديث: أَنه رأَى حَسَناً يَلْعَبُ مع  صِبْوةٍ في السِّكَّة؛ الصِّبْوة والصِّبْيَة: جمعُ صَبِيٍّ، والواو هو  القياس وإِن كانت الياءُ أَكثر استعمالاً. وفي حديث أُمِّ سَلَمَة: لمَّا  خَطبها رسولُ  الله، صلى الله عليه وسلم، قالت إِني امرأَةٌ مُصْبِيةٌ مُوتِمَةٌ أَي  ذاتُ صِبْيْانٍ وأَيتامٍ، وقد جاء في الشعر أُصَيْبِيَة كأَنه تصغيرُ  أَصْبِيَةٍ، قال الشاعر عبد الله بن الحجاج التغلبي:  ارْحَمْ أُصَيْبِيَتي الذين كأَنهمْ  حِجْلى، تَدَرَّجُ في الشَّرَبَّةِ، وُقَّعُ  ويقال: صَبِيٌّ بيِّنُ الصِّبا والصَّباءِ، إِذا فتحت الصاد مدَدْت،  وإِذا كسَرْت قصَرْت؛ قال سُوَيْدُ بن كُراع:  فهلْ يُعْذَرَنْ ذُو شَيْبَةٍ بصَبائِه؟  وهلْ يُحمَدَنْ بالصَّبرِ، إِنْ كان يَصبِرُ؟  والجارية صَبيَّةٌ، والجمع صَبايا مثلُ مَطِيَّةٍ ومَطايا. وصَبِيَ  صِباً: فَعَلَ فِعْلَ الصِّبْيانِ.  وأَصْبَتِ المرأَة، فهي مُصْبٍ إِذا كان لها ولدٌ صَبيٌّ أَو ولدٌ ذكرٌ  أَو أُنثى.وامرأَةٌ مُصْبِيَةٌ، بالهاء: ذاتُ صِبْيةٍ. التهذيب: امرأَةٌ  مُصْبٍ، بلا هاءٍ، معها صَبيٌّ. ابن شميل: يقال للجارية صَبِيَّة وصبيٌّ،  وصَبايا للجماعة، والصِّبْيانُ للغِلْمان.  والصِّبا من الشَّوْق يقال منه: تَصابَى وصَبا يصْبُو صَبْوةً وصُبُوّاً  أَي مالَ إِلى الجهل والفُتوَّةِ. وفي حديث الفِتنِ: لَتَعُودُنَّ فيها  أَساوِدَ صُبّىً؛ هي جمعُ صابٍ كغازٍ وغُزّىً، وهم الذين يَصْبُون إِلى  الفتنة أَي يميلون إِليها، وقيل: إِنما هو صُبّاءٌ جمع صابِئٍ بالهمز  كشاهِدٍ وشُهَّادٍ، ويروى: صُبّ، وذكر في موضعه. وفي حديث هَوازِنَ: قال  دُرَيد ابنُ الصِّمَّة ثم الْقَ الصُّبَّى على مُتُونِ الخيل أَي الذين  يَشْتَهُون الحَرْبَ ويميلون إِليها ويحبُّون التقدُّم فيها والبِراز.  ويقال: صَبا إِلى اللَّهْوِ صَباً وصُبُوّاً وصَبْوةً؛ قال زيدُ بنُ  ضَبَّة:  إِلى هنْدٍ صَبا قَلْبي،  وهِنْدٌ مِثْلُها يُصْبِي  وفي حديث الحسن بن علي، رضي الله عنهما: واللهِ ما تَرَكَ ذَهَباً ولا  فِضَّةً ولا شيئاً يُصْبَى إِليه. وفي الحديث: وشابٌّ ليست له صَبْوةٌ أَي  مَيْلٌ إِلى الهَوَى، وهي المَرَّةُ منه. وفي حديث النخعي: كان  يُعْجِبُهم أَن يكون للغلامِ إِذا نشَأَ صَبْوةٌ، وذلك لأَنه إِذا تاب وارْعَوَى  كان أَشدّ لاجتهاده في الطاعة وأَكثرَ لنَدَمِه على ما فَرَط منه،  وأَبْعَدَ له من أَنْ يُعْجَبَ بعمَله أَو يتَّكِلَ عليه. وأَصْبَتْه الجاريةُ  وصَبِيَ صَباءً مثلُ سَمِعَ سَماعاً أَي لَعِبَ مع الصِّبْيانِ. وصَبا  إِليه صَبْوةً وصُبُوّاً: حَنَّ. وكانت قريشٌ تُسَمي أَصحاب النبي، صلى  الله عليه وسلم، صُباةً. وأَصْبَتْه المرأَةُ وتَصَبَّتْه: شاقَتْه ودَعَتْه  إِلى الصِّبا فحَنَّ لها وصَبا إِليها. وصَبِيَ: مالَ، وكذلك صَبَتْ  إِليه وصَبِيَتْ، وتَصَبَّاها هو: دَعاها إِلى مِثْل ذلك، وتَصَبَّاها  أَيضاً: خدَعها وفَتَنها؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  لعَمْرُك لا أَدْنُو لأَمْر دَنِيَّةٍ،  ولا أَتَصَبَّى آصراتِ خَليلِ  قال ثعلب: لا أَتَصَبَّى لا أَطْلُب خديعَة حُرْمَة خَليلٍ ولا أَدْعوها  إِلى الصِّبا، والآصِراتُ: المُمْسِكاتُ الثَّوابتُ كإِصارِ البَيْتِ،  وهو الحبْلُ من حبال الخِباءِ. وفي التنزيل العزيز في خبر يوسف، عليه  السلام: وإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِليهنَّ؛ قال أَبو  الهيثم: صَبا فُلان إِلى فلانة وصَبا لها يَصْبُو صَباً مَنْقُوصٌ وصَبْوةً  أَي مالَ إِليها. قال: وصَبا يَصْبُو، فهو صابٍ وصَبِيٌّ مثل قادرٍ  وقَديرٍ، قال: وقال بعضهم إِذا قالوا صَبيٌّ فهو بمعنى فَعول، وهو الكثير  الإِتْيان للصِّبا، قال: وهذا خطأٌ، لو كان كذلك لقالوا صَبُوٌّ، كما قالوا  دَعُوٌّ وسَمُوٌ ولَهُوٌّ في ذوات الواو، وأَما البكِيُّ فهو بمعنى  فَعُولٍ أَي كثير البُكاء لأَن أَصْله بَكُويٌ؛ وأَنشد:  وإِنَّما يأْتي الصِّبا الصَّبيُّ  ويقال: أَصْبى فلان عِرْس فلان إِذا اسْتَمالها.  وصَبَتِ النَّخْلةُ تَصْبُو: مالتْ إِلى الفُحَّال البعيد منها. وصَبَت  الراعِيَةُ تَصْبُو صُبُوّاً: أَمالتْ رأْسَها فوضعَتْه في المرْعى.  وصابى رُمْحَه: أَماله للطَّعن به؛ قال النابغة الجعدي:  مُصابينَ خِرْصانَ الوَشِيجِ كأَنَّنا،  لأَعدائِنا، نُكْبٌ، إِذا الطعنُ أَفقَرا  وصابى رمحه إِذا صَدَّر سِنانه إِلى الأَرض للطَّعن به. وفي الحديث: لا  يُصَبِّي رأْسَه في الرُّكُوعِ أَي لا يخفِضُه كثيراً ولا يُميلُه إِلى  الأَرضِ، مِنْ صَبا إِلى الشيء يَصبُو إِذا مالَ، وصَبَّى رأْسه، شُدِّد  للتكثير، وقيل: هو مهموز من صَبأَ إِذا خرج من دِين إِلى دين. قال  الأَزهري: الصواب لا يُصَوِّبُ، ويروى لا يَصُبُّ.  والصَّبا: ريحٌ معروفة تُقابل الدَّبُور. الصحاح: الصَّبا ريحٌ  ومَهَبُّها المُسْتَوِي أَن تَهُبَّ من موضع مطلع الشمس إِذا اسْتَوى الليلُ  والنهارُ ونيِّحتُها الدَّبُور. المحكم: والصَّبا رِيحٌ تَسْتَقبلُ البيتَ،  قيل: لأَنَّها تحِنُّ إِلى البيت. وقال ابن الأَعرابي: مَهَبُّ الصَّبا من  مطْلع الثُّرَيَّا إِلى بنات نَعْش، من تذكرة أَبي عليّ، تكون اسماً  وصِفة، وتَثْنيته صَبَوانِ وصَبَيانِ؛ عن اللحياني، والجمع صَبَواتٌ  وأَصْباءٌ. وقد صَبت الريح تَصْبُو صُبُوّاً وصَباً.  