# صحف (ص-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tepsi demektir

- Harfler: ص - ح - ف
- Kur'an'da: 9 geçiş · 9 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الصُّحُفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8F%D9%91%D8%AD%D9%8F%D9%81%D9%90.md) | الْفُعُلِ | Sayfalar | 2 | 2 | [20:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/20:133.md) |
| [صُحُفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8F%D8%AD%D9%8F%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُلًا | Sayfalar | 2 | 2 | [74:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/74:52.md) |
| [صُحُفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8F%D8%AD%D9%8F%D9%81%D9%90.md) | فُعُلِ | Sayfalar | 2 | 2 | [53:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/53:36.md) |
| [الصُّحُفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8F%D9%91%D8%AD%D9%8F%D9%81%D9%8F.md) | الْفُعُلُ | Sayfalar | 1 | 1 | [81:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/81:10.md) |
| [بِصِحَافٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B5%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8D.md) | بِفِعَالٍ | Tepsiler yardımıyla | 1 | 1 | [43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/43:71.md) |
| [صُحُفٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/siga/%D8%B5%D9%8F%D8%AD%D9%8F%D9%81%D9%8D.md) | فُعُلٍ | Sayfalar | 1 | 1 | [80:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/80:13.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (38 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
2. [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Rezak” tatlı üzüm
3. [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
4. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Musa
5. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
6. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Alet kaldıraç demektir
7. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Akar temiz sudur
8. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çeper demektir
9. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
10. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Üzüm salkımıdır
11. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
12. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tilvi toklu demektir
13. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İbrahim
14. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
15. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
16. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
17. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
18. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
19. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
20. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
21. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
22. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صحف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md), [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md), [رقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [طوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin yüzeyini enlemesine açıp yaymak, düzleştirmek, yayvan kap veya üzerine yazı yazılmaya elverişli geniş yüzey |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin, hukuki bildirimlerin ve amel kayıtlarının okunabilir, silinmez ve açılmış belgeler halinde tescili |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve ilahi mesajın soyut kalmayıp açılmış, kayıt altına alınmış ve teftişe hazır somut bir belge niteliği kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ciltli çağdaş kitap formuna indirgeyerek vahyin açılma, yayılma, ilan edilme ve sergilenme niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صح | Açıklık, berraklık, kapalılıktan kurtulup yüzeye çıkma ve bütünlük kazanma. Nitekim [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) kökünde birlikteliğin aşikar ve açık olması, صحا kökünde havanın veya aklın açılması, صحّ kökünde ise kusur ve hastalıktan arınmış sağlamlık mevcuttur. | ف | Dudak ve sınır harfi olan ف sesinin eklenmesiyle açılma eylemi bir yüzeyin, kenarın veya yaprağın dışa doğru serilmesi, yayvan bir tabakaya veya tepsiye dönüşmesi anlamına yönelmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı | Bir yüzeyin zeminini tutma, biçimlendirme ve sabitleme |
| ح | Çit, duvar | Bir alanı çevreleme, sınır belirleme ve muhafaza etme |
| ف | Ağız, açıklık | Dışa doğru açılma, yayılma, sözün ve bilginin dışavurumu |
| صحف | Çit ve sınırla korunan sabit bir zemin üzerinde dışa doğru açılma ve yayılma | Korunaklı ve sınırları belirli bir yüzeyin üzerine bilgiyi veya nesneyi yayarak taşımak ve açıkça sergilemek |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düz, geniş ve yayvan yüzey; derinin veya yerin düzleşmiş dış yüzü. Buradan hareketle yayvan ve geniş çanağa, yemek tepsisine صحفة, üzerine işaret ve yazı işlenen düzleştirilmiş deri veya parşömen parçasına da صحيفة denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Emevî dönemi şairi el-Baîs bir yergisinde yüzün cildini ve dış görüntüsünü anlatırken bu kökü kullanır: وكل كليبي صحيفة وجهه / أذل لأقدام الرجال من النعل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde yüzün düz ve görünen derisine صحيفة الوجه, yerin çıplak ve düz yüzeyine ise صحيف الأرض denilirdi. Sahabeler döneminde Kur'an sayfalarının bir araya getirilip iki kapak arasına alınmış haline de bu kökten türetilerek مُصْحَف adı verilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde صحف kökü, özellikle Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan dilleri) dairesinde belirgin bir morfolojik ve semantik gelişim sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) yazı materyalleri ve belgeler için daha çok sefer veya megillah kökleri kullanılırken, Arapça ve Ge'ez (Eski Etiyopya dili) sahasında kök hem geniş/yayvan kapları hem de düz yazı yüzeylerini ifade edecek şekilde gelişmiştir. Ge'ez dilinde mas'haf veya mashaf kelimesinin "kitap, yazılı metin, kutsal metin" anlamında kullanılması, kökün erken dönem Sami dünyasında yazı taşıyıcısı nesnelerle kurduğu semantik bağı gösterir. Bazı filologlar mushaf kelimesinin Habeşçe ile erken temaslar sonucu Arapçaya geçtiğini veya ortak bir Güney Sami mirasına dayandığını belirtir. Kökün en ilksel Sami tabakasındaki karşılığı, derinliği az olan, enlemesine açılmış düz zemin ve bu zeminin taşıyıcı olarak kullanılmasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yayvanlık, genişlik ve yüzey yayılımı | Yayvan yemek kabı olan صحفة ile üzerine yazı yazılan صحيفة aynı genişleme ve yüzey oluşturma kökünden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ge'ez dilinde mashaf (kitap, yazma eser) | Güney Sami dillerinde yazılı belge ve kutsal metin mecmuasını ifade eden ortak veya ödünçlenmiş bir terim alanı oluşturur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği gösteren ikna edici veri tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صحف | Anlamlı | Yayvan yüzey, tabak ve yazı sayfası | Yüzeyi genişletip üzerine yazı veya yiyecek koymak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) | Anlamlı | Geniş yüz, bir şeyin yanı ve yüz çevirme | Bir nesnenin geniş yan yüzeyi, affedip sayfayı çevirir gibi geçmek | Ortak geniş yüzey çekirdeği; Kur'an'da geçer |
| [حصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%81.md) | Anlamlı | Deride kabartı çıkması ve aklın sıkı/sağlam olması | Deri üzerinde küçük sert kabarcıkların belirmesi, dokunun sıkılaşması | Kur'an'da geçmez |
| [حفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B5.md) | Anlamlı | Toplama, daralma ve aslan yavrusu | Bir şeyi toplamak veya küçük/dar bir alanda tutmak | Kur'an'da geçmez |
| [فصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AD.md) | Anlamlı | Açıklık, saflık ve berrak konuşma | Sütün köpüğünün gitmesi, sözün kusursuz ve açık hale gelmesi | Kur'an'da geçer |
| [فحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B5.md) | Anlamlı | Yeri eşeleme, araştırma ve derinlemesine inceleme | Kuşun toprağı oyup yuva yapması, bir meselenin içyüzünü aramak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صحف | Merkez | Açılmış belge, yazılı sayfa ve yayvan tepsi | Bilginin sergilenip okunabileceği açık, yayvan ve taşınabilir kayıt yüzeyi | Yüzeyin yayılmışlığı ve sergilenmesi esastır |
