# صحب (ص-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir

- Harfler: ص - ح - ب
- Kur'an'da: 97 geçiş · 89 ayet · 26 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (26)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَصْحَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | أَفْعَالُ | Arkadaşlar | 41 | 40 | [2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:39.md) |
| [أَصْحَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | أَفْعَالَ | Arkadaşlar | 10 | 10 | [4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/4:47.md) |
| [أَصْحَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | أَفْعَالِ | Arkadaşlar | 10 | 10 | [2:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:119.md) |
| [وَأَصْحَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | وَأَفْعَالُ | Ve arkadaşlar | 8 | 8 | [22:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/22:44.md) |
| [صَاحِبُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَاعِلُكُمْ | Sizin arkadaşınız | 2 | 2 | [53:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/53:2.md) |
| [لِأَصْحَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | لِأَفْعَالِ | Arkadaşlarına; Arkadaşlarına aittir | 2 | 2 | [56:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:38.md) |
| [لِصَاحِبِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90.md) | لِفَاعِلِهِ | Onun arkadaşına | 2 | 2 | [9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/9:40.md) |
| [وَأَصْحَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | وَأَفْعَالَ | Ve arkadaşlar | 2 | 2 | [25:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/25:38.md) |
| [وَصَاحِبَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفَاعِلَتِهِ | Ve onun kız arkadaşı | 2 | 2 | [70:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/70:12.md) |
| [يَاصَاحِبَيِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8E%D9%8A%D9%90.md) | يَافَاعِلَيِ | Ey iki arkadaş | 2 | 2 | [12:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/12:39.md) |
| [أَصْحَابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | أَفْعَالٌ | Arkadaşlar | 1 | 1 | [6:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/6:71.md) |
| [أَصْحَابِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالِهِمْ | Onların arkadaşları | 1 | 1 | [51:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/51:59.md) |
| [بِأَصْحَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | بِأَفْعَالِ | Arkadaşlarına | 1 | 1 | [105:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/105:1.md) |
| [بِصَاحِبِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | بِفَاعِلِكُمْ | Sizin arakdaşınızda | 1 | 1 | [34:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/34:46.md) |
| [بِصَاحِبِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِفَاعِلِهِمْ | Onların arkadaşında | 1 | 1 | [7:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:184.md) |
| [تُصَاحِبْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تُفَاعِلْنِي | Bana arkadaş olursun | 1 | 1 | [18:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:76.md) |
| [صَاحِبَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Kız arkadaş | 1 | 1 | [72:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/72:3.md) |
| [صَاحِبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Kız arkadaş | 1 | 1 | [6:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/6:101.md) |
| [صَاحِبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَاعِلَهُمْ | Onların arkadaşı | 1 | 1 | [54:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/54:29.md) |
| [صَاحِبُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَاعِلُهُ | Onun arkadaşı | 1 | 1 | [18:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:37.md) |
| [فَأَصْحَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | فَأَفْعَالُ | Arkadaşlar | 1 | 1 | [56:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:8.md) |
| [كَصَاحِبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%90.md) | كَفَاعِلِ | Arkadaş gibi | 1 | 1 | [68:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/68:48.md) |
| [وَأَصْحَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | وَأَفْعَالِ | Ve arkadaşlar | 1 | 1 | [9:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/9:70.md) |
| [وَالصَّاحِبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%90.md) | وَالْفَاعِلِ | Ve arkadaş | 1 | 1 | [4:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/4:36.md) |
| [وَصَاحِبْهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَاعِلْهُمَا | Ve ikisiyle arkadaş ol | 1 | 1 | [31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/31:15.md) |
| [يُصْحَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Arkadaş olunurlar | 1 | 1 | [21:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/21:43.md) |

## Mücavir kökler — 97 mücavir (309 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 21 ortak ayet · G² 59 · Ateş demektir
2. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 16 ortak ayet · G² 58 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
3. [أيك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 34 · Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı
4. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 16 ortak ayet · G² 32 · Bahçe demektir
5. [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 24 · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
6. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 22 · Sağ yandır
7. [رسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Çekirge yuvasıdır
8. [شأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Şam, arabistan’ın kuzeyindeki beldenin adıdır
9. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 16 · Nedve halkın toplandığı yerdir
10. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 18 ortak ayet · G² 15 · Hufre, çukur demektir
11. [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Semûd
12. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
13. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Sa’ire” ateşin alevidir
14. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · “Yavru” demektir
15. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cedid geniş yol demektir
16. [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
17. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Medyen
18. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
19. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
20. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
21. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Tanınan ile
22. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sima çehre demektir
23. [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Huzme” demet demektir
24. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
25. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
26. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Toprak demektir
27. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zeyl etek denektir
28. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Âd
29. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sena yaka demektir
30. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
31. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
32. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ordu demektir
33. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
34. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
35. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
36. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
37. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
38. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
39. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dışlama
40. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Zenb : Kuyruk demektir
41. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
42. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
43. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
44. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
45. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 12 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
46. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
47. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Biley taşı
48. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ona dokundu
49. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
50. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zade : Azık demektir
51. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kazandı
52. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
53. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
54. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
55. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 20 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
56. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Sikkin” bıçak demektir
57. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · “Sehl” ova demektir
58. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
59. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
60. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صحب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md), [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md), [ولى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md), [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md), [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye bitişmek, ayrılmayacak biçimde ona yapışmak, boyun eğip uyum sağlayarak eşlik etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da bir mekana, duruma, inanca veya kişiye kopmaz bir bağla yapışarak onunla özdeşleşme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bir aidiyet veya yönelimin süreklilik kazanarak kimlik ve kader ortaklığına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca geçici, yüzeysel bir arkadaşlık düzeyine indirgeyerek kader ve eylem ortaklığı boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صح | Yüzeyin açılması, belirginleşmesi, örtünün kalkarak nesnenin berraklaşması ve genişlemesi (örneğin [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) kökünde yüzeyin yayılıp yazıya elverişli kılınması) | ب | İki nesne arasındaki yüzey açıklığının ve temas alanının bitişme ve yapışma yoluyla devamlı bir beraberliğe, uyum ve bağımlılığa dönüştürülmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bir nesneye odaklanma, onu kıskaca alma veya hedefe doğru sıkıca yönelme |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış etkenlere karşı bir alan belirleme, kuşatma ve güvenli sınır oluşturma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekanın içine girme, yerleşme, bütünleşme ve aidiyet bağı kurma |
| صحب | Odaklanıp yakalayarak çitle çevrili bir iç mekana katma | Bir varlığın diğerine yönelip onun koruma ve yaşam alanına tam bir uyumla dahil olması, ayrılmaz biçimde bağlanması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir derinin tüyleri üzerinde bırakılarak işlenmesi (mushab), suyun yüzeyini yosun kaplayıp yapışması (ashabe'l-mâ'), bir kimsenin serkeşliği bırakıp tamamen boyun eğmesi ve uysallaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde yol arkadaşlığı, deve veya at gibi bineklerin binicisine tam itaat edip uysallaşması ve kılıç gibi ayrılmaz teçhizatların eşlik edişi için kullanılmıştır. Pakette geçen şahit: فقد أراك لنا بالوُدِّ مِصْحابا |
| Erken Arapça kullanım | Ayrılmayan koruyucu, eşlik eden veli veya mülkiyetinde tutan kimse için kullanılmış; özellikle yolculuk dualarında koruyucu refakat anlamında "Allah sana arkadaşlık etsin" (صَحِبَكَ اللهُ) denilerek can ve mal emniyeti kastedilmiştir. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça صحب kökü, Sami dil ailesinde özellikle Güneybatı Sami sahasında ayrılmaz biçimde yan yana bulunma, bağlanma, takip etme ve bir duruma intibak etme semantik alanıyla ilişkilidir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kökün doğrudan birebir üçlü biçiminden ziyade, yan yana durma ve refakat etme anlamları farklı köklerle karşılanmakla birlikte, kök içi ses değişimleri ve ikili taban açısından yapışma ve örtüşme fikri korunur. Arapçada kök, yalnızca fiziksel olarak bir arada bulunmayı değil; uysallaşma (inkiyad), ayrılmazlık (mülazemet) ve bir nesnenin mülkiyetine/tasarrufuna malik olma boyutlarını bünyesinde toplayarak özgün ve zengin bir anlamsal genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صحب ile [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) ve [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) akrabalığı | Açılma ve yüzey kazanma fikrinden hareketle, iki varlığın yüz yüze gelip birbirine yapışması ve boyun eğerek ayrılmaz bir bütün oluşturması yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arap sahası paralellikleri | Refakat, uysallık ve tabi olma ekseninde korunan çekirdek anlam, bedevi göçebe hayatındaki zorunlu yol arkadaşlığı ve dayanışma kurumuyla pekişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صحب | Anlamlı | Bitişmek, eşlik etmek, uysallaşmak | Bir varlığın diğerine devamlı olarak refakat etmesi, boyun eğip tabi olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) | Anlamlı | Aydınlanmak, belirmek, sabah vaktine girmek | Karanlığın yarılarak ışığın yüzeye çıkması, netleşme ve görünürlük | Kur'an'da geçer; ortak ikili ses grubu taşır |
| [حصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8.md) | Anlamlı | Çakıl taşı atmak, taşlamak, yakıt olmak | Çakıl taşlarının saçılması, ateşe atılan odun veya taş | Kur'an'da geçer |
| [حبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B5.md) | Anlamlı | Sıkışmak, toplanmak, daralmak | Karın ağrısı veya bağırsakların sıkışması, daralma hali | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| بصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir |
| بحص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صحب | Merkez | Refakat, aidiyet ve sürekli beraberlik | Bir varlığa boyun eğerek, onunla özdeşleşerek ve ayrılmaksızın eşlik etme hali | Mülazemet ve inkiyad şarttır; sadece anlık beraberlik için kullanılmaz |
| [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | İki şeyin birbirine bağlanması, denk tutulması | Bir iple veya bağla birbirine tutturulmuş iki nesnenin eşliğini ifade eder | Dışsal bir bağla bir araya getirilme vurgusu taşır |
| [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | İzleme, ardı sıra gitme | Birinin arkasından gitme, onun eylemini kronolojik olarak sürdürme | Öncelik-sonralık ilişkisi içerir, eşzamanlı mülazemet şart değildir |
| [ولى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Yakınlık, destek ve otorite bağı | Sevgi, koruma ve velayet eksenli hukuki veya duygusal yakınlık | Sadakat ve yönetim bağı ön plandadır |
| [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Sosyal karışma, bir arada yaşama | Toplumsal bir düzen içinde birbiriyle kaynaşma ve gündelik hayatı paylaşma | Sosyal temas ve muaşeret eksenlidir |
| [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Mizaç, ahlak ve yaratılış bağı | Karakter ve seciye birliği üzerinden kurulan dostluk | Bireyin içsel yapısının diğerine uyum sağlamasıdır |
| [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Yalnızlık, tekil kalma, ayrışma | Herhangi bir eşlikçi veya bağ olmaksızın bütünden bütüne tek başına kalma | Birliktelik ve mülazemetin tamamen ortadan kalktığı durumdur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صحب | Refakat etmek, sürekli ayrılmamak, tabi olmak | Bir kimseye veya duruma boyun eğip onunla ayrılmaz bir bağ kurarak eşlik etme | Kesin |
| Latince | socius, comes | Ortak, müttefik, refakatçi | socius daha çok hukuki ve akdi ortaklığı karşılarken, comes yol arkadaşlığını ifade eder; kökün uysallık boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | companion, associate | Yol arkadaşı, sürekli refakatçi | companion ekmek paylaşımı ve ortak hayatı karşılarken, kökteki mülazemet ve ontolojik aidiyet derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Gefährte, Begleiter | Yoldaş, refakatçi | Gefährte ortak bir tehlike veya yolu paylaşmayı içerir; kökün boyun eğme ve malik olma yönünü kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | compagnon, adepte | Yoldaş, bağlanan kimse | compagnon gündelik yoldaşlığı, adepte ise bir fikre sıkı sıkıya yapışmayı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَصْحَابُ الجَنَّةِ / النَّارِ | Ahiret mekanına ayrılmaz biçimde bağlanmış, oranın kalıcı sakini olanlar | Cennet veya cehennem ehlinin ebedi mülazemetini bildiren ayetler; örnek: Bakara [2:39](https://lisan.digital/tr/ayet/2:39.md), A'râf [7:50](https://lisan.digital/tr/ayet/7:50.md), Ahkāf [46:14](https://lisan.digital/tr/ayet/46:14.md) |
| أَصْحَابُ الرَّس / مَدْيَنَ / الفِيل | Belirli bir mekana, olaya veya ortak suça aidiyetle anılan topluluklar | Tarihsel kavimlerin cezalandırılma ve helak bağlamları; örnek: Hac [22:44](https://lisan.digital/tr/ayet/22:44.md), Tevbe [9:70](https://lisan.digital/tr/ayet/9:70.md), Fîl [105:1](https://lisan.digital/tr/ayet/105:1.md) |
| صَاحِبُكُمْ | Toplumun içinden çıkan, hayatı bilinen, yakından tanınan peygamber | Peygamberin deli veya sapkın olmadığını vurgulayan hitaplar; örnek: Sebe' [34:46](https://lisan.digital/tr/ayet/34:46.md), Necm [53:2](https://lisan.digital/tr/ayet/53:2.md), Tekvîr [81:22](https://lisan.digital/tr/ayet/81:22.md) |
| صَاحِبَة | Nikah bağıyla bir arada bulunulan zevce, eş | Kıyamet günü kişinin kaçacağı en yakınları veya Allah'a isnat edilen eş iddiaları; örnek: En'âm [6:101](https://lisan.digital/tr/ayet/6:101.md), Meâric [70:12](https://lisan.digital/tr/ayet/70:12.md), Cin [72:3](https://lisan.digital/tr/ayet/72:3.md), Abese [80:36](https://lisan.digital/tr/ayet/80:36.md) |
| صَاحِب | Yolculukta, zindanda veya sohbette yan yana bulunan muhatap | Birebir fiziksel diyalog ve can yoldaşlığı bağlamı; örnek: Tevbe [9:40](https://lisan.digital/tr/ayet/9:40.md), Yûsuf [12:39](https://lisan.digital/tr/ayet/12:39.md), Kehf [18:34](https://lisan.digital/tr/ayet/18:34.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cennet ve cehennem ehlinin niteliği, hüsün-kubuh | Cehennem azabının ebediliği tartışmasında "ashab" terkibinin ayrılmazlık (mülazemet) bildirip bildirmediği | Kökün mülazemet vasfı, cezanın veya mükafatın geçici değil kalıcı bir hal olduğunu temellendirmede kullanılır |
| Fıkıh | Sahabe kavlinin hüccet oluşu, zevce hakları | Peygamber ile bir arada bulunmanın asgari süresi ve niteliği; "sahibe"nin nafaka ve miras hakları | Hukuki statü kazanacak derecede birliktelik ve tanıklık şartı |
| Tefsir | Kur'an'daki terkip ve unvanların tahlili | "Ashabü'l-karye", "ashabü's-sefine" gibi kullanımlarda aidiyetin mekan, zaman veya eylem üzerinden kuruluşu | Bir grubun baskın vasfıyla bütünleşerek o unvanla anılması |
| Hadis | Sahabenin fazileti ve adalet teorisi | Peygamber'i mümin olarak görüp onun sohbetinde bulunanların adil kabul edilmesi ve rivayet güvenilirliği | Fiziksel birliktelikten doğan manevi dönüşüm ve sadakat yoğunlaşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve nihai akıbet bağı | Kalıcı aidiyet ve kader ortaklığı | İnsanın amel ve inançlarıyla bütünleşerek cennet veya cehennem ehli haline gelmesi | Din, insanı amellerinin "sahibi" ve o amellerin neticesinin "arkadaşı" kılarak tam bir sorumluluk yükler | Kesin |
| İlmi | Bilgi kaynağıyla sürekli temas | Disiplinli mülazemet ve vukufiyet | Bir ilim dalına veya üstadına uzun süre refakat ederek meleke kazanma | Yüzeysel malumat yerine ilmin tabiatına boyun eğip onunla hemhal olmayı sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sadakat ve meşruiyet | İttifak, dava arkadaşlığı ve biat | Ortak bir hedef etrafında toplanan grubun liderle kurduğu kopmaz meşruiyet bağı | Kuru bir tebaalık değil, bilinçli bir yol ve kader ortaklığı inşa eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf yetkisi | Zilyetlik ve tasarruf hakkı | Bir mal üzerinde sürekli kullanım, denetim ve tasarruf salahiyeti kurma | Klasik dilde "sahibü'l-mal" terkibinde olduğu gibi nesne ile malik arasındaki hukuki bağı kurar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlı yörünge ve kimyasal bağlanma (kovalent / kütleçekimsel kenetlenme) | Bir parçacığın veya gök cisminin başka bir merkezin çekim alanına kapılarak onunla birlikte hareket etmesi, sistemden kopmaksızın onun hareketine uyması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal özdeşleşme ve referans grubu teorisi | Bireyin kendisini belirli bir gruba, ideolojiye veya kuruma tamamen bağımlı kılıp değerlerini içselleştirmesi ve kimliğini o bağ üzerinden tanımlaması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın Türkçedeki "arkadaş" sözcüğünün ifade ettiği gevşek, geçici, duygusal ve bağlayıcılığı olmayan gündelik ilişki düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; bir mekana (cennet/cehennem), bir inanca, bir gruba veya bir şahsa ontolojik düzeyde yapışmayı, onunla özdeşleşmeyi ve onun kaderine boyun eğip ortak olmayı içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | "Ashabü'n-nâr" ifadesi sadece cehennemde bulunanlar gibi algılanır; oysa kavram oradan asla ayrılamayacak, varlığı o mekanla bütünleşmiş kalıcı sakinleri ifade eder. Benzer şekilde Peygamber'in "sahibiniz" olarak anılması, muhatapların onun ahlakına ve geçmişine bizzat tanıklık ettiklerini ve onu çok iyi bildiklerini gösteren delil gücünü yitirir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan-eylem ve insan-mekan ilişkisini nasıl ontolojik bir bağ olarak kurguladığını gösterir; amellerin sadece geçici fiiller değil, insanı nihai akıbetine yapıştıran kimlik unsurları olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet ve cehennem tasvirlerinin yer aldığı eskatolojik ayetlerde (örnek: Vakıa, Mülk, Bakara sureleri) ve peygamberin kendi toplumuna karşı güvenilirliğini vurgulayan nübüvvet ayetlerinde (örnek: Necm, Tekvîr sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın inanç ve amellerinden bağımsız olarak kurtulabileceği veya azabın yüzeysel bir temasla geçiştirilebileceği zannını yıkar; "sahip" olunan veya refakat edilen şeyin kaçınılmaz bir kader haline geldiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneye yapışmak, ayrılmayacak biçimde boyun eğerek eşlik etmek, derinin tüyüyle veya suyun yosunla kaplanması gibi yüzeyi tamamen sarıp intibak etmek.
- Soyut anlam: Bir kimliğe, mekana, inanca veya kişiye tam bir teslimiyet ve süreklilikle bağlanarak onunla kader ve mahiyet birliği oluşturmak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin alt bileşeninin, merkezin çekim gücüne veya kurallarına boyun eğerek o sistemin ayrılmaz bir parçası (kalıcı unsuru) haline gelmesi.
- LaTeX modeli: $$A \xrightarrow{\ \tau\ } B \implies \lim_{t \to \infty} d(A_t, B_t) = 0 \quad \text{ve} \quad \Psi(A \cup B) = \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ refakat eden özneyi, $B$ refakat edilen mekanı, kişiyi veya ameli temsil eder. $\tau$ boyun eğme ve intibak sürecidir. Zaman sonsuza giderken ($t \to \infty$) iki varlık arasındaki ontolojik mesafe ($d$) sıfıra yaklaşır; yani ayrılık ortadan kalkar. Sonuçta birleşen bu iki unsur tek bir ortak kader ve kimlik alanını ($\Omega$) meydana getiren bütünleşik bir durum fonksiyonuna ($\Psi$) dönüşür.

## Geçtiği ayetler (89 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:39.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:81.md) — أَصْحَابُ

بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Hayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:82.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:119.md) — أَصْحَابِ

إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Şüphesiz ki biz seni müjdeleyici ve korkutucu olarak hak ile gönderdik. Cehennem ashabından sen mes’ul olacak değilsin.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:217.md) — أَصْحَابُ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:257](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:257.md) — أَصْحَابُ

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Allah, inananların dostudur. Onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Küfredenlerin dostları ise Tağut’tur. Onları aydınlıktan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş yaranıdır. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:275](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/2:275.md) — أَصْحَابُ

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Faiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/3:116.md) — أَصْحَابُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenlerin malları ve çocukları Allah’a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennem yaranıdırlar, orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Nisa 4:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/4:36.md) — وَالصَّاحِبِ

وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا

Meal (IK): Allah’a ibadet edin. O’na hiç bir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya da iyilik. Yakınlara, yetimlere, düşkünlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya ve sağ elinizin sahib olduklarına da. Allah, kendini beğenip böbürlenenleri elbette sevmez.

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/4:47.md) — أَصْحَابَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Maide 5:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/5:10.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Küfür edenler ve ayetlerimizi tekzib edenler, işte onlar, cehennem yaranıdırlar.

### [Maide 5:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/5:29.md) — أَصْحَابِ

إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Dilerim ki sen; benim günahımı da, kendi günahını da yüklenip cehennemliklerden olasın. Zalimlerin cezası da budur.

### [Maide 5:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/5:86.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlar, işte onlar, cehennem ashabıdırlar.

### [En'am 6:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/6:71.md) — أَصْحَابٌ

قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’ı bırakıp da bize fayda ve zarar veremeyen şeylere mi yalvaralım? Allah bizi hidayete erdirdikten sonra arkadaşları; bize gel, diye doğru yola çağırırken; şeytanların saptırıp şaşkın bir halde çöle düşürmek istedikleri kimse gibi ökçelerimizin üstünden gerisin geri mi dönelim? De ki: Allah’ın hidayeti, asıl hidayetin kendisidir. Ve biz; alemlerin Rabbına teslim olmakla emrolunduk.

### [En'am 6:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/6:101.md) — صَاحِبَةٌ

بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Gökleri ve yeri yoktan varedendir. O’nun nasıl çocuğu olabilir? O’nun bir eşi de yoktur. Ve herşeyi O yaratmıştır. O, her şeyi en iyi bilendir.

### [Araf 7:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:36.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:42.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:44.md) — أَصْحَابُ · أَصْحَابَ

وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُوا نَعَمْ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Cennet ashabı, cehennem ashabına: Rabbımızın bize vaadettiğini hak bulduk. Siz de rabbınızın size vaadettiğini hak buldunuz mu? diye seslendiler.

### [Araf 7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:46.md) — أَصْحَابَ

وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ

Meal (IK): İki taraf arasında bir perde vardır. A’raf üzerinde de her birini simalarıyla tanıyan adamlar vardır. Cennetliklere: Size selam olsun, diye seslenirler. Bunlar, henüz girmeyen, ama uman kimselerdir.

### [Araf 7:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:47.md) — أَصْحَابِ

وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Gözleri cehennem ashabından tarafa çevrilince de; Rabbımız, bizi zalimler güruhu ile beraber bulundurma, derler.

### [Araf 7:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:48.md) — أَصْحَابُ

وَنَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): A’raf ashabı; simalarıyla tanıdıkları adamlara seslenirler: Topluluğunuz, topladığınız mal ve büyüklük taslamalarınız size fayda vermedi, derler.

### [Araf 7:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:50.md) — أَصْحَابُ · أَصْحَابَ

وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ أَفِيضُوا عَلَيْنَا مِنَ الْمَاءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Cehenenm ashabı; cennet ashabına: Sudan veya Allah’ın size verdiği rızıktan biraz da bize akıtın, diye seslenirler. Onlar da derler ki: Doğrusu Allah; onları kafirlere haram kıldı.

### [Araf 7:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/7:184.md) — بِصَاحِبِهِمْ

أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Düşünmüyorlar mı ki; arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur. O, ancak apaçık bir uyarıcıdır.

### [Tevbe 9:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/9:40.md) — لِصَاحِبِهِ

إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Eğer siz ona yardım etmezseniz; doğrusu Allah, ona yardım etmişti. Hani kafirler onu çıkarmışlardı da, o ikinin ikinicisydi. Hani onlar mağarada idiler ve hani o, arkadaşına; üzülme, Allah bizimledir, diyordu. Bunun üzerine Allah, ona sekinetini indirmişti, onu sizin görmediğiniz ordularla desteklemişti. Ve küfretmiş olanların sözünü alçaltmıştı. Allah’ın kelimesi ise en yüce olandır. Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/9:70.md) — وَأَصْحَابِ

أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وَأَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlara kendilerinden öncekilerin, Nuh, Ad ve Semud kavminin, İbrahim kavminin, Medyen ve altüst olmuş şehirler halkının haberleri gelmedi mi? Peygamberi onlara apaçık delillerle gelmişlerdi. Allah, onlara zulmediyor değildi. Ama onlar, kendilerine zulmediyorlardı.

### [Tevbe 9:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/9:113.md) — أَصْحَابُ

مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Cehennem ashabı oldukları muhakkak meydana çıktıktan sonra, akraba bile olsalar, müşrikler için mağfiret dilemek peygambere ve mü’minlere yaraşmaz.

### [Yunus 10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/10:26.md) — أَصْحَابُ

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Güzel davrananlara daha güzeli ve fazlası var. Onların yüzleri ne kararır ne de zilletten kızarır. Onlar cennetin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/10:27.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Hud 11:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/11:23.md) — أَصْحَابُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Doğrusu inanan, salih ameller işleyen ve Rabblarına boyun eğenler; işte onlardır cennetlik olanlar. Orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Yusuf 12:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/12:39.md) — يَاصَاحِبَيِ

يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): Ey zindan arkadaşlarım; darmadağınık ve değişik Rabblar mı hayırlıdır, yoksa Vahid ve Kahhar olan Allah mı?

### [Yusuf 12:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/12:41.md) — يَاصَاحِبَيِ

يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ

Meal (IK): Ey zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.

### [Rad 13:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/13:5.md) — أَصْحَابُ

وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Şaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

### [Hicr 15:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/15:78.md) — أَصْحَابُ

وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ

Meal (IK): Ormanlık yerde oturanlar da gerçekten zalim kimselerdi.

### [Hicr 15:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/15:80.md) — أَصْحَابُ

وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki Hicr ahalisi de peygamberlerini yalanlamışlardı.

### [Kehf 18:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:9.md) — أَصْحَابَ

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا

Meal (IK): Yoksa; sen, mağara ve kitabe ehlini şaşılacak ayetlerimizden mi sandın?

### [Kehf 18:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:34.md) — لِصَاحِبِهِ

وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا

Meal (IK): Başkaca onun meyvesi de vardı. Bu yüzden arkadaşıyla konuşurken: Ben, malca senden daha zengin, nüfuzca da senden üstünüm, derdi.

### [Kehf 18:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:37.md) — صَاحِبُهُ

قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا

Meal (IK): Arkadaşı ona cevap vererek dedi ki: Seni topraktan, sonra bir damla sudan yaratıp sonunda da seni insan kılığına koyanı mı inkar ediyorsun?

### [Kehf 18:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/18:76.md) — تُصَاحِبْنِي

قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا

Meal (IK): Eğer bundan sonra sana bir şey sorarsam; benimle arkadaşlık etme. O zaman benim tarafımdan mazur sayılırsın, dedi.

### [Taha 20:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/20:135.md) — أَصْحَابُ

قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى

Meal (IK): De ki: Herkes gözlemektedir, siz de gözleye durun. Şüphesiz kimlerin dosdoğru yolun sahipleri olduğunu ve kimlerin hidayete ermiş bulunduğunu yakında bileceksiniz.

### [Enbiya 21:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/21:43.md) — يُصْحَبُونَ

أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

Meal (IK): Yoksa kendilerini Bize karşı savunacak tanrıları mı var? Oysa bunlar kendilerine bile yardım edemezler. Bizden yakınlık da görmezler.

### [Hac 22:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/22:44.md) — وَأَصْحَابُ

وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ وَكُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

Meal (IK): Medyen halkı da. Musa da yalanlanmıştır. Ama Ben; kafirlere mühlet verdim, sonra da onları yakaladım. Benim inkarım nasılmış?

### [Hac 22:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/22:51.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Ayetlerimizi tartışarak bozmaya uğraşanlar ise; işte onlar, cehennem ashabıdır.

### [Furkan 25:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/25:24.md) — أَصْحَابُ

أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَأَحْسَنُ مَقِيلًا

Meal (IK): O gün cennet yaranının kalacağı yer; çok daha iyi, dinlenecekleri yer; çok daha güzeldir.

### [Furkan 25:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/25:38.md) — وَأَصْحَابَ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا

Meal (IK): Ad ve Semud’u da, Ress ashabını ve bunların arasında bir çok nesilleri de

### [Şuara 26:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/26:61.md) — أَصْحَابُ

فَلَمَّا تَرَاءَى الْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَكُونَ

Meal (IK): İki topluluk karşı karşıya geldiğinde, Musa’nın arkadaşları dediler ki: Gerçekten biz, yakalandık.

### [Şuara 26:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/26:176.md) — أَصْحَابُ

كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Eyke halkı da peygamberleri yalanladı.

### [Ankebut 29:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/29:15.md) — وَأَصْحَابَ

فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ وَجَعَلْنَاهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Ama Biz; onu da, gemi arkadaşlarını da kurtardık ve bunu alemlere bir ayet yaptık.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/31:15.md) — وَصَاحِبْهُمَا

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Sebe 34:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/34:46.md) — بِصَاحِبِكُمْ

قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ

Meal (IK): De ki: Ben, size ancak Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalmanızı, sonra arkadaşınızda bir delilik olmadığını iyice düşünmenizi öğütlerim. O, ancak şiddetli bir azabın öncesinde sizin için bir uyarıcıdır.

### [Fatır 35:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/35:6.md) — أَصْحَابِ

إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Muhakkak ki şeytan, sizin düşmanınızdır. Öyleyse siz de onu düşman edinin. O, taraftarlarını ancak çılgın alevli ateşin yaranı olmaya çağırır.

### [Yasin 36:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/36:13.md) — أَصْحَابَ

وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ

Meal (IK): Onlara misal olarak şu kasaba halkını anlat: Hani oraya elçiler gelmişlerdi.

### [Yasin 36:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/36:55.md) — أَصْحَابَ

إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki bugün cennet ashabı bir meşguliyet içinde mutlu ve sevinçlidirler.

### [Sad 38:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/38:13.md) — وَأَصْحَابُ

وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ

Meal (IK): Semud, Lut kavmi ve Eyke halkı da. İşte onlar, ayrı topluluklardı.

### [Zümer 39:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/39:8.md) — أَصْحَابِ

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ

Meal (IK): İnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman Rabbına yönelerek O’na yalvarır. Sonra O, kendi katından ona bir nimet verince; önceden O’na yalvarmış olduğunu unutuverir. Ve Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşar. De ki: Küfrünle biraz eğlenedur. Muhakkak ki sen, ateş yaranındansın.

### [Mü'min 40:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/40:6.md) — أَصْحَابُ

وَكَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Böylece küfredenlerin cehennemlik olduklarına dair Rabbının sözü gerçekleşti.

### [Mü'min 40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/40:43.md) — أَصْحَابُ

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

### [Ahkaf 46:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/46:14.md) — أَصْحَابُ

أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İşte onlar, cennet ehlidirler. İşlediklerine karşılık olarak orada temelli kalacaklardır.

### [Ahkaf 46:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/46:16.md) — أَصْحَابِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَنَتَجَاوَزُ عَنْ سَيِّئَاتِهِمْ فِي أَصْحَابِ الْجَنَّةِ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ

Meal (IK): İşte bunlar, cennetliklerdendirler. Yaptıklarının en iyisini kabul edeceğimiz ve kötülüklerinden vazgeçeceğimiz kimselerdir. Bu; onlara vaadolunan dosdoğru bir vaaddir.