وصُبيَ القومُ: أَصابَتْهُمُ الصَّبا، وأَصْبَوْا: دخلوا في الصَّبا،  وتزعمُ العَرَب أَنَّ الدَّبُور تُزْعِج السَّحاب وتُشْخِصُه في الهواء ثم  تسوقُه، فإِذا علا كشَفَتْ عنه واستقبلته الصَّبا فوزَّع بعضَه على بعض  حتى يصيرَ كِسْفاً واحداً، والجَنُوبُ تُلْحِقُ روادفَه به وتُمِدُّه من  المَدد، والشَّمالُ تمزِّقُ السَّحاب. والصابيَة: النُّكَيْباءُ التي تجري  بين الصَّبا والشَّمال. والصَّبِيُّ: ناظرُ العَين، وعَزاه كراعٌ إِلى  العامة. والصَّبيَّان: جانِبا الرَّحْل. والصَّبيَّان، على فعيلان:  طَرَفا اللَّحْيَين للبَعِير وغيره، وقيل: هما الحرْفان المُنْخِيان من وسَط  اللَّحْيَين من ظاهِرهِما؛ قال ذو الرمة:  تُغَنِّيه، من بين الصَّبِيَّيْن، أُبْنَةٌ  نَهُومٌ، إِذا ما ارْتَدَّ فيها سَحِيلُها  الأُبْنَةُ ههنا: غَلْصَمَتُه. وقال شمر: الصَّبِيَّان مُلْتَقى  اللَّحْيَين الأَسْفَلين. وقال أَبو زيد: الصَّبيَّان ما دَقَّ من  أَسافِلِاللَّحْيَين، قال: والرَّأْدانِ هُما أَعْلى اللحْيَين عند الماضغتَين،  ويقال الرُّؤْدانِ أَيضاً؛ وقال أَبو صدقة العجلي يصف فرساً:  عارٍ منَ اللَّحْم صَبِيَّا اللَّحَيْينْ،  مُؤَلَّلُ الأُذْن أَسِيلُ الخَدَّيْنْ  وقيل: الصَّبيُّ رأْس العَظْم الذي هو أَسْفلُ من شَحمَة الأُذنِ بنحو  من ثلاث أَصابعَ مَضْمُومة. والصَّبِيُّ من السَّيف: ما دُون الظُّبَةِ  قليلاً. وصَبيُّ السيَّف: حَدُّه، وقيل: عَيْرُه الناتئُ في وَسَطِه،  وكذلك السِّنانُ. والصَّبِيُّ: رأْسُ القَدم. التهذيب: الصَّبيُّ من القَدم  ما بين حِمارتِها إِلى الأَصابِع.  وصابى سيفَه: جعله في غِمْده مَقلوباً، وكذلك صابَيْتُه أَنا. وإِذا  أَغْمَد الرجلُ سَيفاً مقلوباً قيل: قد صابى سَيفَه يُصابيه؛ وأَنشد ابن بري  لعِمْران بن حَطَّان يصف رجلاً:  لم تُلْهِه أَوْبَةٌ عن رَمْيِ أَسْهُمِه،  وسَيْفه لا مُصاباةٌ ولا عَطَل  وصابَيْتُ الرُّمح: أَمَلْتُه للطَّعْن. وصابى البيتَ: أَنْشَده فلم  يُقِمْه. وصابى الكلام: لم يُجْرِه على وجهه. ويقال: صابى البعيرُ مشافِره  إِذا قلبها عند الشُّرب؛ وقال ابن مقبل يذكر إِبلاً:  يُصابِينَها، وهي مَثْنِيَّةٌ  كَثَنْي السُّبُوت حُذينَ المِثالا  وقال أَبو زيد: صابَيْنا عن الحَمْض عدَلْنا.
مقاييس اللغة:
(صبي) الصاد والباء والحرف المعتلّ ثلاثةُ أصولٍ صحيحة: الأول يدلُّ على صغر السّنّ،  والثاني ريحٌ من الرياح، والثالث [الإِمالة([13])].
فالأوّل واحد الصِّبْيةَ والصِّبيان. ورأيته في صباه، أي صغره. والمصْبي: الكثير الصِّبيان. والصَّباء، ممدود الصِّبا، ويمدُّ مع الفتح([14]). أنشد أبو عمرو:
أصبحتُ لا يَحمِلُ بعضي بعضَا *** كأنما كانَ صَبَائي قَرْضَا([15])
ومن الباب: صبا إلى الشّيء يصبُو؛ إذا مال قلبُهُ إليه. والاشتقاق واحد، والاسم الصَّبْوة. وقال العجَّاج في الصِّبا:
* وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ([16]) *
والثاني: ريح الصَّبَا، وهيَ التي تستقبل القبلة. يقال صبَتْ تصبُو.
الثالث: قول العرب: صَابيْتُ الرُّمح([17]).
فأمَّا المهموز فهو يدلُّ على خروجٍ وبروز. يقال صبأٍ من دينٍ إلى دين، أي خرج. وهو قولهم: صبأ نابُ البعير، إذا طلعَ. والخارجُ من دينٍ إلى دين صابئٍ، والجمع صابئون وصُبَّاءٌ.
القاموس المحيط:
و الصَّبْوَةُ جَهْلَةُ الفُتُوَّةِ، صَبَا صَبْواً وصُبُوّاً وصِبَاً وصَباءً. والصَّبِيُّ من لم يُفْطَم بعدُ، وناظِرُ العَيْن، وعَظْمٌ أسْفَلَ من شَحْمةِ الْأُذُنَيْنِ، وحَدُّ السَّيْفِ، أو غيره الناتِىءُ في وَسَطِهِ، ورأسُ القومِ، وطَرَفُ اللَّحْيَيْنِ ج أصْبِيَةٌ وأصْبٍ وصِبْوَةٌ وصَبْيَةٌ وصِبْيَةٌ وصِبْوانٌ وصِبْياٌ، وتُضَمُّ هذه الثلاثةُ. وَصَبِيَ، كَرَضِيَ فَعَلَ فِعْلَهُ، و إليها حَنَّ، كصَبَا صَبْوَةً وصُبْوَةً وصُبُوًّا.
وأصْبَتْهُ المرأةُ، وتَصَبَّتْهُ: شاقَتْهُ، ودَعَتْه إلى الصِبَا فَحَنَّ إليها. وتَصَبَّاهَا وتَصاباها: خَدَعَها، وفَتَنَها. وصَبَتِ النَّخْلَةُ: مالَتْ إلى الفُحَّالِ البَعيدِ منها، و الراعِيَةُ صُبُوًّا: أمالَتْ رأسَها فَوَضَعَتْه في المَرْعَى. وصابَى رُمْحَه: أمالَهُ للطَّعْنِ. والصَّبا: رِيحٌ مَهَبُّها من مَطْلَعِ الثُّرَيَّا إلى بَناتِ نَعْشٍ، وتُثَنَّى صَبَوانِ وصَبَيانِ ج: صَبَواتٌ وأصْباءٌ. وصَبَتْ صَباءً وصُبُوًّا: هَبَّتْ.
وصُبِيَ القومُ، كعُنِيَ: أصابَتْهُمْ. وأصْبَوا: دَخَلوا فيها. وصابَى البَيْتَ: أنْشَدَه، فلم يُقِمْهُ، و الكلام: لم يُجْرِهِ على وجهِه، و بِناءَهُ: أمَالَهُ، و البَعيرُ مَشَافِرَهُ: قَلَبَها عندَ الشُّرْبِ، و السَّيْفَ: أغْمَدَه مَقْلوباً. والمُصابِيَةُ: الداهِيَةُ. وامرأةٌ مُصبِيَةٌ ومُصْبٍ: ذاتُ صَبِيٍّ.
والصابِيَةُ: النَّكْباءُ تَجْرِي بين الصَّبا والشَّمالِ. وصُبَيٌّ، كسُمَيٍّ: ابنُ مَعْبَد، تابِعِيٌّ، وابنُ أشْعَثَ: تابعُ التابِعِيِّ. وأُمُّ صُبَيَّةَ، كسُمَيَّةَ: صَحابِيَّةٌ جُهَنِيَّةٌ.
تاج العروس:
( والصبوة جهلة الفتوة ) كمغا في المحكم زاد الليث واللهو من الغزل ( صبا ) يصبو ( صبوا ) بالفتح ( وصبوا ) كعلو ( وصبى ) بالكسر منقوص ( وصباء ) كسحاب يقال كان ذلك في صباه وصبائه قال الجوهرى إذا افتحت الصاد مددت وإذا كسرت قصرت ( والصبى من لم يفطم بعد ) وفى المحكم من لدن يولد الى الفطام وفى التهذيب قال بعضهم صبى بمعنى فعول وهو الكثير الاتيان للصبا قال أبو الهيثم وهذا خطأ لو كان كذلك لقالوا صبو كما قالوا دعو وسمو ولهو في ذوات الواو وأما البكى فهو بمعنى فعول أي كثير البكاء لان أصله بكوى ( و ) الصبى ( ناظر العين ) وعزاه كراع الى العامة ( و ) الصبى رأس ( عظم أسفل من شحمة الاذنين ) بنحو من ثلاث أصابع مضمومة ( و ) الصبى ( حد السيف ) يقال ضربت بصبى السيف وهو مجاز ( أو غيره ) هكذا هو في النسخ بالغين المعجمة وكسر الراء وهو غلط والصواب أو عيره ( الناتئ في وسطه ) وكذا السنان وفى الاساس صبى السيف ما دون ظبته ( و ) الصبى ( رأس القوم ) هكذا في النسخ والصواب رأس القدم كما هو نص المحكم والاساس قال وبه وجع في صبى قدمه وهو ما بين