| [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Yazmak, toplamak ve dikmek | Harfleri ve hükümleri bir araya getirip bağlamak | Toplama ve bağlama eylemine odaklanır |
| [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Açığa çıkarmak, elçi olmak ve kalın kitap | Örtüyü kaldırıp metni net biçimde ortaya koyan yazma | Bilginin seyahati ve aydınlatıcı etkisi öndedir |
| [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Kazımak, taş üzerine yazmak ve sert metin | Taşa veya sert malzemeye kazınarak yazılan hikmetli kitap | Sert zemine kazıma ve metanet vurgulanır |
| [رقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) | Komşu | İncelik, şeffaflık ve ince deri parşömen | Yazı yazmaya mahsus inceltilmiş ve tabaklanmış ince deri | Malzemenin inceliği ve zerafeti belirleyicidir |
| [طوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) | Zıt | Dürümlemek, sarmak, katlayıp gizlemek | Açık olan sayfayı içeriye doğru büküp görünmez kılmak | Yüzeyin kapatılması ve içeriğin gizlenmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صحف | Geniş yüzey, yazılı belge, tepsi | Yayvan kap veya üzerine kayıt düşülen açık tabaka | Kesin |
| Latince | Pagina, tabula, discus | Sayfa, levha, yayvan tepsi | Pagina yaprak ve sütun yüzeyini, tabula düz yazı tahtasını, discus ise yayvan tabağı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Scroll, sheet, page, platter | Rulo belge, yaprak sayfa, yayvan tepsi | Sheet yüzey yayılımını, page yazılı yüzü, platter ise صحفة karşılığı tepsiyi verir | Güçlü |
| Almanca | Blatt, Schriftblatt, Platte | Sayfa yaprağı, yazılı belge, tepsi | Blatt hem yaprağı hem sayfayı kapsar; Platte yayvan nesne anlamını tamamlar | Güçlü |
| Fransızca | Feuillet, page, plateau | Belge yaprağı, sayfa, sunum tepsisi | Feuillet bağımsız açılan sayfayı, plateau ise ikram tepsisini tam karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الصُّحُفِ الْأُولَىٰ / صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَىٰ | Önceki peygamberlere vahyedilen ilahi metinler ve sayfalar | Geçmiş vahiylerin ana ilkelerini ve evrensel hakikatleri hatırlatan bağlamlar (Tâhâ [20:133](https://lisan.digital/tr/ayet/20:133.md), Necm [53:36](https://lisan.digital/tr/ayet/53:36.md), A'lâ [87:18](https://lisan.digital/tr/ayet/87:18.md)-19) |
| صُحُفًا مُطَهَّرَةً / صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ | Şirkten, tahriften ve batıldan arındırılmış yüce vahiy belgeleri | Kur'an'ın ontolojik saflığını, korunmuşluğunu ve elçilerin tilavetini anlatan bağlamlar (Abese [80:13](https://lisan.digital/tr/ayet/80:13.md), Beyyine [98:2](https://lisan.digital/tr/ayet/98:2.md)) |
| صُحُفًا مُنَشَّرَةً | Muhatapların kendilerine özel olarak açıkça indirilmesini istedikleri ilahi fermanlar | Müşriklerin kibir ve mucize taleplerini eleştiren bağlam (Müddessir [74:52](https://lisan.digital/tr/ayet/74:52.md)) |
| الصُّحُفُ نُشِرَتْ | İnsanların dünya hayatındaki amellerinin kaydedildiği ve kıyamette açılacak hesap defterleri | Kıyamet sahneleri ve kozmik altüst oluşun ardından amellerin sergilenmesi bağlamı (Tekvîr [81:10](https://lisan.digital/tr/ayet/81:10.md)) |
| بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ | Cennet ehline ikram edilen geniş ve yayvan altın tepsiler | Ahiret mükâfatı ve cennet nimetlerinin sunuluş biçimi bağlamı (Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/tr/ayet/43:71.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin tescili ve amel defterleri | Kelam sıfatının sayfalara intikali ve kıyamette amellerin yazılı olduğu sayfaların açılması | Vahyin mahiyeti ve amellerin nesnel tescili |
| Fıkıh | Mushafın korunması ve dokunma hükümleri | İki kapak arasındaki yazılı metne abdestli dokunma ve Mushafın satımı | Yazılı kutsal metne hürmet ve hukuki statü |
| Tefsir | Önceki kitapların mahiyeti ve nüzul süreci | İbrahim ve Musa'ya verilen sayfaların Tevrat ile ilişkisi ve Kur'an'ın bu sayfaları tasdiki | Vahiyler arası süreklilik ve metin birliği |
| Hadis | Mushafın cem'i ve ilmin nakli | Kur'an'ın Hz. Ebu Bekir devrinde صحف halinde toplanması ve hadis yazımı | Bilginin sahifelerde tahrifsiz muhafazası |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi bildirim ve hesap tescili | Kutsal metin yaprağı ve amel kaydı | İmanı ve amelleri denetime açık, sabit bir belgeye bağlamak | Din soyut bir vicdan hali değil, tescil edilmiş ve açılacak sahifeler nizamıdır. | Kesin |
| İlmi | Yazılı kültür ve arşiv | Belge, risale ve ilim metni | Sözlü bilginin kaybolmasını önleyip nesilden nesile berrak iletim sağlamak | İlim, açık sahifeler üzerinden denetlenebilir ve nakledilebilir hale gelir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ferman ve anayasal metin | Açık bildiri, berat ve ahitname | İktidarın keyfiliğini önleyip tebaaya ilan edilmiş açık kurallar koymak | Siyasetin meşruiyeti gizli niyetlere değil, yayınlanmış açık sayfalara dayanır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç senedi ve mülkiyet belgesi | Tescil kaydı, tutanak ve sunum tepsisi | İktisadi hakları tescillemek ve nimetlerin şeffaf paylaşımını sunmak | Hakların korunması kayıtla, ikramın asaleti ise yayvan tepsilerle somutlaşır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düzlemsel veri matrisi ve projeksiyon yüzeyi | Üç boyutlu veya soyut verilerin iki boyutlu bir düzlem üzerinde taranabilir, okunabilir ve işlenebilir matris formunda serilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anayasal tescil ve kamuya açık arşiv dokümanı | Toplumsal sözleşmelerin ve adli kayıtların şeffaf, kamusal ve denetlenebilir bir belge halinde halkın erişimine açılması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صحف kavramını yalnızca modern anlamdaki gazete, dergi veya klasik ciltli kitap yaprağına indirgeyerek kökün yayma, açığa çıkarma ve sergileme boyutunu yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece fiziksel kağıt yaprağını değil; ilahi buyrukların gizlenemez açıklığını, vahyin evrensel sürekliliğini, ahirette amellerin eksiksiz meydana dökülmesini ve cennetteki ikram kaplarını içine alan çok katmanlı bir şeffaflık zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyi tarihsel bir döneme ait yerel bir parşömen metni sanmak; amel defterlerinin açılmasını soyut bir mecazdan ibaret görerek insanın her eyleminin tescil edildiği nesnel hakikat bilincini yitirmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendisini önceki ilahi vahiylerle aynı tescil silsilesine bağlamasını temellendirir. Vahyin şifahi bir rivayet değil, başından itibaren tescil edilmiş, arındırılmış ve açılmış belgeler olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Önceki peygamberlere verilen sayfaların zikredildiği ayetlerde (A'lâ, Necm), Kur'an'ın arınmışlığı ve üstünlüğünün vurgulandığı pasajlarda (Abese, Beyyine) ve ahiret muhasebesinin anlatıldığı kıyamet tasvirlerinde (Tekvîr, Müddessir). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın geçmiş vahiylerden kopuk yeni bir din ihdas ettiği iddiasını çürütür; vahyin ve insan eylemlerinin gizli kalmayıp açılmak, yayılmak ve teftiş edilmek üzere var olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüzeyi enlemesine açıp yaymak, yayvanlaştırmak; yiyecek sunulan geniş kap veya üzerine yazı yazılan düz deri ve parşömen tabakası.
- Soyut anlam: Gizli ve dağınık olan bilginin, hükmün veya amelin herkesçe görülebilecek düz bir alanda tescil edilip denetime açılması.
- Sistematik karşılık: Bilginin, hukukun ve eylemlerin tescil edilerek meşruiyet ve şeffaflık kazandığı kamusal ve kozmik kayıt zemini.
- LaTeX modeli: $$\Pi : \Omega \to \Sigma, \quad \Delta(\Sigma) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ sembolü soyut, dağınık veya örtük durumlar uzayını (ilahi ilimdeki hükümler veya kulun işlediği ameller); $\Pi$ sembolü bu durumları açık ve düz bir alana aktaran projeksiyon ve tescil işlevini; $\Sigma$ sembolü yayılmış, açılmış ve görünür kılınmış belge yüzeyini (صحيفة); $\Delta(\Sigma) = 1$ ifadesi ise bu yüzeyin bütünüyle açılmış, dürülmemiş ve denetime tam hazır olma durumunu (neşredilme hali) temsil eder.