### [Kaf 50:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/50:12.md) — وَأَصْحَابُ

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ

Meal (IK): Onlardan önce Nuh kavmi, Ress halkı ve Semud da tekzib etmişti.

### [Kaf 50:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/50:14.md) — وَأَصْحَابُ

وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ

Meal (IK): Eyke’liler ve Tübba kavmi de. Bunların her biri peygamberlerini yalanlamışlardı da tehdidim üzerlerine hak olmuştu.

### [Zariyat 51:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/51:59.md) — أَصْحَابِهِمْ

فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلَا يَسْتَعْجِلُونِ

Meal (IK): Muhakkak ki zulmedenlerin, arkadaşlarının suçlarına benzer suçları vardır. Acele etmesinler.

### [Necm 53:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/53:2.md) — صَاحِبُكُمْ

مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى

Meal (IK): Arkadaşınız sapmamış ve azmamıştır.

### [Kamer 54:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/54:29.md) — صَاحِبَهُمْ

فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى فَعَقَرَ

Meal (IK): Arkadaşlarını çağırdılar, o da sarılarak onu kesti.

### [Vakıa 56:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:8.md) — فَأَصْحَابُ · أَصْحَابُ

فَأَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ

Meal (IK): Sağcılar; o sağcılar ne mutludurlar.

### [Vakıa 56:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:9.md) — وَأَصْحَابُ · أَصْحَابُ

وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ

Meal (IK): Solcular; o solcular ne bahtsızdırlar.

### [Vakıa 56:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:27.md) — وَأَصْحَابُ · أَصْحَابُ

وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ

Meal (IK): Sağcılar; ne bahtiyardır o sağcılar.

### [Vakıa 56:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:38.md) — لِأَصْحَابِ

لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ

Meal (IK): Sağcılar için.

### [Vakıa 56:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:41.md) — وَأَصْحَابُ · أَصْحَابُ

وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ

Meal (IK): Solcular da. Solcular kimlerdir?

### [Vakıa 56:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:90.md) — أَصْحَابِ

وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ

Meal (IK): Şayet sağcılardan ise;

### [Vakıa 56:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/56:91.md) — أَصْحَابِ

فَسَلَامٌ لَكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ

Meal (IK): Selem sana sağcılardan.

### [Hadid 57:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/57:19.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Allah’a ve peygamberlerine iman edenler; işte onlar, Rabbları katında doğrular ve şahidlerdir. Onların hem mükafatları, hem de nurları vardır. Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; onlar da cehennem yaranıdırlar.

### [Mücadele 58:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/58:17.md) — أَصْحَابُ

لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onların malları da, oğulları da Allah katında kendilerine bir fayda vermez. Onlar, cehennem ashabıdırlar ve orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Haşr 59:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/59:20.md) — أَصْحَابُ · وَأَصْحَابُ

لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Cehennem ashabı ile cennet ashabı bir değildir. Cennet ashabı; işte onlardır kurtuluşa erenler.

### [Mümtehine 60:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/60:13.md) — أَصْحَابِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın kendilerine gazab ettiği bir kavim ile dost olmayın. Kafirlerin kabirdekilerden ümidlerini kestikleri gibi, onlar da ahiretten ümidlerini kesmişlerdir.

### [Tegabün 64:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/64:10.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ خَالِدِينَ فِيهَا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; işte onlar, cehennem ashabıdırlar. Orada ebediyyen kalacaklardır. Ne kötü dönüş yeridir.

### [Mülk 67:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/67:10.md) — أَصْحَابِ

وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Eğer kulak vermiş veya akletmiş olsaydık, bu çılgın alevli ateş halkı arasında bulunmazdık, derler.

### [Mülk 67:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/67:11.md) — لِأَصْحَابِ

فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Böylece günahlarını itiraf ettiler. Yok olsun çılgın alevli cehennem ashabı.

### [Kalem 68:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/68:17.md) — أَصْحَابَ

إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ

Meal (IK): Biz; vaktiyle o bahçe sahiplerini denediğimiz gibi bunları da denedik. Hani sabah olunca; onu mutlaka devşireceklerine ve biçeceklerine yemin etmişlerdi.

### [Kalem 68:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/68:48.md) — كَصَاحِبِ

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ

Meal (IK): Sen; Rabbının hükmüne sabret ve balık sahibi gibi olma. Hani o; gamla dolu olarak, Rabbına seslenmişti.

### [Mearic 70:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/70:12.md) — وَصَاحِبَتِهِ

وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ

Meal (IK): Eşini ve kardeşini,

### [Cin 72:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/72:3.md) — صَاحِبَةً

وَأَنَّهُ تَعَالَى جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلَا وَلَدًا

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbımızın şanı yücedir. O; eş ve çocuk edinmemiştir.

### [Müddessir 74:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/74:31.md) — أَصْحَابَ

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

Meal (IK): Cehennem bekçilerini yalnız meleklerden kıldık. Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık. Ki kendilerine kitab verilmiş olanlar, kesin bilgi sahibi olsunlar. İman edenlerin de imanları artsın. Kendilerine kitab verilmiş olanlar ve mü’minler kuşkuya düşmesinler. Bir de kalblerinde hastalık bulunanlarla kafirler: Bununla Allah neyi kasdetmiş? desinler. İşte böyle Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir. Rabbının ordularını ancak kendisi bilir. Bu, ancak insanlara bir öğüttür.

### [Müddessir 74:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/74:39.md) — أَصْحَابَ

إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ

Meal (IK): Ancak sağcılar müstesna.

### [Abese 80:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/80:36.md) — وَصَاحِبَتِهِ

وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ

Meal (IK): Eşinden ve oğullarından.

### [Tekvir 81:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/81:22.md) — صَاحِبُكُمْ

وَمَا صَاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ

Meal (IK): Sizin arkadaşınız asla deli değildir.

### [Buruc 85:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/85:4.md) — أَصْحَابُ

قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ

Meal (IK): Uhdud ashabının canı çıksın,

### [Beled 90:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/90:18.md) — أَصْحَابُ

أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ

Meal (IK): İşte bunlar, sağcılardır.

### [Beled 90:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/90:19.md) — أَصْحَابُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ

Meal (IK): Ayetlerimize küfredenler ise, solcuların kendileridir.

### [Fil 105:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/ayet/105:1.md) — بِأَصْحَابِ

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ

Meal (IK): Rabbının; fil sahiplerine ne ettiğini görmedin mi?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir. İlk mülkiyet araçlar üzerinde olmuştur. Taş sopa gibi. “F” “be”ye dönüşmüş ve sahip olunan veya sahip olan anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sonra sohbet etmek, yazılı metinler üzerinde konuşmak ve daha sonra da arkadaş olmak anlamlarına gelmiştir. Bir memleketin halkına eshab dendiği gibi herhangi bir işte birlikte olanlara da eshab denir. Sahabe kelimesi buradan gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد والباء معهما
ح ص ب، ص ح ب، ص ب ح، مستعملات
حصب:
الحَصْبُ: رَمْيُكَ بالحَصْباء أي صِغار الحَصَى أو كِبارها. وفي فِتنةِ عُثمان: تَحاصَبُوا حتّى ما أُبصِرَ أديمُ السَماء. والحَصْبَةُ معروفة تخرُجُ بالجَنْب، حُصِبَ فهو مَحصُوب. والحَصَبُ: الحَطَب للتَنُّور أو في وقَود أمّا ما دام غيرَ مُسَتْعمل للسُجُور فلا يُسَمَّى حصباً. والحاصِب: الريحُ تَحمِلُ التُرابَ وكذلك ما تَناثَر من دِقاق البَرَد والثّلج، قال الأعشى:
لنا حاصِبٌ مثلُ رِجْلِ الدَّبَى		وجأواءُ تُبرِق عنها الهُيُوبا
يصف جَيشاً جَعَلَه بمنزلةِ الريح الحاصب يُثير الأرض. والمُحَصَّب: موضع الجِمار. والتَحصيبُ: النَّومَ بالشِعْب الذي مَخرَجُه إلى الأبْطَح ساعةً من اللَّيل ثم يُخرَجُ إلى مَكّة.
صحب:
الصّاحِبُ: يجمعُ بالصَّحْب، والصُّحبان والصُحْبة والصِحاب. والأَصحابُ: جماعة الصَّحْبِ. والصِّحابة مصدرُ قولِك صاحَبَكَ اللهُ وأَحْسَنَ صِحابتَكَ. ويُقالُ عندَ الوَداع: مُصاحَباً مُعافىً. ويقال: صَحِبَكَ اللهُ أي: حفظك، ولا يُقال: مصحوب، والصّاحبُ يكونُ في حالٍ نعتاً، ولكنَّه عَمَّ في الكلام فجرى مَجرى الاسمِ، كقولك: صاحبُ مال، أي: ذو مالٍ، وصاحبُ زيدٍ، أي: أخو زيدٍ ألا تَرى أنّ الألفَ والّلام لا تدخلانِ، على قياس الضّارب زيداً، لأنّه لم يُشْتَقّ من قولك: صَحِبَ زَيْداً، فإذا أَرَدْتَ ذلك المعنى قُلتَ: هو الصاحب زيداً. وأَصْحَبَ الرجُلُ:إذا كان ذا صاحبٍ. وتقول: إنَّك لَمِصْحابٌ لنا بما تُحِبُّ، قال:
فقد أراك لنا بالوُدِّ مِصْحابا
وكلُّ شَيءٍ لاءَمَ شَيئاً فقد استَصْحَبَه، قال:
إنَّ لك الفضل على صاحبـي		والمِسْكُ قد يَستَصْحِبُ الرامِكا
ويقال: جِلدٌ مُصْحِب: إذا كان عليه شَعْرُه وصُوفه.
صبح:
تقول: صَبَحنَي فلانٌ: إذا أتاك صبَاحاً. وناوَلكَ الصَبُّوح صباحاً، قال طرفة بن العبد:
متى تَأْتِني أصبَحْـكَ كـأسـاً َرِويَّةً		وإنْ كنتَ عنها ذا غِنىً فاغْنَ وازْدَدِ
وتقول في الحرب: صَبَحناهم. أي غادَيناهم بالخَيْل ونادَوا: يا صَباحاه، إذا استَغاثُوا. ويومُ الصبَّاح: يومُ الغارة، قال الأعشى:
ويمنَعُه يَومَ الصَّبـاح مَـصُـونةٌ		سِراعاً إلى الداعي تَثُوبُ وتُركَبُ
يَعني أنَّ الخَيْل تَمنَع هذا المصطَبح يَوْمَ الصبَّاح، المصونة: الخيْل، تثوب: تَرْجع. وكان يَنْغَبي أن يقول: تُركَبُ وتَثُوب، فاضطُرَّ إلى ما قاله. وهذا مثل قوله تعالى: "اقَتَرَبَتِ الساعةُ وانشَقَّ القَمَرُ" إنَّما معناه: انشَقَّ القَمَرُ واقَتَرَبتِ الساعةُ. وكما قال ابن أحمر:
فاستَعرِفا ثم قُولا في مَقامِكُما		هذا بَعيرٌ لنا قد قامَ فانعَقَرا
مَعناهُ: قد انعَقَرَ فقامَ. والصَّبْحُ: سَقْيُكَ من أتاكَ صبَوحاً من لَبَنٍ وغيره. والصَّبُوح: ما يُشرَب بالغَداة فما دونَ القائلة، وفِعلك الاصطِباح. والصبَّوَح: الخمرَ، قال الأعشى:
ولقد غَدوتُ على الصَّبُوحِ معي		شَرْبٌ كِرامٌ من بَنـي رُهْـمِ
واستصَبَح القومْ بالغَدَاوات. والمُصْبَحُ: الموضع الذي يُصبَحُ فيه، قال:
بعيدةُ المُصْبَح من مُمساها
والمِصباحُ:السِراج بالمِسرَجة، والمِصباحُ: نفْسُ السراج وهو قُرْطُه الذي تَراهُ في القِنديل وغيره، والقِراطة لغة. والمِصباح من الإبِل: ما يَبْرُك في مُعَرَّسه فلا ينهضُ وإنْ أُثيرَ حتى يُصبحَ، قال:
أَعْيَس في مَبْرَكهِ مِصباحا
والمَصابيحُ من النُجُوم: أعلامُ الكَواِكب، الواحدُ مِصباح، وقَوْلُ الله -عزَّ وجَلَّ-: "فأَخَذَتْهُمُ الصَيْحُة مُصبحين" أي بعدَ طُلُوع الفجر وقبلَ طُلُوع الشمس. وصَبَحْتُ القومَ ماءَ كذا، وصبَّحْتُهم أيضاً: أَتَيْتُهم من الصَباح، قال:
وصَبَّحْتُهم ماءً بفَيْفاءَ قَـفْـرةٍ		وقد حَلَّقَ النَّجْمُ اليَمانيُّ فاستَوَى
والصُّبْح الصَّباحُ: هما أوَّل النَهار. والصَّبَحُ: شِدَّةُ حُمْرةٍ في الشَّعْر، وهو أصْبَحُ. والأَصْبَحيَّةُ والأَصْبَحيُّ : غِلاظ السياط وجيادها ، وتقول : أصبَحَ الصبح صَباحاً وصَباحَةً. وصَبُحَ الرجلُ صَباحةً وصُبْحةً، قال ذو الرمة:
وتَجلو بفَرْعٍ مـن أَراكٍ كـأنَّـه		من العَنْبَر الهِنْديِّ والمِسْكُ أصْبَحُ
أراد به أذَكى ريحاً. ونَزَل رجلٌ بقَومٍ فَعَشَّوه فجَعَل يقولُ: إذا كانَ غدٌ وأصَبْتُ من الصَّبُوح مَضَيْتُ في حاجَة كذا أراد أن يُوجبَ الصَّبَوح عليهم ففَطٍنُوا له فقالوا: أَعَنْ صبَوحٍ تُرَقِّقُ. أي: تُحسِن كلامَكَ فذَهَبَتْ مَثَلاً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الباء** onlarla birlikte
**ح ص ب**، **ص ح ب**، **ص ب ح**، kullanılmışlar

**حصب**:
**الحَصْبُ**: senin **الحَصْباء** ile atmandır; yani küçük çakıllar yahut büyükleri ile. **عُثمان** fitnesinde: “Birbirlerine çakıl attılar; göğün derisi görülmez oldu.” **الحَصْبَةُ** bilinen (hastalık)tır; yan tarafta çıkar; **حُصِبَ**; o hâlde o **مَحصُوب**tur. **الحَصَبُ**: tandır için yahut yakıtta odun; ancak tutuşturma için kullanılmamış olduğu müddetçe ona **حصب** denilmez. **الحاصِب**: rüzgârdır; toprağı taşır; aynı şekilde ince dolu ve kardan saçılan şey de (böyledir). **الأعشى** dedi ki:
Bizim için bir **حاصِب** vardır, **الدَّبَى**’nın ayağı gibi;
ve bir **وجأواء** ki ondan **الهُيُوبا** şimşek çakar.
Bir orduyu vasfeder; onu, yeri kaldırıp savuran **الحاصب** rüzgâr menzilesine koymuştur. **المُحَصَّب**: **الجِمار**’ın yeridir. **التَحصيبُ**: gecenin bir saatinde çıkışı **الأبْطَح**’a olan **الشِعْب**’de uyumaktır; sonra **مَكّة**’ye çıkılır.

**صحب**:
**الصّاحِبُ**: **الصَّحْب** ile, **الصُّحبان** ile, **الصُحْبة** ile ve **الصِحاب** ile çoğul yapılır. **الأَصحابُ**: **الصَّحْب** topluluğudur. **الصِّحابة** senin “**صاحَبَكَ اللهُ** ve **أَحْسَنَ صِحابتَكَ**” sözünün masdarıdır. Vedada şöyle denir: “**مُصاحَباً مُعافىً**.” Ve denir ki: “**صَحِبَكَ اللهُ**” yani: seni korudu; ve “**مصحوب**” denmez. **الصّاحبُ** bir hâlde sıfat olur; fakat sözde genelleşti de isim yerinde yürüdü; senin “mal sahibi” sözün gibi; yani: mal sahibi (malı olan). Ve “Zeyd’in sahibi” (sözün) gibi; yani: Zeyd’in kardeşi. Görmez misin ki **الألف** ve **الّلام** girmez; “Zeyd’i döven” kıyası üzere; çünkü senin “Zeyd’e arkadaş oldu” sözünden türetilmemiştir. Eğer o manayı istersen şöyle dersin: “O, Zeyd’e arkadaş olan (kimsedir).” **أَصْحَبَ** adam: eğer bir sahibi olan (kimse) ise. Ve dersin: “Sen, sevdiğin şeyde bizim için elbette **مِصْحابٌ**sın.” Dedi ki:
Gerçekten seni bize sevgi ile **مِصْحابا** olarak görüyorum.
Her şey bir şeye uyum sağladıysa, onu **استَصْحَبَه**. Dedi ki:
Senin, benim **صاحبـي**m üzerine fazlın vardır;
ve **المِسْكُ** bazen **الرامِكا**’yı **يَستَصْحِبُ** eder.
Ve denir: **جِلدٌ مُصْحِب**: eğer üzerinde kılı ve yünü varsa.

**صبح**:
Dersin: “Falan beni **صَبَحنَي**”: eğer sana sabahleyin geldiyse. Ve sana sabahleyin **الصَبُّوح** verdi. **طرفة بن العبد** dedi ki:
Ne zaman bana gelirsen, seni bir doyurucu kadehle **أصبَحْـكَ** ederim;
ve eğer ondan yana zengin isen, zengin ol ve artır.
Ve savaşta dersin: “Onları **صَبَحناهم**”; yani atlarla onlara sabah baskını yaptık. Ve yardım istediklerinde “**يا صَباحاه**” diye çağırdılar. **يومُ الصبَّاح**: baskın günüdür. **الأعشى** dedi ki:
Onu **يَومَ الصَّبـاح** günü, korunmuş (olan) engeller;
çağırana doğru süratle döner ve binilir.
Şunu kastediyor: atlar, bu sabah baskını yiyeni **يَوْمَ الصبَّاح** günü engeller. **المصونة**: atlar. **تثوب**: döner. “**تُركَبُ** ve **تَثُوب**” demesi gerekirdi; fakat söylediğine mecbur kaldı. Bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “**اقَتَرَبَتِ الساعةُ وانشَقَّ القَمَرُ**”; ancak manası: “Ay yarıldı ve saat yaklaştı”dır. Ve **ابن أحمر**’in dediği gibi:
İkiniz tanıyın; sonra makamınızda söyleyin:
Bu, bizim bir devedir; kalktı da boğazlayın.
Manası: boğazlandı da kalktı. **الصَّبْحُ**: sabahleyin sana gelene süt ve başkasıyla **صبَوحاً** (sabah içkisi) vermendir. **الصَّبُوح**: kuşluk vaktinden, öğle istirahatinden aşağısına kadar içilen şeydir; fiilin **الاصطِباح**tır. **الصبَّوَح**: şaraptır. **الأعشى** dedi ki:
Gerçekten ben **الصَّبُوح** üzerine sabahladım; yanımda
**بَنـي رُهْـمِ**’den kerim içiciler (vardı).
Kavim sabah vakitlerinde **استصَبَح** etti. **المُصْبَحُ**: içinde sabahlanılan yerdir. Dedi ki:
Onun **المُصْبَح**ı, **مُمساها**sından uzaktır.
**المِصباحُ**: kandillikteki kandildir. Ve **المِصباحُ**: kandilin kendisidir; o, kandilde ve başkasında gördüğün onun fitilidir; **القِراطة** bir lehçedir. Develerden **المِصباح**: geceleme yerinde çöker; kımıldatılsa bile sabah oluncaya kadar kalkmaz. Dedi ki:
Çöktüğü yerde, kül rengi (deve) bir **مِصباحا** (gibidir).
Yıldızlardan **المَصابيحُ**: gezegenlerin alametleridir; teki **مِصباح**tır. Yüce Allah’ın sözü: “**فأَخَذَتْهُمُ الصَيْحُة مُصبحين**” yani fecrin doğuşundan sonra ve güneşin doğuşundan önce. “Kavmi şu su ile **صَبَحْتُ**” ve onları ayrıca **صبَّحْتُهم**: sabah tarafından onlara geldim. Dedi ki:
Onları, ıssız bir düzlükte bir su ile **وصَبَّحْتُهم**;
ve **النَّجْمُ اليَمانيُّ** yükselip düzleşmişti.
**الصُّبْح** ve **الصَّباحُ**: ikisi gündüzün evvelidir. **الصَّبَحُ**: saçta şiddetli kızıllıktır; o (kimse) **أصْبَحُ**tur. **الأَصْبَحيَّةُ** ve **الأَصْبَحيُّ**: kamçıların kalınları ve iyileridir. Ve dersin: **أصبَحَ الصبح** **صَباحاً** ve **صَباحَةً**. Adam **صَبُحَ** **صَباحةً** ve **صُبْحةً**. **ذو الرمة** dedi ki:
Ve bir **أَراك** dalıyla açar; sanki o,
Hint amberinden (bir şey)dir; ve misk daha **أصْبَحُ**tur.
Bununla daha keskin koku (olmasını) kastetti. Bir adam bir kavme indi; ona akşam yemeği yedirdiler; o da şöyle demeye başladı: “Yarın olunca ve **الصَّبُوح**tan elde edince, şu işte yürürüm”; onlara **الصَّبَوح**u vacip kılmak istedi; onlar onu anladılar da dediler ki: “**أَعَنْ صبَوحٍ تُرَقِّقُ**”; yani: sözünü güzelleştiriyorsun; böylece mesel oldu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَحِبَهُ يَصْحَبُهُ صُحْبَةً بالضم، وصَحابة بالفتح. وجمع الصاحِب صَحْبٌ وصُحْبَةٌ، وصِحابٌ. قال الشاعر امرؤ القيس:
وقال صِحابي قد شَأَوْنَكَ فاطْلُبِ
وصُحْبانٌ. والأصحابُ، جمع صحب والصحابة بالفتح: الأصحاب وهي في الأصل مصدرٌ. وجمع الأصحابِ أصاحيبُ. وقولهم في النداء يا صاحِ، معناه يا صاحبي. ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذا وحدَه، سُمِعَ من العرب مرخَّماً. وأَصْحَبْتُهُ الشيءَ: جعلته له صاحباً. واستصحبه الكتابَ وغيره. وكل شيء لاءَمَ شيئاً فقد استصحبه. واصطحب القومُ: صَحِبَ بعضهم بعضاً، وأصله اصْتَحَبَ. وأصْحَبَ البعيرُ والدابةُ، إذا انقاد بعد صُعوبة، قال الشاعر:
ولَسْتُ بِذي رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيدَ مُسْتَكْرَهاً أَصْحَبا
وأَصْحَبَ الرجلُ، إذا بَلَغَ ابنُهُ. والمُصْحَبُ من الزِقاقِ: ما الشَعَرُ عليه. وقد أَصْحَبْتَهُ، إذا تَرَكْتَ صوفَهُ أو شَعَرَهُ عليه ولم تَعْطُِنْهُ. وأَصْحَبَ الماءُ، إذا علاه الطُحْلُبُ. وحمارٌ أصحبُ، أي أَصْحَرُ يَضرِبُ لَوْنُهُ إلى الحُمْرَةِ.