حمارتها الى الاصابع ( و ) الصبى ( طرف اللحيين ) وهما صبيان من البعير وغيره وقيل هما الحرفان المنحنيان من وسط اللحيين من ظاهرهما وأنشد الجوهرى لأبى صدقة العجلى يصف فرسا عار من اللحم صبيا اللحيين * مؤلل الاذن اسيل الخدين وفى الاساس اضطرب صبياه رأدا حنكه وقيل ما استدق من طرفيهما وهو مجاز ( ج أصبية ) كرمى وأرمية وهو في المحكم وأنكره الجوهرى فقال ولم يقولوا أصبية استغناء بصبية كما لم يقولوا أغلمة استغناء بغلمة ( وأصب ) كأدل ( وصبوة ) بالكسر ومنه الحديث رأى حسينا يلعب مع صبوة في السكة قال ابن الاثير الواو والقياس ( وصبية ) بالفتح ( وصبية وصبوان وصبيان ) الثلاثة بالكسر ( وتضم هذه الثلاثة ) قلبوا الواو في صبيان ياء للكسرة التى قبلها ولم يعتدوا بالساكن حاجزا حصينا لضعفه بالسكون وقد يجوز أن يكونوا آثروا الياء لخفتها وأنهم لم يراعو قرب الكسرة والاول أحسن وأما قول بعضهم صبيان بالضم والياء ففيه من النظر أنه ضمها بعد قلب الواو ياء في لغة من كسر فلما قلبت الواو ياء للكسرة وضمت الصاد بعد ذلك أقرت الياء بحالها التى عليها في لغة من كسر كذا في المحكم ( وصبى كرضى فعل فعله ) أي فعل الصبا وفى المحكم فعل الصبيان وفى الصحاح صبى صباء مثال سمع سماعا أي لعب مع الصبيان ( و ) صبى ( إليها ) أي الى المرأة ولم يسبق لها ذكر ( حن كصبا ) كدعا ( صبوة ) بالفتح ( وصبوة ) بالضم
( وصبوا ) كعلو واقتصر الجوهرى على اللغة الاخيرة ( وأصبته المرأة وتصبته ) أي ( شاقته ودعته الى الصبا فحن إليها ) وكذا صبيت إليه ( وتصباها وتصاباها ) إذا ( خدعها وفتنها ) ومنه قول الشاعر لعمرك لا أدنو لأمر دنية * ولا أتصبى آصرات خليلي ( وصبت النخلة ) تصبو هكذا هو في المحكم إذا ( مالت الى الفحال البعيد منها و ) صبيت ( الراعية صبوا ) كعلو ( أمالت رأسها فوضعته في المرعى ) كذا في المحكم ( وصابى رمحه ) مصاباة ( أما له للطعن ) به نقله الجوهرى وابن سيده وفى التهذيب إذا حد رسنانه الى الارض للطعن ( والصبا ) بالفتح والقصر ( ريح ) معروفة تقابل الدبور سميت بذلك لانها تستقبل البيت وكانها تحن إليه قال ابن الاعرابي ( مهبها من مطلع الثريا بنات نعش ) تكون اسما وصفة وفى الصحاح مهبها المستوى أن تهب من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليل والنهار وتزعم العرب أن الدبور تزعج السحاب وتشخصه في الهواء ثم تسوقه فإذا علا كشفت عنه واستقبلته الصبا فوزعت بعضه على بعض حتى يصير كسفا واحد والجنوب تلحق روادفه به وتمده من المددو الشمال تمزق السحاب ( وتثنى صبوان وصبيان ) بالتحريك فيهما ( ج صبوات ) بالتحريك ( وأصباءو ) تقول منه ( صبت ) تصبو ( صباء ) هكذا في النسخ بالمدو في المحكم بالقصر ( وصبوا ) كعلو واقتصر الجوهرى على الاخير ( هبت وصبى القوم كعنى اصابتهم ) الصبا ( وأصبوا دخلوا فيها وصابى البيت ) من الشعر ( أنشده فلم يقمه ) في انشاده ( و ) صابى ( الكلام لم يجره على وجهه ) يقال مالك تصابى الكلام ( و ) صابى ( بناءه أماله و ) صابى ( البعير مشافره ) إذا ( قلبها عند الشرب ) ومنه قول ابن مقبل يذكر ابلا تصابينها وهى مثنية * كثنى السبوت حذين المثالا ( و ) صابى ( اليف أغمده ) في القراب ( مقلوبا ) وفى الاساس صابى سيفه وسكينه قربه على غير وجهه المستقيم وتقول لمن يناولك السكين صاب سكينك أي اقلبه واجعل مقبضه الى وتقول إذا ناولت السكين فصابه ومل الى أخيك بنصابه * قلت ومناولته طولا من النصاب لم يرتضه الظرفاء وقالوا انما يناول عرضا جهة النصاب ( والمصابية الداهية ) التى تغير حال الانسان ( وامرأة مصبية ومصب ) بلا هاء الاخيرة عن الكسائي ( ذات صبى ) وقد أصبت وفى الصحاح أصبت المرأة إذا كان لها صبى وولد ذكر أو أنثى وامرأة مصيبة ذات صبية وفى الاساس ذات صبيان واقتصر الازهرى على مصب ( والصابية النكباء ) التى ( تجرى بين الصبا والشمال )
نقله الجوهرى ( وصبى كسمى ابن معبد ) الثعلبي ( تابعي ) ثقة روى عن عمر في العمرة وعنه النخعي والشعبى وزر بن حبيش ( و ) صبى ( بن أشعث ) بن سالم السلولى ) ( تابع التابعي ) روى عن أبى اسحق وعنه الحدثانى ( وأم صبية كسمية صحابية جهنية ) واسمها خولة بنت قيس ومولاها عطاء روى عن أبى هريرة وعنه المقبرى * ومما يستدرك عليه يقال للجارية صبية وصبى والصبايا للجماعة كما في التهذيب وتصغير صبية صبية وفى القياس وقد جاء في الشعر أصيبية كانه تصغير أصبية قال الحطيئة ارحم أصبيبتى الذين كأنهم * حجلى تدرج في الشربة وقع كما في الصحاح وفى المحكم تصغير صبية أصيبية وتصغير أصبية صبية كلا هما على غير قياس هذا قول سيبويه وعندي أن تصغير صبية صبية وأصيبية تصغير أصبية ليكون كل شى منهما على بناء مكبره وصابى السيف قلبه واماله وصابوا عن الحمض عدلوا عنه وتصبى المرأة دعاها الى الصبوة وتصبى الشيخ وتصابى عمل عمل الصبا وهو صاب أي صبى كقادر وقدير وأصبى عرس فلان استمالها والصابى صاحب الصبوة وابن الصابى شاعر مشهور هو وأولاده وكانت اليهود يسمون أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم الصباة وقرئ والصابين على تخفيف الهمزة وهى قراءة نافع وصبيا من أكبر أودية اليمن والنسبة إليه صبياوى وصبيائى واليه نسبت الحمر الفارهة ورجل مصب ذو صبية نقله الراغب ومن المجاز وقعت صبيان الجليد وهى ما تحبب منه كاللؤلؤ وغدوت أنفض صبيان المطر وهى صغار قطره قال الزمخشري ورواه صاحب الخصائل صئبان بتقديم الهمزة وأبو الكرم المبارك بن عمر بن صبوة حدث عن الصريفنى وعنه ابن بوش وصبى رأسه تصبية أماله الى الارض والصبى كربى جمع صاب وهم الذين يميلون الى الفتن ويحبون التقديم فيها والبراز ويام بن أصبى بن رافع في همدان والجوارى يصابين في الستر أي يطلعن وقال أبو زيد صابينا عن الحمض أي عدلنا