## Geçtiği ayetler (9 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/20:133.md) — الصُّحُفِ

وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى

Meal (IK): Rabbından bize bir ayet getirseydi ya derler. Onlara önceki kitablarda apaçık deliller gelmedi mi?

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/43:71.md) — بِصِحَافٍ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Necm 53:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/53:36.md) — صُحُفِ

أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَى

Meal (IK): Yoksa kendisine bildirilmedi mi Musa’nın sahifelerinde olanlar?

### [Müddessir 74:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/74:52.md) — صُحُفًا

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً

Meal (IK): Hayır, onlardan her biri, önüne açılıvermiş sahifeler verilmesini ister.

### [Abese 80:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/80:13.md) — صُحُفٍ

فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ

Meal (IK): O, çok şerefli sahifelerdedir.

### [Tekvir 81:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/81:10.md) — الصُّحُفُ

وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ

Meal (IK): Sayfalar açıldığı zaman;

### [Ala 87:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/87:18.md) — الصُّحُفِ

إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى

Meal (IK): Şüphesiz ki bu, ilk sahifelerdedir.

### [Ala 87:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/87:19.md) — صُحُفِ

صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى

Meal (IK): İbrahim’in ve Musa’nın sahifelerinde.

### [Beyyine 98:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/ayet/98:2.md) — صُحُفًا

رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُطَهَّرَةً

Meal (IK): Arınmış sayfaları okuyan, Allah katından bir peygamber.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tepsi demektir. Yaygı. Sonraları üzerinde yazı yazılan uzun rulo olabilen kağıt türü beze denir. Yaprağın bir tarafına sonraları sahife denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة وجمعه صِحاف. والصَّحَفِيُّ: المُصَحِّف، وهو الذي يَروي الخَطَأ عن قِراءة الصُّحُف بأشباه الحُروف.
حصف:
الحَصَفُ: بَئْرٌ صِغارٌ يَقيحُ ولا يعظُم، ورُبَّما خَرَجَ في مَراقِّ البَطْن أيامَ الحَرِّ. حَصِفَ جَلْدُه حَصَفاً. والحَصافَةُ: ثخانة العَقل. رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ، قال
حَديثُكَ في الشِتاءِ حَديثُ صَيْفٍ		وشَتْويُّ الحديثِ إذا تَصـيفُ
فتَخلِطُ فيه من هـذا بـهـذا		فما أدري أَأَحمَقُ أم حَصيفُ
ويقال: أحصَفَ نَسجَه: أحكمه. وأحصَفَ الفَرَسُ:عَدا عَدْواً شديداً، ويقال: استَحْصَف القوم واستحصدوا إذا اجتمعوا. قال الأعشى:
تَأوي طوائفُها إلى مَحْصُـوفةٍ		مَكرُوهةٍ يَخشىَ الكُماةُ نِزالُها
فصح:
الفُصِحْ: فِطْر النَصارَى، قال الأعشى:
بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً
وتَفصيحُ اللَّبَن: ذَهابُ اللِّبأ عنه وكَثرةُ مَحْضة وذَهابُ رَغْوته، فَصَّحَ اللَّبَنَ تَفصيحاً. ورجلٌ فصيحٌ فَصُحَ فَصاحة، وأفصَحَ الرجلُ القَوْلَ. فلما كَثُرَ وعُرِفَ أضمَروا القَولَ واكتَفَوا بالفِعل كقَولهم: أحسَنَ وأسْرَعَ وأبْطَأَ. ويقال في الشِّعْر في وصف العُجْم: أفصَح وإن كان بغَير العربّية كقول أبي النجم:
أعجَمَ في آذانِها فصيحا
يَعني صوتَ الحمارِ. والفصيحُ في كلام العامّة: المُعْرِبُ.
صفح:
الصَّفْحُ: الجَنْبُ من كلِّ شيءٍ. وصَفْحا السَيْف: وَجْههاهُ. وصَفْحةُ الرجلِ: عُرْضُ صَدره وسَيْفٌ مُصَفَّحٌ ومُصْفَح وصَدرٌ مُصْفَحٌ: أي عَريض، قال:
وصَدري مُصْفَحٌ للمَوتِ نَـهْـدٌ		إذا ضاقَت عن المَوتِ الصُدُورُ
وقال الأعشى:
أَلَسْنا نحنُ أكرَمَ إن نُسْبنـا		وأضْرَبَ بالمُهَنَّدة الصِّفاحِ
وقال لبيد:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراه		وأنواحاً عَلَيهِنَّ المَآلي
شَبَّهَ السَحَاب وظُلْمَتَه وبَرقَه بسُيُوفٍ مُصَفَّحة ، والمَآلي جمع المِئلاة وهي خِرْقةٌ سَوداء بيَد النَوّاحة. وكل حَجَرٍ عَريضٍ أو خَشَبةٍ أو لَوحٍ أو حَديدة أو سَيْفٍ له طُولٌ وعَرْضٌ فهو صَفيحة، وجمعُه صَفائحُ. والصُفّاحُ من الحِجارة خاصةً: ما عَرُضَ وطالَ، الواحدة صُفّاحة، قال:
ويُوقِدْون بالصُفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
وَصَفْحتُ عنه: أي عَفَوتُ عنه. وصَفَحْتُ وَرَقَ المُصْحَف صَفْحاً. وصَفَحْتُ القَومَ: عَرَضْتُهم واحداً واحداً وتَصَفَّحْتُهم: نَظَرتُ في خِلالهم هل أرَى فُلاناً، أو ما حالُهم. وقوله تعالى: "أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً" هو الاِعراض. والصُفّاح من الإبِلِ: التي عَرُضَت أسنامُها، ويُجمَع صُفّاحات وصَفافيح.
والمُصافَحةُ معروفة.
فحص:
الفَحْصُ: شِدَّة الطَلَب خِلالَ كُلِّ شيءٍ تقول: فحَصْتُ عنه وعن أمره لأَعلَمَ كنْهَ حاله. ومَفْحَصُ القَطا: موضِعٌ تُفرِّخ فيه. والدَجاجَةُ تفحَصُ برَجلَيْها وجَناحَيْها في التُراب: تَتَّخِذُ أُفحُوصةً تَبيضُ أو تربضُ فيها.
وفي الحديث: "فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس" أي عَمِلوها مثلَ أَفاحيص القَطا. والمَطَرُ يَفحَص الحصَىَ: يقلِبُه ويُنَحِّي بعضَه عن بعض.
حفص:
أمُّ حَفْصة: تُكْنَى به الدَجاجةُ. ووَلَدُ الأَسَد يُسَمَّى حفصاً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الفاء** onlarla beraber
**ص ح ف**، **ح ص ف**، **ف ص ح**، **ص ف ح**، **ف ح ص**، **ح ف ص**, hepsi

**صحف**:
**الصُّحُفُ**: **الصَحيفة**’nin çoğuludur; hafifletilir ve ağırlaştırılır; **سفينة** ve **سُفْنُ** gibi; ikisi de nâdirdir; bunun kıyası **صَحائف** ve **سَفائن**’dir. Ve **صَحيفة الوَجْه**: derisinin derisi (yani yüz derisinin dış tabakasıdır); sana dedi ki:
Eğer yüzünden **الصَحيفُ** belirse
Ve **المُصْحَفُ**’a **مُصْحَفاً** adı verildi; çünkü o **أُصْحِفَ** kılındı; yani iki kapak arasında yazılı **الصُحُف**’u toplayıcı kılındı. Ve **الصَّحْفةُ**: geniş, yayvan **القَصْعة** benzeri; bunun çoğulu **صِحاف**’dır. Ve **الصَّحَفِيُّ**: **المُصَحِّف**; o, harflerin benzerleriyle **الصُّحُف**’u okumaktan hatayı rivayet eden kimsedir.