##### Türkçe

**صَحِبَهُ** **يَصْحَبُهُ** **صُحْبَةً** (ضم ile), ve **صَحابة** (fetha ile). **الصاحِب**’in çoğulu **صَحْبٌ** ve **صُحْبَةٌ**, ve **صِحابٌ**’dır. Şair İmru’ul-Kays dedi ki:
وقال **صِحابي** قد شَأَوْنَكَ فاطْلُبِ
ve **صُحْبانٌ**. Ve **الأصحابُ**, **صحب**’un ve fetha ile **الصحابة**’nin çoğuludur: **الأصحاب**; ve o aslında bir mastardır. **الأصحابِ**’ın çoğulu **أصاحيبُ**’dur. Ve onların nidada “يا **صاحِ**” sözleri; manası “ey **صاحبي**”dir. Muzafın ترخيم’i ancak yalnızca bunda caiz olur; Araplardan مرخَّماً olarak işitilmiştir. Ve **أَصْحَبْتُهُ** **الشيءَ**: onu kendisi için bir **صاحباً** kıldım. Ve **استصحبه** **الكتابَ** ve başkasını. Ve her şey bir şeye uyum sağladıysa, muhakkak onu **استصحبه** etmiştir. Ve **اصطحب** kavim: bazısı bazısına **صَحِبَ** etti; ve aslı **اصْتَحَبَ**’dır. Ve **أصْحَبَ** deve ve binek hayvanı; zorluktan sonra boyun eğdiği zaman. Şair dedi ki:
ولَسْتُ بِذي رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيدَ مُسْتَكْرَهاً **أَصْحَبا**
Ve **أَصْحَبَ** adam; oğlu buluğa erdiği zaman. Ve tulumlardan **المُصْحَبُ**: üzerinde kıl bulunan şeydir. Ve onu **أَصْحَبْتَهُ**; yününü yahut kılını üzerinde bıraktığın ve onu soyup çıkarmadığın zaman. Ve **أَصْحَبَ** su; üzerine yosun yükseldiği zaman. Ve **حمارٌ أصحبُ**: yani **أَصْحَرُ**, rengi kızıllığa çalar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ب
حصب ، حبص ، صبح ، صحب : مستعملة .
حصب : قال الليث : الحَصَبُ : الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور أو في وَقُودٍ ، فأمَّا ما دام غير مستعمل لِلسُّجُورِ فلا يُسمَّى حَصَباً ، قال : والحَصْبُ : رَمْيُك بالحَصْبَاء : والحَصْبَاءُ : صغارُها وكِبَارُها . وفي الحديث الذي جاء في مقتل عُثمان ح قال : ( تَحاصبُوا في المسجد حتى ما أُبْصِرَ أَديمُ السماء ) أي ترامَوْا بالحصْباء . وقال الفراء في قوله : ( إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ? للَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ ) ( الأنبيَاء : 98 ) ذُكِرَ أنَّ الحَصَبَ في لغة أهلِ اليمنِ الحَطَب ، وروي عن عَلِيّ أنه قرأ
 ( حَطَبُ جَهَنَّم ) . قلت : ويقال : حَصَبْتُه أحْصِبُه حَصْباً إذا رَمَيْتَه بالحصْباء ، والحجَرُ المرْمِيّ به حَصَب ، كما يقال : نَفَضْتُ الشيء نَفْضاً ، والمنْفُوضُ نَفَضٌ فمعنى قوله : ( حَصَبُ جَهَنَّمَ ) ( الأنبيَاء : 98 ) أي يُلْقَوْنَ فيها كما يُلْقَى الحَطَبُ في النار . وقال الفرّاء : الحَصَبُ في لغة أهل نجد : ما رَمَيْتَ به في النار ، وحَصَبْتُ الرجلَ حصْباً إذا رمَيْتَه ، وقول الله : ( بِ ? لنُّذُرِ إِنَّآ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَ ? صِباً ) ( القَمَر : 34 ) أي عذاباً يَحْصِبهم أي يَرْميهم بحِجارة من سِجِّيل . ويقال للريح التي تَحْمِل التُّرابَ والحَصى حَاصِبٌ ، وللسَّحَابِ يَرْمي بالبَرَد والثَّلْج حاصِبٌ لأنه يَرْمِي بهما رَمْياً ، وقال الأعْشَى : لَنَا حَاصِبٌ مثلُ رِجْل الدَّبَى وجَأْواءُ تُبْرِقُ عنْهَا الهَيوبَا أراد بالحاصِبِ الرُّماة . وفي الحديث أنَّ عُمَرَ أمَرَ بِتَحْصيبِ المَسْجِدِ وذلك أن يُلْقَى فيه الحَصى الصغار ، ليكون أَوْثَر للمُصلِّي وأغْفَرَ لِما يُلْقَى فيه من الأقْشَاب والخَراشِيِّ والأقْذَار . ويقال لموضع الجِمَارِ بمِنى المُحَصَّب . وأما التَّحْصِيب فهو النَّوْمُ بالشِّعْبِ الذي مَخْرَجُه إلى الأبْطَح ساعةً من اللَّيْل ثم يَخْرُجُ إلى مكَّة ، وكان مَوْضِعاً نَزَل به رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من غير أَنْ يَسُنَّه للناس ، فمن شَاء حَصَّبَ ومن شَاءَ لم يُحصِّب . والحَصْبَةُ : بَثْرَةٌ تَخْرُج بالإنسان ويجوز الحَصَبَة ، وهُما لُغتان قالهما الفرَّاء ، وقد حُصِبَ الرجلُ فهو مَحْصوب . وروى أبو عُبَيد عن اليَزيدي : أرضٌ مَحْصَبةٌ : ذاتُ حَصْبَاء ومَحصاةٌ : ذاتُ حصًى . قال أبو عُبَيد : وأرضٌ مَحْصَبَةٌ : ذاتُ حَصْبَة ومَجْدَرَةٌ : ذاتُ جُدَرِيّ . قال : وقال الأصمعيُّ : الإحْصَابُ أن يُثِيرَ الحَصَى في عَدْوه . ومكان حاصِبٌ : ذو حَصْبَاء ، والحاصِبُ : العددُ الكثيرُ من الرَّحَّالَة ، وهو معنى قوله : لَنَا حاصِبٌ مِثلُ رِجْلِ الدَّبَى شمر عن ابن الأعرابي : الحَاصِبُ من التُّراب : ما كان فيه الحَصْبَاء . وقال ابن شُمَيْل : الحَاصبُ : الحَصْباءُ في الريح يقال : كان يوْمُنا ذا حاصِبٍ ، وريحٌ حاصِبٌ ، وقد حَصَبَتْنا تَحْصِبُنا . وريحٌ حَصِبَةٌ : فيها حَصْبَاء ، وقال ذو الرُّمَّة : حَفِيفُ نافِجَة عُثْنونُها حَصِب صحب : قال الليث : الصَّحْبُ جمع الصاحب ، والأصحابُ : جماعةُ الصَّحْب ، ويجمع الصاحِبُ أَيْضاً صُحْباناً وصُحْبَةً وصِحَاباً وصَحَابةً ، قال : والصَّحَابة مصدر قولك : صاحَبَك الله وأحْسَن صَحَابتك . وتقول للرّجُل : عند التوديع : مُعاناً مُصاحَباً ، ومن قال : مُعانٌ مُصَاحَبٌ فمعناه أنْتَ مُعانٌ مُصاحَبٌ . قال : والصُّحْبةُ : مصدر قولك : صَحِب
يَصْحَبُ . وقال غيرُه : يقال : صاحِبٌ وأَصْحَابٌ كما يقال شَاهِدٌ وأشْهاد ، وناصِرٌ وأنصَارٌ ، ومَنْ قال : صاحِبٌ وصُحْبة فهو كقولك : فَارِهٌ وفُرْهَة ، وغُلامٌ رائِقٌ ، والجميعُ رُوقة . ويُقَال : إنَّه لمِصْحابٌ لنا بِمَا يُحَبُّ وقال الأعْشَى : فَقَدْ أراكِ لنا بالوُدِّ مِصْحَاباً وقد أَصْحَبَ الرجلُ إذا كان ذا أَصْحاب ، أَصْحَب إذا انْقَادَ ، وقال أبو عُبَيد : صَحِبْتُ الرجلَ من الصُّحْبة ، وأصْحَبْتُ أي انْقَدْتُ له ، وأنشد : تَوالِيَ رِبْعِيِّ السِّقابِ فأَصْحَبَا وكل شيء لازم شيئاً فقد استصحبه ، ومنه قوله : إنّ لك الفضل على صاحبِي والمسك قد يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكا وقال الفراء في قوله جلّ وعزّ : ( وَلاَ هُمْ مِّنَّا يُصْحَبُونَ ) ( الأنبيَاء : 43 ) قال : يعني الآلهة لا تمنع أنفسها ولا هم منا يُصْحَبُون يَعْني يُجَارون أي الكفار ، ألا ترى أن العرب تقول : أنا جارٌ لك ، ومعناه أُجِيرُك وأمْنَعُك ، فقال : يُصْحبون بالإجارَة ، وقال قَتادة : لا يُصْحَبون من الله بخير . وقال أبو عثمان المازني : أصْحَبْتُ الرجلَ أي مَنْعتُه ، وأنشد قولَ الهُذَليّ : يَرْعَى برَوْض الحَزْنِ من أَبِّه قُرْبانَه في عانةٍ تُصْحَبُ أبُّه : كَلَؤُه . قُرْيانه : مجارى الماء إلى الرياض ، الواحد قَرِيّ ، قال : تُصْحَبُ : تُمْنَع وتُحْفَظَ ، وهو من قول الله : ( وَلاَ هُمْ مِّنَّا يُصْحَبُونَ ) ( الأنبيَاء : 43 ) أي يمنعون ، وقال غيره : هو من قَوْلك صَحِبَك الله أي حفظك وكان لكَ جارا . أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عَمْرو : أدِيمٌ مُصْحِب إذا كان على الجلد شَعْرُه أو صُوفُه أو وَبَرُه ، وقال ابن بُزُرْج : إنه يَتَصحَّب من مجالستنا أي يستحي منها ، وإذا قيل : فلان يَتَسحَّبُ علينا بالسين فمعناه أنه يتمادخ ويَتَدَلَّل . ويقال : أصْحَبَ الماءُ إذا عَلاه العَرْمَضُ فهو ماءٌ مُصْحِبٌ . وفُلانٌ صاحِبُ صِدْق . صبح : قال الليث : الصُّبح والصَّبَاح هما أوّل النهار ، وهو الإصباح أيضاً ، قال الله : ( فَالِقُ ? لإِصْبَاحِ ) ( الأنعَام : 96 ) يعني الصُّبْحَ ، وأنشد : أفْنَى رَباحاً وذوي رَباحِ تَنَاسُخُ الإمساءِ والإصْبَاح يُرِيدُ به المَسَاءَ والصَّبَاح . وقال الفرّاءُ مثله وزاد : فإن قال الإمساء والأصْبَاح فهو جمع المسَاءِ والصُّبْح ومثله الإبكار والأبْكار . وقال الليث : التَّصبُّح : النومُ بالغداة ، وفي حديث أم زرع أنها قالت : ( وعنده أقول فلا أُقَبَّح ، وأَرْقُدُ فأَتصَبَّح ) والرَّقْدَةُ تُسمّى الصَّبْحَة والصُّبْحَة ، وقد كرهها بعْضهُم . أبو عُبَيد عن الأصمعي : المِصبَاح : الناقةُ التي تُصبِح في مَبْركها ولا تَرْتَعُ حتى يرتفع النَّهار .
قال : وهذا مِمّا يُسْتَحَبُّ من الإبل . وقال الليث : المِصبَاح من الإبل : ما يَبْرك في مُعَرَّسِه فلا يثُور وإن أُثيرَ حتى يُصبِح . وقال الليث : الصَّبُوحُ : الخَمْرُ ، وأنشد : ولقد غدوتُ إلى الصَّبُوح مَعِي شَرْبٌ كِرَامٌ من بني رُهْمِ والصَّبْحُ : سَقْيُك أخاك صَبُوحاً من لبن ، قال : والصَّبُوحُ : ما شُرِبَ بالغداة فما دون القَائلَة ، وفعلك الاصْطِبَاحُ . وقيل للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) متى تَحِلّ لنا المَيْتَة ؟ فقال : ( ما لم تَصْطَبِحُوا أو تَغْتَبِقُوا أو تَجْتَفِئُوا بَقْلاً فشَأْنَكم بها ) . قال : أبو عُبَيد : معناه إنما لكم منها الصَّبُوح ، وهو الغداء ، والغَبُوق وهو العَشَاء ، يقول : فليس لكم أن تجمعوهما من الميْتَة . قال : ومنه قول سَمُرَة لبنيه : يُجزىء من الضَّارُورَةِ صَبُوحٌ أو غَبُوقٌ . قلت : وقال غير أبي عُبَيد في تفسيره : معناه : سُئِل متى تحل لنا المَيْتَة ؟ أجابهم ، فقال : إذا لم تجدوا من اللبن صَبُوحاً تَتَبَلَّغُونَ به ولا غَبُوقاً تَجْتَزِئُونَ به ، ولم تَجِدُوا مع عَدَمكم الصَّبُوحَ والغَبُوقَ بَقْلَةً تأكلُونها وتَهْجَأ غَرَثَكم حَلَّت لكم المَيْتَةُ حينئذٍ ، وكذلك إذا وجدَ الرجلُ غَداء أو عَشَاءً من الطعام لم تحلّ له . وهذا التفسير واضح بَيِّن الصواب إن شاء الله . ويقال : صَبَحْتُ فُلاَناً أي أَتَيْتُه صباحاً ، وأما قول بُجَيْر بن زُهَيْر المُزَني وكان أسلم : صَبَحَناهم بأَلفٍ من سُلَيْمٍ وسَبْعٍ من بني عُثمان وَافي فمعناه أَتَيْنَاهم صبَاحاً بألف رجل من سُلَيْم . وقال الرَّاجز : نَحنُ صَبَحْنَا عامِراً في دَارِها جُرْداً تَعَادَى طَرفَيْ نَهَارها يريد أتيناها صباحاً بخيل جُرْدٍ . ويقال : صَبَحْتُ فُلاَناً أي ناولتُه صَبُوحاً من لَبَنٍ أو خَمْر أَصْبَحُه صَبْحاً ، ومنه قول طَرَفَة : متى تأْتِني أَصْبَحْك كأساً رَوِيَّةً أي أَسقِيك كَأْساً . وقال سيبويه : أَصْبَحْنا وأَمْسَيْنَا أي صِرْنا في حين ذاك ، وأما صَبَّحْنَا ومَسَّيْنا فمعناه أَتَيْنَاهُ صَبَاحاً وَمَساءً . وقال شمر : قال أبو عدنان : الفرقُ بين صَبَّحنَا وصَبَحْنَا أنه يقال : صبَّحْنَا بَلَدَ كذا وكذا ، وصَبَّحْنَا فُلاَناً فهذه مشددة ، وصَبَحْنَا أهلها خَيْراً أو شَرّاً ، وأنشد : صَبَحْناهُم هِنْدِيَّةً بأكُفِّنا محرّبةً تذري سَوَاعِدُهُم صُعْدَا ويقال أيضاً : صَبَّحتُه خيراً أو شرّاً . وقال النابغة : وصَبَّحَه فَلْجاً فلا زال كَعْبُه على كل مَنْ عَادَى من الناس عَالِيا ويقال : صَبَّحه بكذا ومسّاه بكذا كل ذلك جائز .
والتَّصْبِيحُ على وجوه ، يقال : صَبَّحْتُ القوم الماء إذا سَرَيْتَ بهم حتى تُورِدَهم الماءَ صبَاحاً ، ومنه قوله : وصَبَّحْتُهم ماءً بفَيْفَاءِ قَفْرَةٍ وقد حَلَّقِ النَّجمُ اليَمَانِيُّ فاسْتَوى أراد سَرَيْتُ بهم حتى انتهيتُ بهم إلى ذلك الماء صَبَاحاً . وتقول : صَبَّحْتُ القوم تَصْبِيحاً إذا أتيتهم مع الصباح ، ومنه قول عَنْتَرَة يصفُ خَيْلاً : وَغداةَ صَبَّحْنَ الجِفارَ عَوَابِساً يَهْدي أَوَائِلَهُنَّ شُعث شُزَّبُ أي أَتَيْنِ الجِفارَ صباحاً يعني خَيْلاً عليها فُرْسَانها . ويقال : صَبَّحْتُ القومَ إذا سَقَيْتَهم الصَّبُوح . والتَّصْبِيحُ : الغَداء . يقال : قَرِّب إلى تَصْبِيحي . وفي حديث المَبْعَث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان يتيماً في حِجْر أبي طالب ، وكان يُقَرَّبُ إلى الصِّبْيَان تَصْبِيحُهم فيختلسون ويَكُفَّ أي يُقَرّبُ إليهم غداؤهم ، وهو اسم بُنِي على تَفْعيل مثل التَّرعيب للسنام المُقَطَّع ، والتنبيتُ : اسم لِمَا نبت من الغِرَاس ، والتَّنوير : اسم لنَوْرِ الشجر . والصَّابِحُ : الذي يَصْبَح إبِلَه الماء أي يسقيها صباحاً ، ومنه قول أبي زُبَيْد : حين لاحَتْ للصَّابح الجوزاء وتلك السّقْيَةُ تسميها العرب الصُّبْحة وليست بناجعة عند العرب . وقال أبو الهيثم : الصَّبُوحُ : اللَّبَنُ يُصْطَبَحُ ، والنَّاقة التي تُحْلَبُ في ذلك الوقت صَبُوح أيضاً ، يقال : هذه النَّاقة صَبُوحِي وغَبُوقِي ، قال : وأنشدنا أبو لَيْلَى الأعرابي : مالي لا أسقي حُبَيِّبَاتي صَبَائِحِي غَبَائِقِي قَيْلاَتِي قال : والقَيْلُ : اللبن الذي يُشْرَبُ وَقْتَ الظهيرة ، والقَيْلُ والْقَالَةُ : الناقة التي تُحْلَبُ في ذلك الوقت ، وقَيَّلْتُ القومَ إذا سَقَيْتَهم القَيْل ، قال : واقْتَلْتُ اقْتِيالا إذا شَرِبْتَ القَيْلَ . والعرب تقول إذا نَذِرَتْ بغارة من الخيل تفجؤهم صباحاً : يا صباحاه ، يُنْذِرُون الحَيَّ أَجْمَعَ بالنداء العالي . وقال الليث : المِصْبَاحُ : السِّرَاجُ بالمِسْرَجة ، والمِصْبَاح نَفْسُ السِّرَاج ، وهو قُرْطُه الذي تراه في القِنْدِيل وغيره ، والقِرَاطُ لغة ، وهو قول الله جلّ وعزّ : ( ? لْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ ? لزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ ) ( النُّور : 35 ) . ومصَابيحُ النجوم : أعلامُ الكواكب ، واحدها مِصْباح ، وقول الله جلّ وعزّ : ( فَأَخَذَتْهُمُ ? لصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ ) ( الحِجر : 83 ) أي أخذتهم الهَلكَةُ وقت دخولهم في الصَّباح . والمُصْبَح : الموضع الذي تُصْبِح فيه ، والمُمْسى : المكان الذي تُمْسي فيه ، وقوله : قَرِيبَةُ المُصْبَح من مُمْسَاها والمُصْبَحُ أيضاً : الإصْبَاحُ ، يقال : أصْبَحْنَا إصْبَاحاً ومُصْبَحاً ، ومن أمثال العرب :
 ( أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّقُ ) يُضْرَبُ مثلاً لمن يُجَمْجِمُ ولا يُصَرِّح ، وقد يُضْرَبُ أيضاً لمنْ يُوَرِّي عن الخَطْبِ العظيم بكناية عنه ، ولمن يُوجِبُ عليك ما لا يجب بكلام يُلَطِّفه ، وأصله أن رجلاً من العرب نزل برجل من العرب عشاء فَغَبَقَه لبناً ، فلما روى عَلِقَ يُحَدِّثُ أُمَّ مَثْواه بحديث يُرَقِّقُهُ ، وقال في خلال كلامه : إذا كان غدا اصطبحنا وفعلنا ، فَفَطِن له المَنْزولُ عليه ، وقال : أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّق . وروي عن الشعبي أنَّ رجلاً سأله عن رجل قبَّل أمّ امرأته ، فقال له الشَّعْبِي : أَعَن صَبُوحٍ تُرَقِّق حَرُمَت عليه امرأتُه ، ظنّ الشَّعْبِي أنه كنى بتقبيله إيّاها عن جِمَاعها . وقال أبو عُبَيد : السِّيَاطُ الأصْبَحِيَّة منسوبة إلى ذِي أَصْبَح : ملك من ملوك حِمْيَر . وقال الليث : الصَّبَح : شدة الحُمرة في الشَّعَر . وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : الاَّصْبَحُ : قريب من الأَصْهَب . وروى شمر عن أبي نصْر قال : في الشَّعر الصُّبْحَةُ والمُلْحَةُ ، ورجل أَصْبَحُ اللِّحية : للذي يعلو شَعر لِحيته بياض مُشْربٌ حُمرة ، ورجل أصبح بَيِّن الصُّبحة ، وقد اصْبَاحَّ شعره ، ومن ذلك قيل : دَمٌ صُبَاحِيٌّ لِشَدّة حمرته ، قال أبو زُبيد : عَبِيطٌ صُبَاحِيٌّ من الجَوْفِ أَشْقَرا وقال شمر : الأَصْبَحُ . الذي يكون في سَوَادِ شعرَه حُمْرَة ، ومنه صُبْحُ النَّهارِ مُشْتَقٌّ من الأَصْبَح . وقال الليث : الصَّبِيحُ : الوضيء الوجه ، وقد صَبُخَ يَصْبُح صَباحَةً ، وأما مِن الأصْبَح فيقال صَبِحَ يَصْبَح صَبَحاً فهو أصْبَح الشَّعَر . قلت : ولون الصُّبْح الصادِق يَضربُ إلى الحُمْرَة قليلاً كأنها لونُ الشفق الأول في أول الليل . ويقال للرَّجُل يُنَبَّه من سِنَةِ الغَفْلَةِ أَصْبِحْ أي انْتبه وأَبْصِر رُشدَك وما يُصْلِحُك ، وقال رؤبة : أَصْبِحْ فَمَا مِنْ بَشَرٍ مَأْرُوشِ أي بَشَرٍ مَعِيب ، وقولُ الشَّمَّاخ : وتَشْكُو بِعَيْنٍ ما أَكَلَّ رِكَابَها وقِيل المُنَادِي أَصْبَح القومُ أَدْلجِي يسأل السائل عنه فيقول : الإِدْلاَجُ : سَيْرُ الليل ، فكيف يقول : أصبح القوم وهو يأمُر بالإدْلاَج ، والجواب فيه أن العرب إذا قَرَّبَتْ المكانَ تُرِيدُه تقول : قد بَلَغْنَاه ، وإذا قرَّبت للسَّارِي طلوعَ الصُّبْح وإن كان غَيْرَ طالع تقول : أصبحنا ، وأراد بقوله : أصْبَح القومُ : دنا وقتُ دخولهم في الصباح : وإنما فسّرت هذا البيت لأن بعض الناس فَسَّره بعينه على غير ما هو عليه . وصَبَاح : حَيّ من العرب ، ومن أسماء العرب صُبح وصُبَيْح ومُصَبِّح وصَباحٌ وصَبيحٌ . ومن أمثالهم السائرة في وصف الكذّاب قولهم : ( أكذب من الآخِذِ الصَّبْحان ) . قال شمر : هكذا قال ابن الأعرابي قال : وهو الحُوار الذي قد شرب فروِي فإذا أردت
أن تستدر به أمَّه لم يشرب لريِّه درتها ، قال : ويقال أيضاً : فلان أكذَبُ من الأَخِيذَ الصبْحَان . قال أبو عَدْنان : الأخِيذُ : الأسِيرُ ، والصَّبْحَانُ : الذي قد اصطبح فروى ، وقال ابن الأعْرَابي : هو رجل كان عند قوم فصَبَحُوه حين نهض عنهم شاخصاً ، فأخذه قوم وقالوا : دُلّنا على حيث كنت فقال : إنّما بِتُّ القَفْر ، فبَيْنَا هُم كذلك إذ قعد يَبُول فعلموا أنه بات قريباً عند قوم فاستدلوا به عليهم واسْتَبَاحُوهم . أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : أتيتُه ذَاتَ الصَّبُوح وذَاتَ الغَبُوق إذا أتاه غُدْوَة وعَشِيَّةً ، وذَا صَبَاح وذا مَسَاء ، وذَاتَ الزُّمَيْن وذَاتَ العُوَيْم أي مذ ثلاثة أزمان وأَعْوَام .

##### Türkçe

ح ص ب
**حصب** ، **حبص** ، **صبح** ، **صحب** : kullanımdadır.

**حصب** : **الليث** dedi: **الحَصَبُ**: tandıra yahut bir yakıta atılan odun; fakat **السُّجُورِ** için kullanılmadığı müddetçe ona **حَصَباً** denmez. Dedi: **الحَصْبُ**: senin **الحَصْبَاء** ile atmandır; **الحَصْبَاءُ**: onun küçüğü ve büyüğüdür. Ve **عُثمان**’ın öldürülmesi hakkında gelen hadiste **ح** dedi: “( Mescitte **تَحاصبُوا** ettiler; nihayet göğün derisi görülmez oldu )” yani **الحصْباء** ile birbirlerine attılar. Ve **الفراء** şu sözü hakkında dedi: “( Şüphesiz siz ve Allah’tan başka taptıklarınız, cehennemin **حَصَبُ**’usunuz )” ( **الأنبيَاء**: 98 ) **الحَصَبَ**’ın Yemen ehlinin dilinde odun olduğu zikredildi; **عَلِيّ**’den rivayet olundu ki o şöyle okudu:
( **حَطَبُ جَهَنَّم** ). Dedim: Ve denir: **حَصَبْتُه أحْصِبُه حَصْباً**; onu **الحصْباء** ile attığım zaman; ve onunla atılan taş **حَصَب**’tır; nitekim denir: **نَفَضْتُ** şeyi **نَفْضاً**; ve silkelenen **نَفَضٌ**’dır. Şu sözünün manası: “( cehennemin **حَصَبُ**’u )” ( **الأنبيَاء**: 98 ) yani odunun ateşe atıldığı gibi oraya atılırlar. Ve **الفرّاء** dedi: **الحَصَبُ** Necd ehlinin dilinde: ateşe attığın şeydir; ve **حَصَبْتُ الرجلَ حصْباً**: onu attığım zaman; ve Allah’ın sözü: “( Uyarılar olarak; şüphesiz biz onların üzerine **حَاصِباً** gönderdik )” ( **القَمَر**: 34 ) yani onları taşlayan, yani onları **سِجِّيل**’den taşlarla atan bir azap. Ve toprağı ve çakılı taşıyan rüzgâra **حَاصِبٌ** denir; ve dolu ve kar atan buluta **حاصِبٌ** denir; çünkü ikisini atışla atar. Ve **الأعْشَى** dedi:
لَنَا حَاصِبٌ مثلُ رِجْل الدَّبَى
وجَأْواءُ تُبْرِقُ عنْهَا الهَيوبَا
**الحاصِب** ile atıcıları kastetti. Ve hadiste, **عُمَر**’in mescidin **تَحْصيبِ**’ini emrettiği (gelmiştir); bu, içine küçük çakılların atılmasıdır; namaz kılan için daha yumuşak ve içine atılan **الأقْشَاب** ve **الخَراشِيِّ** ve **الأقْذَار** için daha örtücü olsun diye. Ve Mina’daki **الجِمَار** yerinin mevkiine **المُحَصَّب** denir. **التَّحْصِيب** ise, çıkışı **الأبْطَح**’a olan vadicikte gecenin bir saatinde uyumak, sonra Mekke’ye çıkmaktır; Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) insanların üzerine sünnet kılmaksızın indiği bir yerdi; dileyen **حَصَّبَ** eder, dileyen **لم يُحصِّب** etmez. Ve **الحَصْبَةُ**: insanda çıkan bir kabarcıktır; **الحَصَبَة** de caizdir; ikisi iki dildir, **الفرَّاء** onları söylemiştir; ve adam **حُصِبَ** olmuştur; o hâlde o **مَحْصوب**’dur. Ve **أبو عُبَيد** **اليَزيدي**’den rivayet etti: **أرضٌ مَحْصَبةٌ**: **حَصْبَاء** sahibi; ve **مَحصاةٌ**: çakıl sahibi. **أبو عُبَيد** dedi: Ve **أرضٌ مَحْصَبَةٌ**: **حَصْبَة** sahibi; ve **مَجْدَرَةٌ**: **جُدَرِيّ** sahibi. Dedi: Ve **الأصمعيُّ** dedi: **الإحْصَابُ**: koşusunda çakılı kaldırmasıdır. Ve **مكان حاصِبٌ**: **حَصْبَاء** sahibi; ve **الحاصِبُ**: göçebelerin çok sayıda olan topluluğudur; ve bu, şu sözünün manasıdır: **لَنَا حاصِبٌ مِثلُ رِجْلِ الدَّبَى**. **شمر** **ابن الأعرابي**’den: Topraktan **الحَاصِبُ**: içinde **الحَصْبَاء** bulunan şeydir. Ve **ابن شُمَيْل** dedi: **الحَاصبُ**: rüzgâr içindeki **الحَصْباء**’dır; denir: günümüz **ذا حاصِبٍ** idi; ve **ريحٌ حاصِبٌ**; ve **حَصَبَتْنا تَحْصِبُنا**. Ve **ريحٌ حَصِبَةٌ**: içinde **حَصْبَاء** vardır. Ve **ذو الرُّمَّة** dedi:
حَفِيفُ نافِجَة عُثْنونُها حَصِب

**صحب** : **الليث** dedi: **الصَّحْبُ** **الصاحب**’ın çoğuludur; ve **الأصحابُ**: **الصَّحْب**’ın cemaatidir. Ve **الصاحِبُ** ayrıca **صُحْباناً** ve **صُحْبَةً** ve **صِحَاباً** ve **صَحَابةً** olarak da çoğul yapılır. Dedi: ve **الصَّحَابة** senin “**صاحَبَك الله** ve **أحْسَن صَحَابتك**” sözünün masdarıdır. Ve erkeğe vedalaşmada dersin: **مُعاناً مُصاحَباً**; ve kim **مُعانٌ مُصَاحَبٌ** derse manası: sen **مُعانٌ مُصاحَبٌ**’sın. Dedi: ve **الصُّحْبةُ** senin **صَحِب يَصْحَبُ** sözünün masdarıdır. Başkası dedi: denir: **صاحِبٌ** ve **أَصْحَابٌ**; nitekim denir: **شَاهِدٌ** ve **أشْهاد**; ve **ناصِرٌ** ve **أنصَارٌ**. Ve kim **صاحِبٌ** ve **صُحْبة** derse, bu senin **فَارِهٌ** ve **فُرْهَة** demen gibidir; ve **غُلامٌ رائِقٌ**; ve hepsi **رُوقة**’dur. Ve denir: Şüphesiz o, sevilen şeyde bize **لِمِصْحابٌ**’dır. Ve **الأعْشَى** dedi:
فَقَدْ أراكِ لنا بالوُدِّ مِصْحَاباً
Ve adam **أَصْحَبَ** eder; **أَصْحاب** sahibi olduğu zaman. **أَصْحَبَ**: boyun eğdiği zaman. Ve **أبو عُبَيد** dedi: **صَحِبْتُ** adamı, **الصُّحْبة**’dendir; ve **أصْحَبْتُ** yani ona boyun eğdim. Ve şu beyti okudu:
تَوالِيَ رِبْعِيِّ السِّقابِ فأَصْحَبَا
Ve her şey bir şeye yapışıp kalırsa onu **استصحبه** etmiştir; bundan da şu sözü:
إنّ لك الفضل على صاحبِي
والمسك قد يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكا
Ve **الفراء** yüce ve aziz olanın şu sözü hakkında dedi: “( Ve onlar bizden **يُصْحَبُونَ** değildirler )” ( **الأنبيَاء**: 43 ). Dedi: yani ilahlar kendilerini engellemezler; ve onlar bizden **يُصْحَبُون** değildirler; yani korunmazlar; yani kâfirler. Görmez misin ki Araplar der: ben sana komşuyum; manası: seni korurum ve seni engellerim. Dedi: **يُصْحبون** himaye ile (olur). Ve **قَتادة** dedi: Allah’tan bir hayır ile **لا يُصْحَبون**. Ve **أبو عثمان المازني** dedi: **أصْحَبْتُ** adamı, yani onu engelledim. Ve **الهُذَليّ**’nin sözünü okudu:
يَرْعَى برَوْض الحَزْنِ من أَبِّه
قُرْبانَه في عانةٍ تُصْحَبُ
**أبُّه**: onun otu. **قُرْيانه**: suyun çayırlıklara akış yollarıdır; teki **قَرِيّ**. Dedi: **تُصْحَبُ**: engellenir ve korunur; bu, Allah’ın sözü: “( Ve onlar bizden **يُصْحَبُونَ** değildirler )” ( **الأنبيَاء**: 43 ) yani engellenirler (sözündendir). Başkası dedi: bu, senin “**صَحِبَك الله**” sözündendir; yani seni korudu ve sana komşu oldu. **أبو عُبَيد** **الأصمعي** ve **أبي عَمْرو**’dan: **أدِيمٌ مُصْحِب**: derinin üzerinde onun kılı yahut yünü yahut tüyü bulunduğu zaman. Ve **ابن بُزُرْج** dedi: **إنه يَتَصحَّب من مجالستنا** yani ondan utanır. Ve eğer “falanca bize **يَتَسحَّبُ** (س ile)” denirse, manası: o, nazlanır ve cilvelenir. Ve denir: **أصْحَبَ الماءُ**; üzerinde **العَرْمَضُ** yükseldiği zaman; o hâlde o, **ماءٌ مُصْحِبٌ**’dir. Ve falanca **صاحِبُ صِدْق**’tır.

**صبح** : **الليث** dedi: **الصُّبح** ve **الصَّبَاح** günün başlangıcıdır; o, **الإصباح** dadır. Allah dedi: “( **فَالِقُ** … **لإِصْبَاحِ** )” ( **الأنعَام**: 96 ) yani **الصُّبْحَ**. Ve şu beyti okudu:
أفْنَى رَباحاً وذوي رَباحِ
تَنَاسُخُ الإمساءِ والإصْبَاح
Bununla akşamı ve sabahı kasteder. Ve **الفرّاءُ** bunun benzerini dedi ve ekledi: Eğer **الإمساء** ve **الأصْبَاح** derse, bu **المسَاءِ** ve **الصُّبْح**’un cem’idir; bunun benzeri **الإبكار** ve **الأبْكار**’dır. Ve **الليث** dedi: **التَّصبُّح**: kuşluk vaktinde uyumaktır. Ve **أم زرع** hadîsinde onun şöyle dediği (gelmiştir): “( Onun yanında konuşurum da çirkinlenmem; ve uyurum da **فأَتصَبَّح** ederim )”. Ve **الرَّقْدَةُ**’ye **الصَّبْحَة** ve **الصُّبْحَة** denir; bazıları onu kerih görmüştür. **أبو عُبَيد** **الأصمعي**’den: **المِصبَاح**: sabahleyin çöktüğü yerde sabahlayan ve gündüz yükselinceye kadar otlamayan dişi devedir.
Dedi: ve bu, develerden sevilir olan şeylerdendir. Ve **الليث** dedi: develerden **المِصبَاح**: gece konak yerinde çöken; kışkırtılsa bile sabah oluncaya kadar kalkıp sıçramayan şeydir. Ve **الليث** dedi: **الصَّبُوحُ**: şaraptır. Ve şu beyti okudu:
ولقد غدوتُ إلى الصَّبُوح مَعِي
شَرْبٌ كِرَامٌ من بني رُهْمِ
Ve **الصَّبْحُ**: kardeşini sütten **صَبُوحاً** olarak sulamandır. Dedi: ve **الصَّبُوحُ**: kuşluk vaktinde, kaylûleden önce içilen şeydir; ve fiilin **الاصْطِبَاحُ**’tır. Ve Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) denildi: leş bize ne zaman helâl olur? O dedi: “( **ما لم تَصْطَبِحُوا** veya **تَغْتَبِقُوا** veya **تَجْتَفِئُوا** bir ot ile; o hâlde onunla işiniz size kalmıştır )”. Dedi: **أبو عُبَيد**: manası, ondan size ancak **الصَّبُوح** vardır; o, öğündür; ve **الغَبُوق** ki o, akşam yemeğidir; der ki: leşten ikisini bir araya getirmeniz yoktur. Dedi: ve bundan **سَمُرَة**’nin oğullarına sözü: **يُجزىء من الضَّارُورَةِ صَبُوحٌ أو غَبُوقٌ**. Dedim: Ve **أبو عُبَيد**’den başkası onun tefsirinde dedi: manası: “leş bize ne zaman helâl olur?” diye soruldu; onlara cevap verdi; dedi ki: sütten, onunla geçineceğiniz bir **صَبُوحاً** bulmadığınızda, onunla yetineceğiniz bir **غَبُوقاً** bulmadığınızda; ve **الصَّبُوح** ve **الغَبُوق**’un yokluğu ile birlikte yiyeceğiniz ve açlığınızı giderecek bir ot da bulmadığınızda, o vakit leş size helâl olur; ve aynı şekilde, adam yiyecekten bir öğün yahut bir akşam yemeği bulduğunda ona helâl olmaz. Ve bu tefsir, inşallah, açık ve apaçık doğrudur. Ve denir: **صَبَحْتُ فُلاَناً** yani ona sabah geldim. Ve **بُجَيْر بن زُهَيْر المُزَني**’nin, Müslüman olmuşken, sözüne gelince:
صَبَحَناهم بأَلفٍ من سُلَيْمٍ
وسَبْعٍ من بني عُثمان وَافي
Manası: onlara **سُلَيْم**’den bin adamla sabah geldik. Ve **الرَّاجز** dedi:
نَحنُ صَبَحْنَا عامِراً في دَارِها
جُرْداً تَعَادَى طَرفَيْ نَهَارها
Manası: ona sabahleyin, tüysüz atlarla geldik. Ve denir: **صَبَحْتُ فُلاَناً** yani ona sütten yahut şaraptan bir **صَبُوحاً** verdim; **أَصْبَحُه صَبْحاً**. Ve bundan **طَرَفَة**’nin sözü:
متى تأْتِني أَصْبَحْك كأساً رَوِيَّةً
Yani sana bir kadeh içiririm. Ve **سيبويه** dedi: **أَصْبَحْنا** ve **أَمْسَيْنَا** yani o vakitte olduk; fakat **صَبَّحْنَا** ve **مَسَّيْنا**’nın manası: ona sabah ve akşam geldik. Ve **شمر** dedi: **أبو عدنان** dedi: **صَبَّحنَا** ile **صَبَحْنَا** arasındaki fark: denir: **صبَّحْنَا** filan beldeyi; ve **صَبَّحْنَا** filancayı; bunlar şeddelidir. Ve **صَبَحْنَا** onların ehlini hayırla yahut şerle. Ve şu beyti okudu:
صَبَحْناهُم هِنْدِيَّةً بأكُفِّنا
محرّبةً تذري سَوَاعِدُهُم صُعْدَا
Ve ayrıca denir: **صَبَّحتُه** hayırla yahut şerle. Ve **النابغة** dedi:
وصَبَّحَه فَلْجاً فلا زال كَعْبُه
على كل مَنْ عَادَى من الناس عَالِيا
Ve denir: **صَبَّحه** bununla ve **مسّاه** bununla; bunların hepsi caizdir.