##### Türkçe

**صبي**
**صَبِيَ - يَصْبَى - صَبِيّ - صَبِيَّاً**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 07:04 yazar: Administrator
**صَبِيَ - يَصْبَى** + varlık: صabî olur: doğumdan dördüncü yaş yılının sonuna kadar uzanan bir yaşta olur: ve bu, mevcut örfe göre “erken çocukluk” diye adlandırılan yaştır.
**صَبِيّ**: “فعيل” vezninde, **صَبِيَ - يَصْبَى**’dan mübalağa ism-i fâil: doğumdan dördüncü yaş yılının sonuna kadar olan çocuk; ki onda okşanmaya ve sevimliliğe çok meyil bulunur.
**صَبِيَّاً**: **صَبِيّ**’den hâl: ve o, **الصبا**’nın hâli ve vaktindedir.

Ve lafız, “insanlarda yaşça büyüme ve gelişme merhaleleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَنَّ - يَجِنُّ**، **صَبِيَ - يَصْبَى**، **طَفُلَ - يَطْفُلُ**، **فَتِيَ - يَفْتَى** (**فَتُوَ - يَفْتُو**)، **كَهَلَ - يَكْهَلُ**، **شَاخَ - يَشِيْخُ**

Lafızca ayırt edilir:
**صَبَا - يَصْبُوْ** + varlık + bir varlığa veya şeye: varlığa veya şeye okşama, ünsiyet ve sevimliliğe meyleder.
**صَبِيَ - يَصْبَى** + varlık: صabî olur: doğumdan dördüncü yaş yılının sonuna kadar uzanan bir yaşta olur: ve bu, mevcut örfe göre “erken çocukluk” diye adlandırılan yaştır.

**صبي - صبيا**
﴿**يايحيى خذ الكتاب بقوة وآتيناه الحكم صبيا(12)**﴾ Meryem ﴿**فأشارت إليه قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا (29)**﴾ Meryem

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**صبا**] ص ب ا: **الصَّبْيُّ** oğlandır; çoğulu **صِبْيةٌ** ve **صِبْيانٌ**’dır. Ve “**صبي** بين **الصِّبَا** و **الصَّبَاءِ**” denir; eğer فتح edersen uzatırsın, eğer kesre edersen kısaltırsın. Kız çocuğu **صَبِيَّةٌ**’dir; çoğulu **الصَّبَايَا**’dır; tıpkı مطية ve مطايا gibi. Ve **الصِّبَا** dahi şevktendir; ondan **تَصَابَى** denir. Ve **صَبَا** يصبو **صَبْوةً** ve **صُبُّوّاً**; yani cehalete ve gençliğe meyletti. Ve **صَبىَ** **صَبَاءً**; tıpkı سمع سماعا gibi; yani çocuklarla oynadı. Ve **الصَّبَا** bir rüzgârdır; esiş yeri, gece ile gündüz eşit olduğunda güneşin doğduğu yerden esmesidir; onun karşılığı **الدبور**’dur; d ب ر’de geçtiği üzere. Ondan “**صَبَتْ**” dersin; سما بابından.

Râgıb
**صبا**
- **الصبي**: bulûğa erişmemiş olan. Ve **رجل مصب**: çocukları olan. Yüce Allah dedi ki: ﴿**قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا**﴾ [Meryem/29]. Ve falan **صبيا** يصبو **صبوا** ve **صبوة**: eğer çekildi ve özledi ise, ve çocukların fiilini yaptı ise. Dedi ki: ﴿**أصب إليهن وأكن من الجاهلين**﴾ [Yûsuf/33]; ve “**أصباني**” da; böylece ben **صبوت**. Ve **الصبا**: kıbleye doğru gelen rüzgâr. Ve **صابيت السيف**: onu ters olarak kınına soktum. Ve **صابيت الرمح**: onu eğdim ve onu saplamaya hazırladım. Ve **الصابئون**: Nûh’un dini üzere olan bir kavim; ve “dinden başka bir dine çıkan” her birine **صابئ** denildi; onların “**صبأ ناب البعير**” sözünden: eğer çıktı ise. Ve ﴿**صابين**﴾ okuyan (ki bu, Nâfi‘ ve Ebû Ca‘fer el-Medeniyyeyn’in kıraatidir. الإتحاف 138) hakkında denildi ki: hemzenin hafifletilmesi üzeredir; tıpkı şu sözü gibi: ﴿**لا يأكله إلا الخاطون**﴾ (ki bu, Ebû Ca‘fer’in kıraatidir) [Hâkka/37]. Ve denildi ki: bilakis o, onların “**صبا يصبو**” sözündendir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**والصابئين والنصارى**﴾ [Hac/17]. Ve yine dedi ki: ﴿**والنصارى والصابئين**﴾ [Bakara/62].

Lisân’ın özeti
1. **الصَّبْوَة**: gençliğin cehaleti ve gazelden olan eğlence; ondan **التَّصابي** ve **الصِّبا**. **صَبا** **صَبْواً** ve **صُبُوّاً** ve **صِبىً** ve **صَباءً**. Ve **الصِّبْوَة**: **الصَّبيِّ**’nin çoğuludur; **الصِّبْيةُ** bir lehçedir; mastar **الصِّبا**’dır.
2. Denir ki: “Onu **صِباهُ**’unda gördüm”; yani küçüklüğünde. Ve **الصَّبيُّ**: doğduğu andan sütten kesilinceye kadar olan.
3. Ve **الصبيُّ**: oğlan; çoğulu **صِبْيَة** ve **صِبْيانٌ**; ve o, vâvdandır.
4. Ve **صَبِيَ صِباً**: çocukların fiilini yaptı.
5. Ve kadın **أَصْبَتِ**; o hâlde o **مُصْبٍ**’dir; eğer onun için **صَبيٌّ** bir çocuk yahut erkek veya dişi bir çocuk varsa.
6. Ve **الصِّبا** şevktendir; ondan **تَصابَى** denir; ve **صَبا** يصْبُو **صَبْوةً** ve **صُبُوّاً**; yani cehalete ve gençliğe meyletti.
7. Ve **شابٌّ** ki onun için **صَبْوةٌ** yoktur; yani hevâya meyil; ve o, ondan bir keredir.
8. Ve **صَبِيَ صَباءً**; tıpkı **سَمِعَ سَماعاً** gibi; yani çocuklarla oynadı.
9. Ve ona **صَبا** **صَبْوةً** ve **صُبُوّاً**: özledi.
10. Ve kadın onu **أَصْبَتْه** ve onu **تَصَبَّتْه**: onu özletti ve onu **الصِّبا**’ya çağırdı; böylece o, ona özlem duydu ve ona **صَبا** etti.
11. Ve **صَبِيَ**: meyletti. Ve hurma ağacı **صَبَتِ** **تَصْبُو**: ondan uzak olan erkek hurmaya meyletti. Ve otlayan hayvan **صَبَت** çobanı **تَصْبُو صُبُوّاً**: başını eğdi; böylece onu otlağa koydu. Ve **صابى رُمْحَه**: onu onunla saplamak için eğdi.
12. Ve **الصَّبا**: **الدَّبُور**’a karşı olan bilinen bir rüzgâr. Ve **الصَّبا**: eve doğru gelen bir rüzgârdır; denildi ki: çünkü o, eve özlem duyar.
13. Ve **الصَّبِيُّ**: gözün bebeği.
14. **الصَّبِيَّان**: iki alt çenenin birleşme yeri.
15. **الصَّبيُّ**: kulağın yumuşağından aşağıda olan kemiğin başı; yaklaşık üç bitişik parmak kadar.
16. Ve **صَبيُّ السيَّف**: onun keskin ağzı.
17. Ve **الصَّبِيُّ**: ayağın başı.