**حصف**:
**الحَصَفُ**: küçük bir çıbandır; irinlenir ve büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. **حَصِفَ** derisi **حَصَفاً** (çıbanlandı). Ve **الحَصافَةُ**: aklın kalınlığıdır. **رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ** (aklı kalın/sağlam adam), dedi ki:
Senin sözün kışta, yaz sözüdür;		ve kışlık söz, yazlaşınca
Onda bundan şundan karıştırırsın;		bilmiyorum, ahmak mıyım yoksa **حَصيفُ** mu?
Ve denir: **أحصَفَ** dokumasını: onu sağlam yaptı. Ve **أحصَفَ** at: şiddetli bir koşuşla koştu. Ve denir: kavim **استَحْصَف** etti ve **استحصدوا** ettiler; toplandıkları zaman. A‘şâ dedi:
Onun taifeleri bir **مَحْصُوفةٍ**’ye sığınır;		hoşlanılmayan (bir yere); yiğitler onun çarpışmasından korkar

**فصح**:
**الفُصِحْ**: Hristiyanların bayramı (Paskalya). A‘şâ dedi:
Onlarla, **الفِصْح** günü, kuşluk vaktinde yakınlık kurdu
Ve **تَفصيحُ اللَّبَن**: ondan **اللِّبأ**’nın gitmesi, **مَحْضة**’sının çoğalması ve köpüğünün gitmesidir; sütü **فَصَّحَ** etti, **تَفصيحاً**. Ve **رجلٌ فصيحٌ**: **فَصُحَ**; **فَصاحة** ile. Ve adam sözü **أفصَحَ** etti. Artınca ve bilinir olunca, sözü gizlediler ve fiille yetindiler; onların “**أحسَنَ** ve **أسْرَعَ** ve **أبْطَأَ**” demeleri gibi. Ve şiirde, Acemleri vasfetmede denir: Arapça olmayanla da olsa **أفصَحَ**; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
Onun kulaklarında, fasih bir şekilde acemleştirdi
Yani eşeğin sesini. Ve **الفصيحُ** avamın كلامında: **المُعْرِبُ**’dir.

**صفح**:
**الصَّفْحُ**: her şeyin yanı (kenarı)dır. Ve **صَفْحا السَيْف**: onun iki yüzüdür. Ve **صَفْحةُ الرجلِ**: göğsünün eni. Ve **سَيْفٌ مُصَفَّحٌ** ve **مُصْفَح** ve **صَدرٌ مُصْفَحٌ**: yani geniş. Dedi ki:
Ve göğsüm, ölüme karşı geniştir, kabarıktır;		ölümden göğüsler daraldığı zaman
A‘şâ dedi:
Biz, nisbet olunduğumuzda daha kerim değil miyiz;		ve **المُهَنَّدة** ile **الصِّفاحِ**’a daha vurucu
Lebîd dedi:
Sanki onun tepesinde **مُصَفَّحاتٍ**;		ve üzerlerinde **المَآلي** bulunan ağıtçı kadınlar
Bulutu, onun karanlığını ve şimşeğini **مُصَفَّحة** kılınmış kılıçlara benzetti; ve **المَآلي**, **المِئلاة**’nin çoğuludur; o, ağıtçı kadının elinde siyah bir bezdir. Ve her geniş taş veya tahta veya levha veya demir veya kılıç; onun uzunluğu ve eni varsa o **صَفيحة**’dir; bunun çoğulu **صَفائحُ**’dir. Ve taşlardan özellikle **الصُفّاحُ**: genişleyip uzayan şeydir; bir tanesi **صُفّاحة**. Dedi ki:
Ve **الصُفّاحِ** ile **الحُباحِبِ** ateşini yakarlar
Ve ondan **وَصَفْحتُ**: yani ondan affettim. Ve **وَصَفَحْتُ** **وَرَقَ المُصْحَف**’ı **صَفْحاً** (sayfalarını çevirdim). Ve **وَصَفَحْتُ** kavmi: onları birer birer arz ettim (gözden geçirdim). Ve onları **تَصَفَّحْتُ**: aralarında baktım; falanı görüyor muyum, yahut halleri nedir diye. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً**” yüz çevirmedir. Ve develerden **الصُفّاح**: hörgüçleri geniş olanlardır; **صُفّاحات** ve **صَفافيح** diye toplanır.
Ve **المُصافَحةُ** bilinen şeydir.

**فحص**:
**الفَحْصُ**: her şeyin arasından şiddetli arayıştır; dersin ki: onun hakkında ve işi hakkında **فحَصْتُ**; halinin künhünü bileyim diye. Ve **مَفْحَصُ القَطا**: onun yavruladığı yerdir. Ve tavuk, iki ayağı ve iki kanadıyla toprakta **تفحَصُ** eder: yumurtlayacağı veya üzerine yatacağı bir **أُفحُوصةً** edinir.
Hadiste: “**فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس**” yani onları **أَفاحيص القَطا** gibi yaptılar. Ve yağmur çakılı **يَفحَص** eder: onu çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır.

**حفص**:
**أمُّ حَفْصة**: tavuk onunla künyelenir. Ve aslanın yavrusu **حفصاً** diye adlandırılır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَحْفَةُ كالقصعة، والجمع صِحافٌ. والصَحيفَةُ: الكتابُ، والجمع صُحُفٌ وصَحائِفُ. والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ. قال الفراء: وقد استثقلت العربُ الضَمَّةَ في حروفٍ فكسروا ميمها وأصلها الضمُّ، من ذلك مِصْحَفٌ، ومِخْدَعٌ، ومِطْرَفٌ، ومِغْزَلٌ، ومِجْسَدٌ: لأنَّها في المعنى مأخوذة من أُصْحِفَ أن جمعت فيه الصحفُ، وأُطْرِفَ أي جُعِلَ في طرفيْهِ عَلَمان، وأُجْسِدَ أُلْصِقَ بالجسد. والتَصْحيفُ: الخطأ في الصحيفة.

##### Türkçe

**الصَحْفَةُ** çanak gibi; çoğulu **صِحافٌ**dur. **الصَحيفَةُ**: kitap; çoğulu **صُحُفٌ** ve **صَحائِفُ**tir. Ve **المُصْحَفُ** ve **المِصْحَفُ**.

**قال الفراء**: Araplar bazı harflerde **الضَمَّةَ**yı ağır buldular da **ميم**ini kesrelediler; aslı dammadır; bundan (olanlar): **مِصْحَفٌ** ve **مِخْدَعٌ** ve **مِطْرَفٌ** ve **مِغْزَلٌ** ve **مِجْسَدٌ**; çünkü bunlar anlam bakımından, içinde sahifelerin toplandığı (şey)den, yani **أُصْحِفَ**’ten alınmıştır; ve **أُطْرِفَ** yani iki ucunda iki alâmet kılındı; ve **أُجْسِدَ** (yani) bedene yapıştırıldı.