Ve **التَّصْبِيحُ** yüzler üzeredir: denir: **صَبَّحْتُ القوم الماء**; onlarla gece yürüdüğün zaman, onları sabahleyin suya vardırman. Ve bundan şu sözü:
وصَبَّحْتُهم ماءً بفَيْفَاءِ قَفْرَةٍ
وقد حَلَّقِ النَّجمُ اليَمَانِيُّ فاسْتَوى
Manası: onlarla gece yürüdüm; nihayet onları o suya sabahleyin ulaştırdım. Ve dersin: **صَبَّحْتُ القوم تَصْبِيحاً**; sabahla birlikte onlara geldiğin zaman. Ve bundan **عَنْتَرَة**’nin, atları vasfederken, sözü:
وَغداةَ صَبَّحْنَ الجِفارَ عَوَابِساً
يَهْدي أَوَائِلَهُنَّ شُعث شُزَّبُ
Yani **الجِفار**’a sabah geldiler; yani üzerinde süvarileri bulunan atlar. Ve denir: **صَبَّحْتُ القومَ**; onlara **الصَّبُوح** içirdiğin zaman. Ve **التَّصْبِيحُ**: öğündür. Denir: **قَرِّب إلى تَصْبِيحي**. Ve **المَبْعَث** hadîsinde: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **أبي طالب**’in himayesinde bir yetim olduğu; ve çocuklara **تَصْبِيحُهم** yaklaştırıldığı; onlar kapışırlar, o ise elini çeker; yani onlara öğünleri yaklaştırılırdı. Ve o, **تَفْعيل** üzerine bina edilmiş bir isimdir; **التَّرعيب** gibi: kesilmiş hörgüç için; ve **التنبيتُ**: fidanlardan biten şeyin adı; ve **التَّنوير**: ağacın çiçeğinin adı. Ve **الصَّابِحُ**: develerini suya sabahlatan, yani onları sabahleyin sulayan kimsedir. Ve bundan **أبي زُبَيْد**’in sözü:
حين لاحَتْ للصَّابح الجوزاء
Ve o sulamaya Araplar **الصُّبْحة** adını verir; Araplar katında o faydalı değildir. Ve **أبو الهيثم** dedi: **الصَّبُوحُ**: **يُصْطَبَحُ** edilen süttür; ve o vakitte sağılan dişi deveye de **صَبُوح** denir. Denir: bu dişi deve benim **صَبُوحِي**’m ve **غَبُوقِي**’mdir. Dedi: ve bize **أبو لَيْلَى الأعرابي** şu beyti okuttu:
مالي لا أسقي حُبَيِّبَاتي
صَبَائِحِي غَبَائِقِي قَيْلاَتِي
Dedi: ve **القَيْلُ**: öğle vaktinde içilen süttür; ve **القَيْلُ** ve **الْقَالَةُ**: o vakitte sağılan dişi devedir. Ve **قَيَّلْتُ القومَ**: onlara **القَيْل** içirdiğim zaman. Dedi: ve **اقْتَلْتُ اقْتِيالا**: **القَيْلَ** içtiğim zaman. Ve Araplar, atlılardan bir baskınla sabahleyin ansızın gelecekleri sezince: **يا صباحاه** derler; yüksek çağrıyla bütün mahalleyi uyarırlar. Ve **الليث** dedi: **المِصْبَاحُ**: kandillikteki kandildir; ve **المِصْبَاح** kandilin kendisidir; o, kandilde ve başkasında gördüğün onun fitil yuvasıdır; ve **القِرَاطُ** bir dildir. Ve bu, yüce ve aziz olanın sözü: “( **? لْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ ? لزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ** )” ( **النُّور**: 35 ). Ve yıldızların **مصَابيحُ**’ı: gezegenlerin alametleridir; teki **مِصْباح**. Ve yüce ve aziz olanın sözü: “( Onları **مُصْبِحِينَ** iken çığlık yakaladı )” ( **الحِجر**: 83 ) yani sabaha giriş vakitlerinde onları helâk yakaladı. Ve **المُصْبَح**: sabahladığın yerdir; ve **المُمْسى**: akşamladığın yerdir. Ve şu sözü: **قَرِيبَةُ المُصْبَح من مُمْسَاها**. Ve **المُصْبَحُ** ayrıca: **الإصْبَاحُ**’tır. Denir: **أصْبَحْنَا إصْبَاحاً ومُصْبَحاً**. Ve Arapların darbımesellerinden:
( **أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّقُ** )
Açıkça söylemeyip geveleyen kimse için mesel olarak vurulur; ve büyük bir musibeti kinaye ile ondan örtüp gizleyen kimse için de vurulur; ve sana, yumuşattığı bir sözle, gerekmez olanı gerekli kılan kimse için de. Aslı: Araplardan bir adam, Araplardan bir adamın yanında akşam konakladı; ona sütten **فَغَبَقَه** etti; doyunca, barındığı yerin annesine yumuşattığı bir sözle konuşmaya takıldı; ve sözünün arasında dedi ki: yarın olunca **اصطبحنا** ederiz ve yaparız; bunun üzerine yanında konaklanan onun maksadını anladı ve dedi: **أَعَنْ صَبُوح تُرَقِّق**. Ve **الشعبي**’den rivayet olundu: bir adam ona, bir adamın karısının annesini öpmesi hakkında sordu; **الشَّعْبِي** ona dedi: **أَعَن صَبُوحٍ تُرَقِّق**; karısı ona haram oldu. **الشَّعْبِي** onun onu öpmesiyle, onunla cimaı kinaye ettiğini sandı. Ve **أبو عُبَيد** dedi: **السِّيَاطُ الأصْبَحِيَّة** **ذِي أَصْبَح**’a nispetlidir; **حِمْيَر** krallarından bir kraldır. Ve **الليث** dedi: **الصَّبَح**: saçta kızıllığın şiddetidir. Ve **أبو عُبَيد** dedi: **الأصمعي** dedi: **الاَّصْبَحُ** **الأَصْهَب**’e yakındır. Ve **شمر** **أبي نصْر**’dan rivayet etti; dedi: saçta **الصُّبْحَةُ** ve **المُلْحَةُ** vardır. Ve **رجل أَصْبَحُ اللِّحية**: sakalının kılına kızıllıkla karışık bir beyazlık üstün gelen kimse içindir. Ve **رجل أصبح بَيِّن الصُّبحة**. Ve onun saçı **اصْبَاحَّ** etmiştir. Ve bundan denildi: kızıllığının şiddetinden dolayı **دَمٌ صُبَاحِيٌّ**. **أبو زُبيد** dedi:
عَبِيطٌ صُبَاحِيٌّ من الجَوْفِ أَشْقَرا
Ve **شمر** dedi: **الأَصْبَحُ**: saçının siyahlığında kızıllık bulunan kimsedir; ve bundan **صُبْحُ النَّهارِ** **الأَصْبَح**’tan türemiştir. Ve **الليث** dedi: **الصَّبِيحُ**: yüzü parlak olandır; ve **صَبُخَ يَصْبُح صَباحَةً**. Fakat **الأصْبَح**’tan ise **صَبِحَ يَصْبَح صَبَحاً** denir; o hâlde o, saçça **أصْبَح**’tır. Dedim: **الصُّبْح الصادِق**’ın rengi azıcık kızıllığa çalar; sanki gecenin başındaki ilk şafağın rengidir. Ve dalgınlık uykusundan uyandırılan erkeğe **أَصْبِحْ** denir; yani uyan, doğru yolunu ve seni düzelteni gör. Ve **رؤبة** dedi:
أَصْبِحْ فَمَا مِنْ بَشَرٍ مَأْرُوشِ
Yani ayıplı bir insan yoktur. Ve **الشَّمَّاخ**’ın sözü:
وتَشْكُو بِعَيْنٍ ما أَكَلَّ رِكَابَها
وقِيل المُنَادِي أَصْبَح القومُ أَدْلجِي
Soran onun hakkında sorar da der ki: **الإِدْلاَجُ**: gecenin yürüyüşüdür; nasıl “**أصبح القوم**” der de **الإدْلاَج**’ı emreder? Bunun cevabı: Araplar, istedikleri mekânı yaklaştırdıklarında “ona vardık” derler; ve gece yürüyene, **الصُّبْح**’un doğuşunu yaklaştırdıklarında, henüz doğmamış olsa bile “**أصبحنا**” derler. Ve onun “**أصْبَح القومُ**” sözüyle kastı: sabaha giriş vakti yaklaştı. Bu beyti ancak, bazı insanların onu olduğu hâlin dışında tefsir etmesi sebebiyle açıkladım. Ve **صَبَاح**: Araplardan bir kabiledir. Ve Arapların isimlerinden: **صُبح** ve **صُبَيْح** ve **مُصَبِّح** ve **صَباحٌ** ve **صَبيحٌ**. Ve onların, yalancıyı vasfetmede dolaşan mesellerinden: “( **أكذب من الآخِذِ الصَّبْحان** )”. **شمر** dedi: **ابن الأعرابي** böyle dedi. Dedi: o, içip doyan yavru devedir; sen onun annesini sağdırmak istediğinde, doyduğu için onun memesini emmez. Dedi: ve ayrıca denir: falanca **أكذَبُ من الأَخِيذَ الصبْحَان**. **أبو عَدْنان** dedi: **الأخِيذُ**: esirdir; ve **الصَّبْحَانُ**: **اصطبح** edip doyan kimsedir. Ve **ابن الأعْرَابي** dedi: o, bir adamdır; bir kavmin yanında idi; ondan ayrılıp giderken onu sabah yemeğiyle doyurdular; bir kavim onu yakaladı ve dediler: bize nerede olduğun yeri göster. O dedi: ben ancak ıssızda geceledim. Derken o, bevletmek için oturdu; onun yakın bir kavmin yanında gecelediğini anladılar; onunla onlara yol buldular ve onları **اسْتَبَاحُوهم** ettiler. Bana **المنذري** **ثعلب**’den, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi; dedi: **ذَاتَ الصَّبُوح** ve **ذَاتَ الغَبُوق**: ona kuşluk ve akşam geldiği zaman; ve **ذَا صَبَاح** ve **ذا مَسَاء**; ve **ذَاتَ الزُّمَيْن** ve **ذَاتَ العُوَيْم** yani üç zaman ve yıllardan beri.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو لونٌ أبيضُ مُشربٌ حمرةً. وأتانٌ صحراءُ: في لونها صُحْرة، وهي كُهبةٌ في بياضٍ وسواد. ويقال: اصحارَّ النّبتُ، إذا هَاج؛ وذلك أنَّ لونَهُ يتغيَّر ويختلط.
(صحف) الصاد والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انبساطٍ في شيءٍ وسَعَةٍ. يقال إنَّ الصَّحِيفَ: وجهُ الأرضِ. والصَّحِيفة: بَشَرَةُ وجهِ الرجل. قال البَعِيث:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
ومن الباب الصَّحيفة، وهي التي يُكتَب فيها، والجمع صحائف، والصُّحفُ أيضاً، كأنَّه جمع صحيف. قال:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
والصَّحْفَة: القَصْعة المُسْلنطِحَة. وقال الشَّيبانيّ: الصِّحاف مَناقِعُ صغارٌ تُتَّخَذ للماء، الجمع صُحُف.
(صحل) الصاد والحاء واللام كلمة، وهي بَحَحٌ في الصَّوت. يقال  للأَبحِّ الأصحل، والمصدر الصَّحَل، وهو صَحِلٌ، قال الأعشى:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *
(صحم) الصاد والحاء والميم أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ. فالأَصْحَم: الأغبر إلى السَّواد. وبلدةٌ صَحْمَاءُ: مُغْبَرَّة. واصحامَّت البَقْلة: اخضارَّت. وإنَّما قيل لها ذاك لأنَّها إذا رَوِيت فكأنها سوداء. ولذلك يقال: إدْهامَّتْ.
(صحن) الصاد والحاء والنون أُصَيلٌ يدلُّ على اتّساعٍ في شيء. من ذلك الصَّحْن: وَسْطُ الدَّارِ. ويقولون: جَوْبَة تنجاب في الحَرَّة. وبذلك شُبِّه العُسُّ العظيم فقيل له صَحْن.
ومما شَذَّ عن الباب قولهم: صَحَنْتُ بينَ القومِ، إذا أصلحتَ بينهم. وربَّما قالوا صحنتُهُ شيئاً، إذا أعطيتَهُ. ويقولون: صَحَنَه صَحَناتٍ، أي ضَرَبَه. ضَرَباتٍ. وناقةٌ صَحُونٌ، أي رَمُوح.
(صحو) الصاد والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشاف شيءٍ. من ذلك الصَّحْو: خِلاف السُّكْر. يقال صحا يصحو السَّكْرانُ فهو صاحٍ. ومن الباب: أَصْحَت السَّماءُ فهي مُصْحِيَة. وروي عن أبي حاتم قال: العامّة تظنُّ أنَّ الصَّحو لا يكون إلاَّ ذهابَ الغَيم، وليس كذلك، إنَّما *الصحو ذَهاب البَرْدِ، وتفرُّقُ الغَيم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل المِصحاةُ، كالجام يُشرَبُ فيه.
(صحب) الصاد والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مقارَنة([4]) شيءٍ ومقاربته. من ذلك الصَّاحب والجمع الصَّحْب، كما يقال راكبٌ ورَكْبٌ. ومن الباب: أصحب فلانٌ، إِذا انقاد. وأَصْحَبَ الرَّجُل، إذا بلغَ ابنُهُ. وكلُّ شيءٍ لاءم شيئاً فقد استصحبه. ويقال للأديم إِذا تُرِكَ عليه شَعَرُه مُصْحَبٌ. ويقال أَصحبَ الماءُ، إذا علاهُ الطُّحْلَب.
---------------------ـ
([1]) صحرة بحرة بالتركيب، كما ضبط في المجمل. وقال في اللسان: "وهي غير مجراة.  وقيل لم يجريا لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً". ويقال أيضاً بالتنوين فيهما، كما في اللسان والقاموس. وبضم أولهما أيضاً في لغة.
([2]) ديوان أبي ذؤيب 92 واللسان (صحر).
([3]) البيت من قصيدة للأعشى في ديوانه 159. وهو بتمامه:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) في الأصل: "مقاربة" فيكون ما بعده تكراراً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**صحر**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yerden açıklık (bârız olma), diğeri renklerden bir renktir.
Birincisi **الصحراء**: yerden boşluk (açık alan). Ve “**أصحر** القومُ” denir; açığa çıktıkları zaman. Ve babdan onların sözü: “Onu **صَحْرَةَ بَحْرَةَ** olarak karşılaştım”, seninle onun arasında örtü olmadığı zaman. Ve **الصُّحْرة**: Ebû Züeyb’in sözünde **الصَّحراء**dır:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ
Diğer asıl: **الصُّحْرة**dır; o, kızıllıkla karışık beyaz bir renktir. Ve “**أتانٌ صحراءُ**”: renginde **صُحْرة** vardır; o, beyazlık ve siyahlık içinde bir **كُهبة**dir. Ve “**اصحارَّ** النّبتُ” denir; coştuğu (kuruyup sarardığı) zaman; bu, onun renginin değişmesi ve karışması sebebiyledir.

(**صحف**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve genişliğe delâlet eder. “**الصَّحِيفَ**: yerin yüzü” denir. Ve **الصَّحِيفة**: adamın yüzünün derisidir. **البَعِيث** dedi ki:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
Ve babdan **الصَّحيفة**: o, içine yazılan şeydir; çoğulu **صحائف**; ve **الصُّحفُ** da (vardır); sanki **صحيف**in çoğuludur. Dedi ki:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
Ve **الصَّحْفَة**: yayvan çanaktır. **الشَّيبانيّ** dedi: **الصِّحاف** su için edinilen küçük su birikintileridir; çoğul **صُحُف**tur.

(**صحل**) **الصاد** ve **الحاء** ve **اللام** bir kelimedir; seste boğukluktur. Boğuk olana **الأصحل** denir; mastar **الصَّحَل**dır; o **صَحِلٌ**dür. **الأعشى** dedi ki:
* صَحِل الصوت أَبَحّ *

(**صحم**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الميم** sahih bir küçük asıldır; bir renge delâlet eder. **الأَصْحَم**: siyahlığa meyleden tozlu (renk). Ve “**بلدةٌ صَحْمَاءُ**”: tozludur. Ve “**اصحامَّت** البَقْلة” (denir): yeşerdi. Ancak ona bu denildi; çünkü o sulandığı zaman sanki siyah gibidir. Bundan dolayı “**إدْهامَّتْ**” denir.

(**صحن**) **الصاد** ve **الحاء** ve **النون** bir küçük asıldır; bir şeyde genişliğe delâlet eder. Bundan **الصَّحْن**: evin ortasıdır. Ve “**جَوْبَة** تنجاب في **الحَرَّة**” derler. Bununla büyük **العُسّ** benzetildi de ona **صَحْن** denildi.
Ve babdan şâz olan şeylerden onların sözü: “**صَحَنْتُ** بينَ القومِ”; aralarını düzelttiğin zaman. Ve bazen “**صحنتُهُ** شيئاً” derler; ona bir şey verdiğin zaman. Ve “**صَحَنَه** **صَحَناتٍ**” derler; yani onu vurdu; vuruşlar. Ve “**ناقةٌ صَحُونٌ**”: yani ürkekçe tekme atan (râmih).

(**صحو**) **الصاد** ve **الحاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Bundan **الصَّحْو**: sarhoşluğun zıddıdır. “**صحا** يصحو السَّكْرانُ فهو **صاحٍ**” denir. Ve babdan: “**أَصْحَت** السَّماءُ فهي **مُصْحِيَة**”. Ebû Hâtim’den rivayet edildi; dedi ki: avam, **الصَّحو**nun ancak bulutun gitmesi olduğunu zanneder; öyle değildir; ancak **الصحو** soğuğun gitmesi ve bulutun dağılmasıdır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden **المِصحاةُ**: içinde içilen kâse gibi (kap).

(**صحب**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الباء** bir tek asıldır; bir şeyin bir şeye eşlik etmesine ve ona yaklaşmasına delâlet eder. Bundan **الصَّاحب** ve çoğulu **الصَّحْب**; nitekim “**راكبٌ** ve **رَكْبٌ**” denildiği gibi. Ve babdan: “**أصحب** فلانٌ”; boyun eğdiği zaman. Ve “**أَصْحَبَ** الرَّجُل”; oğlu bulûğa erdiği zaman. Ve her şey bir şeye uyum sağlarsa onu **استصحبه** etmiştir. Ve deriye, üzerinde kılı bırakıldığı zaman **مُصْحَبٌ** denir. Ve “**أَصحبَ** الماءُ” denir; üzerine yosun çıktığı zaman.
---------------------ـ
([1]) **صحرة بحرة** terkiple (birleşik olarak); **المجمل**’de ضبط edildiği gibi. **اللسان**’da dedi ki: “Ve o, i‘râb almayan (gayr-i mu‘rab)dır. Ve ikisinin i‘râb almamasının, iki isim olup tek bir isim kılınmaları sebebiyle olduğu söylendi.” İkisinde de tenvinle de söylenir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi. Ve birincisinin evvelini zamme ile de, bir lehçede.
([2]) Ebû Züeyb divanı 92 ve **اللسان** (**صحر**).
([3]) Beyit, **الأعشى**’nın divanında 159’daki bir kasidedendir. Ve onun tamamı:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) Asılda: “**مقاربة**”; böyle olunca ondan sonrası tekrar olur.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصاحب: الملازم إنسانا كان أو حيوانا، أو مكانا، أو زمانا. ولا فرق بين أن تكون مصاحبته بالبدن - وهو الأصل والأكثر - أو بالعناية والهمة، وعلى هذا قال:
* لئن غبت عن عيني لما غبت عن قلبي*
(هذا عجز بيت لأبي العتاهية، وصدره:
*أما والذي لو شاء لم يخلق النوى*
وهو في عيون الأخبار 4/86؛ ومجمع البلاغة 1/501؛ وأمالي القالي 2/196؛ ولم أجده في ديوان أبي العتاهية)
ولا يقال في العرف إلا لمن كثرت ملازمته، ويقال للمالك للشيء: هو صاحبه، وكذلك لمن يملك التصرف فيه. قال تعالى: ﴿إذ يقول لصاحبه لا تحزن﴾ [التوبة/40]، ﴿قال له صاحبه وهو يحاوره﴾ [الكهف/34]، ﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم﴾ [الكهف/9]، ﴿وأصحاب مدين﴾ [الحج/44]، ﴿وأصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/217]، ﴿من أصحاب السعير﴾ [فاطر/6]، وأما قوله: ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة﴾ [المدثر/31] أي: الموكلين بها لا المعذبين بها كما تقدم. وقد يضاف الصاحب إلى مسوسه نحو: صاحب الجيش، وإلى سائسه نحو: صاحب الأمير. والمصاحبة والاصطحاب أبلغ من الاجتماع؛ لأجل أن المصاحبة تقتضي طول لبثه، فكل اصطحاب اجتماع، وليس كل اجتماع اصطحابا، وقوله: ﴿و لا تكن كصاحب الحوت﴾ [القلم/48]، وقوله: ﴿ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة﴾ [سبأ/46]، وقد سمي النبي عليه السلام صاحبهم تنبيها أنكم صحبتموه، وجربتموه وعرفتموه ظاهرة وباطنه، ولم تجدوا به خبلا وجنة، وكذلك قوله: ﴿وما صاحبكم بمجنون﴾ [التكوير/22]. والإصحاب للشيء: الأنقياد له. وأصله أن يصير له صاحبا، ويقال: أصحب فلان: إذا كبر ابنه فصار صاحبه، وأصحب فلان فلانا: جعل صاحبا له. قال: ﴿ولا هم منا يصحبون﴾ [الأنبياء/43]، أي: لا يكون لهم من جهتنا ما يصحبهم من سكينة وروح وترفيق، ونحو ذلك مما يصحبه أولياءه، وأديم مصحب: أصحب الشعر الذي عليه ولم يجز عنه.

##### Türkçe

- **الصاحب**: ister insan olsun ister hayvan, yahut mekân yahut zaman olsun, ملازم olan. Onun مصاحبته’nin beden ile olması arasında —ki bu asıl ve daha çok olandır— yahut ihtimam ve himmet ile olması arasında fark yoktur; ve bunun üzerine şöyle demiştir:
* لئن غبت عن عيني لما غبت عن قلبي*
(Bu, Ebû’l-Atâhiyye’nin bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*أما والذي لو شاء لم يخلق النوى*
ve o, عيون الأخبار 4/86; ومجمع البلاغة 1/501; وأمالي القالي 2/196’dadır; ve onu Ebû’l-Atâhiyye’nin divanında bulmadım.)
Ve عرف’ta ancak ملازمته çok olan kimse hakkında söylenir. Ve bir şeyin mâlikine: o onun **صاحبه**’dir, denir; yine onda tasarrufu mülk edinene de. Yüce Allah dedi ki: ﴿إذ يقول لصاحبه لا تحزن﴾ [التوبة/40]، ﴿قال له صاحبه وهو يحاوره﴾ [الكهف/34]، ﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم﴾ [الكهف/9]، ﴿وأصحاب مدين﴾ [الحج/44]، ﴿وأصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/217]، ﴿من أصحاب السعير﴾ [فاطر/6]. أما şu sözüne gelince: ﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة﴾ [المدثر/31] yani: onunla görevlendirilenler; daha önce geçtiği üzere onunla azap olunanlar değil. Ve bazen **الصاحب** idare edilene izafe edilir; mesela: صاحب الجيش. Ve idare edene izafe edilir; mesela: صاحب الأمير. Ve **المصاحبة** ile **الاصطحاب** **الاجتماع**’dan daha beliğdir; çünkü **المصاحبة** onun uzun süre kalmasını gerektirir; böylece her **اصطحاب** bir **اجتماع**’dır, fakat her **اجتماع** bir **اصطحاب** değildir. Ve onun sözü: ﴿و لا تكن كصاحب الحوت﴾ [القلم/48]، ve onun sözü: ﴿ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة﴾ [سبأ/46]. Ve peygamber عليه السلام onların **صاحبهم**’i diye adlandırıldı; “siz onu صحب ettiniz, onu denediniz ve onu zahiriyle ve batınıyla tanıdınız; onda bir bozukluk ve bir delilik bulmadınız” diye tenbih için. Yine bunun gibi onun sözü: ﴿وما صاحبكم بمجنون﴾ [التكوير/22]. Ve **الإصحاب** bir şeye: ona boyun eğmektir. Aslı, onun için bir **صاحب** olmasıdır. Ve denir ki: **أصحب** فلان: o vakit ki oğlu büyür de onun **صاحب**’i olur. Ve **أصحب** فلان فلانا: ona bir **صاحب** kıldı. Dedi ki: ﴿ولا هم منا يصحبون﴾ [الأنبياء/43] yani: bizim tarafımızdan, onları **يصحب** edecek bir sükûnet, bir ruh ve bir refakat ve bunun benzeri, velîlerini **يصحب** eden şeylerden, onlar için olmaz. Ve **أديم مصحب**: üzerindeki kılı **أصحب** olan, ondan ayrılmayan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ح ب
هو صاحبي وصويحبي وهم صحبى وصحبتي وأصحابي وصحابي وصحابتي وصحباني وصحبته صحبة وصحابة وصحبه فأحسن صحابته وصاحبته صحاباً كريماً واصطحبوا وتصاحبوا وهما خير صاحب ومصحوب ووجدته صاحب صدق وأصحبته فلاناً واستصحبته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو صاحب مال وعلم وكل شيء وفي كتاب العين‏:‏ وصاحب كلّ شيء‏:‏ ذوه‏.‏
وخرج وصاحباه‏:‏ السيف والرمح‏.‏
واستصحبت كتاباً لي‏.‏
وصحبك الله تعالى وصاحبك وأحسن الله تعالى صحابتك وامض مصحوباً ومصاحباً بمعنى مسلّماً معافًى ومنه ‏"‏ ولا هم منا يصحبون ‏"‏‏:‏ يعافون ويحفظون ومنه‏:‏ فلان ما يتصحب من شيء‏:‏ ما يتوقي وما يستحي‏.‏
وأصحب فلان إذا بلغ ابنه ومعناه كان فرداً فصار ذا صاحب‏.‏
وأصحب الماء‏:‏ طحلب أي صار ذا صاحب وهو الطحلب‏.‏
وأصحب له الرجل والدابة إذا انقاد له ومعناه دخل في صحبته بعد أن كان نافراً عنه أو صار ذا صاحب وهو الانقياد بعد خلوّه منه تقول‏:‏ استصعب ثم أصحب‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ ولست بذي رثية إمر إذا قيد مستكرهاً أصحباً وأصحبته فهو مصحب أي فعلت به ما جعلته صاحباً لي غير نافر عني‏.‏
وأصحبته الطاعة وكان خلواً منها‏.‏
وأديم مصحب بالفتح‏:‏ ترك عليه شعره ولم يعطن أي جعل الشعر صاحباً له وقد أصحبت الأديم وأصحب أديمك ويقال‏:‏ أديم مصحوب أي صحبه شعره لم يفارقه وعود مصحب‏:‏ ترك لحاؤه ولم يقشر‏.‏
قال كثير‏:‏ تباري حراجيجاً عتاقاً كأنها شرائج معطوف من القضب مصحب

##### Türkçe

ص ح ب
O, benim **صاحبي**’mdir ve benim **صويحبي**’mdir; onlar benim **صحبى**’mdır ve benim **صحبتي**’mdir; ve benim **أصحابي**’mdir ve benim **صحابي**’mdir ve benim **صحابتي**’mdir ve benim **صحباني**’mdir; ve onu **صحبة** ve **صحابة** ve **صحبه** olarak **صحبته**; böylece onun **صحابته**’sini güzel yaptı; ve onu **صحاباً** kerîm olarak **صاحبته**; ve **اصطحبوا** ettiler ve **تصاحبوا** ettiler; ve ikisi, hayırlı **صاحب** ve **مصحوب**’dur; ve onu **صاحب** doğruluk olarak buldum; ve onu falancaya **أصحبته**; ve onu **استصحبته**.

Mecazdan: O, malın ve ilmin ve her şeyin **صاحب**’idir. Ve Kitâbü’l-‘Ayn’da: Her şeyin **صاحب**’i: onun sahibi olanıdır.

Ve çıktı, ve onun iki **صاحباه**’ı: kılıç ve mızraktır.

Ve kendim için bir kitabı **استصحبت** ettim.

Allah Teâlâ seni **صحبك** etsin ve seni **صاحبك** etsin; ve Allah Teâlâ senin **صحابتك**’ni güzel etsin; ve **مصحوباً** ve **مصاحباً** olarak, “selâmette, âfiyette” mânâsıyla yürü. Ondandır: “ولا هم منا يصحبون”: âfiyette kılınırlar ve korunurlar. Ondandır: Falanca, hiçbir şeyden **يتصحب** etmez: sakınmaz ve utanmaz.

Ve falanca **أصحب** eder; o vakit ki oğlu bulûğa erer; ve mânâsı: tek idi, sonra **صاحب** sahibi oldu.

Ve suyu **أصحب** etti: **طحلب**; yani **صاحب** sahibi oldu; ve o, **الطحلب**’dır.

Ve adam ve binek için, ona boyun eğdiği vakit, **أصحب** etti; ve mânâsı: ondan ürkek iken onun **صحبته**’sine girdi; yahut **صاحب** sahibi oldu; ve o, ondan boş iken ardından gelen boyun eğiştir. Dersin ki: **استصعب** etti, sonra **أصحب** etti.

İmru’ul-Kays dedi:
Ve ben, bağlandığı vakit, istemeyerek **أصحباً** olan bir kimse için ağıt sahibi değilim.

Ve onu **أصحبته** ettim; böylece o **مصحب**’dır; yani onunla, onu bana ürkek olmayan, benim için **صاحب** kılan şeyi yaptım.

Ve ona itaati **أصحبته** ettim; hâlbuki ondan boş idi.

Ve fetha ile **أديم مصحب**: onun üzerinde kıllarını bıraktı ve onu tıraş etmedi; yani kılı ona **صاحب** kıldı. Ve deriyi **أصحبت** ettim; ve derini **أصحب** et. Ve denilir: **أديم مصحوب**; yani kılı ona **صحبه** etti, ondan ayrılmadı. Ve **عود مصحب**: kabuğu bırakıldı ve soyulmadı.