Lisânü’l-‘Arab

● - **صبا**: **الصَّبْوَة**: gençliğin ve **الغَزَل**den (kadınlara/âşka dair söz söylemeden) olan eğlencenin cahilliğidir; bundan **التَّصابي** ve **الصِّبا** (gelir). **صَبا** **صَبْواً** ve **صُبُوّاً** ve **صِبىً** ve **صَبَاءً**. Ve **الصِّبْوَة**: **الصَّبيِّ**’nin çoğuludur; **الصِّبْيةُ** da bir lehçedir; mastar **الصِّبا**’dır. Denir ki: “Onu **صِباهُ**’unda gördüm”, yani küçüklüğünde. Başkası dedi ki: “Onu **صَبائِه**’inde gördüm”, yani küçüklüğünde. Ve **الصَّبيُّ**: doğduğu andan sütten kesilinceye kadar (olan); çoğulu **أَصْبِيَةٌ** ve **صِبْوةٌ** ve **صِبْيَةٌ**’dir. (* “**وصبية**” sözü, **القاموس**’ta olduğu gibi üç türlü (harekelenişe sahip)tir. “**صبوان وصبيان**” sözü ise, **القاموس**’ta olduğu gibi kesre ve damme iledir.) Ve **صَبْيَةٌ** ve **صِبْوانً** ve **صُبْوانٌ** ve **صِبْيانٌ**: onda **الواو**’yu, öncesindeki kesre sebebiyle **ياء**’ya çevirdiler; sâkini (harfi) sağlam bir engel saymadılar; sükûn sebebiyle zayıflığından dolayı. Ve câiz olabilir ki, hafifliğinden dolayı **الياء**’yı tercih etmiş olsunlar ve kesrenin yakınlığını gözetmemiş olsunlar; birincisi daha güzeldir. Ama bazılarının “**صُبْيانٌ**” sözüne gelince: **الصاد**’ı damme ile, **الياء**’yı da, **كَس** (kesreleyen) kimsenin dilindeki hâli üzere (bırakarak) ve küçültme (bahsinde), bunda bakılacak yön şudur: **الواو** kesre sebebiyle **ياء**’ya çevrildikten sonra, **الصاد**’ı dammeledi; **كَسَر** (kesreledi) kimsenin dilinde **صُبيان** dedi; sonra **الواو** kesre sebebiyle **ياء**’ya çevrilince ve bundan sonra **الصاد** dammelenince, **الياء** yerinde bırakıldı. **صِبْيَة**’nin küçültmesi **أُصَْيبِيَةٌ**’dir; **أَصْبِيَة**’nin küçültmesi **صُبَيَّة**’dir; ikisi de kıyasa göre değildir; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. Ve Ru’be’den şu beyit rivayet edildi:
صُبَيَّةً على الدُّخَانِ رُمْكا،
ما إِنْ عَدا أَكْبَرُهم أَنْ زَكَّا
İbn Sîde dedi ki: Benim yanımda **صُبَيَّة** **صِبْيَةٍ**’nin küçültmesidir; **أُصَيْبِيَة** de **أَصْبِية**’nin küçültmesidir; böylece ikisinden her biri, büyüğünün kalıbı üzere olur. Ve **الصبيُّ**: oğlandır; çoğulu **صِبْيَة** ve **صِبْيانٌ**’dır; o, **الواو**dandır. Dedi ki: **صِبْيةٍ** ile yetinerek **أَصْبِيَة** demediler; tıpkı **غِلْمة** ile yetinerek **أَغْلِمَة** demedikleri gibi. Ve **صِبْيَةٍ**’nin küçültmesi kıyasa göre **صُبَيَّةٌ**’dir. Hadiste: “O, Hasan’ı sokakta bir **صِبْوةٍ** ile oynarken gördü”; **الصِّبْوة** ve **الصِّبْيَة**: **صَبِيٍّ**’nin çoğuludur; **الواو** kıyastır, her ne kadar **الياء** daha çok kullanılsa da. Ümmü Seleme hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, onu istediğinde, dedi ki: “Ben **مُصْبِيةٌ مُوتِمَةٌ** bir kadınım”; yani **صِبْيْانٍ** ve yetimler sahibi. Şiirde **أُصَيْبِيَة** gelmiştir; sanki **أَصْبِيَةٍ**’nin küçültmesidir; Tağlibî Abdullah b. el-Haccâc şöyle dedi:
ارْحَمْ أُصَيْبِيَتي الذين كأَنهمْ
حِجْلى، تَدَرَّجُ في الشَّرَبَّةِ، وُقَّعُ
Ve denir: **صَبِيٌّ** açıkça **الصِّبا** ve **الصَّباءِ** (sahibi)dir; **الصاد**’ı fetha ile okursan uzatırsın; kesre ile okursan kısaltırsın. Süveyd b. Kurâ‘ dedi:
فهلْ يُعْذَرَنْ ذُو شَيْبَةٍ بصَبائِه؟
وهلْ يُحمَدَنْ بالصَّبرِ، إِنْ كان يَصبِرُ؟
Ve cariye **صَبيَّةٌ**’dir; çoğulu **صَبايا**’dır; **مَطِيَّةٍ** ve **مَطايا** gibi. Ve **صَبِيَ صِباً**: çocukların fiilini yaptı. Ve kadın **أَصْبَتِ**; o **مُصْبٍ**’dir: eğer onun bir **صَبيٌّ** çocuğu varsa, yahut erkek veya kız bir çocuğu varsa. Ve **مُصْبِيَةٌ** (ه ile): **صِبْيةٍ** sahibi. **التهذيب**: **مُصْبٍ** kadın, **ه** olmaksızın: yanında bir **صَبيٌّ** vardır. İbn Şümeyl: cariyeye **صَبِيَّة** ve **صبيٌّ** denir; topluluğa **صَبايا**; oğlanlara **الصِّبْيانُ**.

Ve **الصِّبا** şevkten (olan meyil)dir; ondan denir: **تَصابَى**; ve **صَبا** **يصْبُو** **صَبْوةً** ve **صُبُوّاً**: yani cehalete ve gençliğe meyletti. Fitneler hadîsinde: “Orada mutlaka **أَساوِدَ صُبّىً** olarak döneceksiniz”; o, **صابٍ**’ın çoğuludur; **غازٍ** ve **غُزّىً** gibi; onlar fitneye **يَصْبُون** (meylederler), yani ona yönelirler. Ve denildi ki: ancak o **صُبّاءٌ**dur; hemzeli **صابِئٍ**’in çoğuludur; **شاهِدٍ** ve **شُهَّادٍ** gibi. Ve “**صُبّ**” diye rivayet edilir; kendi yerinde zikredildi. Hevâzin hadîsinde: Düreyd b. es-Sımme dedi: “Sonra **الصُّبَّى**’yı atların sırtlarına at”; yani savaşı arzulayan, ona meyleden, onda öne geçmeyi ve meydana çıkmayı sevenler. Ve denir: **صَبا** eğlenceye **صَباً** ve **صُبُوّاً** ve **صَبْوةً**; Zeyd b. Dabba şöyle dedi:
إِلى هنْدٍ صَبا قَلْبي،
وهِنْدٌ مِثْلُها يُصْبِي
Hasan b. Ali hadîsinde, Allah ikisinden razı olsun: “Vallahi ne altın bıraktı ne gümüş ne de kendisine meyledilen bir şey.” Hadiste: “Ve **صَبْوةٌ**’si olmayan bir genç”; yani hevâya meyli olmayan; o, ondan bir keredir. Nehaî hadîsinde: Onlar, oğlan büyüdüğünde onun için bir **صَبْوةٌ** olmasını beğenirlerdi; bu, şundandır: tövbe edip vazgeçtiğinde, itaate çalışması daha şiddetli olur ve kaçırdığı şeye pişmanlığı daha çok olur; ve ameliyle kendini beğenmekten yahut ona dayanıp güvenmekten daha uzak olur. Ve cariye onu **أَصْبَتْه**; ve **صَبِيَ صَباءً** “**سَمِعَ سَماعاً**” gibi: yani çocuklarla oynadı. Ve ona **صَبا** **صَبْوةً** ve **صُبُوّاً**: özledi. Kureyş, Peygamber’in ashabını, sallallahu aleyhi ve sellem, **صُباةً** diye adlandırırdı. Ve kadın onu **أَصْبَتْه** ve **تَصَبَّتْه**: onu özletti ve onu **الصِّبا**’ya çağırdı; o da ona özlem duydu ve ona meyletti. Ve **صَبِيَ**: meyletti; aynı şekilde ona **صَبَتْ** ve **صَبِيَتْ**; onun **تَصَبَّاها**’sı: onu bunun benzerine çağırdı. Ve **تَصَبَّاها** ayrıca: onu aldattı ve fitneye düşürdü; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
لعَمْرُك لا أَدْنُو لأَمْر دَنِيَّةٍ،
ولا أَتَصَبَّى آصراتِ خَليلِ
Sa‘leb dedi ki: “**لا أَتَصَبَّى**”: bir dostun hürmetinin hilesini istemem ve onu **الصِّبا**’ya çağırmam. Ve **الآصِراتُ**: tutan, sabit olanlardır; evin **إِصارِ**ı gibi; o, çadırın iplerinden bir iptir. Aziz tenzilde, Yusuf’un haberinde, aleyhisselâm: “Eğer onların tuzağını benden çevirmezsen, onlara **أَصْبُ** ederim”; Ebû’l-Heysem dedi ki: Falan, falancaya **صَبا** etti ve ona **صَبا** etti; **يَصْبُو** **صَباً** (noksan) ve **صَبْوةً**: yani ona meyletti. Dedi ki: Ve **صَبا يَصْبُو**; o hâlde o **صابٍ** ve **صَبِيٌّ**’dir; **قادرٍ** ve **قَديرٍ** gibi. Dedi ki: Bazıları dedi ki: “**صَبيٌّ** dediklerinde o **فَعول** manasındadır; o, **الصِّبا**’ya çok gelendir.” Dedi ki: Bu hatadır; eğer öyle olsaydı **صَبُوٌّ** derlerdi; tıpkı **دَعُوٌّ** ve **سَمُوٌ** ve **لَهُوٌّ** dedikleri gibi, **الواو**lu (kelimeler)de. Ama **البكِيُّ** ise **فَعُولٍ** manasındadır; yani çok ağlayan; çünkü aslı **بَكُويٌ**’dir. Ve şu beyit okundu:
وإِنَّما يأْتي الصِّبا الصَّبيُّ
Ve denir: Falan, falanın eşini **أَصْبى** etti: onu kendine meylettirdi. Ve hurma ağacı **صَبَتِ** **تَصْبُو**: ondan uzak olan erkek hurmaya meyletti. Ve otlayan (hayvan) **صَبَت** **تَصْبُو** **صُبُوّاً**: başını eğdi de onu otlağa koydu. Ve mızrağını **صابى** etti: onunla saplamak için onu eğdi; Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
مُصابينَ خِرْصانَ الوَشِيجِ كأَنَّنا،
لأَعدائِنا، نُكْبٌ، إِذا الطعنُ أَفقَرا
Ve mızrağını **صابى** etti: onun sivriliğini saplamak için yere doğru yönelttiğinde. Hadiste: “Rükûda başını **يُصَبِّي** etmez”; yani onu çokça indirmez ve onu yere doğru eğmez; “bir şeye **صَبا** etti, **يَصبُو**”dan: meylettiğinde. Ve başını **صَبَّى** etti; çokluk için şeddelendi. Ve denildi ki: o, dinden dine çıktığında **صَبأَ**’dan hemzelidir. Ezherî dedi ki: doğru olan “**لا يُصَوِّبُ**”dur; “**لا يَصُبُّ**” diye de rivayet edilir.