**التَصْحيفُ**: sahifedeki hata.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ف
حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) .
حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى العَزَازَ أَحْصَفَا رواه أبو عُبَيد عن أصحابه . وقال الليثُ : الحَصَفُ : بَثْرٌ صغار يَقِيحُ ولا يَعْظُم وربما خرجَ في مَرَاقّ البَطن أيامَ الحرِّ . يقال : حَصِف جِلْدُه حَصفاً . وقال أبو عُبَيْد : حَصِفَ فلانٌ يَحْصَفُ حَصَفاً ، وبَثِرَ وَجهُه يَبْثَرُ بَثَراً . وقال الليث : الحَصَافَةُ : ثَخَانَة العقل ورجلٌ حَصِيفٌ وحَصِفٌ . وأَحْصَفَ الناسجُ نَسْجَه ، ويقال : اسْتَحْصَفَ القومُ واستَحصَدُوا إذا اجتمعوا ، قال الأعشى : تأْوِي طوائِفُها إلى مَحْصوفَةٍ مَكْروهةٍ يَخشَى الكُمَاةُ نِزالَها قلتُ : أراد بالمحصوفة كتيبةً مجموعة ، وجعلها مَحْصوفة من حُصِفَت فهي مَحصوفة . وفي ( النوادر ) : حَصبْتُه عن كذا وكذا ، وأَحْصَبَتْهُ وحَصفْتُه وأحْصفْتُه ، وحَصَيتُه وأَحصَيتُه إذا أقْصَيتَه . فصح : الليثُ : الفِصحُ : فِطْر النصارى . قال : والمُفْصِحُ من اللَّبَنِ إذا ذهب عنه اللِّبَأُ وكثُر مَحْضُه وقلَّت رَغْوته ، ويقال : فَصَّحَ اللبنُ تَفْصيحاً . أبو عُبَيد عن الأصمعي : أولُ اللَّبَن اللِّبَأُ ثم الذي يليه المُفصِح . يقال : أفصح اللَّبنُ إذا ذهب عنه اللِّبأُ . وقال الليث : رجل فَصِيحٌ ، وقد فَصُحَ فصاحةً ، وقد أفصح الرجلُ القولَ ، فلما كثُر وعُرِف أضمروا القول واكتفوا بالفعل ، كما تقول : أَحْسَن ، وأَسرع ، وأَبْطأ ، وإنما هو أَحْسَنَ الشيءَ وأسرعَ ، العمل . قال : وقد يجيء في الشّعرِ في وصف العُجْم أفصح يرادُ به بيان القول ، وإن كان بغير العربية كقول أبي النجم : أَعْجَم في آذانها فصيحاً يعني صوت الحمار أنه أعْجَمُ وهو في آذان الأَتنِ فصيح بَيِّن . ويقال : أَفْصِحْ لي يا فلان ولا تُجَمْجِم قال : والفَصِيحُ في كلام العامة المُعْرِبُ . وقال غيره : يقال : قد فَصَحَك الصُّبْحُ أي بَانَ لك وغَلَبَك ضَوْؤُه ، ومنهم مَن يقول : فَضَحَك . وقال أبو زيد : ما كان فُلانٌ فَصِيحاً ، ولقد فَصُح فَصاحَةً ، وهو البيِّن في اللسان
والبلاغة ، ويقال أفصح الصبيُّ في منطقه إفْصَاحاً إذا فهمتَ ما يقول في أول ما يتكلم : وأفصح الأغْتَمُ إذا فهمتَ كلامه بعد غُتْمَتِه . وقال ابن شُمَيل : هذا يومٌ فِصْحٌ كما ترى ، والفِصْحُ : الصَّحْوُ من القُرِّ إذا لم يكن فيه قُرّ فهو فِصْح وإن كان فيه غَيمٌ ومَطَرٌ وريحٌ بعد ألاّ يكون فيه قُرّ ، وكذلك الفَصْيَةُ ، وهذا يوم فَصْيَةٍ كما ترى ، وقد أفْصَينَا من هذا القُرِّ أي خرجنا منه وقد أفْصى يَومنا . وأفْصَى القُرُّ إذا ذهب قاله ابن شُمَيْل . صحف : قال الليث : الصُّحُفُ : جماعةُ الصَّحِيفة ، وهذا من ( النوادر ) ، وهو أن تجْمَع فَعِيلَة على فُعُل ، قال : ومثله سفينة وسُفُن ، وكان قياسُهما صحائفُ وسَفائن ، قال : وقول الله جلّ وعزّ : ( ? لاُولَى ? صُحُفِ إِبْرَ ? هِيمَ وَمُوسَى ? ) ( الأعلى : 19 ) يعني الكتب التي أنزلت عليهما ، قال : وصحيفةُ الوَجْه : بَشَرَةُ جِلده . وأنشد : إذا بَدَا من وجهك الصَّحِيفُ قال : وإنما سُمِّي المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنه أُصْحِفَ أي جعل جامعاً للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن . وقال الفرّاء : يقال : مُصحفٌ ومِصْحَف ، كما يقال : مُطرَفٌ ومِطرَفٌ قال : وقوله : مُصحف من أُصْحِفَ أي جُمِعت فيه الصُّحُف ، قال : وأُطرِف : جُعل في طرَفيْه العَلَمان ، قال : فاستثقلت العربُ الضمة في حروف فكسرت الميم ، وأصلها الضم ، فمن ضَمّ جاء به على أصله ، ومن كسره فلاستثقاله الضمة ، وكذلك قالوا في المُغزَل مِغْزَلاً ، والأصلُ مُغْزَل من أُغْزِل أي أُدِير . وقال أبو زيد : تميم تقول : المِغْزَلُ والمِطْرَفُ والمِصحف ، وقيس تقول : المُطرَف والمُغْزَل والمُصحَف . وقال الليث : الصَّحْفة : شبه قَصْعة مُسْلَنْطِحَة عريضة وجَمْعُها صِحَاف . وأنشد : والمَكَاكِيك والصِّحَاف من الفِ ضةِ والضامِزاتُ تحت الرِّحَالِ وقال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَ ? فٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزّخرُف : 71 ) . أبو عُبَيد عن الكِسائي : أعظَمُ القِصَاع الجَفْنة ، ثم القَصْعةُ تليها تُشْبع العَشَرَة ، ثم الصَّحْفَة تشبع الخمسة ونحوهم ، ثم المِئكَلَة تُشْبع الرجلين والثلاثة ، ثم الصُّحَيْفة تُشْبِعُ الرجل . قال الليث : والذي يَرْوِي الخطأ على قراءة الصُّحُف هو المُصَحِّف والصَّحَفِيُّ . صفح : قال الليث : الصَّفْحُ : الْجَنب ، وصفْحا كلِّ شيءٍ جانباه ، قال : وصَفْحَتا السَّيْف : وجهاه . وصفْحةُ الرجل : عُرْضُ وجهه ، وسَيفٌ مُصْفَحٌ : عريض ، والصَّدْر المُصفَح كذلك ، وأنشد للأعشَى : أَلسنا نحن أكرَمَ إن نُسِبنا وأَضرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاح يعني العِراض ، وأنشد : وصدرِي مُصْفَحٌ للموت نَهْدٌ إذا ضاقَتْ عن الموْتِ الصُّدُور
وفي حديث حُذَيفة أنه قال : ( القُلوبُ أربعة : فقلْبٌ أغلفُ ، فذاك قلب الكافر ، وقلبٌ مَنكوسٌ فذاك قلب رجع إلى الكُفر بعد الإيمان ، وقلبٌ أَجْرَدٌ مثل السِّرَاج يَزْهَر فذاك قلب المؤمِن ، وقلب مُصْفح اجتمعَ فيه النِّفاق والإيمانُ ، فَمَثَل الإيمان فيه كمَثلِ بَقْلَةٍ يُمِدُّها الماءُ العَذْب ، ومثَل النفاق فيه كمثل قَرْحَة يُمِدُّها القَيْحُ والدّم ، وهو لأيِّهما غَلَب ) . وقال شمر فيما قرأتُ بخطِّه : القلب المُصْفَح ، زعم خالد أنه المُضْجع الذي فيه غلّ ، الذي ليس بخالص الدِّين . وقال ابن بُزرْج : المُصفَح : المقلوب . يقال : قلبْتُ السيف وأَصْفَحْتُه وصابَيْتُه . فالمُصفَحُ والمُصابَى : الذي يُحَرَّف عن حَدِّه إذا ضُرِب به ويُمَال إذا أرادوا أن يغمدوه . قال : وقال أبو عمرو وغيره : ضَرَبه بالسيف مُصْفَحاً إذا ضَرَبه بعُرْضه . وقال الطِّرِمَّاح : فلمَّا تناهتْ وهي عَجْلَى كأنها على حَرْفِ سيفٍ حَدُّه غير مُصْفَح قال : وقال بعضهم : المُصْفَح : العَرِيض الذي له صفحاتٌ لم تستقم على وَجْه واحد كالمُصْفَح من الرُّؤُوسِ له جوانِب . قلت : والذي عِنْدِي في القلب المُصْفَح أنَّ معناه الذي له صَفْحَان أي وجهان يَلقى أهل الكُفْرِ بوجه ، ويلقى المؤمنين بوجه . وصَفْحُ كلِّ شيء : وجهه وناحيتُه ، وهو معنى الحديث الآخر : ( من شَرِّ الرجال ذو الوجهين الذي يأتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه ) وهو المنافق . ويقال : صَفَحَ فلانٌ عنِّي أي أَعْرَضَ بوجههِ وَوَلاَّني وَجه قَفاه . وأنشد أبو الهيثم : يَصْفَحُ للقِنَّة وجهاً جَأْبا صَفْحَ ذِرَاعَيْه لِعَظْمٍ كَلْبَا قال : وصف حبلا عرّضه فاتِلُه حين فتله فصار له وجهان ، فهو مَصْفُوحٌ أي عريضٌ ، وقوله : صَفْح ذراعيه أي كما يبْسُط الكلب ذِراعيْه على عَرْقٍ يُوَتِّدُه على الأرض بذراعيه يَتَعَرَّقه ، ونصب كلباً على التفسير . قال : وصَفْحَتا العُنُق : ناحيتاه ، وصَفْحَتا الوَرَق : وجهاه اللذان يُكْتَبُ فيهما فجعل حُذَيفَة قلب المنافق الذي يأتي الكُفار بوجه وأهل الإيمان بوجه آخر ذا وجهين . وقال رجل من الخوارج : ( لنَضْرِبَنَّكم بالسيوف غير مُصْفَحات ) يقول : نضْرِبُكم بحدّها لا بِعُرْضها . وقال الشاعر : تُحَيْتَ مناطِ القُرْط من غير مُصْفَحٍ أجاد به خَدّ المُقَلَّد ضَارِبُه ويقال : أتاني فلان في حاجة فأصفَحْتُه عنها إصفَاحاً إذا طلبها فمنَعْتُه . والمُصَفَّحَات : السيوف العريضة وهي الصَّفائحُ واحدتُها صفيحة . وقال لبيد يصف السحاب : كأنَّ مُصفَّحَاتٍ في ذُراه وأَنْوَاحاً عَلَيهن المآلي
شَبّه البرق في ظلمة السحاب بسيوف عِرَاضٍ ، وواحد الصَّفائح صفيحة . ويقال للحجارة العريضة صفائح أيضاً ، واحدتها صَفيحَة وصفيح . وقال لبِيد : وصَفَائِحاً صُمّاً روا سِيها يُسَدِّدْن الغُضونا وهي الصُّفَّاح أيضاً الواحدة صُفَّاحة ، ومنه قول النابغة : ويُوقِدْن بالصُّفَّاحِ نار الحُباحِبِ وأما قول الله جلّ وعزّ : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) المعنى أفَنُعْرِض عن تذكيركم إعراضاً من أجل إسرَافِكم على أنفُسِكم في كفركم ، يقال : صَفَح عن فلان أي أعرض عنه مُوَلِّيا ، ومنه قول كُثَيِّر يصف امرأةً أعرَضَتْ عنه . صفُوحاً فما تَلْقاك إلا بَخيلَةً فَمَنْ مَلّ منها ذلك الوصل مَلَّتِ وأما الصَّفوح من صفات الله جلّ وعزّ فمعناه العَفُوّ . يقال : صَفَحْتُ عن ذَنْبِ فلان أي أعْرَضت عنه فلم أُؤاخِذه به . قلت : فالصَّفُوحُ في نعت المرأة المُعْرِضَةُ صَادَّةً هاجِرة والصَّفُوحُ في صفة الله العَفُوّ عن ذنب عبده معرِضاً عن مجازاته تَكَرُّماً ، فأحدهما ضد الآخر ونصب قوله : صَفْحاً في قوله : ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) على المصدر : لأنّ معنى قوله ) حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) ( الزّخرُف : 5 ) أَنُعْرِض عنكم ونصفح وضَرْبُ الذِّكْر : رَدُّه وكَفُّه ، وقد أضرب عن كذا أي كفَّ عنه وتركه . وقال الليث : صفَحْتُ وَرَق المصحف صَفْحاً وصَفَحْتُ القومَ إذا عَرَضْتَهم واحداً واحداً ، وتَصَفَّحْتُ وُجُوهَ القوم إذا تأملتَ وجوههم تنظر إلى حُلاهم وصورهم وتَتَعَرَّف أمرهم . قال والصُّفَّاح من الإبل التي عَظُمَت أسْنِمتُها ، فكأن سَنام الناقة يأْخُذُ قَرَاها ، وجَمْعُها صُفَّاحات وصَفَافِيح . أبو عُبَيد : من أسماء قِداح المَيْسر المُصْفَحُ والمُعَلَّى . قال أبو عُبَيد ، وقال أبو زيد : إذا سقَى الرجلُ غيرَه أيَّ شراب كان ومتى كان قال : صَفَحْتُ الرجلَ أصْفَحُه صَفْحاً ، قال : وصَفَحْتُ الرجلَ وأصْفَحْتُه كلاهما إذا سأَلَكَ فَمَنَعْته . وفي الحديث : ( التَّسْبِيحُ للرِّجال ، والتَّصْفِيحُ للنساء ) ، ويروى التَّصْفِيق ومعناهما واحد ، يقال : صَفَّح وصَفَّق بيديه ، وروى بيت لبيد في صفة السحاب : كأنَّ مُصَفِّحَاتٍ في ذُرَاه جعل المُصَفِّحَاتِ نساءً يُصَفِّقْنَ بأيديهن في مأتم ، شبّه صوت الرعد بتصفيقهن ، ومن رواه : مُصَفَّحَات ، أراد السيوف العَريضة ، شبَّه بريق البرق بَبرِيقها . وقال ابن الأعرابي : الصَّافح : الناقةُ التي فقدت ولدها فَغَرَزَتْ وذهب لبنها وقد صَفَحت صُفُوحاً . والرجل يصافحُ الرجل إذا وضع صُفْحَ كَفِّه في صُفْح كَفّه وصُفْحا
كَفَّيْهما : وَجْهَاهُما . وصفْحٌ : اسم رجل من كَلْب بن وَبْرَة ، وله حديثٌ عند العرب معروف . وصِفَاحُ نَعْمَانَ : جِبال تُتَاخِمُ هذا الجبل وتُصَادفه . ونَعْمانُ : جَبل بين مَكَّة والطائف . أبو زيد : من الرؤوس : المُصَفَح ، وهو الذي مُسِحَ جنبا رأسه ونتأ جَبينُه فخرج وظهرت قَمَحْدُوَتُه ، والأَرْأَسُ مِثْلُ المُصْفَح ولا يقال رؤاسِي . وقال ابن الأعرابي : في جبهته صَفَحٌ أي عُرْضٌ فاحِشٌ . قال : وناقَةٌ مُصَفَّحَةٌ ومُصَرَّاةٌ ومُصَوَّاة ومُصَرّبَةٌ بمعنى واحد . فحص : قال الليث : الفَحْصُ : شِدَّةُ الطَّلَب خلال كلِّ شيء ، تقول : فَحَصْتُ عن فُلانٍ ، وفَحَصْتُ عن أمْرِه لأعْلَم كُنْهَ حالِه ، والدَّجاجَة تَفْحَص برجليها وجَناحيها في التراب تَتَّخِذ لنفسها أُفْحُوصةً تبيض أو تَجْثُم فيها . وأَفاحيصُ القَطَا : التي تُفَرِّخُ فيها ، ومنه اشْتُقَّ قول أبي بكر : فحَصُوا عن أوساط الرءُوس أي عملُوها مثل أفاحِيص القَطَا . ومنه الحديث المرفوع : ( مَنْ بَنَى لله مَسْجداً ، ولَوْ مثل مَفْحَص قَطَاةٍ بَنَى الله له بيتاً في الجنة ) ، ومَفْحَصُ القطاة حيث تُفَرِّخ فيه من الأرض ، والمطر يفحصُ الحَصَى إذا اشتد وقْعُ غَبْيَتِه فقلب الحَصَى ونحَّى بعضه عن بعض ، وغَبْيَةُ المطر : دَفْعَتُه الشديدة بوابل من المطر . ويقال : بينهما فِحاصٌ أي عداوة ، وقد فاحَصَني فلانٌ فِحَاصاً : كأن كل واحد منهما يَفْحَصُ عن عيب صاحبه وعن سِرِّه . وفلانٌ فَحِيصي ومُفَاحِصِي بمعنى واحد . حفص : قال الليث : الدَّجاجةُ تُكَنى أُمّ حَفْصَة ، وولد الأسد يسمى حَفْصاً . وروى ابن شُمَيْل عن الخليل أنه قال : يسمى ولد الأسد حَفْصا . وقال ابن الأعرابي : هو السبع أيضاً . والزَّبِيلُ يسمى حَفْصاً . وجمعه أحْفاصٌ ، وهي المِحْفَصَةُ أيضاً .