Kesîr dedi:
Yaşlı, iri develerle yarışır; sanki onlar, kamıştan bükülmüş, **مصحب** bir dal demetinden (yapılmış) şeritlerdir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

صَحِـبَه يَصْحَبُه صُحْبة، بالضم، وصَحابة، بالفتح، وصاحبه: عاشره. والصَّحْب: جمع الصاحب مثل راكب وركب. والأَصْحاب: جماعة الصَّحْب مثل فَرْخ وأَفْراخ. والصاحب: الـمُعاشر؛ لا يتعدَّى تَعَدِّيَ الفعل، أَعني أَنك لا تقول: زيد صاحِبٌ عَمْراً، لأَنهم إِنما استعملوه استعمال الأَسماء، نحو غلام زيد؛ ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحِبٌ عمراً، أَو زيد صاحبُ عَمْرو، على إِرادة التنوين، كما تقول: زيد ضاربٌ عمراً، وزيد ضاربُ عمْرٍو؛ تريد بغير التنوين ما تريد بالتنوين؛ والجمع أَصحاب، وأَصاحيبُ، وصُحْبان، مثل شابّ وشُبّان، وصِحاب مثل جائع وجِـياع، وصَحْب وصَحابة وصِحابة، حكاها جميعاً الأَخفش، وأَكثر الناس على الكسر دون الهاءِ، وعلى الفتح معها، والكسر معها عن الفراء خاصة. ولا يمتنع أَن تكون الهاء مع الكسر من جهة القياس، على أَن تزاد الهاء لتأْنيث الجمع. وفي حديث قيلة: خرجت أَبتغي الصَّحابة إِلى رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم؛ هو بالفتح جمع صاحب،ولم يجمع فاعِل على فَعالة إِلا هذا؛ قال امرؤُ القيس: فكانَ تَدانِـينا وعَقْدُ عِذارهِ،  *  وقال صِحابي: قَدْ شَـأَونَك، فاطْلُب قال ابن بري: أَغنى عن خبر كان الواو التي في معنى مع، كأَنه قال: فكان تدانينا مع عقد عذاره، كما قالوا: كل رجل وضَيْعَتُه؛ فكل مبتدأ، وضيعته معطوف على كل، ولم يأْت له بخبر، وإِنما أَغنى عن الخبر كون الواو في معنى مع، والضيعة هنا: الحرفة، كأَنه قال: كل رجل مع حرفته. وكذلك قولهم: كل رجل وشأْنه. وقال الجوهري: الصَّحابة، بالفتح: الأَصْحاب، وهو في الأَصل مصدر، وجمع الأَصْحاب أَصاحِـيب. وأَما الصُّحْبة والصَّحْب فاسمان للجمع. وقال الأَخفش: الصَّحْبُ جمع، خلافاً لمذهب سيبويه، ويقال: صاحب وأَصْحاب، كما يقال: شاهِد وأَشهاد، وناصِر وأَنْصار. ومن قال: صاحب وصُحْبة، فهو كقولك فارِه وفُرْهَة، وغلامٌ رائِق، والجمع رُوقَة؛ والصُّحْبَةُ مصدر قولك: صَحِبَ يَصْحَبُ صُحْبَةً. وقالوا في النساءِ: هنَّ صواحِبُ يوسف. وحكى الفارسي عن أَبي الحسن: هنّ صواحبات يوسف، جمعوا صَواحِبَ جمع السلامة، كقوله: فَهُنَّ يَعْلُكْنَ حَدائِداتِها
وقوله:
جَذْب الصَّرارِيِّـين بالكُرور
والصِّحابَة: مصدر قولك صاحبَك اللّهُ وأَحْسَن صحابَتَك. وتقول للرجل عند التوديع: مُعاناً مُصاحَـباً. ومن قال: مُعانٌ مَصاحَبٌ، فمعناه: أَنت معان مُصاحَب. ويقال: إِنه لَـمِصْحاب لنا بما يُحَبّ؛ وقال الأَعشى: فقد أَراكَ لنا بالوُدِّ مصْحابا
وفُلانٌ صاحِبُ صِدْقٍ. واصْطَحَب الرجلان، وتصاحبا،
واصْطَحَبَ القوم: صَحِبَ بعضهم بعضاً؛ وأَصله اصْتَحَب، لأَن تاء الافتعال تتغير عند الصاد مثل اصطحب، وعند الضاد مثل اضْطَربَ، وعند الطاء مثل اطَّلَب، وعند الظاء مثل اظَّلَم، وعند الدال مثل ادَّعى، وعند الذال مثل اذّخَر، وعند الزاي مثل ازْدَجَر، لأَن التاء لانَ مَخْرَجُها فلم توافق هذه الحروف لشدة مخارجها، فأُبْدِلَ منها ما يوافقها، لتخفّ على اللسان، ويَعْذُبَ اللفظ به. وحمارٌ أَصْحَبُ أَي أَصْحَر يضرب لونه إِلى الحمرة.
وأَصْحَبَ: صار ذا صاحب وكان ذا أَصحاب.
وأَصْحَبَ: بلغ ابنه مبلغ الرجال، فصار مثله، فكأَنه صاحبه. واسْتَصْحَبَ الرجُلَ: دَعاه إِلى الصُّحْبة؛ وكل ما لازم شيئاً فقد استصحبه؛ قال:
إِنّ لك الفَضْلَ على صُحْبَتي،  *  والـمِسْكُ قدْ يَسْتَصْحِبُ الرّامِكا الرامِك: نوع من الطيب رديء خسيس.
وأَصْحَبْتُه الشيء: جعلته له صاحباً، واستصحبته الكتاب وغيره. وأَصْحَبَ الرجلَ واصْطَحَبه: حفظه. وفي الحديث: اللهم اصْحَبْنا بِصُحْبَةٍ واقلِبْنا بذمة؛ أَي احفظنا بحفظك في سَفَرنا، وأَرجِعنا بأَمانتك وعَهْدِك إِلى بلدنا. وفي التنزيل: ولا هم منا يُصْحَبون ؛ قال: يعني الآلهة لا تمنع أَنفسنا، ولا هم منا يُصْحَبون: يجارون أَي الكفار؛ أَلا ترى أَن العرب تقول: أَنا جارٌ لك؛ ومعناه: أُجِـيرُك وأَمْنَعُك. فقال: يُصْحَبون بالإِجارة. وقال قتادة: لا يُصْحَبُون من اللّهِ بخير؛ وقال أَبو عثمان المازنيّ: أَصْحَبْتُ الرجلَ أَي مَنَعْتُه؛ وأَنشد قَوْلَ الـهُذَليّ: يَرْعَى بِرَوْضِ الـحَزْنِ، من أَبِّه،  *  قُرْبانَه، في عابِه، يُصْحِبُ يُصْحِبُ: يَمْنَعُ ويَحْفَظُ وهو من قوله تعالى: ولا هم منا يُصْحَبون أَي يُمْنعون. وقال غيره: هو من قوله صَحِبَك اللّه أَي حَفِظَكَ وكان لك جاراً؛ وقال: جارِي وَمَوْلايَ لا يَزْني حَريمُهُما، *  وصاحِـبي منْ دَواعي السُّوءِ مُصْطَحَبُ وأَصْحبَ البعيرُ والدابةُ: انقادا. ومنهم مَن عَمَّ فقال: وأَصْحَبَ ذلَّ وانقاد من بعد صُعوبة؛ قال امرؤ القيس:
ولَسْتُ بِذِي رَثْيَةٍ إِمَّرٍ، *  إِذا قِـيدَ مُسْتَكْرَهاً أَصْحبا الإِمَّرُ: الذي يأْتَمِرُ لكل أَحد لضَعْفِه، والرَّثْيَةُ: وجَع المفاصل. وفي الحديث: فأَصْحَبَت الناقةُ أَي انقادت، واسترسلت، وتبعت صاحبها. قال أَبو عبيد: صحِـبْتُ الرجُلَ من الصُّحْبة، وأَصْحَبْتُ أَي انقدت له؛ وأَنشد:
تَوالى بِرِبْعِـيِّ السّقابُ، فأَصْحَبا
والـمُصْحِبُ الـمُستَقِـيمُ الذَّاهِبُ لا يَتَلَبَّث؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: يا ابن شهابٍ، لَسْتَ لي بِصاحِب، *  مع الـمُماري ومَعَ الـمُصاحِب فسره فقال: الـمُمارِي الـمُخالِفُ، والـمُصاحِبُ الـمُنْقاد، من الإِصْحابِ. وأَصْحَبَ الماءُ: علاه الطُّحْلُب والعَرْمَضُ، فهو ماءٌ مُصْحِبٌ. وأَدِيمٌ مُصْحِبٌ عليه صُوفُه أَو شَعره أَو وبَرُه، وقد أَصْحَبْته: تركت ذلك عليه. وقِربَةٌ مُصْحِـبَة: بقي فيها من صوفها شيء ولم تُعْطَنْهُ. والـحَمِـيتُ: ما ليس عليه شعر. ورجل مُصْحِب: مجنون.
وصَحَبَ الـمَذْبوحَ: سلَخه في بعض اللغات.
وتَصَحَّب من مُجالَسَتِنا: استَحْيا. وقال ابن برزح (1)
(1 قوله «برزح» هكذا في النسخ المعتمدة بيدنا.)
إِنه يَتَصَحَّبُ من مجالستنا أَي يستَحْيِـي منها. وإِذا قيل: فلان يتسَحَّب علينا، بالسين، فمعناه: أَنه يَتمادَحُ ويَتَدَلَّل. وقولهم في النداءِ: يا صاحِ، معناه يا صاحبي؛ ولا يجوز ترخيم المضاف إِلاّ في هذا وحده، سُمِـعَ من العرب مُرخَّماً. وبنو صُحْب: بَطْنان، واحدٌ في باهِلَة، وآخر في كلْب. وصَحْبانُ: اسم رجلٍ.

##### Türkçe

**صَحِـبَه** **يَصْحَبُه** **صُحْبة**, (ضم ile), ve **صَحابة**, (fetha ile), ve **صاحبه**: onunla düşüp kalktı. Ve **الصَّحْب**: **الصاحب**’ın çoğuludur; **راكب** ve **ركب** gibi. Ve **الأَصْحاب**: **الصَّحْب** topluluğudur; **فَرْخ** ve **أَفْراخ** gibi.

Ve **الصاحب**: düşüp kalkan (kimse)dir; fiilin geçişliliği gibi geçişli olmaz; yani sen şöyle demezsin: Zeyd **صاحِبٌ** Amr’ı; çünkü onlar onu ancak isimlerin kullanımı gibi kullanmışlardır; Zeyd’in kölesi gibi. Eğer onu sıfatın kullanımı gibi kullansalardı şöyle derlerdi: Zeyd **صاحِبٌ** Amr’ı; yahut Zeyd **صاحبُ** Amr’dır, tenvin kastıyla; nitekim sen dersin: Zeyd **ضاربٌ** Amr’ı, ve Zeyd **ضاربُ** Amr’dır; tenvinsiz ile tenvinli ile kastettiğini kast edersin. Ve çoğulu: **أَصحاب**, ve **أَصاحيبُ**, ve **صُحْبان**, **شابّ** ve **شُبّان** gibi; ve **صِحاب** **جائع** ve **جِـياع** gibi; ve **صَحْب** ve **صَحابة** ve **صِحابة**; bunların hepsini **الأَخفش** rivayet etti. Ve insanların çoğu, **الهاء** olmaksızın kesre üzerinde, onunla birlikte fetha üzerinde; onunla birlikte kesre ise özellikle **الفراء**’dan. Ve kıyas yönünden, kesre ile birlikte **الهاء**’nın olması engellenmez; cem‘in müennesi için **الهاء**’nın artırılması üzere. Ve **قيلة** hadîsinde: “Resûlullah’a, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الصَّحابة**’yi arayarak çıktım”; o, fetha iledir, **صاحب**’ın cem‘idir; ve **فاعِل** **فَعالة** üzerine ancak bu (örnek) dışında cem‘ edilmemiştir. **امرؤُ القيس** dedi ki:
فكانَ تَدانِـينا وعَقْدُ عِذارهِ،  *  وقال صِحابي: قَدْ شَـأَونَك، فاطْلُب

**ابن بري** dedi: **كان**’ın haberinden, “ile” mânasında olan **الواو** onu müstağni kıldı; sanki şöyle dedi: “Yakınlaşmamız, onun yularının bağlanması ile birlikte oldu”; nitekim şöyle dediler: “Her adam ve zanaatı”; böylece “her” mübteda, “zanaatı” “her”e atfedilmiştir ve ona bir haber getirmedi; ancak haberden müstağni kılan, **الواو**’nun “ile” mânasında olmasıdır. Ve buradaki “zanaat”: meslektir; sanki şöyle dedi: “Her adam mesleği ile birlikte.” Ve bunun gibi onların sözü: “Her adam ve işi.” Ve **الجوهري** dedi: **الصَّحابة**, fetha ile: **الأَصْحاب**; ve o aslında bir masdardır; ve **الأَصْحاب**’ın cem‘i **أَصاحِـيب**’dir.

Ve **الصُّحْبة** ile **الصَّحْب** ise cem‘ için iki isimdir. Ve **الأَخفش** dedi: **الصَّحْبُ** bir cem‘dir; **سيبويه**’nin mezhebine muhalif olarak. Ve denir: **صاحب** ve **أَصْحاب**, nitekim denir: **شاهِد** ve **أَشهاد**, ve **ناصِر** ve **أَنْصار**. Ve kim “**صاحب** ve **صُحْبة**” derse, o senin “**فارِه** ve **فُرْهَة**” demen gibidir; ve “parlak oğlan”; ve çoğulu **رُوقَة**. Ve **الصُّحْبَةُ** senin “**صَحِبَ** **يَصْحَبُ** **صُحْبَةً**” sözünün masdarıdır. Ve kadınlar hakkında dediler: “Onlar Yusuf’un **صواحِبُ**’idir.” Ve **الفارسي** **أَبي الحسن**’den nakletti: “Onlar Yusuf’un **صواحبات**’ıdır”; **صَواحِبَ**’i sağlam cem‘ ile cem‘ ettiler; şu sözü gibi:
فَهُنَّ يَعْلُكْنَ حَدائِداتِها
ve şu sözü:
جَذْب الصَّرارِيِّـين بالكُرور

Ve **الصِّحابَة**: “Allah sana arkadaşlık etsin ve arkadaşlığını güzel kılsın” sözünün masdarıdır. Ve vedalaşmada adama dersin: “**مُعاناً مُصاحَـباً**.” Ve kim “**مُعانٌ مَصاحَبٌ**” derse, mânası: “Sen, yardım olunmuş, arkadaşlık olunmuşsun.” Ve denir: “O, sevilen şeyde bizim için elbette **لَـمِصْحاب**’dır.” Ve **الأَعشى** dedi:
فقد أَراكَ لنا بالوُدِّ مصْحابا
Ve falan, doğruluk **صاحِبُ صِدْقٍ**’udur. Ve iki adam **اصْطَحَب** etti, ve **تصاحبا** ettiler; ve kavim **اصْطَحَبَ** etti: birbirlerine **صَحِبَ** oldular. Ve aslı **اصْتَحَب**’dır; çünkü ifti‘âl’in **تاء**’sı **الصاد** yanında değişir; **اصطحب** gibi; ve **الضاد** yanında **اضْطَربَ** gibi; ve **الطاء** yanında **اطَّلَب** gibi; ve **الظاء** yanında **اظَّلَم** gibi; ve **الدال** yanında **ادَّعى** gibi; ve **الذال** yanında **اذّخَر** gibi; ve **الزاي** yanında **ازْدَجَر** gibi; çünkü **تاء**’nın mahreci yumuşadı da bu harflerle, mahreçlerinin şiddetinden dolayı uyuşmadı; böylece ondan, onlara uygun olan şeye bedel kılındı; dil üzerine hafif olsun ve lafız onunla tatlı olsun diye.

Ve **حمارٌ أَصْحَبُ**: yani **أَصْحَر**; rengi kızıllığa çalar.

Ve **أَصْحَبَ**: bir **صاحب** sahibi oldu ve **أَصحاب** sahibi idi.

Ve **أَصْحَبَ**: oğlu erkekler mertebesine ulaştı da onun gibi oldu; sanki ona arkadaş oldu.

Ve **اسْتَصْحَبَ** adamı: onu **الصُّحْبة**’ye çağırdı; ve her ne bir şeye bitişik/ayrılmaz olduysa onu **استصحبه** etmiştir. Dedi ki:
إِنّ لك الفَضْلَ على صُحْبَتي،  *  والـمِسْكُ قدْ يَسْتَصْحِبُ الرّامِكا
**الرامِك**: kötü, değersiz bir tür güzel koku.

Ve “Ona şeyi **أَصْحَبْتُه**”: onu ona bir arkadaş kıldım; ve kitabı ve başkasını ona **استصحبته**.

Ve adamı **أَصْحَبَ** etti ve onu **اصْطَحَبه** etti: onu korudu. Ve hadîste: “Allah’ım, bizi bir **بِصُحْبَةٍ** ile **اصْحَبْ** et ve bizi bir zimmet ile geri çevir”; yani seferimizde bizi kendi korumanla koru ve bizi, emanetin ve ahdin ile beldemize geri döndür. Ve tenzîlde: “Ve onlar bizden **يُصْحَبون** değillerdir”; dedi ki: yani ilâhlar kendilerini engelleyemezler; ve onlar bizden **يُصْحَبون** değillerdir: yani kâfirler korunup kollanmazlar. Görmez misin ki Araplar der: “Ben sana bir **جارٌ**’ım”; mânası: seni korurum ve seni engellerim. Böylece dedi: **يُصْحَبون** himaye ile (olur). Ve **قتادة** dedi: Allah’tan bir hayır ile **يُصْحَبُون** olmazlar. Ve **أَبو عثمان المازنيّ** dedi: “Adamı **أَصْحَبْتُ**”: yani onu engelledim. Ve **الهُذَليّ**’nin sözünü şahit getirdi:
يَرْعَى بِرَوْضِ الـحَزْنِ، من أَبِّه،  *  قُرْبانَه، في عابِه، يُصْحِبُ
**يُصْحِبُ**: engeller ve korur; ve o, Yüce Allah’ın “Ve onlar bizden **يُصْحَبون** değillerdir” sözündendir; yani engellenirler. Ve başkası dedi: o, “Allah sana **صَحِبَ** olsun” sözündendir; yani seni korudu ve sana bir komşu oldu. Ve dedi ki:
جارِي وَمَوْلايَ لا يَزْني حَريمُهُما، *  وصاحِـبي منْ دَواعي السُّوءِ مُصْطَحَبُ

Ve deve ve binek hayvanı **أَصْحبَ** etti: boyun eğdiler. Ve onlardan genelleyen kimse dedi ki: **أَصْحَبَ**; zorluktan sonra zelil oldu ve boyun eğdi. **امرؤ القيس** dedi ki:
ولَسْتُ بِذِي رَثْيَةٍ إِمَّرٍ، *  إِذا قِـيدَ مُسْتَكْرَهاً أَصْحبا
**الإِمَّرُ**: zayıflığından dolayı herkes için emre uyan (kimse)dir; ve **الرَّثْيَةُ**: eklem ağrısıdır. Ve hadîste: “Dişi deve **فأَصْحَبَت**”; yani boyun eğdi, salıverildi ve sahibini izledi.

**أَبو عبيد** dedi: “Adamı **صحِـبْتُ**”, **الصُّحْبة**’dendir; ve “**أَصْحَبْتُ**”: yani ona boyun eğdim. Ve şunu şahit getirdi:
تَوالى بِرِبْعِـيِّ السّقابُ، فأَصْحَبا

Ve **الـمُصْحِبُ**: doğruca giden, oyalanmayan kimsedir. Ve onun sözünü **ابن الأَعرابي** rivayet etti:
يا ابن شهابٍ، لَسْتَ لي بِصاحِب، *  مع الـمُماري ومَعَ الـمُصاحِب
Onu açıkladı da dedi: **الـمُمارِي** muhalefet eden (kimse)dir; ve **الـمُصاحِب** boyun eğen (kimse)dir; **الإِصْحاب**’tandır.

Ve su **أَصْحَبَ** etti: üzerine yosun ve **العَرْمَضُ** yükseldi; böylece o, **ماءٌ مُصْحِبٌ**’dir. Ve üzerinde yünü yahut kılı yahut tüyü bulunan bir deri: **أَدِيمٌ مُصْحِبٌ**; ve onu **أَصْحَبْته**: onu onun üzerinde bıraktım. Ve **قِربَةٌ مُصْحِـبَة**: içinde yününden bir şey kaldı ve onu **تُعْطَنْهُ** etmediler. Ve **الـحَمِـيتُ**: üzerinde kıl olmayan şeydir.

Ve **رجل مُصْحِب**: deli.

Ve **صَحَبَ الـمَذْبوحَ**: bazı lehçelerde onu yüzdü.

Ve bizimle oturmaktan **تَصَحَّب** etti: utandı. Ve **ابن برزح** dedi:
“Onun bizimle oturmaktan **يَتَصَحَّبُ** etmesi”: yani ondan utanmasıdır. Ve eğer “Falan bize karşı **يتسَحَّب** ediyor” denirse, **بالسين** ile, mânası: övünmede aşırı gider ve nazlanır. Ve onların nida’da sözü: “**يا صاحِ**”; mânası: “Ey benim **صاحبي**’m.” Ve muzafın terhîmi caiz olmaz; ancak yalnız bunun içinde; Araplardan terhîmli olarak işitilmiştir. Ve **بنو صُحْب**: iki kabile koludur; biri **باهِلَة**’de, diğeri **كلْب**’dedir. Ve **صَحْبانُ**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ح ب * * صَحِبهُ * من باب سلم * صَحَابَةً * و * صُحْبةً * أيضا بالضم وجمع * الصَّاحِبِ * صحْب كراكب وركْب و * صُحْبَةٌ * كفاره وفرهة و * صِحَابٌ * كجائع وجياع و * صُحْبانٌ * كشاب وشبان و * الأَصْحابُ * جمع * صَحْبٍ * كفرخ وأفراخ و * الصَّحَابَةُ * بالفتح * الأَصْحَابُ * وهي في الأصل مصدر قلت لم يجمع فاعل على فعالة إلى هذا الحرف فقط وجمع الأصحاب * أصاحيبُ * وقولهم في النداء يا * صَاحِ * أي يا صاحبي ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذه وحده لأنه سمع من العرب مرخما و * أصْحَبَهُ * الشيء جعله له صاحبا و * اسْتَصْحَبَهُ * الكتاب وغيره وكل شيء لاءم شيئا فقد استصحبه

##### Türkçe

* ص ح ب * **صَحِبهُ** “selime” bâbından; **صَحَابَةً** ve **صُحْبةً** (ayrıca zamme ile). **الصَّاحِبِ**’in çoğulu **صحْب**; “râkib” ve “rekb” gibi. Ve **صُحْبَةٌ** “fâre” ve “ferhe” gibi. Ve **صِحَابٌ** “câi‘” ve “ciyâ‘” gibi. Ve **صُحْبانٌ** “şâb” ve “şubbân” gibi. Ve **الأَصْحابُ**, **صَحْبٍ**’in çoğuludur; “ferh” ve “efrâh” gibi. Ve **الصَّحَابَةُ** fetha iledir; **الأَصْحَابُ** (demektir). O, aslında bir mastardır; dedim ki: bu harfe kadar yalnızca, fâil “fa‘âle” vezni üzerine çoğul yapılmamıştır. **الأصحاب**’ın çoğulu **أصاحيبُ**’dur. Ve onların nidâda “yâ **صَاحِ**” sözleri; yani “ey benim arkadaşım”. Muzâfın terhîmi ancak yalnızca bunda câiz olur; çünkü Araplardan terhîmli olarak işitilmiştir. Ve **أصْحَبَهُ**: şey, onu kendisine arkadaş kıldı. Ve **اسْتَصْحَبَهُ**: kitap ve başkası; ve her şey bir şeye uyum sağlarsa, muhakkak onu **استصحبه**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صحبه كسمعه يصحبه صحابة بالفتح ويكسر وصحبة بالضم كصاحبه: عاشره. والصاحب: المعاشر، لا يتعدى تعدي الفعل يعني أنك لا تقول: زيد صاحب عمرا لأنهم إنما استعملوه استعمال الأسماء، نحو غلام زيد. ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحب عمرا، وزيد صاحب عمرو على إرادة التنوين، كما تقول: زيد ضارب عمرا، وزيد ضارب عمرو. تريد بغير التنوين ما تريد بالتنوين. وهم أصحاب وأصاحيب وصحبان بالضم في الأخير مثل شاب وشبان وصحاب بالكسر مثل جائع وجياع وصحابة بالفتح وصحابة بالكسر وصحب. حكاها جميعا الأخفش. وأكثر الناس على الكسر دون الهاء وعلى الفتح معها وعلى الكسر معها عن الفراء خاصة. ولا يمتنع أن تكون الهاء مع الكسر من جهة القياس على أن تزاد الهاء لتأنيث الجمع. وفي حديث قيلة: خرجت أبتغي الصحابة إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم. هو بالفتح جمع صاحب. ولم يجمع فاعل على فعالة إلا هذا، كذا في لسان العرب. وقال الجوهري: الصحابة بالفتح: الأصحاب، وهو في الأصل مصدر وجمع. وجمع الأصحاب أصاحيب وأما الصحبة والصحب فاسمان للجمع. وقال الأخفش: الصحب جمع، خلافا لمذهب سيبويه. ويقال: صاحب وأصحاب، كما يقال: شاهد وأشهاد، وناصر وأنصار. ومن قال: صاحب وصحبة فهو كقولك: فاره وفرهة. وغلام رائق والجمع روقة. والصحبة مصدر قولك: صحب يصحب صحبة. وقالوا: في النساء: هن صواحب يوسف. وحكى الفارسي عن أبي الحسن: هن صواحبات يوسف. جمعوا صواحب جمع السلامة. والصحابة بالكسر: مصدر قولك صاحبك الله وأحسن صحابتك، وهو مجاز. واستصحبه: دعاه إلى الصحبة. ولازمه، وكل ما لازم شيئا فقد استصحبه. قال:
  إن لك الفضل على صحبتـي                      والمسك قد يستصحب الرامكا الرامك: نوع من الطيب رديء خسيس. ومن المجاز: اسصعب ثم استصخب. وكذا استصحبته الكتاب وغيره، واستصحبت كتابا لي، كذا في الأساس ولسان العرب. أصحب البعير والدابة: انقادا، ومنهم من عم فقال: وأصحب: ذل وانقاد. والمصحب كمحسن وهو الذليل المنقاد بعد صعوبة. قال امرؤ القيس:
  ولست بذي رثية إمـر                      إذا قيد مستكرها أصحبا الإمر: الذي يأتمر لكل أحد لضعفه. والرثية: وجع المفاصل. وفي الحديث: فأصحبت الناقة أي انقادت واسترسلت وتبعت صاحبها. قال أبو عبيد: صحبت الرجل من الصحبة. وأصحبت أي انقدت له. كالمصاحب أي المنقاد، من الإصحاب. قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  يا ابن شهاب لست لي بصاحب
  مع المماري ومع المصاحـب وكالمستصحب كما قاله الزمخشري وقد تقدمت الإشارة إليه قريبا. والمصحب: المستقيم الذاهب لا يتلبث. من المجاز: أصحب الماء إذا علاه الطحلب والعرمض، فهو ماء مصحب. من المجاز: أصحب الرجل إذا بلغ ابنه مبلغ الرجال فصار مثله فكأنه صاحبه. من المجاز عن الفراء: المصحب: الرجل الذي يحدث نفسه، وقد تفتح حاؤه. المصحب بفتح الحاء: المجنون. يقال: رجل مصحب: العود الذي لم يقشر، وهو مجاز

  المصحب: أديم بقي عليه صوفه أو شعره أو وبره. ومنه قربة مصحبة: بقي فيها من صوفها شيء ولم تعطنه. والحميت: ما ليس عليه شعر. وصحب المذبوح، كمنع: سلخه في بعض اللغات. من المجاز: أصحبته الشيء أي جعلته له صاحبا وكذلك استصحبته، وقد تقدم. أصحب فلانا: حفظه، كاصطحبه. وفي الحديث: اللهم اصحبنا بصحبة واقلبنا بذمة أي احفظنا بحفظك في سفرنا، وارجعنا بأمانتك وعهدك إلى بلدنا. وفي الأساس، ومن المجاز: امض مصحوبا ومصاحبا: مسلما ومعافى. وتقول عند التوديع: معانا مصاحبا. وأصحب فلانا: منعه، ومنه في التنزيل: ولا هم منا يصحبون. قال الزجاج يعني الآلهة لا تمنع أنفسها. ولا هم منا يصحبون: يجارون أي الكفار. ألا ترى أن العرب تقول: أنا جار لك ومعناه أجيرك وأمنعك، فقال يصحبون بالإجارة. وقال قتادة: لا يصحبون من الله بخير. وقال أبو عثمان المازني: أصحبت الرجل أي منعته. وأنشد قول الهذلي:
  يرعى بروض الحزن من أبه                      قريانه في عانة تصـحـب أي يمنع ويحفظ. وقال غيره: هو من قوله: صحبك الله أي حفظك وكان لك جارا. وقال:
  جاري ومولاي لا يزني حريمـهـمـا                      وصاحبي من دواعي السوء مصطحب من المجاز: أصحب الرجل: صار ذا صاحب وكان ذا أصحاب، وكذا أصحبه: فعل به ما صيره صاحبا له. وصحب بن سعد بالفتح ابن عبد ابن غنم: قبيلة من باهلة، منها الأشعث بن يزيد الباهلي الصحبي الشاعر. قال ابن دريد: وبنو صحب بالضم: بطنان واحد في باهلة والآخر في كلب. وقال غيره: صحب ابن المخبل، وصحب بن ثور بن كلب بن وبرة، كلاهما بالضم. وفي باهلة صحب بن سعد بن عبد بن غنم، وقد ذكر قريبا. قلت: ومن بني صحب بن ثور عرابة بن مالك الشاعر، قاله ابن حبيب. وصحبان اسم رجل. والأصحب هو الأصحر. يقال: حمار أصحب أي أصحر، يضرب لونه إلى الحمرة. وفلان صاحب صدق. ومن المجاز: هو صاحب علم ومال، وصاحب كل شيء: ذوه. وخرج وصاحباه السيف والرمح. واصطحب الرجلان: تصاحبا. القوم: اصطحبوا؛ صحب بعضهم بعضا. وأصله اصتحب لأن تاء الافتعال تتغير عند الصاد مثل هذا، وعند الضاد مثل اضطرب، وعند الطاء مثل اطلب، وعند الظاء مثل اظلم، وعند الدال مثل ادعى، وعند الذال مثل اذخر، وعند الزاي مثل ازجر؛ لأن التاء لان مخرجها فلم توافق هذه الحروف لشدة مخارجها، فأبدل منها ما يوافقها لتخف على اللسان ويعذب اللفظ به، كذا في لسان العرب. قال ابن بزرج: فلان يتصحب منا أي من مجالستنا: يستحيي منها. وإذا قيل: فلان يتسحب علينا، بالسين المهملة، فمعناه أنه يتمادح ويتدلل. والصاحب: فرس لغني من نسل الحرون. والمصحبية: ماء لقشير نقله الصاغاني. يقال: هو مصحاب لنا بما نحب كمحراب أي منقاد. وقال الأعشى:
  إن تصرمي الحبل يا سعدى وتعتزمي                      فقد أراك لنا بالـود مـصـحـابـا وفي لسان العرب: قولهم في النداء: يا صاح، معناه يا صاحبي، ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذا وحده سمع من العرب مرخما.

##### Türkçe

**صحبه** **كسمعه**: onu arkadaşlık etti; **يصحبه**: ona arkadaşlık eder; **صحابة** (fetha ile) ve kesrelenir; ve **صحبة** (damme ile) **كصاحبه**: onunla düşüp kalktı.

Ve **الصاحب**: düşüp kalkan (kimse); fiilin geçişliliği gibi geçişli olmaz; yani sen: “Zeyd Amr’a arkadaş oldu” demezsin; çünkü onu ancak isimlerin kullanımı gibi kullandılar; “Zeyd’in kölesi” gibi. Eğer onu sıfatın kullanımı gibi kullansalardı: “Zeyd Amr’a arkadaş olan” derlerdi; ve “Zeyd Amr’un arkadaş olan” (tenvin kastıyla) derlerdi; tıpkı “Zeyd Amr’u döven” ve “Zeyd Amr’un döven” dediğin gibi. Tenvinsiz ile tenvinli ile istediğini istersin.

Ve onlar **أصحاب** ve **أصاحيب** ve **صحبان** (sonuncuda damme ile) “genç” ve “gençler” gibi; ve **صحاب** (kesre ile) “aç” ve “açlar” gibi; ve **صحابة** (fetha ile) ve **صحابة** (kesre ile) ve **صحب**. Bunların hepsini **الأخفش** nakletti. İnsanların çoğu, **الهاء** olmaksızın kesre üzerinedir; onunla birlikte fetha üzerinedir; ve onunla birlikte kesre üzerinedir; özellikle **الفراء**’dan. Ve kıyas yönünden, cem‘in müennesliği için **الهاء**’nın artırılması üzere, kesre ile birlikte **الهاء**’nın olması imkânsız değildir.

Ve **قيلة** hadîsinde: “Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **الصحابة**’yi arayarak çıktım.” O, fetha iledir; **صاحب**’ın cem‘idir. **فاعل** “**فعالة**” üzerine ancak bu (örnek) ile cem‘ edilmedi; **لسان العرب**’da böyledir.

Ve **الجوهري** dedi: **الصحابة** (fetha ile): **الأصحاب**; ve o aslında masdar ve cem‘dir. Ve **الأصحاب**’ın cem‘i **أصاحيب**’dir. Ama **الصحبة** ve **الصحب** cem‘ için iki isimdir. Ve **الأخفش** dedi: **الصحب** bir cem‘dir; **سيبويه**’nin mezhebine muhalif olarak. Ve denir: **صاحب** ve **أصحاب**; tıpkı **شاهد** ve **أشهاد**, ve **ناصر** ve **أنصار** denildiği gibi. Ve kim **صاحب** ve **صحبة** derse, o senin “**فاره** ve **فرهة**” demen gibidir. Ve “parlak delikanlı”, cem‘i **روقة**. Ve **الصحبة** senin “**صحب** **يصحب** **صحبة**” sözünün masdarıdır.

Ve dediler: kadınlarda: “Onlar **صواحب يوسف**’tur.” Ve **الفارسي**, **أبو الحسن**’den nakletti: “Onlar **صواحبات يوسف**’tur.” **صواحب**’i selâmet cem‘i olarak cem‘ ettiler.

Ve **الصحابة** (kesre ile): “Allah seni arkadaş kılsın ve arkadaşlığını güzel kılsın” sözünün masdarıdır; ve o mecazdır.

Ve **استصحبه**: onu arkadaşlığa çağırdı. Ve ona yapıştı; ve her kim bir şeye yapışırsa onu **استصحبه** etmiş olur. Dedi ki:
  “Senin, benim **صحبتي**’m üzerimde faziletin vardır;
  misk de **الرامكا**’yı **يستصحب** eder.”
**الرامك**: kötü, değersiz bir tür koku.