Ve **الصَّبا**: bilinen bir rüzgârdır; **الدَّبُور**’un karşısındadır. **الصحاح**: **الصَّبا** bir rüzgârdır; esme yönü, gece ile gündüz eşit olduğunda, güneşin doğduğu yer tarafından esmesidir; onun karşıtı **الدَّبُور**’dur.

المحكم: **الصَّبا** evin karşısına gelen bir rüzgârdır; denildi ki: çünkü o eve özlem duyar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصَّبا**’nın estiği yön, Süreyyâ’nın doğuş yerinden Benât Na‘ş’a kadardır; Ebû Ali’nin tezkiresinden: isim ve sıfat olur; ikiliği **صَبَوانِ** ve **صَبَيانِ**’dir; Lihyânî’den; çoğulu **صَبَواتٌ** ve **أَصْباءٌ**’dır. Ve rüzgâr **صَبت** eder, **تَصْبُو** eder; **صُبُوّاً** ve **صَباً** (olarak).

Ve **صُبيَ القومُ**: **الصَّبا** onlara isabet etti. Ve **أَصْبَوْا**: **الصَّبا**’ya girdiler. Arap, **الدَّبُور**’un bulutu rahatsız edip onu havada yükselttiğini, sonra onu sevk ettiğini iddia eder; yükselince ondan (rüzgâr) çekilir ve onu **الصَّبا** karşılar; onun bir kısmını bir kısmı üzerine dağıtır; ta ki tek bir **كِسْف** oluncaya kadar. **الجَنُوبُ** onun artçılarını ona yetiştirir ve onu **المَدد**’den (bir) destekle uzatır; **الشَّمالُ** bulutu parçalar.

Ve **الصابيَة**: **الصَّبا** ile **الشَّمال** arasında akan **النُّكَيْباءُ**’dır.

Ve **الصَّبِيُّ**: gözün bakıcısıdır (göz bebeği); Kırâ‘ onu avama nisbet etti.

Ve **الصَّبيَّان**: semerin iki yanı.

Ve **الصَّبيَّان** (فعيلان üzere): deve ve başkasında iki çenenin iki ucu; denildi ki: ikisi, iki çenenin ortasından, dış taraflarından aşağı doğru eğilen iki kenardır; Zû’r-Rumme dedi:
تُغَنِّيه، من بين الصَّبِيَّيْن، أُبْنَةٌ
نَهُومٌ، إِذا ما ارْتَدَّ فيها سَحِيلُها

**الأُبْنَةُ** burada: onun gırtlağıdır.

Şemmer dedi: **الصَّبِيَّان** iki alt çenenin birleşme yeridir.

Ebû Zeyd dedi: **الصَّبيَّان** iki çenenin alt kısımlarından ince olan şeydir; dedi ki: ve **الرَّأْدانِ** iki çenenin üst tarafıdır, iki çiğneme yerinin yanında; **الرُّؤْدانِ** da denir. Ebû Sadaqa el-‘Aclî bir atı vasfederek dedi:
عارٍ منَ اللَّحْم صَبِيَّا اللَّحَيْينْ،
مُؤَلَّلُ الأُذْن أَسِيلُ الخَدَّيْنْ

Ve denildi ki: **الصَّبِيُّ** kulak memesinden aşağı olan kemiğin başıdır; bitişik üç parmak kadar (mesafe) ile.

Ve kılıçtan **الصَّبِيُّ**: **الظُّبَةِ**’nin biraz aşağısı.

Ve **صَبيُّ السيَّف**: onun keskin kenarıdır; denildi ki: onun ortasındaki çıkıntılı **عَيْرُه**’dur; **السِّنانُ** da böyledir.

Ve **الصَّبِيُّ**: ayağın başı.

التهذيب: ayaktan **الصَّبِيُّ**, onun **حِمارتِها**’sından parmaklara kadar olan şeydir.

Ve **صابى سيفَه**: onu kınına ters çevrilmiş olarak koydu; ben de onu **صابَيْتُه** (böyle yaptım). Ve kişi bir kılıcı ters olarak kınına sokarsa: **قد صابى سَيفَه يُصابيه** denir. İbn Berrî, ‘İmrân b. Hattân’dan bir adamı vasfederek şu beyti rivayet etti:
لم تُلْهِه أَوْبَةٌ عن رَمْيِ أَسْهُمِه،
وسَيْفه لا مُصاباةٌ ولا عَطَل

Ve **صابَيْتُ الرُّمح**: onu mızraklamaya eğdim.

Ve **صابى البيتَ**: onu (şiiri) okudu da onu doğrultmadı.

Ve **صابى الكلام**: onu vechi üzere yürütmedi.

Ve denir ki: deve, içme sırasında dudaklarını çevirirse **صابى البعيرُ مشافِره**. İbn Mukbil, develer zikrederek dedi:
يُصابِينَها، وهي مَثْنِيَّةٌ
كَثَنْي السُّبُوت حُذينَ المِثالا

Ebû Zeyd dedi: **صابَيْنا عن الحَمْض**; (ondan) saptık, döndük.

مقاييس اللغة:
(**صبي**) **الصاد** ve **الباء** ve illetli harf üç sahih asıldır: birincisi yaşın küçüklüğüne delâlet eder, ikincisi rüzgârlardan bir rüzgâr, üçüncüsü **الإِمالة**.