##### Türkçe

**ح ص ف**
**حصف** , **حفص** , **صفح** , **صحف** , **فصح** , **فحص** : (kullanılan).

**حصف** : denir ki: adam **حَصِيفٌ** (açık **الحَصافة** sahibi); ve **حَصُفَ** **حَصافة** (yani) iyi görüşlü, sağlam akıllı olduğunda. Ve elbise **حَصِيفٌ**: dokuması sağlam, kalını olduğunda. Ve görüş **مُسْتَحْصِفٌ**; ve görüşü sağlamlaştığında **استَحْصَفَ** (denir); aynı şekilde **المُسْتَحْصِد**. Ve ata ve başkasına denir: koşup hızlandığında ve onda (adım) yakınlığı bulunduğunda **أَحْصَفَ** **إحْصَافاً**; bundan **العَجّاج**’ın sözü:
ذَارٍ إذا لاَقَى العَزَازَ أَحْصَفَا
Bunu Ebû Ubeyd, ashabından rivayet etti. Leys dedi: **الحَصَفُ**: küçük çıbanlardır; irinlenir, büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. Denir: derisi **حَصِفَ** **حَصفاً**. Ebû Ubeyd dedi: falan **حَصِفَ** **يَحْصَفُ** **حَصَفاً**; ve yüzü kabardı: **بَثِرَ** yüzü **يَبْثَرُ** **بَثَراً**. Leys dedi: **الحَصَافَةُ**: aklın kalınlığıdır; ve adam **حَصِيفٌ** ve **حَصِفٌ**. Ve dokumacı dokumasını **أَحْصَفَ**; ve denir: kavim toplandığında **اسْتَحْصَفَ** ve **استَحصَدُوا**; **الأعشى** dedi:
تأْوِي طوائِفُها إلى مَحْصوفَةٍ
مَكْروهةٍ يَخشَى الكُمَاةُ نِزالَها
Dedim: **المحصوفة** ile toplu bir taburu kastetti; ve onu, **حُصِفَت**’ten **مَحصوفة** kıldı. Ve ( **النوادر** )’de: onu şundan şundan **حَصبْتُه**; ve onu **أَحْصَبَتْهُ**; ve onu **حَصفْتُه** ve onu **أحْصفْتُه**; ve onu **حَصَيتُه** ve onu **أَحصَيتُه**: onu uzaklaştırdığında.

**فصح** : Leys: **الفِصحُ**: Hristiyanların bayramıdır. Dedi: ve sütten **المُفْصِحُ**: ondan **اللِّبَأُ** gittiğinde, safı çoğaldığında ve köpüğü azaldığında; ve denir: süt **فَصَّحَ** **تَفْصيحاً**. Ebû Ubeyd, Asmaî’den: sütün ilki **اللِّبَأُ**’dur; sonra onu izleyen **المُفصِح**. Denir: süt **أفصح**: ondan **اللِّبأُ** gittiğinde. Leys dedi: adam **فَصِيحٌ**; ve **فَصُحَ** **فصاحةً**; ve adam sözü **أفصح**; sonra çoğalıp bilindiğinde “söz”ü gizlediler ve fiille yetindiler; senin “**أَحْسَن**”, “**أَسرع**”, “**أَبْطأ**” demen gibi; halbuki o, “şeyi güzel yaptı” ve “işi hızlandırdı”dır. Dedi: şiirde, acemleri vasfederken **أفصح** gelir; bununla sözün açıklığı kastedilir, Arapça olmasa bile; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
أَعْجَم في آذانها فصيحاً
Yani eşeğin sesi: o **أَعْجَمُ**dur; fakat dişi eşeğin kulaklarında **فصيح** açık (işitilir). Ve denir: “Bana açıkça söyle ey falan, geveleme.” Dedi: halkın كلامında **الفَصِيحُ**: **المُعْرِبُ**’dir. Başkası dedi: denir: “**فَصَحَك** الصُّبْحُ” yani sana açık oldu ve ışığı sana galip geldi; onlardan kimi “**فَضَحَك**” der. Ebû Zeyd dedi: falan **فُلانٌ** fasih değildi; oysa **فَصُح** **فَصاحَةً**; o, dilde ve belagatte açık olandır. Ve denir: çocuk konuşmasında, ilk konuştuğunda ne dediğini anladığında **أفصح** **إفْصَاحاً**. Ve **الأغْتَمُ**: onun sözünü, **غُتْمَتِه**’nden sonra anladığında **أفصح**. İbn Şümeyl dedi: bu, gördüğün gibi **فِصْحٌ** bir gündür; ve **الفِصْحُ**: soğuğun içinden, içinde soğuk bulunmadığında açıklıktır; içinde bulut, yağmur ve rüzgâr olsa bile, yeter ki içinde soğuk olmasın; aynı şekilde **الفَصْيَةُ**; ve bu, gördüğün gibi **فَصْيَةٍ** bir gündür. Ve “bu soğuktan **أفْصَينَا**” yani ondan çıktık; ve günümüz **أفْصى**. Ve soğuk gittiğinde **أفْصَى**; bunu İbn Şümeyl söyledi.