Ve mecazdan: **اسصعب** sonra **استصخب**. Ve yine: **استصحبته** kitabı ve başkasını; ve “kendim için bir kitap **استصحبت** ettim”; **الأساس** ve **لسان العرب**’da böyledir.

**أصحب** deve ve binek hayvanı: boyun eğdiler; ve onlardan kimi genelledi de dedi: **أصحب**: zelil oldu ve boyun eğdi. Ve **المصحب** “**كمحسن**” (vezninde)dir; o, zorluktan sonra zelilce boyun eğen kimsedir. **امرؤ القيس** dedi ki:
  “Ben eklem ağrısı sahibi bir kimse değilim;
  zorla bağlanınca **أصحبا** olan bir **إمر** (de değilim).”
**الإمر**: zayıflığından dolayı herkesin emrine uyan kimsedir. Ve **الرثية**: eklemlerin ağrısıdır.

Ve hadîste: “Deve **أصحبت** etti” yani boyun eğdi, salıverildi ve sahibini izledi. **أبو عبيد** dedi: “Erkeğe **صحبت** ettim” **الصحبة**’dendir. Ve “**أصحبت**” yani ona boyun eğdim. **المصاحب** gibi; yani boyun eğen; **الإصحاب**’dandır. Bunu **ابن الأعرابي** söyledi; ve şu beyti okudu:
  “Ey **شهاب**’ın oğlu, sen benim için bir **صاحب** değilsin;
  münakaşacı ile ve **المصاحب** ile (birlikte).”

Ve **المستصحب** gibi; **الزمخشري**’nin dediği üzere; ve ona az önce işaret geçti.

Ve **المصحب**: dosdoğru gidip giden, oyalanmayan (kimse). Mecazdan: su **أصحب** ettiğinde, üzerine yosun ve **العرمض** yükselir; o da **ماء مصحب** olur.

Mecazdan: adam **أصحب** ettiğinde, oğlu erkekler mertebesine ulaştı da onun gibi oldu; sanki onun arkadaşı olmuş gibidir.

Mecazdan, **الفراء**’dan: **المصحب**: kendi kendine konuşan adamdır; ve **حاؤه** fetha da olabilir. **المصحب** (hâ’nın fethasıyla): deli.

Denir: **رجل مصحب**: kabuğu soyulmamış odun; ve o mecazdır.

**المصحب**: üzerinde yünü yahut kılı yahut tüyü kalmış deri. Ondan: **قربة مصحبة**: yününden bir şey kaldı ve onu kokutmadı. Ve **الحميت**: üzerinde kıl olmayan şeydir.

Ve **صحب** kesilmiş hayvanı, “**كمنع**” (gibi): bazı dillerde onu yüzdü.

Mecazdan: “O şeyi ona **أصحبته** ettim” yani onu ona arkadaş kıldım; yine **استصحبته** de böyledir; ve geçti.

**أصحب** falanı: onu korudu; **كاصطحبه** gibi. Ve hadîste: “Allah’ım, bizi bir **صحبة** ile **اصحب** et ve bizi bir zimmet ile geri çevir” yani bizi seferimizde korumanla koru; ve bizi emanetin ve ahdin ile beldemize döndür.

Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: “**مصحوبا** ve **مصاحبا** olarak git”: selâmette ve afiyette. Ve vedalaşmada dersin: “Bizimle **مصاحبا** (ol).”

Ve **أصحب** falanı: onu men etti. Ondan, tenzîlde: “Ve onlar bizden **يصحبون** olunmazlar.” **الزجاج** dedi: yani ilâhlar kendilerini men etmezler. “Ve onlar bizden **يصحبون** olunmazlar”: komşuluk edilir; yani kâfirler. Görmez misin ki Araplar: “Ben sana komşuyum” der; manası: seni korurum ve men ederim; o da komşulukla “**يصحبون**” dedi.

Ve **قتادة** dedi: Allah’tan bir hayır ile **يصحبون** olunmazlar.

Ve **أبو عثمان المازني** dedi: “Erkeği **أصحبت** ettim” yani onu men ettim. Ve **الهذلي**’nin sözünü okudu:
  “Keder bahçesinde, babasının (yanında) otlar;
  iki komşusu, bir sürü içinde **تصحب** eder.”
Yani men eder ve korur.

Ve başkası dedi: o, “Allah seni **صحب** etsin” sözündendir; yani seni korusun ve sana komşu olsun. Ve dedi ki:
  “Komşum ve efendim: ikisinin mahremi zina etmez;
  ve benim **صاحبي**’m, kötülük çağrılarından **مصطحب** (edilmiş)tir.”

Mecazdan: adam **أصحب** etti: bir **صاحب** sahibi oldu ve **أصحاب** sahibi oldu. Yine **أصحبه**: ona, onu kendisine arkadaş kılan şeyi yaptı.

Ve **صحب بن سعد** (fetha ile), **ابن عبد ابن غنم**: **باهلة**’den bir kabiledir; ondan **الأشعث بن يزيد الباهلي الصحبي** şairdir. **ابن دريد** dedi: ve **بنو صحب** (damme ile): iki batındır; biri **باهلة**’de, diğeri **كلب**’dedir. Ve başkası dedi: **صحب ابن المخبل** ve **صحب بن ثور بن كلب بن وبرة**; ikisi de damme iledir. Ve **باهلة**’de **صحب بن سعد بن عبد بن غنم** vardır; az önce zikredildi. Dedim ki: ve **صحب بن ثور** oğullarından **عرابة بن مالك** şairdir; bunu **ابن حبيب** söyledi.

Ve **صحبان** bir adam adıdır.

Ve **الأصحب**: **الأصحر**’dır. Denir: **حمار أصحب** yani **أصحر**; rengi kızıllığa çalar.

Ve falan **صاحب صدق**’tur.

Ve mecazdan: o, **صاحب علم ومال**’dır; ve **صاحب كل شيء**: onun sahibi (ذو)dur. Ve çıktı; ve iki arkadaşı: kılıç ve mızrak.

Ve iki adam **اصطحب** etti: arkadaşlaştılar. Kavim: **اصطحبوا**; birbirlerine arkadaşlık ettiler. Aslı **اصتحب** idi; çünkü **الافتعال**’ın **تاء**’sı **الصاد** yanında bunun gibi değişir; ve **الضاد** yanında **اضطرب** gibi; ve **الطاء** yanında **اطلب** gibi; ve **الظاء** yanında **اظلم** gibi; ve **الدال** yanında **ادعى** gibi; ve **الذال** yanında **اذخر** gibi; ve **الزاي** yanında **ازجر** gibi; çünkü **التاء** çıkış yeri bakımından yumuşadı da bu harflerle, çıkış yerlerinin şiddetinden dolayı uyuşmadı; bunun yerine, dile hafif gelsin ve lafız onunla tatlı olsun diye, onlara uygun olan şey ondan بدل edildi; **لسان العرب**’da böyledir.

**ابن بزرج** dedi: falan bizden **يتصحب** eder; yani bizim meclisimizden: ondan utanır. Ve “falan bize **يتسحب** eder” denirse, **بالسين المهملة** ile, manası: övünür ve nazlanır.

Ve **الصاحب**: **لغني**’nin, **الحرون** neslinden bir attır.

Ve **المصحبية**: **قشير**’e ait bir sudur; bunu **الصاغاني** nakletti.

Denir: o, bizim için, sevdiğimiz şeyde, **مصحاب**’dır; **كمحراب** (gibi); yani boyun eğen. Ve **الأعشى** dedi ki:
  “Eğer ipi koparırsan ey **سعدى** ve kesin karar verirsen,
  seni bize sevgiyle **مصحابا** görüyorum.”

Ve **لسان العرب**’da: onların nida’da “**يا صاح**” sözleri: manası “ey benim **صاحبي**’m”dir. Ve muzafın ترخيم’i ancak bu tekinde caiz olur; Araplardan مرخم olarak işitilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَحِبَهُ
1 صَحِبَهُ ذ , aor. صَحَبَ , inf. n. صُحْبَةٌ (S, A, Msb, K, &c.) and صَحَابَةٌ (S, A, K) and صِحَابَةٌ, (K,) He associated, kept company, or consorted, with him; (A, K;) [he accompanied him;] he was, or became, his companion, associate, comrade, fellow, friend, or fellow-traveller: (MA:) and ↓ صاحبهُ signifies the same. (TA. [See this latter verb below.]) ― -b2- [Hence] one says, صَحِبَكَ اللّٰهُ and ↓ صَاحَبَكَ, (A, TA,) [inf. n. of the former (in the TA inadvertently said to be of the latter) صِحَابَةٌ, (said in the TA to be with kesr,) or صَحَابَةٌ, and, as will be shown by what follows, صُحْبَةٌ also,] (tropical:) May God guard, keep, protect, or defend, thee; may God be thy guardian, keeper, &c.: (TA in explanation of the former:) and أَحْسَنَ اللّٰهُ صَحَابَتَكَ (A, and Ham p. 443) or صِحَابَتَكَ (TA) (tropical:) [May God make the guarding, &c., of thee to be good]. And (TA) [in like manner,] فُلَانًا ↓ اصحب signifies (assumed tropical:) He guarded, kept, or protected, such a one; as also ↓ اصطحبهُ: and he defended such a one; syn. مَنَعَهُ: (K, TA:) one says, بِصُحْبَةٍ ↓ اَللّٰهُمَّ أَصْحِبْنَا وَأَقْلِبْنَا بِذِمَّةٍ (assumed tropical:) O God, guard us with thy guarding in our journey, and make us to return with thy safeguard to our country, or land, &c.; occurring in a trad.: (TA:) and ↓ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ, (A, TA,) in the Kur [xxi. 44], (TA,) means (tropical:) Nor shall they (i. e. the unbelievers, TA) be defended from us, (A, TA,) as expl. by Zj; (TA;) and preserved in safety: (A:) or, accord. to Katلdeh, nor shall they be attended by good from us: or, as some say, it is from the phrase صَحِبَكَ اللّٰهُ meaning as expl. above. (TA.) ― -b3- See also 4, last sentence but one. -A2- صَحَبَ, aor. صَحَبَ , (K,) inf. n. صَحْبٌ, (TK,) He skinned a slaughtered animal. (K.)

صاحبهُ
3 صاحبهُ ذ , (MA,) inf. n. دُصَاحَبَةٌ, (KL,) i. q. صَحِبَهُ; (TA;) He associated, kept company, or consorted, with him. (MA, KL.) See 1, first and second sentences. ― -b2- And see the next paragraph, last sentence but one.

أَصْحَبْتُهُ قُلَانًا
4 أَصْحَبْتُهُ قُلَانًا ذ [I made such a one to be a companion, or an associate, to him]. (A.) And أَصْحَبْتُهُ الشَّىْءَ (tropical:) I made the thing to be [as it were] a companion to him; (S, K, TA;) and so ↓ استصحبتهُ; as in the saying, استصحبته الكِتَابَ وَغَيْرَهُ (tropical:) I made the book, or writing, &c., to be [as it were] his companion. (S, * TA.) ― -b2- And اصحبهُ (tropical:) He did to him that which caused him to be a companion, or an associate, to him. (A, TA.) ― -b3- And (tropical:) He left upon it, namely, a skin, its hair, (S, A,) or its wool; not subjecting it to the process termed عَطْنٌ. (S.) ― -b4- See also 1, in three places. -A2- اصحب, intrans., He (a man) became one having a companion, or an associate: (K, TA: [in the latter said to be tropical; but, I think, without reason:]) and he was, or became, one having companions, or associates. (TA.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) He (a man) had a son who had attained to manhood (S, A, TA) and so become like him: (TA;) i. e. he was alone, and became one having a companion; (A;) or as though his son became his companion. (TA.) ― -b3- And (tropical:) He (a camel, and a horse or similar beast, S, TA, or an animal, and a man to a man, A, TA *) became tractable, submissive, or obsequious, after being refractory, or incompliant; (S, A, TA;) [and so ↓ صَاحَبَ, as is implied by an explanation of its part. n. مُصَاحِبٌ; and ↓ استصحب, for] hence, (A,) one says also, اِسْتَصْعَبَ تُمَّ اسْتَصْحَبَ (tropical:) [He was refractory, or incompliant: then he became tractable, submissive, or obsequious]: (A, TA:) and accord. to A 'Obeyd, one says, ↓ صَحِبْتُ الرَّجُلَ, from الصُّحْبَةُ, and أَصْحَبْتُ [app. اصحبت لَهُ], meaning (assumed tropical:) I became tractable, submissive, or obsequious, to the man. (TA.) ― -b4- And, said of water, (tropical:) It became overspread with [the green substance termed] طُحْلُب. (S, A. *)

يَتَصَحَّبُ مِنَّا
5 يَتَصَحَّبُ مِنَّا ذ (assumed tropical:) He is ashamed, or bashful, with respect to us; or shy of us; (K, TA;) i. e. he is ashamed to sit with us, or shy of sitting with us. (Ibn-Buzurj, TA.) And فُلَانٌ مَا يَتَصَحَّبُ مِنْ شَىْءٍ (tropical:) Such a one does not guard himself against anything, and is not ashamed to do it, or shy of doing it, does not shun it, or avoid it. (A.)

6 تَصَاْحَبَ see the next paragraph, in two places.

اصطحبوا
8 اصطحبوا ذ , (S, A, K,) originally اصتحبوا, (S,) They associated, kept company, or consorted, one with another; (S, A, K;) as also ↓ تصاحبوا: (A:) and in like manner اصطحبا and ↓ تصاحبا said of two men. (TA.) -A2- اصطحبهُ: see 1.

استصحبهُ
10 استصحبهُ ذ He desired him, or demanded him, as a companion, an associate, a comrade, or a friend: (MA:) or he invited him to associate, keep company, or consort, with him: and he clave to him: (A, K:) [he chose him, or took him, as a companion, &c.: and] he had him with him. (MA.) ― -b2- [Hence,] one says, اِسْتَصْحَبْتُ كِتَابًا لِى (tropical:) [I made a book a companion to me; or I made a book belonging to me my companion]. (A, L, TA.) And اِسْتَصْحَبْتُ الكِتَابَ وَغَيْرَهُ (assumed tropical:) I carried the book &c. with me. (Msb.) And one says of anything, استصحبهُ as meaning (assumed tropical:) It clave, adhered, or held-fast, to it; namely, another thing; (IF, S, Msb, TA;) or coalesced, or united, with it. (S, TA.) [See an ex. in a verse cited voce رَامِكٌ.] ― -b3- See also 4, second sentence: -A2- and see the last sentence but one of the same paragraph.

صَحْبٌ
صَحْبٌ ذ : see صَاحِبٌ.

صُحْبَةٌ
صُحْبَةٌ ذ an inf. n. of صَحِبَهُ [q. v.]. (S, A, Msb, K, &c.) ― -b2- [As a simple subst., Companionship. Hence, لَهُ صُحْبَةٌ, often occurring in biographies as meaning He had companionship with the Prophet; i. e. he was one of the Companions of the Prophet. And خَرَجْتُ صُحْبَةَ الرَّسُولِ, frequently occurring in trads., meaning I went forth in the companionship of the Apostle, or in company with the Apostle. Hence also] one says, حَمَلْتُ الكِتَابَ صُحْبَتِى (assumed tropical:) [I carried the book with me]. (Msb.) صُحْبَةُ السَّفِينَةِ [The companionship of the ship] is a post-classical phrase, denoting, by way of comparison, that which has no permanence. (Har p. 258.) ― -b3- See also صَاحِبٌ, of which it is a quasipl. n.

صَحَابَةٌ
صَحَابَةٌ ذ an inf. n. of صَحِبَهُ [q. v.]. (S, A, K.) ― -b2- See also صَاحِبٌ, of which it is a quasi-pl. n. [الصَّحَابَةُ is commonly applied to The Companions of the Prophet:] ↓ صَحَابِىٌّ [is the n. un., meaning a Companion of the Prophet; and] is conventionally applied to one who saw Mohammad, and whose companionship with him was long, even if he have not related anything from him; or, as some say, even if his companionship with him was not long. (KT.)

صَحَابِىٌّ
صَحَابِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

صَاحِبٌ
صَاحِبٌ ذ A companion, an associate, a comrade, a fellow, or a friend; (A, MA, KL, TA;) a fellow-traveller: (MA:) [an accomplice: (assumed tropical:) an accompanier, or attendant, as applied to a thing:] and (tropical:) a lord, or master; a possessor, an owner, an occupant, a haver, or a proprietor; of anything: (A, TA:) it is not trans. like the verb, therefore you may not say, زَيْدٌ صَاحِبٌ عَمْرًا; (TA;) [i. e.] it is not used as an act. part. n., but as a subst., like وَالِدٌ; (Ham p. 32:) the pl., (S, Msb,) or term applied to a pl. number, (A, K, TA,) is ↓ صَحْبٌ, (S, A, Msb, K,) a pl. like رَكْبٌ of رَاكِبٌ, (S,) or [rather] a quasi-pl. n., (TA,) and أَصْحَابٌ, [the most common of all,] (A, Msb,) a pl. like أَشْهَادٌ of شَاهِدٌ, (TA,) or pl. of صَحْبٌ, like أَفْرَاخٌ of فَرْخٌ, (S,) and أَصَاحِيبُ, (S, K,) pl. of أَصْحَابٌ, (S,) and صُحْبَانٌ, (S, K,) a pl. like شُبَّانٌ of شَابٌّ, (S,) and صِحَابٌ, (S, A, K,) a pl. like جِيَاعٌ of جَائِعٌ, (S,) and صِحَابَةٌ, (A, K,) in which the ة may be regarded, agreeably with analogy, as an affix to the pl. صِحَابٌ characteristic of the fem. gender, (TA,) and ↓ صَحَابَةٌ, (S, A, Msb, K,) which is more common than صِحَابَةٌ, (TA,) but the only instance of فَعَالَةٌ as the pl. measure of a word of the measure فَاعِلٌ, (L, TA,) or originally an inf. n., (S,) or not so, but a quasi-pl. n., though written like the inf. n. [that is said to be its original], (from a marginal note in a copy of the S,) and ↓ صُحْبَةٌ, (S, A,) a pl. like فُرْهَةٌ of فَارِهٌ, (S, TA,) or [rather] a quasi-pl. n.: (TA:) the fem. is صَاحِبَةٌ, and its pl. is صَوَاحِبُ and صَوَاحِبَاتٌ, (Mgh, Msb,) the latter mentioned by AAF on the authority of Abu-l- Hasan: (TA:) hence, in a trad. of 'ءïsheh, أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ [Ye are the female companions, or the mistresses, of Joseph; meaning, enticers to lewdness]; or, as some relate it, صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ: (Mgh:) the dim. of صَاحِبٌ is ↓ صُوَيْحِبٌ (A) [and that of صَاحِبَهٌ is ↓ صُوَيْحِبَةٌ]. يَاصَاحِ for يَاصَاحِبِى [O my companion, &c.,] is the only allowable instance of such curtailing of a prefixed noun, related as heard from the Arabs. (S, TA.) One says, فُلَانٌ صَاحِبُ صِدْقٍ [Such a one is a good companion, &c.]. (A, * TA.) [And صَاحِبُ جَيْشِ The commander of an army. And صَاحِبُ البَرِيدِ and صَاحِبُ الشُّرْطَةِ &c.: see arts. برد and شرط &c. And الصَّاحِبُ, alone, in post-classical times applied to The Wezeer, when an officer of the pen: see De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., ii. 59.] And صَاحِبُ اليَمِينِ [The companion of the right hand] and صَاحِبُ الشِّمَالِ [The companion of the left hand]; appellations of each man's recording angels, who write down his good and evil actions. (A trad. thus commencing in the Jلmi' es-Sagheer.) And صَاحِبُ الصُّورِ (assumed tropical:) The angel who is the possessor of the horn. (Idem.) [And صَاحِبُ بَيْتٍ (assumed tropical:) The owner, or master, of a house or tent.] And أَصْحَابُ الجَنَّةِ (assumed tropical:) [The inmates, or occupants, of Paradise]: (Kur ii. 76, &c.:) and أَصْحَابُ النَّارِ (assumed tropical:) [The inmates, &c., of the fire of Hell]. (Kur ii. 37, &c.) And صَاحِبُ سِجْنٍ (assumed tropical:) An inmate of a prison. (Bd and Jel in xii. 39.) And صَاحِبُ الصَّفِّ وَالجُمْعَةِ (assumed tropical:) He who keeps to praying in the first rank and to the prayer of Friday. (El-Munلwee on a trad. thus commencing in the Jلmi' es-Sagheer.) And أَصْجَابُ الشَّافِعِىِّ (tropical:) The followers of the persuasion of EshShلfi'ee: and in like manner one says of the followers of other persuasions. (Msb.) [And صَاحِبُ كِتَابٍ (assumed tropical:) The author of a book.] And صَاحِبُ عِلْمٍ وَمَالٍ (tropical:) A possessor of science and of wealth. (A, TA.) And صَاحِبُ وِتْرٍ (assumed tropical:) [One who has a claim for blood-revenge: see an ex. in a verse cited voce دَرَّاكٌ]. (Keys Ibn-Rifل'ah, TA in art. درك.) [And صَاحِبُ أَمْرٍ وَنَهْىٍ (assumed tropical:) One who possesses authority to command and to forbid. And صَاحِبُ أَمْرٍ also signifies (assumed tropical:) The author of an affair or event or action; the doer of a thing; the manager, or disposer, thereof: and one who keeps, or adheres, to a thing. And صَاحِبُ دَيْنٍ (assumed tropical:) A debtor.] And one says, خَرَجَ وَصَاحِبَاهُ السَّيْفُ وَالرُّمْحُ (tropical:) [He went forth, the sword and the spear being his companions]. (A, TA.)

صُوَيْحِبٌ
صُوَيْحِبٌ ذ and سُوَيْحِبَةٌ dims. of صَاحِبٌ and صَاحِبَةٌ: see the next preceding paragraph.

أَصْحَبُ
أَصْحَبُ ذ i. q. أَصْحَرُ, (S, K,) Of a colour inclining to redness: applied to an ass [app. to a wild ass]. (S, TA.)

مُصْحَبٌ
مُصْحَبٌ ذ [properly Made to have a companion. ― -b2- And hence,] (assumed tropical:) A man possessed by a jinnee or demon; a demoniac; or insane. (K, * TA.) ― -b3- See also مُصْحِبٌ. ― -b4- And (tropical:) A skin, or hide, (A, K,) or a [skin such as is termed] زِقّ, (S,) having its hair remaining upon it, (S, A, K,) or its wool, or its fur; (K;) and ↓ مَصْحُوبٌ signifies the same. (A.) Hence, قِرْبَةٌ مُصْحَبَةٌ (K, TA) (tropical:) A water-skin that has somewhat of its wool [or hair] remaining upon it, and that has not been subjected to the process termed عَطْنٌ. (TA.) ― -b5- And (tropical:) A branch, or stick, that has not been stripped of its bark, or peel. (TA.)

مُصْحِبٌ
مُصْحِبٌ ذ [properly Having a companion. ― -b2- And hence,] A man having a son that has attained to manhood, and become like him. (K, * TA.) ― -b3- And (tropical:) One who talks to himself; and so, sometimes, ↓ مُصْحَبٌ. (K, TA.) ― -b4- And (tropical:) Tractable, submissive, or obsequious, after being refractory, or incompliant; (K;) as also ↓ مُصَاحِبٌ, (A, K,) and ↓ مُسْتَصْحِبٌ. (TA. [See also the next paragraph.]) ― -b5- And (assumed tropical:) Going straight on, or right on, without delay. (K.)

هُوَ مِصْحَابٌ لَنَا بِمَا نُحِبُّ
هُوَ مِصْحَابٌ لَنَا بِمَا نُحِبُّ ذ (assumed tropical:) He is [very] submissive, or compliant, to us in that which we like. (K.) [See also مُصْحِبٌ.]

مَصْحُوبٌ
مَصْحُوبٌ ذ [Associated with, or accompanied]. ― -b2- [Hence,] one says [to a person departing], اِمْضِ مَصْحُوبًا (tropical:) Go thou, kept in safety, preserved from harm; and [so] ↓ مُصَاحَبًا: (A, TA:) and [in like manner,] in bidding farewell, مُعَافًا ↓ مُصَاحَبًا (tropical:) [Be thou kept in safety or health, preserved from harm]: and a poet says,
↓ وَصَاحِبِى مِنْ دَوَاعِى السُّوْءِ مُصْطَحَبُ
(assumed tropical:) [And my companion is preserved, or defended, from the causes of evil]. (TA.) ― -b3- See also مُصْحَبٌ.

مُصَاحَبٌ
مُصَاحَبٌ ذ : see مَصْحُوبٌ, in two places.

مُصَاحِبٌ
مُصَاحِبٌ ذ : see مُصْحِبٌ.

مُصْطَحَبٌ
مُصْطَحَبٌ ذ : see مَصْحُوبٌ.

مُسْتَصْحِبٌ
مُسْتَصْحِبٌ ذ : see مُصْحِبٌ.

##### Türkçe

**صَحِبَهُ**
1 **صَحِبَهُ** ذ, muzârîsi **صَحَبَ**, mastarı **صُحْبَةٌ** (S, A, Msb, K, &c.) ve **صَحَابَةٌ** (S, A, K) ve **صِحَابَةٌ**, (K,) O, onunla ünsiyet etti, beraber bulundu yahut düşüp kalktı; (A, K;) [ona refakat etti;] onun yoldaşı, arkadaşı, silahdaşı, refiki, dostu yahut yol arkadaşı oldu veya oldu: (MA:) ve ↓ **صاحبهُ** de aynı mânâya gelir. (TA. [Bu son fiile aşağıda bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı] şöyle denir: **صَحِبَكَ اللّٰهُ** ve ↓ **صَاحَبَكَ**, (A, TA,) [birincinin mastarı (TA’da sehven ikincinin mastarı denilmiştir) **صِحَابَةٌ**, (TA’da kesre ile olduğu söylenmiştir,) yahut **صَحَابَةٌ**, ve aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere **صُحْبَةٌ** dahi,] (mecaz:) Allah seni korusun, muhafaza etsin, himaye etsin yahut savunsun; Allah senin koruyucun, muhafızın, &c. olsun: (TA birincinin açıklamasında:) ve **أَحْسَنَ اللّٰهُ صَحَابَتَكَ** (A, ve Ham s. 443) yahut **صِحَابَتَكَ** (TA) (mecaz:) [Allah senin korunmanı, &c., iyi kılsın]. Ve (TA) [aynı şekilde,] **فُلَانًا** ↓ **اصحب** (varsayılan mecaz:) O, falancayı korudu, muhafaza etti yahut himaye etti; bunun gibi ↓ **اصطحبهُ**: ve falancayı savundu; eşanlamlısı **مَنَعَهُ**: (K, TA:) şöyle denir: **بِصُحْبَةٍ** ↓ **اَللّٰهُمَّ أَصْحِبْنَا وَأَقْلِبْنَا بِذِمَّةٍ** (varsayılan mecaz:) Ey Allah, yolculuğumuzda bizi kendi korumanla koru ve bizi memleketimize yahut yurdumuza, &c., kendi güvencenle döndür; bir hadiste vârid olmuştur: (TA:) ve ↓ **وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ**, (A, TA,) Kur’ân’da [xxi. 44], (TA,) şu demektir: (mecaz:) Onlar (yani kâfirler, TA) bizden savunulmayacaklardır, (A, TA,) Zc’nin açıkladığı üzere; (TA;) ve emniyet içinde korunmayacaklardır: (A:) yahut Katâde’ye göre, bizden kendilerine hayır refakat etmeyecektir: yahut bazılarınca, bu, yukarıda açıklandığı üzere **صَحِبَكَ اللّٰهُ** sözündendir. (TA.) ― -b3- 4’e de bak, sondan bir önceki cümle.

-A2- **صَحَبَ**, muzârîsi **صَحَبَ**, (K,) mastarı **صَحْبٌ**, (TK,) O, boğazlanmış hayvanı yüzdü. (K.)

**صاحبهُ**
3 **صاحبهُ** ذ, (MA,) mastarı **دُصَاحَبَةٌ**, (KL,) **صَحِبَهُ** ile aynı mânâdadır; (TA;) O, onunla ünsiyet etti, beraber bulundu yahut düşüp kalktı. (MA, KL.) 1’e bak, birinci ve ikinci cümleler. ― -b2- Ve bir sonraki paragrafın sondan bir önceki cümlesine de bak.

**أَصْحَبْتُهُ قُلَانًا**
4 **أَصْحَبْتُهُ قُلَانًا** ذ [Ben falancayı ona yoldaş yahut arkadaş yaptım]. (A.) Ve **أَصْحَبْتُهُ الشَّىْءَ** (mecaz:) Ben şeyi ona [sanki] yoldaş yaptım; (S, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **استصحبتهُ**; şu sözde olduğu gibi: **استصحبته الكِتَابَ وَغَيْرَهُ** (mecaz:) Ben kitabı yahut yazıyı, &c., [sanki] onun yoldaşı yaptım. (S, * TA.) ― -b2- Ve **اصحبهُ** (mecaz:) O, ona, onu kendisine yoldaş yahut arkadaş kılan şeyi yaptı. (A, TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) O, onun üzerinde, yani bir derinin üzerinde, onun kılını, (S, A,) yahut yününü bıraktı; onu **عَطْنٌ** denilen işleme tâbi tutmayarak. (S.) ― -b4- 1’e de bak, üç yerde.

-A2- **اصحب**, lâzım: O (bir adam) yoldaşı yahut arkadaşı olan biri oldu: (K, TA: [ikincide bunun mecaz olduğu söylenmiştir; fakat bence sebepsizdir:]) ve o, yoldaşları yahut arkadaşları olan biri oldu veya oldu. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) O (bir adam) erginliğe erişmiş (S, A, TA) ve böylece ona benzemiş bir oğula sahip oldu: (TA;) yani o yalnız idi ve yoldaşı olan biri oldu: (A;) yahut sanki oğlu onun yoldaşı oldu. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) O (bir deve ve bir at yahut benzeri bir hayvan, S, TA, yahut bir hayvan, ve bir adamın bir adama karşı, A, TA *) inatçı yahut boyun eğmez olduktan sonra uysal, itaatkâr yahut boyun eğici oldu; (S, A, TA;) [ve bunun gibi ↓ **صَاحَبَ**, onun ism-i fâili **مُصَاحِبٌ**’in bir açıklamasının ima ettiği üzere; ve ↓ **استصحب**, zira] bundan dolayı, (A,) şöyle de denir: **اِسْتَصْعَبَ تُمَّ اسْتَصْحَبَ** (mecaz:) [O, inatçı yahut boyun eğmez oldu; sonra uysal, itaatkâr yahut boyun eğici oldu]: (A, TA:) ve A ‘Ubeyd’e göre şöyle denir: ↓ **صَحِبْتُ الرَّجُلَ**, **الصُّحْبَةُ**’den, ve **أَصْحَبْتُ** [görünüşe göre **اصحبت لَهُ**], mânâsı (varsayılan mecaz:) Ben adama karşı uysal, itaatkâr yahut boyun eğici oldum. (TA.) ― -b4- Ve su hakkında denildiğinde, (mecaz:) O, [**طُحْلُب** denilen yeşil madde ile] kaplandı. (S, A. *)

**يَتَصَحَّبُ مِنَّا**
5 **يَتَصَحَّبُ مِنَّا** ذ (varsayılan mecaz:) O, bize karşı utanır yahut çekinir; yahut bizden ürker; (K, TA;) yani o, bizimle oturmaktan utanır yahut bizimle oturmaktan çekinir. (Ibn-Buzurj, TA.) Ve **فُلَانٌ مَا يَتَصَحَّبُ مِنْ شَىْءٍ** (mecaz:) Falanca, hiçbir şeyden kendini sakınmaz ve onu yapmaktan utanmaz yahut çekinmez; ondan kaçınmaz yahut sakınmaz. (A.)