Birincisi: **الصِّبْيةَ** ve **الصِّبيان**’ın biridir. Onu **صباه**’ında gördüm; yani küçüklüğünde. **المصْبي**: **الصِّبيان**’ı çok olan. **الصَّباء**: **الصِّبا**’nın medli olanıdır; fetha ile birlikte med edilir. Ebû Amr inşâd etti:
أصبحتُ لا يَحمِلُ بعضي بعضَا *** كأنما كانَ صَبَائي قَرْضَا

Bu bâbdandır: **صبا** bir şeye **يصبُو**; kalbi ona meylettiği zaman. İştikak birdir; isim **الصَّبْوة**’dir. **العجَّاج** **الصِّبا** hakkında dedi:
* وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ *

İkincisi: **الصَّبَا** rüzgârı; o, kıbleyi karşılayan (istikbâl eden)dir. Denir: **صبَتْ** **تصبُو**.

Üçüncüsü: Arapların sözü: **صَابيْتُ الرُّمح**.

Hemzeli olana gelince: o, çıkışa ve belirmeye delâlet eder. Denir: bir dinden bir dine **صبأٍ**; yani çıktı. Bu onların sözüdür: **صبأ** devenin dişi; çıktığı zaman. Bir dinden bir dine çıkan **صابئٍ**’dir; cem‘i **صابئون** ve **صُبَّاءٌ**.

القاموس المحيط:
Ve **الصَّبْوَةُ**: gençliğin cahilliğidir; **صَبَا** **صَبْواً** ve **صُبُوّاً** ve **صِبَاً** ve **صَباءً**. Ve **الصَّبِيُّ**: henüz sütten kesilmemiş olan; ve gözün bakıcısı (göz bebeği); ve iki kulağın yağ parçasının altındaki bir kemik; ve kılıcın keskin yanı; yahut onun ortasında çıkıntı yapan başka bir şey; ve kavmin başı; ve iki çenenin ucu. Cem‘i: **أصْبِيَةٌ** ve **أصْبٍ** ve **صِبْوَةٌ** ve **صَبْيَةٌ** ve **صِبْيَةٌ** ve **صِبْوانٌ** ve **صِبْياٌ**; bu üçü dammeli yapılır. Ve **صَبِيَ**; **رَضِيَ** gibi: onun fiilini yaptı; ve ona özlem duydu; **صَبَا** gibi: **صَبْوَةً** ve **صُبْوَةً** ve **صُبُوًّا**.

Ve kadın onu **أصْبَتْهُ**, ve onu **تَصَبَّتْهُ**: onu arzulattı; ve onu **الصِبَا**’ya çağırdı da ona özlem duydu. Ve onu **تَصَبَّاهَا** ve **تَصاباها**: onu aldattı ve onu baştan çıkardı. Ve hurma ağacı **صَبَتِ**: kendisinden uzak olan erkek hurmaya meyletti; ve otlayan (hayvan) **صُبُوًّا**: başını eğdi de onu otlağa koydu. Ve **صابَى** mızrağını: saplamak için onu eğdi. Ve **الصَّبا**: esişi **مَطْلَعِ الثُّرَيَّا**’dan **بَناتِ نَعْشٍ**’a kadar olan bir rüzgârdır; ikil yapılır: **صَبَوانِ** ve **صَبَيانِ**; cem‘i: **صَبَواتٌ** ve **أصْباءٌ**. Ve **صَبَتْ** **صَباءً** ve **صُبُوًّا**: esti.

Ve kavim **صُبِيَ**; **عُنِيَ** gibi: onlara isabet etti. Ve **أصْبَوا**: ona girdiler. Ve **صابَى** evi: onu terennüm etti de onu ikame etmedi; ve sözü: onu vechi üzere yürütmedi; ve binasını: onu eğdi; ve deve dudaklarını: içme sırasında onları çevirdi; ve kılıcı: onu ters olarak kınına soktu. Ve **المُصابِيَةُ**: musibettir. Ve **مُصبِيَةٌ** ve **مُصْبٍ** bir kadın: **صَبِيٍّ** sahibi.

Ve **الصابِيَةُ**: **الصَّبا** ile **الشَّمالِ** arasında esen **النَّكْباءُ**’dır. Ve **صُبَيٌّ**, **سُمَيٍّ** gibi: **ابنُ مَعْبَد**; tâbiîdir; ve **ابنُ أشْعَثَ**: tâbiînin tâbiidir. Ve **أُمُّ صُبَيَّةَ**, **سُمَيَّةَ** gibi: **صَحابِيَّةٌ** **جُهَنِيَّةٌ**.

تاج العروس:
( Ve **الصبوة جهلة الفتوة** ) **المحكم**’deki gibi; **الليث** “ve eğlence, gazelden”i artırdı. ( **صبا** ) **يصبو** ( **صبوا** ) fetha ile ( ve **صبوا** ) **علو** gibi ( ve **وصبى** ) kesra ile, eksik ( ve **وصباء** ) **سحاب** gibi; denir: bu onun **صباه**’ında ve **صبائه**’inde idi. **الجوهرى** dedi: **الصاد** fetha yapılırsa med edersin; kesra yapılırsa kısaltırsın. ( Ve **والصبى من لم يفطم بعد** ) ve **المحكم**’de: doğduğu andan sütten kesilinceye kadar. Ve **التهذيب**’de: bazısı dedi ki **صبى** **فعول** mânâsınadır; o, **الصبا**’ya çok gelişli olandır. Ebû’l-Heysem dedi: bu hatadır; eğer öyle olsaydı **دعو** ve **سمو** dedikleri gibi **صبو** derlerdi; ve o, **الواو** sahiplerindendir. **البكى**’ya gelince: o **فعول** mânâsınadır; yani çok ağlayan; çünkü aslı **بكوى**’dir. ( Ve ) **الصبى** ( gözün bakıcısı ) ve bunu **كراع** avama nisbet etti. ( Ve ) **الصبى**: ( iki kulağın yağ parçasının altındaki bir kemik ) bitişik üç parmak kadar. ( Ve ) **الصبى**: ( kılıcın keskin yanı ); denir: kılıcın **صبى**’siyle vurdum; bu mecazdır. ( yahut başka bir şey ) nüshalarda böyle; **الغين** mu‘ceme ile ve **الراء**’ın kesriyle; bu yanlıştır; doğrusu “yahut onun başkası”dır. ( ortasında çıkıntı yapan ) ve mızrak ucu da böyledir. Ve **الاساس**’ta: kılıcın **صبى**’si, **ظبته**’sinin altıdır. ( Ve ) **الصبى**: ( kavmin başı ) nüshalarda böyle; doğrusu “ayağın başı”dır; **المحكم** ve **الاساس**’ın nassı böyledir. Dedi: ayağının **صبى**’sinde ağrı var; o, **حمارتها**’sı ile parmaklar arasındadır. ( Ve ) **الصبى**: ( iki çenenin ucu ); bunlar deve ve başkasında iki **صبيان**’dır. Denildi ki: onlar, iki çenenin ortasından dış taraflarında eğilmiş iki kenardır. Ve **الجوهرى**, Ebû Sadaqa el-‘Aclî’nin bir atı vasfederken söylediği şu beyti inşâd etti:
صبيا اللحيين * مؤلل الاذن اسيل الخدين
Ve **الاساس**’ta: onun **صبياه**’ı sarsıldı; çenesi titredi. Denildi ki: iki ucundan incelen şeydir; bu mecazdır. ( Cem‘i **أصبية** ) **رمى** ve **أرمية** gibi; ve bu **المحكم**’dedir. **الجوهرى** bunu inkâr etti ve dedi: **صبية** ile yetinerek **أصبية** demediler; **غلمة** ile yetinerek **أغلمة** demedikleri gibi. ( Ve **أصب** ) **أدل** gibi. ( Ve **صبوة** ) kesra ile; ve ondan hadis: Hüseyin’i sokakta bir **صبوة** ile oynarken gördü. İbnü’l-Esîr dedi: **الواو** (vardır) ve kıyas böyledir. ( Ve **وصبية** ) fetha ile. ( Ve **وصبية وصبوان وصبيان** ) bu üçü kesra iledir. ( Ve bu üçü dammeli yapılır ) **صبيان**’da **الواو**’yu, önündeki kesra sebebiyle **ياء**’a çevirdiler; ve sâkini, sükûn sebebiyle zayıflığından dolayı sağlam bir engel saymadılar. Ve caiz olur ki **ياء**’ı hafifliğinden dolayı tercih etmiş olsunlar ve kesranın yakınlığını gözetmemiş olsunlar; birincisi daha iyidir. Bazısının “**صبيان** damme ile ve **ياء** ile” sözüne gelince: onda nazar şudur ki, **الواو**’yu **ياء**’a çevirdikten sonra, kesra yapanların lügatinde **الصاد**’ı dammeli yaptı; **الواو** kesra sebebiyle **ياء**’a çevrilince ve sonra **الصاد** dammeli yapılınca, kesra yapanların lügatinde bulunduğu hâl üzere **ياء** sabit bırakıldı; **المحكم**’de böyledir. ( Ve **وصبى كرضى فعل فعله** ) yani **الصبا**’yı yaptı. Ve **المحكم**’de: **الصبيان**’ın fiilini yaptı. Ve **الصحاح**’ta: **صبى** **صباء**; **سمع** **سماعا** misali; yani çocuklarla oynadı. ( Ve ) **صبى** ( ona ) yani kadına; onun için daha önce bir zikrediş geçmedi. ( **حن كصبا** ) **دعا** gibi. ( **صبوة** ) fetha ile. ( Ve **وصبوة** ) damme ile.