6 **تَصَاْحَبَ**: bir sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**اصطحبوا**
8 **اصطحبوا** ذ, (S, A, K,) aslında **اصتحبوا**, (S,) Onlar birbirleriyle ünsiyet ettiler, beraber bulundular yahut düşüp kalktılar; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **تصاحبوا**: (A:) ve aynı şekilde iki adam hakkında **اصطحبا** ve ↓ **تصاحبا** denir. (TA.) -A2- **اصطحبهُ**: 1’e bak.

**استصحبهُ**
10 **استصحبهُ** ذ O, onu yoldaş, arkadaş, silahdaş yahut dost olarak istedi yahut talep etti: (MA:) yahut onunla ünsiyet etmeye, beraber bulunmaya yahut düşüp kalkmaya onu davet etti: ve ona yapıştı: (A, K:) [onu yoldaş, &c., seçti yahut edindi: ve] onu yanında bulundurdu. (MA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **اِسْتَصْحَبْتُ كِتَابًا لِى** (mecaz:) [Ben bir kitabı kendime yoldaş yaptım; yahut bana ait bir kitabı yoldaş edindim]. (A, L, TA.) Ve **اِسْتَصْحَبْتُ الكِتَابَ وَغَيْرَهُ** (varsayılan mecaz:) Ben kitabı, &c., yanımda taşıdım. (Msb.) Ve herhangi bir şey hakkında **استصحبهُ** denir; mânâsı (varsayılan mecaz:) O, ona yapıştı, tutundu yahut sıkıca tutundu; yani başka bir şey; (IF, S, Msb, TA;) yahut onunla kaynaştı yahut birleşti. (S, TA.) [Bir örneğe **رَامِكٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bak.] ― -b3- 4’e de bak, ikinci cümle: -A2- ve aynı paragrafın sondan bir önceki cümlesine bak.

**صَحْبٌ**
**صَحْبٌ** ذ: **صَاحِبٌ**’e bak.

**صُحْبَةٌ**
**صُحْبَةٌ** ذ **صَحِبَهُ**’nin mastarıdır [bk.]. (S, A, Msb, K, &c.) ― -b2- [Basit isim olarak, yoldaşlık. Bundan dolayı, **لَهُ صُحْبَةٌ**, biyografilerde sıkça “Peygamber ile yoldaşlığı vardı; yani Peygamber’in ashabındandı” mânâsında geçer. Ve **خَرَجْتُ صُحْبَةَ الرَّسُولِ**, rivayetlerde sıkça “Resûl’ün yoldaşlığında, yahut Resûl ile birlikte çıktım” mânâsında geçer. Bundan dolayı ayrıca] şöyle denir: **حَمَلْتُ الكِتَابَ صُحْبَتِى** (varsayılan mecaz:) [Ben kitabı yanımda taşıdım]. (Msb.) **صُحْبَةُ السَّفِينَةِ** [Geminin yoldaşlığı] kıyas yoluyla kalıcılığı olmayan şeyi ifade eden, klasik sonrası bir tabirdir. (Har s. 258.) ― -b3- **صَاحِبٌ**’e de bak; bunun bir شبه-çoğul ismidir.

**صَحَابَةٌ**
**صَحَابَةٌ** ذ **صَحِبَهُ**’nin mastarıdır [bk.]. (S, A, K.) ― -b2- **صَاحِبٌ**’e de bak; bunun bir شبه-çoğul ismidir. [**الصَّحَابَةُ** yaygın olarak Peygamber’in ashabına uygulanır:] ↓ **صَحَابِىٌّ** [tekil isimdir; “Peygamber’in bir sahâbîsi” mânâsındadır; ve] örfî olarak Muhammed’i gören ve onunla beraberliği uzun olan kimseye uygulanır; ondan hiçbir şey rivayet etmemiş olsa bile; yahut bazılarınca, onunla beraberliği uzun olmasa bile. (KT.)

**صَحَابِىٌّ**
**صَحَابِىٌّ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**صَاحِبٌ**
**صَاحِبٌ** ذ Bir yoldaş, bir arkadaş, bir silahdaş, bir refik yahut bir dost; (A, MA, KL, TA;) bir yol arkadaşı: (MA:) [bir suç ortağı: (varsayılan mecaz:) bir şeye nispetle refakat eden yahut eşlik eden:] ve (mecaz:) bir efendi yahut sahip; herhangi bir şeyin mâliki, sahibi, oturanı, elinde bulunduranı yahut mülk sahibi: (A, TA:) fiil gibi müteaddî değildir; bu sebeple “**زَيْدٌ صَاحِبٌ عَمْرًا**” diyemezsin; (TA;) [yani] ism-i fâil olarak kullanılmaz; fakat **وَالِدٌ** gibi isim olarak kullanılır; (Ham s. 32:) çoğulu, (S, Msb,) yahut çoğul sayıya uygulanan lafız, (A, K, TA,) ↓ **صَحْبٌ**’dur, (S, A, Msb, K,) **رَاكِبٌ**’in **رَكْبٌ**’ü gibi bir çoğuldur, (S,) yahut [daha doğrusu] bir شبه-çoğul isimdir, (TA,) ve **أَصْحَابٌ**, [hepsinin en yaygını,] (A, Msb,) **شَاهِدٌ**’in **أَشْهَادٌ**’ı gibi bir çoğuldur, (TA,) yahut **صَحْبٌ**’un çoğulu, **فَرْخٌ**’un **أَفْرَاخٌ**’ı gibi, (S,) ve **أَصَاحِيبُ**, (S, K,) **أَصْحَابٌ**’un çoğulu, (S,) ve **صُحْبَانٌ**, (S, K,) **شَابٌّ**’ın **شُبَّانٌ**’ı gibi bir çoğul, (S,) ve **صِحَابٌ**, (S, A, K,) **جَائِعٌ**’ın **جِيَاعٌ**’ı gibi bir çoğul, (S,) ve **صِحَابَةٌ**, (A, K,) bunda ة, kıyasa uygun olarak, müennes cinsin alâmeti olarak **صِحَابٌ** çoğuluna eklenmiş bir ek sayılabilir, (TA,) ve ↓ **صَحَابَةٌ**, (S, A, Msb, K,) ki bu **صِحَابَةٌ**’den daha yaygındır, (TA,) fakat vezni **فَاعِلٌ** olan bir kelimenin çoğul vezni olarak **فَعَالَةٌ**’nin tek örneğidir, (L, TA,) yahut aslında bir mastardır, (S,) yahut öyle değildir; fakat mastar gibi yazılsa da bir شبه-çoğul isimdir [yani onun aslı olduğu söylenen mastar], (S’nin bir nüshasındaki kenar notundan,) ve ↓ **صُحْبَةٌ**, (S, A,) **فَارِهٌ**’in **فُرْهَةٌ**’si gibi bir çoğul, (S, TA,) yahut [daha doğrusu] bir شبه-çoğul isimdir: (TA:) müennesi **صَاحِبَةٌ**’dir; onun çoğulu **صَوَاحِبُ** ve **صَوَاحِبَاتٌ**’tır, (Mgh, Msb,) ikincisi AAF tarafından Ebu-l-Hasan’dan naklen zikredilmiştir: (TA:) bundan dolayı, ‘Âişe’nin bir rivayetinde: **أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ** [Siz Yusuf’un kadın yoldaşları yahut hanımlarısınız; mânâsı, fuhşa teşvik edenler]; yahut bazılarınca **صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ** diye rivayet edilir: (Mgh:) **صَاحِبٌ**’in küçültmesi ↓ **صُوَيْحِبٌ**’dir (A) [ve **صَاحِبَهٌ**’in küçültmesi ↓ **صُوَيْحِبَةٌ**’dir]. **يَاصَاحِ** yerine **يَاصَاحِبِى** [Ey yoldaşım, &c.,] denmesi, Araplardan işitilmiş olarak, başa getirilen bir ismin böyle kısaltılmasının caiz olan tek örneğidir. (S, TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ صَاحِبُ صِدْقٍ** [Falanca iyi bir yoldaştır, &c.]. (A, * TA.) [Ve **صَاحِبُ جَيْشِ**: bir ordunun kumandanı. Ve **صَاحِبُ البَرِيدِ** ve **صَاحِبُ الشُّرْطَةِ** &c.: **برد** ve **شرط** vb. maddelerine bak. Ve **الصَّاحِبُ**, tek başına, klasik sonrası zamanlarda kalem ehli bir memur olduğunda vezire uygulanır: De Sacy’nin Chrest. Ar., 2. bs., ii. 59’a bak.] Ve **صَاحِبُ اليَمِينِ** [sağ elin yoldaşı] ve **صَاحِبُ الشِّمَالِ** [sol elin yoldaşı]; her adamın, onun iyi ve kötü amellerini yazan iki kayıt meleğinin adlarıdır. (Jâmi‘ es-Sagîr’de böyle başlayan bir rivayet.) Ve **صَاحِبُ الصُّورِ** (varsayılan mecaz:) Sûr’un sahibi olan melek. (Aynısı.) [Ve **صَاحِبُ بَيْتٍ** (varsayılan mecaz:) bir evin yahut çadırın sahibi yahut efendisi.] Ve **أَصْحَابُ الجَنَّةِ** (varsayılan mecaz:) [Cennet ehli yahut sakinleri]: (Kur’ân ii. 76, &c.:) ve **أَصْحَابُ النَّارِ** (varsayılan mecaz:) [Cehennem ateşinin ehli, &c.]. (Kur’ân ii. 37, &c.) Ve **صَاحِبُ سِجْنٍ** (varsayılan mecaz:) bir zindan sakini. (Bd ve Jel xii. 39’da.) Ve **صَاحِبُ الصَّفِّ وَالجُمْعَةِ** (varsayılan mecaz:) birinci safta namaza ve cuma namazına devam eden kimse. (El-Munâwî, Jâmi‘ es-Sagîr’de böyle başlayan bir rivayet üzerine.) Ve **أَصْجَابُ الشَّافِعِىِّ** (mecaz:) Eş-Şâfi‘î mezhebinin tâbileri; ve aynı şekilde diğer mezheplerin tâbileri hakkında da denir. (Msb.) [Ve **صَاحِبُ كِتَابٍ** (varsayılan mecaz:) bir kitabın müellifi.] Ve **صَاحِبُ عِلْمٍ وَمَالٍ** (mecaz:) ilim ve mal sahibi. (A, TA.) Ve **صَاحِبُ وِتْرٍ** (varsayılan mecaz:) [kan davası talebi olan kimse: **دَرَّاكٌ** maddesinde zikredilen bir beyitteki örneğe bak]. (Keys Ibn-Rifâ‘ah, TA, **درك** maddesinde.) [Ve **صَاحِبُ أَمْرٍ وَنَهْىٍ** (varsayılan mecaz:) emretme ve yasaklama yetkisine sahip olan kimse. Ve **صَاحِبُ أَمْرٍ** ayrıca (varsayılan mecaz:) bir işin yahut olayın yahut fiilin sahibi; bir şeyi yapan; onu idare eden yahut tasarruf eden; ve bir şeye devam eden yahut ona yapışan kimse mânâsına gelir. Ve **صَاحِبُ دَيْنٍ** (varsayılan mecaz:) borçlu.] Ve şöyle denir: **خَرَجَ وَصَاحِبَاهُ السَّيْفُ وَالرُّمْحُ** (mecaz:) [O çıktı; kılıç ve mızrak onun yoldaşları idi]. (A, TA.)

**صُوَيْحِبٌ**
**صُوَيْحِبٌ** ذ ve **سُوَيْحِبَةٌ**: **صَاحِبٌ** ve **صَاحِبَةٌ**’nin küçültmeleri; bir önceki paragrafa bak.

**أَصْحَبُ**
**أَصْحَبُ** ذ **أَصْحَرُ** ile aynı mânâdadır, (S, K,) Kızıllığa meyleden bir renkte: bir eşeğe [görünüşe göre yaban eşeğine] uygulanır. (S, TA.)

**مُصْحَبٌ**
**مُصْحَبٌ** ذ [asıl olarak yoldaşı olan kılınmış. ― -b2- Ve bundan dolayı,] (varsayılan mecaz:) bir cinnî yahut şeytan tarafından tutulmuş adam; mecnun; yahut deli. (K, * TA.) ― -b3- **مُصْحِبٌ**’e de bak. ― -b4- Ve (mecaz:) bir deri yahut post, (A, K,) yahut [**زِقّ** denilen] bir deri, (S,) üzerinde kılı kalmış olarak, (S, A, K,) yahut yünü yahut kürkü; (K;) ve ↓ **مَصْحُوبٌ** da aynı mânâya gelir. (A.) Bundan dolayı, **قِرْبَةٌ مُصْحَبَةٌ** (K, TA) (mecaz:) üzerinde yününden [yahut kılından] bir miktar kalmış ve **عَطْنٌ** denilen işleme tâbi tutulmamış bir su tulumu. (TA.) ― -b5- Ve (mecaz:) kabuğu yahut soyuntusu soyulmamış bir dal yahut çubuk. (TA.)

**مُصْحِبٌ**
**مُصْحِبٌ** ذ [asıl olarak yoldaşı olan. ― -b2- Ve bundan dolayı,] erginliğe erişmiş ve ona benzemiş bir oğla sahip adam. (K, * TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) kendi kendine konuşan kimse; ve bazen ↓ **مُصْحَبٌ** da. (K, TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) inatçı yahut boyun eğmez olduktan sonra uysal, itaatkâr yahut boyun eğici; (K;) bunun gibi ↓ **مُصَاحِبٌ**, (A, K,) ve ↓ **مُسْتَصْحِبٌ**. (TA. [Bir sonraki paragrafa da bak.]) ― -b5- Ve (varsayılan mecaz:) gecikmeksizin dosdoğru giden. (K.)

**هُوَ مِصْحَابٌ لَنَا بِمَا نُحِبُّ**
**هُوَ مِصْحَابٌ لَنَا بِمَا نُحِبُّ** ذ (varsayılan mecaz:) O, bizim sevdiğimiz şeyde bize karşı [çok] boyun eğicidir yahut uyumludur. (K.) [**مُصْحِبٌ**’e de bak.]

**مَصْحُوبٌ**
**مَصْحُوبٌ** ذ [Ünsiyet edilmiş yahut refakat edilmiş]. ― -b2- [Bundan dolayı,] ayrılan bir kimseye şöyle denir: **اِمْضِ مَصْحُوبًا** (mecaz:) Git; emniyette tutulmuş, zarardan korunmuş olarak; ve [bunun gibi] ↓ **مُصَاحَبًا**: (A, TA:) ve [aynı şekilde,] vedalaşmada: ↓ **مُصَاحَبًا مُعَافًا** (mecaz:) [Emniyette yahut afiyette tutulmuş, zarardan korunmuş ol]: ve bir şair şöyle der:
↓ **وَصَاحِبِى مِنْ دَوَاعِى السُّوْءِ مُصْطَحَبُ**
(varsayılmış mecaz:) [Ve benim yoldaşım kötülük sebeplerinden korunmuş yahut savunulmuştur]. (TA.) ― -b3- **مُصْحَبٌ**’e de bak.

**مُصَاحَبٌ**
**مُصَاحَبٌ** ذ: **مَصْحُوبٌ**’a bak, iki yerde.

**مُصَاحِبٌ**
**مُصَاحِبٌ** ذ: **مُصْحِبٌ**’e bak.

**مُصْطَحَبٌ**
**مُصْطَحَبٌ** ذ: **مَصْحُوبٌ**’a bak.

**مُسْتَصْحِبٌ**
**مُسْتَصْحِبٌ** ذ: **مُصْحِبٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَحِب
صَحِب A ( n. ac. صُحْبَة 3t ,  صَحَاْبَة 22t ,  صِحَاْبَة 23t ),
a.  Associated with; accompanied; was the companion, associate, friend of.

صَاْحَبَ
صَاْحَبَ III ,
a.  see I .

أَصْحَبَ
أَصْحَبَ IV ,
a.  Made to be a companion to.

b.  Had a companion.

c.  Became tractable, docile, submissive.

تَصَحَّبَ
تَصَحَّبَ V
a.  [ Min ], Blushed at, was ashamed of.

b.  [ La ], Was attached to.

تَصَاْحَبَ
تَصَاْحَبَ VI ,  اِصْتَحَبَ VIII ,
a.  Associated, were companions; lived together.

اِسْتَصْحَبَ
اِسْتَصْحَبَ X ,
a.  Chose as a companion or friend; associated, went with; followed about.

صُحْبَة
صُحْبَة 3t ,
a.  Companionship, company, society, intercourse, intimacy; association, connection.

صَاْحِب
صَاْحِب 21 , ( pl. صَحْب 1 ,  صَحَاْبَة 22t ,  صِحَاْب 23 ,  صِحَاْبَة 23t ,  صُحْبَاْن 35 ,  أَصْحَاْب 38 ),
a.  Companion, friend, associate.

b.  Lord, master; commander, governor.

c.   Possessing, having, endowed with.

صَاْحِبَة
صَاْحِبَة 21t , ( pl. reg. &  صَوَاْحِبُ 41 ),
a.  Wife; mistress; lady.

b.  see 21 (a) .

صَحَاْبَة
صَحَاْبَة 22t
a.  [ art. ], The companions of the Prophet.

مِصْحَاْب
مِصْحَاْب 45 ,
a.  see N. Ag. IV .

صَاْحَبَ
N. Ag. صَاْحَبَ III ,
a.  see 21 (a) .

صَاْحَبَ
N. Ac. صَاْحَبَ III ( صِحْب 2 ),
a.  see 3t .

أَصْحَبَ
N. Ag. أَصْحَبَ IV ,  N. P. أَصْحَبَ IV ,
a.  Tractable, submissive, docile; compliant; obsequious.

يَاصَاح
يَاصَاح
a.  O my companion! O my friend!

##### Türkçe

**صَحِب**
**صَحِب** I ( n. ac. **صُحْبَة** 3t , **صَحَاْبَة** 22t , **صِحَاْبَة** 23t ),
a. Birlikte bulundu; eşlik etti; yoldaşı, arkadaşı, dostu oldu.

**صَاْحَبَ**
**صَاْحَبَ** III ,
a. I’e bak.

**أَصْحَبَ**
**أَصْحَبَ** IV ,
a. Birine yoldaş yaptı.

b. Bir yoldaşı oldu.

c. Uysal, yumuşak huylu, boyun eğici oldu.

**تَصَحَّبَ**
**تَصَحَّبَ** V
a. [ Min ], kızardı; utandı.

b. [ La ], bağlandı.

**تَصَاْحَبَ**
**تَصَاْحَبَ** VI , **اِصْتَحَبَ** VIII ,
a. Birlikte bulundu; yoldaş oldular; birlikte yaşadılar.

**اِسْتَصْحَبَ**
**اِسْتَصْحَبَ** X ,
a. Yoldaş veya dost olarak seçti; birlikte bulundu, beraber gitti; peşinden dolaştı.

**صُحْبَة**
**صُحْبَة** 3t ,
a. Yoldaşlık, beraberlik, topluluk, görüşüp konuşma, yakınlık; birliktelik, bağlantı.

**صَاْحِب**
**صَاْحِب** 21 , ( pl. **صَحْب** 1 , **صَحَاْبَة** 22t , **صِحَاْب** 23 , **صِحَاْبَة** 23t , **صُحْبَاْن** 35 , **أَصْحَاْب** 38 ),
a. Yoldaş, dost, arkadaş.

b. Efendi, sahip; kumandan, vali.

c. Sahip olan, bulunan; ile donatılmış olan.

**صَاْحِبَة**
**صَاْحِبَة** 21t , ( pl. reg. & **صَوَاْحِبُ** 41 ),
a. Eş; metres; hanım.

b. 21 (a)’ya bak.

**صَحَاْبَة**
**صَحَاْبَة** 22t
a. [ art. ], Peygamber’in ashabı.

**مِصْحَاْب**
**مِصْحَاْب** 45 ,
a. IV’ün N. Ag.’sine bak.

**صَاْحَبَ**
N. Ag. **صَاْحَبَ** III ,
a. 21 (a)’ya bak.

**صَاْحَبَ**
N. Ac. **صَاْحَبَ** III ( **صِحْب** 2 ),
a. 3t’ye bak.

**أَصْحَبَ**
N. Ag. **أَصْحَبَ** IV , N. P. **أَصْحَبَ** IV ,
a. Uysal, boyun eğici, yumuşak huylu; uyumlu; dalkavukça itaatkâr.

**يَاصَاح**
**يَاصَاح**
a. Ey yoldaşım! Ey dostum!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صحب
صَحِبَ - يَصْحَبُ، صُحِبَ - يُصْحَبُ - صَاحِب - صَاحِبَة - صَاحِبَيْن - أَصْحَاب - صَاحَبَ - يُصَاحِبُ
صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائنٌ + كائناً آخر: ظلّ ملازماً لكائن آخر في مسيره وحركته ليعتني به ويحرسه ويؤنسه
صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائن + كائناً + من كائن: ظلّ ملازماً لكائن آخر، ليحرسه ويعتني به، خوفاً من كائن آخر يمكن أن يؤذيه، والتقدير : صحب كائناً ليؤنسه ويحرسه من أذى كائن آخر
صُحِبَ - يُصْحَب: مبني للمجهول من " صَحِبَ - يَصْحَبُ "
صَاحِب: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " صَحِبَ - يَصْحَبُ ": من يلازم كائناً آخر يحرسه ويعتني به ويؤنسه
صَاحِبَة: مؤنث " صَاحِب"
صَاحِبَيْن: مثنى " صَاحِب "
أَصْحَاب: جمع " صَاحِب"
أصحاب القرية - أصحاب النار .. إلخ : من يلازمون القرية أو النار..  إلخ ، ويعتبرونها كأنها ملك لهم فيحرسونها، ويأنسون بها
صَاحَبَ - يُصَاحِب: على وزن " فاعَلَ " من " صَحِبَ - يَصْحَبُ ": فعل " صَحِبَ - يَصْحَبُ " عندما يكون متبادلاً بين اثنين: يصحب كل منهما الآخر: يلازم كل منهما الآخر ليعتني به ويحرسه ويؤنسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم" وهي:
عَشَرَ - يَعْشُرُ، رَفِقَ- يَرْفَق، صَحَبَ - يَصْحَبُ، حَفَدَ - يَحْفِدُ، خَدَنَ - يَخدِنُ، نَدَا - يَنْدُو
صُحِبَ - يُصْحَب - يصحبون
	﴿أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ(43)﴾ الأنبياء
صاحبة
﴿بديع السماوات والأرض أنى يكون له ولد ولم تكن له صاحبة وخلق كل شيء وهو بكل شيء عليم(101)﴾ الأنعام ﴿وأنه تعالى جد ربنا ما اتخذ صاحبة ولا ولدا (3)﴾ الجن
	﴿وصاحبته وأخيه (12)﴾ المعارج ( وصاحبته وبنيه (36) } عبس
صاحب - صاحبكم
﴿ما ضل صاحبكم وما غوى(2)﴾ النجم ﴿وما صاحبكم بمجنون(22)﴾ التكوير
	﴿أولم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة إن هو إلا نذير مبين(184)﴾ الأعراف ﴿قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد(46)﴾ سبأ
	﴿وكان له ثمر فقال لصاحبه وهو يحاوره أنا أكثر منك مالا وأعز نفرا(34)﴾ الكهف ﴿قال له صاحبه وهو يحاوره أكفرت بالذي خلقك من تراب ثم من نطفة ثم سواك رجلا (37)﴾ الكهف
	﴿واعبدوا الله ولا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا وبذي القربى واليتامى والمساكين والجار ذي القربى والجار الجنب والصاحب بالجنب وابن السبيل وما ملكت أيمانكم إن الله لا يحب من كان مختالا فخورا(36)﴾ النساء
	﴿إلا تنصروه فقد نصره الله إذ أخرجه الذين كفروا ثاني اثنين إذ هما في الغار إذ يقول لصاحبه لا تحزن إن الله معنا فأنزل الله سكينته عليه وأيده بجنود لم تروها وجعل كلمة الذين كفروا السفلى وكلمة الله هي العليا والله عزيز حكيم(40)﴾ التوبة
	﴿فنادوا صاحبهم فتعاطى فعقر(29)﴾ القمر
	﴿فاصبر لحكم ربك ولا تكن كصاحب الحوت إذ نادى وهو مكظوم(48)﴾ القلم
صاحبي
﴿ياصاحبي السجن أأرباب متفرقون خير أم الله الواحد القهار(39)﴾ يوسف ﴿ياصاحبي السجن أما أحدكما فيسقي ربه خمرا وأما الآخر فيصلب فتأكل الطير من رأسه قضي الأمر الذي فيه تستفتيان(41)﴾ يوسف
أصحاب
﴿قل أندعو من دون الله ما لا ينفعنا ولا يضرنا ونرد على أعقابنا بعد إذ هدانا الله كالذي استهوته الشياطين في الأرض حيران له أصحاب يدعونه إلى الهدى ائتنا قل إن هدى الله هو الهدى وأمرنا لنسلم لرب العالمين(71)﴾ الأنعام
	﴿فإن للذين ظلموا ذنوبا مثل ذنوب أصحابهم فلا يستعجلوني(59)﴾ الذاريات
أصحاب الميمنة - أصحاب المشأمة
وأصحاب اليمين - أصحاب الشمال
﴿فأصحاب الميمنة ما أصحاب الميمنة(8)﴾ الواقعة ﴿وأصحاب المشأمة ما أصحاب المشأمة(9)﴾ الواقعة
	﴿وأصحاب اليمين ما أصحاب اليمين(27)﴾ الواقعة ﴿وأصحاب الشمال ما أصحاب الشمال(41)﴾الواقعة
	﴿لأصحاب اليمين(38)﴾ الواقعة ﴿إلا أصحاب اليمين(39)﴾ المدثر
	﴿وأما إن كان من أصحاب اليمين(90)﴾ الواقعة ﴿فسلام لك من أصحاب اليمين(91)﴾ الواقعة
	﴿أولئك أصحاب الميمنة(18)﴾ البلد ﴿والذين كفروا بآياتنا هم أصحاب المشأمة(19)﴾ البلد
أصحاب الجنة - أصحاب النار - أصحاب الأعراف
 ﴿ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمين(44)﴾ الأعراف ﴿ونادى أصحاب النار أصحاب الجنة أن أفيضوا علينا من الماء أو مما رزقكم الله قالوا إن الله حرمهما على الكافرين(50)﴾ الأعراف
	﴿ونادى أصحاب الأعراف رجالا يعرفونهم بسيماهم قالوا ما أغنى عنكم جمعكم وما كنتم تستكبرون(48)﴾ الأعراف ﴿وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمين(47)﴾ الأعراف
أصحاب النار
كفروا بالله﴿وإن تعجب فعجب قولهم أئذا كنا ترابا أئنا لفي خلق جديد أولئك الذين كفروا بربهم وأولئك الأغلال في أعناقهم وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(5)﴾ الرعد ﴿وكذلك حقت كلمة ربك على الذين كفروا أنهم أصحاب النار(6)﴾ غافر
كفروا وكذبوا بآياتنا	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(39)﴾ البقرة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار خالدين فيها وبئس المصير(10)﴾ التغابن
كذبوا بآياتنا واستكبروا	﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(36)﴾ الأعراف
كفار النعمة المشركون	﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
المسرفون	﴿لا جرم أنما تدعونني إليه ليس له دعوة في الدنيا ولا في الآخرة وأن مردنا إلى الله وأن المسرفين هم أصحاب النار(43)﴾ غافر
كسبوا السيئات	﴿بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(81)﴾ البقرة ﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(27)﴾ يونس
المنافقون الكفار	﴿إن الذين كفروا لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(116)﴾ آل عمران ﴿لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (17)﴾ المجادلة
المرتدون	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
كفروا أولياء الطاغوت	﴿الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور والذين كفروا أولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور إلى الظلمات أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(257)﴾ البقرة
الذين يأكلون الربا	﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة
القاتل	﴿إني أريد أن تبوء بإثمي وإثمك فتكون من أصحاب النار وذلك جزاء الظالمين(29)﴾ المائدة
 	﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
 	﴿وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمين(47)﴾ الأعراف
أصحاب الجحيم
والذين كفروا وكذبوا بآياتنا﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(10)﴾ المائدة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(86)﴾ المائدة ﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(19)﴾ الحديد ﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين أولئك أصحاب الجحيم(51)﴾ الحج
 	﴿إنا أرسلناك بالحق بشيرا ونذيرا ولا تسأل عن أصحاب الجحيم(119)﴾ البقرة ﴿ما كان للنبي والذين آمنوا أن يستغفروا للمشركين ولو كانوا أولي قربى من بعد ما تبين لهم أنهم أصحاب الجحيم(113)﴾ التوبة
أصحاب السعير
حزب الشيطان﴿إن الشيطان لكم عدو فاتخذوه عدوا إنما يدعو حزبه ليكونوا من أصحاب السعير(6)﴾ فاطر ﴿وقالوا لو كنا نسمع أو نعقل ما كنا في أصحاب السعير(10)﴾ الملك ﴿فاعترفوا بذنبهم فسحقا لأصحاب السعير(11)﴾ الملك
أصحاب الجنة
والذين آمنوا وعملوا الصالحات﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(82)﴾ البقرة ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات لا نكلف نفسا إلا وسعها أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (42)﴾ الأعراف
وأخبتوا إلى ربهم   قالوا ربنا الله ثم استقاموا	﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأخبتوا إلى ربهم أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(23)﴾ هود ﴿إن الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون(13) أولئك أصحاب الجنة خالدين فيها جزاء بما كانوا يعملون(14)﴾ الأحقاف
الذين أحسنوا الحسنى	﴿للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(26)﴾ يونس ﴿ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين(15) أولئك الذين نتقبل عنهم أحسن ما عملوا ونتجاوز عن سيئاتهم في أصحاب الجنة وعد الصدق الذي كانوا يوعدون(16)﴾ الأحقاف

﴿لا يستوي أصحاب النار وأصحاب الجنة أصحاب الجنة هم الفائزون(20)﴾ الحشر { أصحاب الجنة يومئذ خير مستقرا وأحسن مقيلا(24)  الفرقان
	﴿ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمين(44)﴾ الأعراف ﴿ونادى أصحاب النار أصحاب الجنة أن أفيضوا علينا من الماء أو مما رزقكم الله قالوا إن الله حرمهما على الكافرين(50)﴾ الأعراف
	﴿وبينهما حجاب وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم ونادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها وهم يطمعون(46)﴾ الأعراف
	﴿إن أصحاب الجنة اليوم في شغل فاكهون(55)﴾ يس

أصحاب الجنة﴿إنا بلوناهم كما بلونا أصحاب الجنة إذ أقسموا ليصرمنها مصبحين(17)﴾ القلم
أصحاب السبت	﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا(47)﴾ النساء
أصحاب موسى	﴿فلما تراءى الجمعان قال أصحاب موسى إنا لمدركون(61)﴾ الشعراء
أصحاب مدين	﴿ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح وعاد وثمود وقوم إبراهيم وأصحاب مدين والمؤتفكات أتتهم رسلهم بالبينات فما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(70)﴾ التوبة ﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
أصحاب الحجر	﴿ولقد كذب أصحاب الحجر المرسلين(80)﴾ الحجر
أصحاب الأيكة	﴿وإن كان أصحاب الأيكة لظالمين(78)﴾ الحجر وثمود وقوم لوط وأصحاب الأيكة أولئك الأحزاب(13) } ص
	﴿كذب أصحاب الأيكة المرسلين(176)﴾ الشعراء ﴿وأصحاب الأيكة وقوم تبع كل كذب الرسل فحق وعيد(14)﴾ ق
أصحاب الرس	﴿وعادا وثمود وأصحاب الرس وقرونا بين ذلك كثيرا(38)﴾ الفرقان ﴿كذبت قبلهم قوم نوح وأصحاب الرس وثمود(12)﴾ ق
أصحاب الكهف	﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا(9)﴾ الكهف
أصحاب السفينة	﴿فأنجيناه وأصحاب السفينة وجعلناها آية للعالمين(15)﴾ العنكبوت
أصحاب القرية	﴿واضرب لهم مثلا أصحاب القرية إذ جاءها المرسلون(13)﴾ يس
أصحاب القبور	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتولوا قوما غضب الله عليهم قد يئسوا من الآخرة كما يئس الكفار من أصحاب القبور(13)﴾ الممتحنة
أصحاب الصراط السوي	﴿قل كل متربص فتربصوا فستعلمون من أصحاب الصراط السوي ومن اهتدى(135)﴾ طه
أصحاب الأخدود	﴿قتل أصحاب الأخدود(4)﴾ البروج
أصحاب الفيل	﴿ألم ترى كيف فعل ربك بأصحاب الفيل(1)﴾ الفيل
 	﴿فاصبر لحكم ربك ولا تكن كصاحب الحوت إذ نادى وهو مكظوم(48)﴾ القلم
صاحَبَ - يُصاحِب - تصاحبني
﴿قال إن سألتك عن شيء بعدها فلا تصاحبني قد بلغت من لدني عذرا(76)﴾ الكهف ﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [صحب] ص ح ب: صَحِبهُ من باب سلم صَحَابَةً و صُحْبةً أيضا بالضم وجمع الصَّاحِبِ صحْب كراكب وركْب و صُحْبَةٌ كفاره وفرهة و صِحَابٌ كجائع وجياع و صُحْبانٌ كشاب وشبان و الأَصْحابُ جمع صَحْبٍ كفرخ وأفراخ و الصَّحَابَةُ بالفتح الأَصْحَابُ وهي في الأصل مصدر قلت لم يجمع فاعل على فعالة إلى هذا الحرف فقط وجمع الأصحاب أصاحيبُ وقولهم في النداء يا صَاحِ أي يا صاحبي ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذه وحده لأنه سمع من العرب مرخما و أصْحَبَهُ الشيء جعله له صاحبا و اسْتَصْحَبَهُ الكتاب وغيره وكل شيء لاءم شيئا فقد استصحبه
الراغب
صحب
- الصاحب: الملازم إنسانا كان أو حيوانا، أو مكانا، أو زمانا. ولا فرق بين أن تكون مصاحبته بالبدن - وهو الأصل والأكثر - أو بالعناية والهمة، وعلى هذا قال:
- 279 - لئن غبت عن عيني لما غبت عن قلبي
(هذا عجز بيت لأبي العتاهية، وصدره:
أما والذي لو شاء لم يخلق النوى
وهو في عيون الأخبار 4/86؛ ومجمع البلاغة 1/501؛ وأمالي القالي 2/196؛ ولم أجده في ديوان أبي العتاهية)
ولا يقال في العرف إلا لمن كثرت ملازمته، ويقال للمالك للشيء: هو صاحبه، وكذلك لمن يملك التصرف فيه. قال تعالى: }إذ يقول لصاحبه لا تحزن﴿[التوبة/40]،﴾قال له صاحبه وهو يحاوره﴿[الكهف/34]،﴾أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم﴿[الكهف/9]،﴾وأصحاب مدين﴿[الحج/44]،﴾وأصحاب النار هم فيها خالدون﴿[البقرة/217]،﴾من أصحاب السعير﴿[فاطر/6]، وأما قوله:﴾وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة﴿[المدثر/31] أي: الموكلين بها لا المعذبين بها كما تقدم. وقد يضاف الصاحب إلى مسوسه نحو: صاحب الجيش، وإلى سائسه نحو: صاحب الأمير. والمصاحبة والاصطحاب أبلغ من الاجتماع؛ لأجل أن المصاحبة تقتضي طول لبثه، فكل اصطحاب اجتماع، وليس كل اجتماع اصطحابا، وقوله:﴾و لا تكن كصاحب الحوت﴿[القلم/48]، وقوله:﴾ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة﴿[سبأ/46]، وقد سمي النبي عليه السلام صاحبهم تنبيها أنكم صحبتموه، وجربتموه وعرفتموه ظاهرة وباطنه، ولم تجدوا به خبلا وجنة، وكذلك قوله:﴾وما صاحبكم بمجنون﴿[التكوير/22]. والإصحاب للشيء: الأنقياد له. وأصله أن يصير له صاحبا، ويقال: أصحب فلان: إذا كبر ابنه فصار صاحبه، وأصحب فلان فلانا: جعل صاحبا له. قال:﴾ولا هم منا يصحبون{ [الأنبياء/43]، أي: لا يكون لهم من جهتنا ما يصحبهم من سكينة وروح وترفيق، ونحو ذلك مما يصحبه أولياءه، وأديم مصحب: أصحب الشعر الذي عليه ولم يجز عنه.
ملخص اللسان:
1.     صَحِـبَه يَصْحَبُه صُحْبة وصَحابة وصاحبه: عاشره. والصَّحْب: جمع الصاحب ،والأَصْحاب: جماعة الصَّحْب والصاحب: الـمُعاشر؛
2.     وأَصْحَبَ: بلغ ابنه مبلغ الرجال، فصار مثله، فكأَنه صاحبه.
3.     وأَصْحَبَ الرجلَ واصْطَحَبه: حفظه.
4.     أَصْحَبْتُ الرجلَ أَي مَنَعْتُه؛
5.     وأَصْحبَ البعيرُ والدابةُ: انقادا. ومنهم مَن عَمَّ فقال: وأَصْحَبَ ذلَّ وانقاد من بعد صُعوبة؛
6.     وأَصْحَبَ الماءُ: علاه الطُّحْلُب والعَرْمَضُ،
7.     وأَدِيمٌ مُصْحِبٌ عليه صُوفُه أَو شَعره أَو وبَرُه،
8.     ورجل مُصْحِب: مجنون.
9.     وصَحَبَ الـمَذْبوحَ: سلَخه في بعض اللغات.
10.                        وتَصَحَّب من مُجالَسَتِنا: استَحْيا.
لسان العرب
● - صحب: صَحِـبَه يَصْحَبُه صُحْبة، بالضم، وصَحابة، بالفتح، وصاحبه: عاشره. والصَّحْب: جمع الصاحب مثل راكب وركب. والأَصْحاب: جماعة الصَّحْب مثل فَرْخ وأَفْراخ.  والصاحب: الـمُعاشر؛ لا يتعدَّى تَعَدِّيَ الفعل، أَعني أَنك لا تقول:  زيد صاحِبٌ عَمْراً، لأَنهم إِنما استعملوه استعمال الأَسماء،  نحو غلام زيد؛ ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحِبٌ عمراً، أَو زيد صاحبُ عَمْرو، على إِرادة التنوين، كما تقول: زيد ضاربٌ عمراً، وزيد ضاربُ عمْرٍو؛ تريد بغير التنوين ما تريد بالتنوين؛ والجمع أَصحاب، وأَصاحيبُ، وصُحْبان،  مثل شابّ وشُبّان، وصِحاب مثل جائع وجِـياع، وصَحْب وصَحابة وصِحابة، حكاها جميعاً الأَخفش، وأَكثر الناس على الكسر دون الهاءِ، وعلى الفتح معها، والكسر معها عن الفراء خاصة. ولا يمتنع أَن تكون الهاء مع الكسر من جهة القياس، على أَن تزاد الهاء لتأْنيث الجمع. وفي حديث قيلة: خرجت  أَبتغي الصَّحابة إِلى رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم؛ هو بالفتح جمع صاحب،ولم يجمع فاعِل على فَعالة إِلا هذا؛ قال امرؤُ القيس:  فكانَ تَدانِـينا وعَقْدُ عِذارهِ،  *  وقال صِحابي: قَدْ شَـأَونَك، فاطْلُب  قال ابن بري: أَغنى عن خبر كان الواو التي في معنى مع، كأَنه قال: فكان تدانينا مع عقد عذاره، كما قالوا: كل رجل وضَيْعَتُه؛ فكل مبتدأ، وضيعته معطوف على كل، ولم يأْت له بخبر، وإِنما أَغنى عن الخبر كون الواو في معنى مع، والضيعة هنا: الحرفة، كأَنه قال: كل رجل مع حرفته. وكذلك قولهم: كل رجل وشأْنه. وقال الجوهري: الصَّحابة، بالفتح:  \<ص:520>  الأَصْحاب، وهو في الأَصل مصدر، وجمع الأَصْحاب أَصاحِـيب.  وأَما الصُّحْبة والصَّحْب فاسمان للجمع. وقال الأَخفش: الصَّحْبُ جمع، خلافاً لمذهب سيبويه، ويقال: صاحب وأَصْحاب، كما يقال: شاهِد وأَشهاد، وناصِر وأَنْصار. ومن قال: صاحب وصُحْبة، فهو كقولك فارِه وفُرْهَة، وغلامٌ رائِق، والجمع  رُوقَة؛ والصُّحْبَةُ مصدر قولك: صَحِبَ يَصْحَبُ صُحْبَةً. وقالوا في النساءِ: هنَّ صواحِبُ يوسف. وحكى الفارسي عن أَبي الحسن: هنّ صواحبات يوسف، جمعوا صَواحِبَ جمع السلامة، كقوله:  فَهُنَّ يَعْلُكْنَ حَدائِداتِها  وقوله:  جَذْب الصَّرارِيِّـين بالكُرور  والصِّحابَة: مصدر قولك صاحبَك اللّهُ وأَحْسَن صحابَتَك. وتقول للرجل عند التوديع: مُعاناً مُصاحَـباً. ومن قال: مُعانٌ مَصاحَبٌ، فمعناه: أَنت معان مُصاحَب. ويقال: إِنه لَـمِصْحاب لنا بما يُحَبّ؛ وقال الأَعشى:  فقد أَراكَ لنا بالوُدِّ مصْحابا  وفُلانٌ صاحِبُ صِدْقٍ. واصْطَحَب الرجلان، وتصاحبا،  واصْطَحَبَ القوم: صَحِبَ بعضهم بعضاً؛ وأَصله اصْتَحَب، لأَن تاء الافتعال تتغير عند الصاد مثل اصطحب، وعند الضاد مثل اضْطَربَ، وعند الطاء مثل اطَّلَب، وعند الظاء مثل اظَّلَم،  وعند الدال مثل ادَّعى، وعند الذال مثل اذّخَر، وعند الزاي مثل ازْدَجَر، لأَن التاء لانَ مَخْرَجُها فلم توافق هذه الحروف لشدة مخارجها، فأُبْدِلَ منها ما يوافقها، لتخفّ على اللسان، ويَعْذُبَ اللفظ به.  وحمارٌ أَصْحَبُ أَي أَصْحَر يضرب لونه إِلى الحمرة.  وأَصْحَبَ: صار ذا صاحب وكان ذا أَصحاب.  وأَصْحَبَ: بلغ ابنه مبلغ الرجال، فصار مثله، فكأَنه صاحبه. واسْتَصْحَبَ الرجُلَ: دَعاه إِلى الصُّحْبة؛ وكل ما لازم شيئاً فقد  استصحبه؛ قال:  إِنّ لك الفَضْلَ على صُحْبَتي،  *  والـمِسْكُ قدْ يَسْتَصْحِبُ الرّامِكا  الرامِك: نوع من الطيب رديء خسيس.  وأَصْحَبْتُه الشيء: جعلته له صاحباً، واستصحبته الكتاب وغيره.  وأَصْحَبَ الرجلَ واصْطَحَبه: حفظه. وفي الحديث: اللهم اصْحَبْنا بِصُحْبَةٍ واقلِبْنا بذمة؛ أَي احفظنا بحفظك في سَفَرنا، وأَرجِعنا بأَمانتك وعَهْدِك إِلى بلدنا. وفي التنزيل: ولا هم منا يُصْحَبون ؛ قال: يعني الآلهة لا تمنع أَنفسنا، ولا هم منا يُصْحَبون: يجارون أَي الكفار؛ أَلا ترى أَن العرب تقول: أَنا جارٌ لك؛ ومعناه: أُجِـيرُك وأَمْنَعُك. فقال: يُصْحَبون بالإِجارة. وقال قتادة: لا يُصْحَبُون من اللّهِ بخير؛ وقال أَبو عثمان المازنيّ: أَصْحَبْتُ الرجلَ أَي مَنَعْتُه؛ وأَنشد قَوْلَ الـهُذَليّ:  يَرْعَى بِرَوْضِ الـحَزْنِ، من أَبِّه،  *  قُرْبانَه، في عابِه، يُصْحِبُ  يُصْحِبُ: يَمْنَعُ ويَحْفَظُ وهو من قوله تعالى: ولا هم منا يُصْحَبون  أَي يُمْنعون. وقال غيره: هو من قوله صَحِبَك اللّه أَي حَفِظَكَ وكان لك جاراً؛ وقال:  جارِي وَمَوْلايَ لا يَزْني حَريمُهُما، *  وصاحِـبي منْ دَواعي السُّوءِ مُصْطَحَبُ  \<ص:521>  وأَصْحبَ البعيرُ والدابةُ: انقادا. ومنهم مَن عَمَّ فقال: وأَصْحَبَ  ذلَّ وانقاد من بعد صُعوبة؛ قال امرؤ القيس:  ولَسْتُ بِذِي رَثْيَةٍ إِمَّرٍ، *  إِذا قِـيدَ مُسْتَكْرَهاً أَصْحبا  الإِمَّرُ: الذي يأْتَمِرُ لكل أَحد لضَعْفِه، والرَّثْيَةُ: وجَع المفاصل. وفي الحديث: فأَصْحَبَت الناقةُ أَي انقادت، واسترسلت، وتبعت صاحبها.  قال أَبو عبيد: صحِـبْتُ الرجُلَ من الصُّحْبة، وأَصْحَبْتُ أَي انقدت  له؛ وأَنشد:  تَوالى بِرِبْعِـيِّ السّقابُ، فأَصْحَبا  والـمُصْحِبُ الـمُستَقِـيمُ الذَّاهِبُ لا يَتَلَبَّث؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  يا ابن شهابٍ، لَسْتَ لي بِصاحِب، *  مع الـمُماري ومَعَ الـمُصاحِب  فسره فقال: الـمُمارِي الـمُخالِفُ، والـمُصاحِبُ الـمُنْقاد، من الإِصْحابِ. وأَصْحَبَ الماءُ: علاه الطُّحْلُب والعَرْمَضُ، فهو ماءٌ مُصْحِبٌ. وأَدِيمٌ مُصْحِبٌ عليه صُوفُه أَو شَعره أَو وبَرُه، وقد أَصْحَبْته: تركت ذلك عليه. وقِربَةٌ مُصْحِـبَة: بقي فيها من صوفها شيء ولم تُعْطَنْهُ. والـحَمِـيتُ: ما ليس عليه شعر.  ورجل مُصْحِب: مجنون.  وصَحَبَ الـمَذْبوحَ: سلَخه في بعض اللغات.  وتَصَحَّب من مُجالَسَتِنا: استَحْيا. وقال ابن برزح (1)  (1 قوله «برزح» هكذا في النسخ المعتمدة بيدنا.)  إِنه يَتَصَحَّبُ من مجالستنا أَي يستَحْيِـي منها. وإِذا قيل: فلان  يتسَحَّب علينا، بالسين، فمعناه: أَنه يَتمادَحُ ويَتَدَلَّل. وقولهم في  النداءِ: يا صاحِ، معناه يا صاحبي؛ ولا يجوز ترخيم المضاف إِلاّ في هذا وحده، سُمِـعَ من العرب مُرخَّماً. وبنو صُحْب: بَطْنان، واحدٌ في باهِلَة، وآخر في كلْب. وصَحْبانُ: اسم رجلٍ.
مقاييس اللغة:
(صحب) الصاد والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مقارَنة([4]) شيءٍ ومقاربته. من ذلك الصَّاحب والجمع الصَّحْب، كما يقال راكبٌ ورَكْبٌ. ومن الباب: أصحب فلانٌ، إِذا انقاد. وأَصْحَبَ الرَّجُل، إذا بلغَ ابنُهُ. وكلُّ شيءٍ لاءم شيئاً فقد استصحبه. ويقال للأديم إِذا تُرِكَ عليه شَعَرُه مُصْحَبٌ. ويقال أَصحبَ الماءُ، إذا علاهُ الطُّحْلَب.
القاموس المحيط:
صَحِبَه، كسَمِعَه، صَحابَةً، ويُكْسَرُ، وصُحْبَةً عاشَرَهُ. وهُم أصحابٌ وأصاحِيبُ وصُحْبانٌ وصِحابٌ وصَحابَةٌ وصِحابَةٌ وصَحْبٌ. واسْتَصْحَبَهُ دَعاهُ إلى الصُّحْبَةِ، ولازَمَه. والمُصْحِبُ، كمُحْسِنٍ الذَّليلُ المُنْقادُ بعدَ صُعوبةٍ، كالمُصاحِبِ، والمُسْتَقيمُ الذَّاهِبُ لا يَتَلَبَّثُ، والماءُ عَلاه الطُّحْلُبُ، والرَّجُلُ بَلَغَ ابْنُه فصارَ مِثْلَه، والرَّجُلُ الذي يُحَدِّثُ نَفْسَهُ، وقد تُفْتَحُ حاؤُه، وبفتح الحاءِ المَجْنُونُ، وأديمٌ بَقِيَ عليه صوفُه وشَعَرُه ووبَرُه، ومنه قِرْبَةٌ مُصْحَبَةٌ. وصَحَبَ المَذْبُوحَ، كمنَعَ سَلَخَه. وأصْحَبْتُه الشيء جَعَلْتُه له صاحِباً، وفلاناً حَفِظَه، كاصْطَحَبه، ومَنَعَه، والرَّجُلُ صارَ ذا صاحِبٍ. وصَحْبُ بنُ سَعْدٍ، بالفتح قَبيلَةٌ، منها الْأَشْعَثُ الصَّحْبِيُّ الشاعِرُ. وبَنو صُحْبٍ، بالضم بَطْنان. وصَحْبانُ رَجُلٌ. والْأَصْحَبُ الْأَصْحَرُ. واصْطَحَبوا صحِبَ بعضُهُم بعضاً. ويَتَصَحَّبُ مِنَّا يَسْتَحي. والصاحِبُ فَرَسٌ من نَسْلِ الحَرُونِ. والمَصْحَبِيَّةُ ماءٌ لِقُشَيْرٍ، وهو مِصْحابٌ لنا بما نُحِبُّ، بالكسر كمِحْرابٍ مُنْقَادٌ.
تاج العروس:
صحب
صَحِبَه كَسمِعَه يَصْحَبُه صَحَابَةً بالفَتْح ويُكْسَر وصُحْبَةً بالضَّمِّ كَصَاحَبَه : عَاشَرَهُ . والصَّاحِبُ : المُعَاشِرُ لا يَتَعَدَّى تَعَدِّيَ الفِعْل يَعْنِي أَنَّكَ لاَ تَقُول : زَيْدٌ صَاحبٌ عَمْراً لأَنَّهم إِنَّمَا اسْتَعْمَلُوه اسْتِعْمَال الأَسْمَاءِ نَحْو غُلام زَيْدٍ . ولو اسْتَعْمَلُوه اسْتِعْمال الصِّفَة لَقَالُوا : زَيْدٌ صَاحِبٌ عَمْراً وزَيْدٌ صَاحبُ عَمْرٍو عَلَى إِرَادَة التَّنْوِينِ كما تَقُولُ : زَيْدٌ ضَارِبٌ عَمْراً وزَيْدٌ ضَارِبُ عَمْرٍو . تُرِيدُ بغَيْرِ التَّنْوِين مَا تُرِيد بالتَّنْوِينِ . وَهُمْ أَصْحَابٌ وأَصَاحِيبُ وصُحْبَانٌ بالضَّمِّ في الأَخِير مِثْلُ شَابٍّ وشُبَّانِ وصِحَابٌ بالكَسْرِ مِثْلُ جَائِعٍ وجِيَاعٍ وصَحَابَةٌ بالفَتْح وصِحَابَةٌ بالكَسْر وصَحْبٌ . حَكَاها جَمِيعاً الأَخْفَشُ . وأَكْثَرُ النَّاسِ عَلَى الكَسْرِ دُونَ الهَاءِ وعَلَى الفَتْح مَعَهَا وعَلَى الكَسْرِ مَعَها عَنِ الفَرَّاء خَاصَّةً . ولا يَمْتَنِعُ أَنْ تَكُونَ الهَاءُ مَعَ الكَسْرِ مِنْ جِهَةِ القِيَاسِ عَلَى أَنْ تُزَادَ الهَاءُ لتَأْنِيث الجَمْع . وفي حَدِيث قَيْلَة : خَرَجْتُ أَبْتَغَي الصَّحَابَة إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّم . هو بالفَتْح جَمْع صَاحِب . ولم يُجْمَع فَاعِل عَلَى فَعَالَةِ إِلاَّ هَذَا كَذَا في لِسَانِ العَرَب . وقال الجوهريّ : الصَّحَابَةُ بالفَتْح : الأَصْحَابُ وهو في الأَصْلِ مَصْدرٌ وجَمْعٌ . وجَمْعُ الأَصْحَاب أَصَاحِيبُ وأَمَّا الصُّحْبَةُ والصَّحْبُ فاسْمَانِ للجَمْع . وقَالَ الأَخْفَشُ : الصَّحْبُ جَمْعٌ خِلاَفاً لمَذْهَبِ سِيبَوَيْه . ويُقَالُ : صَاحِبٌ وأَصْحَابٌ كما يُقَالُ : شَاهِدٌ وأَشْهَادٌ ونَاصِرٌ وأَنْصَارٌ . وَمَنْ قَالَ : صَاحِبٌ وصُحْبَة فهو كَقَوْلِكَ : فَارِهٌ وفُرْهَة . وغُلاَمٌ رَائِقٌ والجمع رُوقَة . والصُّحْبَةُ مَصْدَرُ قَوْلِكَ : صَحِبَ يَصْحَب صُحْبَةً . وقالوا : في النِّسَاءِ : هُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفٍ . وحَكَى الفَارِسِيُّ عَنْ أَبِي الحَسَن : هُنَّ صَوَاحِبَاتُ يُوسُف . جَمَعُوا صَوَاحِبَ جَمْعَ السَّلاَمَة . والصَّحَابة بالكَسْرِ : مَصْدَرُ قَوْلك صَاحَبَك اللهُ وأَحْسَنَ صِحَابَتَك وهُو مَجَازٌ . واسْتَصْحَبَه : دَعَاهُ إِلَى الصُّحْبَة . ولازَمَه وكُلُّ ما لاَزَم شَيْئاً فَقَد اسْتَصْحَبَه . قال :
إِنَّ لَكَ الفَضْلَ عَلَى صُحْبَتِي ... والمِسْكُ قَدْ يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكَا الرَّامِكُ : نَوْعٌ من الطِّيبِ رَدِيءٌ خَسِيسٌ . ومن المَجَاز : اسَصْعَب ثم اسْتَصْخَبَ . وكذا استَصْحَبْتُه الكِتَابَ وغَيْرَه واسْتَصْحَبْتُ كِتَاباً لي كَذَا في الأَسَاسِ ولِسَانِ العَرَب . أَصْحَبَ البَعِيرُ والدَّابَّةُ : انْقَادَا وَمِنْهُم مَنْ عَمّ فَقَالَ : وأَصْحَبَ : ذَلَّ وانْقَادَ . والمُصْحِبُ كَمُحْسِنٍ وَهُوَ الذَّلِيلُ المُنْقَادُ بَعْدَ صُعُوبَة . قال امرؤُ القَيْس :
ولَسْتُ بِذِي رَثْيَةٍ إِمَّرٍ ... إِذَا قِيدَ مُسْتَكْرَهاً أَصْحَبَا الإِمَّرُ : الَّذِي يَأْتَمِر لكُلِّ أَحَد لضَعْفِه . والرَّثْيَةُ : وَجَعُ المَفَاصِل . وفي الحديث : فأَصْحَبَت النَّاقَةُ أَي انْقَادَت واسْتَرْسَلَت وتَبِعَت صَاحِبَها . قال أَبو عبيد : صَحِبْتُ الرَّجُلَ من الصُّحْبَةِ . وأَصْحَبْتُ أَي انْقَدْتُ لَهُ . كالمُصَاحِبِ أَي المُنْقَادِ من الإِصْحَابِ . قاله ابْن الأَعْرَابِيّ وأَنْشَدَ :
" يَا ابْنَ شِهَابٍ لَسْتَ لِي بِصَاحِب
" مع المُمَارِي ومَعَ المُصَاحِبِ وكالمُسْتَصْحِب كما قاله الزَّمَخْشَرِيّ وقد تَقَدَّمَتِ الإِشَارَةُ إِلَيْه قَرِيباً . والمُصْحِبُ : المُسْتَقِيمُ الذَّاهِبُ لاَ يَتَلَبَّثُ . من المَجَاز : أَصْحَبَ المَاءُ إِذا عَلاَهُ الطُّحْلُبُ والعَرْمَضُ فهو مَاءٌ مُصْحِبٌ . من المجاز : أَصْحَبَ الرجلُ إِذا بَلَغَ ابْنُه مَبْلَغَ الرِّجَال فَصَارَ مِثْلَه فكأَنَّه صَاحَبَه . من المجاز عَنِ الفَرَّاء : المُصْحِبُ : الرجل الذي يُحَدِّثُ نَفْسَه وقد تَفْتَح حَاؤُه . المُصْحَبُ بفتح الحاء : المَجْنُونُ . يقال : رَجُلٌ مُصْحَبُ : العُودُ الَّذي لم يُقْشَر وهو مَجَازٌ
المُصْحَبُ : أَدِيمٌ بَقِي عليه صُوفُه أو شَعَره أو وَبَرهُ . ومنه قِرْبَةٌ مُصْحَبَةٌ : بَقِي فيها من صُوفِها شْيءٌ ولم تُعْطَنْه . والحَمِيتُ : ما لَيْسَ عَلَيْه شَعَر . وصَحَبَ المَذْبُوحَ كَمَنَعَ : سَلَخَه في بَعْضِ اللُّغَاتِ . من المَجَاز : أَصْحَبْتُه الشيءَ أَي جَعَلْتُه لَهُ صَاحِباً وكذلك اسْتَصْحَبتْه وقد تَقَدَّم . أَصْحَبَ فُلاَناً : حَفِظَه كاصْطَحَبَه . وفي الحدِيث : اللّهُمّ اصْحَبْنا بصُحْبَة واقْلِبْنَا بِذِمَّة أَي احْفَظْنَا بحِفْظِكَ في سَفَرِنا وارْجِعْنا بأَمَانَتِك وعَهْدِك إِلَى بَلَدِنا . وفي الأَسَاس ومِن المَجَازِ : امْضِ مَصْحُوباً ومُصَاحَباً : مُسَلَّماً ومُعَافىً . وتَقُولُ عِنْد التَّوْدِيع : مُعَاناً مُصَاحَباً . وأَصْحَبَ فُلاَناً : مَنَعَه ومِنْه في التَنْزِيل : ولا هُم مِنَّا يُصْحَبُون . قال الزَّجَّاج يَعْنِي الآلِهَة لا تَمْنَعُ أَنْفُسَها . ولاَ هُم مِنَّا يُصْحَبون : يُجَارُون أَي الكُفَّار . أَلا تَرَى أَنَّ العَرَب تقول : أَنا جَارٌ لك ومعناه أُجِيرُك وأَمْنَعُك فَقَالَ يُصَحَبُون بالإِجَارَة . وقَال قَتَادَةُ : لا يُصْحَبُون مِن اللهِ بِخَيْر . وقال أَبُو عُثْمَان المَازِنيّ : أَصْحَبْتُ الرَّجُلَ أَي مَنَعْتُه . وأَنْشَد قَوْلَ الهُذَلِيّ :
يَرْعَى بِرَوْضِ الحَزْن من أَبِّه ... قُرِيَانَه في عانةٍ تُصْحَبُ أَي يُمْنَعُ ويُحْفَظُ . وقَال غَيْرُه : هو من قَوْله : صَحِبَك اللهُ أَي حَفِظك وكَانَ لَكَ جَاراً . وقَال :
جَارِي وَمَوْلاَيَ لا يَزْنِي حَريمُهُما ... وصَاحِبِي مِنْ دَوَاعِي السُّوءِ مُصْطَحَبُ من المَجَازِ : أَصْحَبَ الرجلٌ : صَارَ ذَا صَاحِب وَكَانَ ذَا أَصْحَاب وكَذَا أَصْحَبَه : فَعَل بِهِ ما صَيَّره صَاحِباً لَهُ . وصَحْبُ بْنُ سَعْدٍ بالفَتْح ابْنِ عَبْدِ ابنِ غَنْم : قَبِيلَةٌ مِنْ بَاهِلَةَ مِنْهَا الأَشْعَثُ بنُ يَزِيدَ البَاهِلِيُّ الصَّحْبِيُّ الشَّاعِرُ . قال ابْنُ دُرَيْد : وبَنُو صُحْب بالضَّم : بَطْنَان وَاحِدٌ في بَاهِلَةَ والآخَرُ في كَلْب . وقَال غَيْره : صُحْبُ ابْنُ المُخْبَّل وصُحْبُ بنُ ثَوْر بْنِ كَلْبِ بْنِ وَبَرَةَ كلاهما بالضم . وفي باهِلَةَ صَحْب بْنُ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ بْنِ غَنْمِ وقد ذكر قريباً . قلت : ومن بَنِي صُحْب بْنِ ثَوْر عَرَابَةُ بْنُ مَالِكٍ الشَّاعِرُ قاله ابنُ حَبِيب . وصَحْبَانُ اسمُ رَجُل . والأَصْحَبُ هو الأَصْحَرُ . يُقَالُ : حِمَارٌ أَصْحَبُ أَي أَصْحَر يَضْرِبُ لَوْنُه إِلى الحُمْرَة . وفُلاَن صاحِبُ صِدْقٍ . ومن المَجَازِ : هو صاحب عِلْم ومَال وصَاحِبُ كُلِّ شَيْء : ذُوهُ . وخَرَجَ وصَاحِبَاه السَّيْفُ والرُّمْح . واصْطَحَبَ الرَّجُلاَنِ : تَصَاحَبَا . القَوْمُ : اصْطَحَبُوا ؛ صَحِبَ بَعْضُهُم بَعْضاً . وأَصْلُه اصْتَحَب لأَنَّ تَاءَ الافْتِعَال تَتَغَيَّر عِنْد الصَّادِ مِثْل هذا وعِنْد الضَّاد مِثْل اضْطَرَب وعِنْد الطَّاءِ مِثْل اطَّلَبَ وعِنْد الظَّاء مثل اظَّلَم وعِنْد الدَّال مثل ادَّعَى وعِنْد الذَّال مثل اذَّخَر وعِنْد الزّاي مثل ازَّجَرَ ؛ لأَنَّ التَاءَ لانَ مَخْرَجُها فلم تُوَافق هَذِه الحروفَ لِشدَّة مَخَارِجِهَا فأُبْدِل مِنْهَا ما يُوَافِقها لِتَخِفَّ على اللسان ويَعْذُبَ اللَّفْظُ بِهِ كَذَا في لِسَانِ العَرَب . قال ابن بُزُرْج : فُلاَنٌ يَتَصَحَّبُ مِنَّا أَي مِنْ مُجَالَسَتِنَا : يَسْتَحْيِي مِنْهَا . وإِذَا قيل : فُلاَنٌ يَتَسحَّب علينا بالسِّين المُهْمَلَة فمَعْنَاه أَنَّه يَتَمَادَحُ وَيَتَدَلَّل . والصَّاحِبُ : فَرَسٌ لِغَنِيّ مِنْ نسْلِ الحَرُونِ . والمَصْحَبِيَّةُ : مَاءٌ لِقُشَيْرٍ نَقَله الصَّاغَانِيّ . يُقَالُ : هو مِصحَابٌ لَنَا بما نُحِبّ كمِحْرَابٍ أَي مُنْقَادٌ . وقَالَ الأَعْشَى :
إِن تَصْرِمي الحَبْلَ يا سُعْدَى وتَعْتَزِمي ... فَقَدْ أَرَاك لَنَا بالوُدِّ مِصْحَابا وفي لِسَانِ العَرَب : قَوْلهُم في النِّدَاء : يا صَاحِ مَعْنَاه يا صَاحِبي ولا يَجُوز تَرْخِيمُ المُضَافِ إِلاَّ فِي هَذَا وَحْدَه سُمعَ من العَرَبِ مُرَخَّماً

_Türkçe çeviri henüz yok_