( **وصبوا** ) **كعلو**; ve Cevherî yalnız son lugat üzerine iktisar etti. ( **وأصبته المرأة وتصبته** ) yani ( **شاقته ودعته الى الصبا فحن إليها** ); ve yine böyledir: **صبيت إليه**. ( **وتصباها وتصاباها** ) ( **خدعها وفتنها** ) olduğu zaman. Ve ondan şairin sözü:
لعمرك لا أدنو لأمر دنية * ولا أتصبى آصرات خليلي

( **وصبت النخلة** ) **تصبو**; işte böyledir, **المحكم**’de; ( **مالت الى الفحال البعيد منها** ) ve ( **صبيت** ) ( **الراعية صبوا** ) **كعلو**; ( **أمالت رأسها فوضعته في المرعى** ); **المحكم**’de böyledir. ( **وصابى رمحه** ) **مصاباة**: ( **أما له للطعن** ) ile; onu Cevherî ve İbn Sîde nakletti. **التهذيب**’de: ( **حد رسنانه الى الارض للطعن** ) olduğu zaman.

( **والصبا** ) fetih ve kasr ile: ( **ريح** ) mâlûm; **الدبور**’a mukabil. Ona bu ad verildi; çünkü evi karşılar ve sanki ona özlem duyar. İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **مهبها من مطلع الثريا بنات نعش** ). İsim ve sıfat olur. **الصحاح**’ta: onun esiş yeri, gece ile gündüz eşit olduğunda güneşin doğduğu yerin mevkiinden esmesidir. Araplar zanneder ki **الدبور** bulutu ürkütür ve onu havada yükseltir, sonra onu sürer; yükselince ondan açar; **الصبا** onu karşılar da onun bir kısmını bir kısmı üzerine dağıtır; ta ki tek bir parça bulut kesekleri olsun. **الجنوب** onun artçılarını ona ilhak eder ve onu destekten destekle destekler; **الشمال** bulutu parçalar.

( **وتثنى صبوان وصبيان** ) ikisinde de hareke ile. ( **ج صبوات** ) hareke ile. ( **وأصباءو** ); ondan dersin: ( **صبت** ) **تصبو** ( **صباء** ); nüshalarda böyle, med ile; **المحكم**’de kasr ile. ( **وصبوا** ) **كعلو**; Cevherî yalnız sonuncuya iktisar etti. ( **هبت** ) ve ( **وصبى القوم كعنى اصابتهم** ) **الصبا**. ( **وأصبوا** ) ona girdiler. ( **وصابى البيت** ) şiirden: ( **أنشده فلم يقمه** ) onu inşadında. Ve ( **وصابى** ) ( **الكلام لم يجره على وجهه** ); denir: “Sana ne oluyor, **تصابى الكلام**?” Ve ( **وصابى** ) ( **بناءه أماله** ). Ve ( **وصابى** ) ( **البعير مشافره** ) ( **قلبها عند الشرب** ) olduğu zaman. Ve ondan İbn Mukbil’in sözü; develeri zikreder:
تصابينها وهى مثنية * كثنى السبوت حذين المثالا

Ve ( **وصابى** ) ( **اليف أغمده** ) kın içinde ( **مقلوبا** ). **الاساس**’ta: **صابى** kılıcını ve bıçağını; onu düzgün yönü üzere olmaksızın yaklaştırdı. Ve sana bıçağı uzatana dersin: **صاب سكينك**; yani onu çevir ve sapını bana doğru yap. Ve dersin: bıçağı uzattığında, onu **فصابه**; ve kardeşine onun **بنصابه**’siyle meylet:
* قلت ومناولته طولا من النصاب لم يرتضه الظرفاء وقالوا انما يناول عرضا جهة النصاب

( **والمصابية الداهية** ): insanın hâlini değiştiren. ( **وامرأة مصبية ومصب** ) sonuncusu **هاء**sız; Kisâî’den. ( **ذات صبى** ); ve **أصبت**. **الصحاح**’ta: **أصبت المرأة**; onun **صبى**’si ve erkek yahut dişi çocuğu olduğu zaman. Ve **امرأة مصيبة**: **ذات صبية**. **الاساس**’ta: **ذات صبيان**. Ezherî yalnız **مصب** üzerine iktisar etti. ( **والصابية النكباء** ): ( **تجرى بين الصبا والشمال** ) olan.

Cevherî nakletti. ( **وصبى كسمى ابن معبد** ) Sa‘lebî: ( **تابعي** ) sika; umre hakkında Ömer’den rivayet etti; ondan Neha‘î, Şa‘bî ve Zur b. Hubeyş rivayet etti. Ve ( **وصبى** ) ( **بن أشعث** ) b. Sâlim es-Selûlî: ( **تابع التابعي** ); Ebû İshak’tan rivayet etti; ondan el-Hadethânî rivayet etti. ( **وأم صبية كسمية صحابية جهنية** ); adı Havle bint Kays’tır; mevlâsı Atâ’dır; Ebû Hureyre’den rivayet etti; ondan el-Makburî rivayet etti.

* Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: cariyeye **صبية** ve **صبى** denir; cemaat için **الصبايا**; **التهذيب**’de olduğu gibi. **صبية**’nin tasğîri **صبية**’dir; kıyasta böyledir. Şiirde **أصيبية** gelmiştir; sanki **أصبية**’nin tasğîri gibidir. Hutay’e dedi:
ارحم أصبيبتى الذين كأنهم * حجلى تدرج في الشربة وقع
**الصحاح**’ta olduğu gibi. **المحكم**’de: **صبية**’nin tasğîri **أصيبية**’dir; **أصبية**’nin tasğîri **صبية**’dir; ikisi de kıyas üzere değildir; bu Sîbeveyh’in sözüdür. Ve benim yanımda: **صبية**’nin tasğîri **صبية**’dir; **أصيبية** ise **أصبية**’nin tasğîridir; böylece her bir şey, büyüğünün binası üzere olsun.

Ve **صابى السيف**: onu çevirdi ve eğdi. Ve **صابوا عن الحمض**: ondan saptılar. Ve **تصبى المرأة**: onu **الصبوة**’ye çağırdı. Ve **تصبى الشيخ وتصابى**: **الصبا**’nın amelini işledi. Ve o **صاب**’dır; yani **صبى**; **كقادر وقدير**. Ve **أصبى**: falanın gelinini kendine meylettirdi. Ve **الصابى**: **الصبوة** sahibi. Ve İbnü’s-Sâbî meşhur bir şairdir; o ve evlatları. Yahudiler, Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ashabına **الصباة** derlerdi. Ve **والصابين** hemzenin tahfîfiyle okunmuştur; bu Nâfi‘in kıraatidir.

Ve **صبيا** Yemen’in en büyük vadilerindendir; ona nisbet: **صبياوى** ve **صبيائى**. Ve ona nisbetle çevik kırmızı atlar nisbet olundu. Ve **رجل مصب**: **ذو صبية**; onu Râgıb nakletti.

Ve mecazdandır: **وقعت صبيان الجليد**; o, ondan inci gibi tanelenen şeydir. Ve sabahladım, **صبيان المطر**’u silkeliyorum; o, onun damlasının küçükleridir. Zemahşerî dedi: ve **صاحب الخصائل** onu **صئبان** diye rivayet etti; hemzeyi öne alarak.

Ve Ebû’l-Kerem el-Mübârek b. Ömer b. **صبوة**: es-Sarîfînî’den hadis etti; ondan İbn Bûş rivayet etti.

Ve **وصبى رأسه تصبية**: onu yere doğru eğdi. Ve **الصبى كربى**: **صاب**’ın cem‘i; onlar fitnelere meyleden ve onda öne geçmeyi ve **البراز**’ı sevenlerdir. Ve **يام بن أصبى بن رافع** Hemdân’dadır. Ve cariyeler **يصابين في الستر**: yani görünürler. Ebû Zeyd dedi: **صابينا عن الحمض**; yani ondan saptık.