**صحف** : Leys dedi: **الصُّحُفُ**: **الصَّحِيفة**’nin çoğuludur; bu ( **النوادر** )dendir; o da, **فَعِيلَة**’yi **فُعُل** üzerine çoğul yapmandır. Dedi: bunun benzeri: **سفينة** ve **سُفُن**; ikisinin القياس’ı **صحائف** ve **سَفائن** idi. Dedi: Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( ? لاُولَى ? صُحُفِ إِبْرَ ? هِيمَ وَمُوسَى ? ) (الأعلى: 19) yani ikisine indirilen kitaplar. Dedi: yüzün **صحيفةُ الوَجْه**’i: derisinin dış derisidir. Ve şu beyiti okudu:
إذا بَدَا من وجهك الصَّحِيفُ
Dedi: **المُصْحَف** ancak **مُصْحَفاً** diye adlandırıldı; çünkü **أُصْحِفَ** yani iki kapak arasında yazılı **الصُّحُف**’u toplayan kılındı. Ferrâ dedi: denir: **مُصحفٌ** ve **مِصْحَف**; denildiği gibi: **مُطرَفٌ** ve **مِطرَفٌ**. Dedi: **مُصحف** sözü **أُصْحِفَ**’ten (gelir): yani içinde **الصُّحُف** toplandı. Dedi: ve **أُطرِف**: iki ucuna iki alamet konuldu. Dedi: Araplar harflerdeki dammayı ağır buldular da mîm’i kestirdiler; aslı dammadır; kim damme ile getirirse aslınca getirir; kim kesre ile getirirse dammayı ağır bulduğu içindir. Aynı şekilde **المُغزَل** hakkında **مِغْزَلاً** dediler; aslı **مُغْزَل**’dir, **أُغْزِل**’den: yani döndürüldü. Ebû Zeyd dedi: Temîm **المِغْزَلُ** ve **المِطْرَفُ** ve **المِصحف** der; Kays **المُطرَف** ve **المُغْزَل** ve **المُصحَف** der. Leys dedi: **الصَّحْفة**: geniş, yayvan, düzleşik bir çanak gibidir; çoğulu **صِحَاف**. Ve şu beyiti okudu:
والمَكَاكِيك والصِّحَاف من الفِ
ضةِ والضامِزاتُ تحت الرِّحَالِ
Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَ ? فٍ مِّن ذَهَبٍ ) (الزّخرف: 71). Ebû Ubeyd, Kisâî’den: çanakların en büyüğü **الجَفْنة**’dir; sonra onu izleyen **القَصْعةُ** on kişiyi doyurur; sonra **الصَّحْفَة** beş kişiyi ve benzerlerini doyurur; sonra **المِئكَلَة** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفة** bir kişiyi doyurur. Leys dedi: **الصُّحُف** okumasında hatayı rivayet eden, **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفِيُّ**’dir.

**صفح** : Leys dedi: **الصَّفْحُ**: yan (cânib)dır; her şeyin iki **صفْح**’ı iki yanıdır. Dedi: kılıcın **صَفْحَتا السَّيْف**’i: iki yüzüdür. Ve adamın **صفْحةُ الرجل**’i: yüzünün eni (yan yüzü)dür. Ve **سَيفٌ مُصْفَحٌ**: geniştir; **الصَّدْر المُصفَح** da böyledir. A‘şâ’dan okudu:
أَلسنا نحن أكرَمَ إن نُسِبنا
وأَضرَبَ بالمُهَنَّدَةِ الصِّفاح
Yani genişler. Ve şu beyiti okudu:
وصدرِي مُصْفَحٌ للموت نَهْدٌ
إذا ضاقَتْ عن الموْتِ الصُّدُور

Huzeyfe hadîsinde: dedi ki: (Kalpler dörttür: **فقلْبٌ أغلفُ**; işte o kâfirin kalbidir. Ve **قلبٌ مَنكوسٌ**; işte o, imandan sonra küfre dönmüş kalptir. Ve **قلبٌ أَجْرَدٌ**; kandil gibi parlar; işte o müminin kalbidir. Ve **قلب مُصْفح**; onda nifak ve iman toplanmıştır; imanın ondaki misali, tatlı suyun beslediği bir ot gibidir; nifakın ondaki misali, irin ve kanın beslediği bir yara gibidir; hangisi galip gelirse o (üstün)dür.) Şemmer, kendi hattıyla okuduğumda dedi: **القلب المُصْفَح**; Hâlid’in, onun **المُضْجع** (içinde kin bulunan), dinin hâlis olmayanı olduğunu iddia etti. İbn Büzurc dedi: **المُصفَح**: ters çevrilmiş olandır. Denir: kılıcı çevirdim ve onu **أَصْفَحْتُه** ve onu **صابَيْتُه**. Öyleyse **المُصفَحُ** ve **المُصابَى**: onunla vurulduğunda sınırından saptırılan; kınına sokmak istediklerinde eğilen (kılıç)tır. Dedi: Ebû Amr ve başkaları dedi: onu kılıçla **مُصْفَحاً** vurdu: onu eninden vurduğunda. Tırimmâh dedi:
فلمَّا تناهتْ وهي عَجْلَى كأنها
على حَرْفِ سيفٍ حَدُّه غير مُصْفَح
Dedi: bazısı dedi: **المُصْفَح**: sayfaları olan geniştir; tek bir yüz üzere doğrulmamış; başlardan **المُصْفَح** gibi: onun yanları vardır. Dedim: bende **القلب المُصْفَح** hakkında olan, manasının iki **صَفْح**’ı yani iki yüzü olan (kalp) olduğudur: küfür ehline bir yüzle, müminlere bir yüzle karşılaşır. Ve her şeyin **صَفْح**’ı: yüzü ve tarafıdır; bu, diğer hadisin manasıdır: (Erkeklerin en şerlisi iki yüzlü olandır; bunlara bir yüzle, şunlara bir yüzle gelir) ve o münafıktır. Ve denir: falan benden **صَفَحَ**: yani yüzüyle yüz çevirdi ve bana ensesinin yüzünü döndürdü. Ebû’l-Heysem okudu:
يَصْفَحُ للقِنَّة وجهاً جَأْبا
صَفْحَ ذِرَاعَيْه لِعَظْمٍ كَلْبَا
Dedi: ipi, bükücüsü bükünce enine getirdi de iki yüzü oldu; o **مَصْفُوحٌ** yani geniştir. Ve “**صَفْح ذراعيه**” sözü: köpeğin, bir kemiğe (yahut) yere çaktığı bir damara iki kolunu yayması gibi; onu iki koluyla bastırır, onu kemirir. Ve **كلباً**’ı tefsir üzere nasbetti. Dedi: boynun **صَفْحَتا العُنُق**’u: iki tarafıdır. Ve yaprağın **صَفْحَتا الوَرَق**’ı: üzerine yazılan iki yüzüdür. Böylece Huzeyfe, kâfirlere bir yüzle, iman ehline başka bir yüzle gelen münafığın kalbini iki yüzlü kıldı. Hâricîlerden bir adam dedi: (Sizi, kılıçlarla, **غير مُصْفَحات** olarak mutlaka vuracağız) yani: sizi onun keskin tarafıyla vururuz, eninden değil. Şair dedi:
تُحَيْتَ مناطِ القُرْط من غير مُصْفَحٍ
أجاد به خَدّ المُقَلَّد ضَارِبُه
Ve denir: falan bana bir ihtiyaçla geldi de onu ondan **أصفَحْتُه** **إصفَاحاً**: onu istedi de ona engel olduğunda. Ve **المُصَفَّحَات**: geniş kılıçlardır; onlar **الصَّفائحُ**tir; bir tanesi **صفيحة**. Lebîd, bulutu vasfederek dedi:
كأنَّ مُصفَّحَاتٍ في ذُراه
وأَنْوَاحاً عَلَيهن المآلي
Bulut karanlığında şimşeği geniş kılıçlara benzetti; **الصَّفائح**’in teki **صفيحة**’dir. Ve geniş taşlara da **صفائح** denir; bir tanesi **صَفيحَة** ve **صفيح**. Lebîd dedi:
وصَفَائِحاً صُمّاً روا سِيها
يُسَدِّدْن الغُضونا
Ve onlar **الصُّفَّاح** da (denir); bir tanesi **صُفَّاحة**. Bundan Nâbiga’nın sözü:
ويُوقِدْن بالصُّفَّاحِ نار الحُباحِبِ
Allah جلّ وعزّ’ün sözüne gelince: ( حَكِيمٌ أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ? لذِّكْرَ صَفْحاً أَن كُنتُمْ قَوْماً ) (الزّخرف: 5): mana, küfrünüzde nefislerinize israfınız sebebiyle sizi hatırlatmaktan yüz çevirelim mi, bir yüz çevirme olarak? Denir: falandan **صَفَح**: yani ondan yüz çevirdi, arkasını dönerek. Bundan, Kuseyyir’in, kendisinden yüz çeviren bir kadını vasfeden sözü:
صفُوحاً فما تَلْقاك إلا بَخيلَةً
فَمَنْ مَلّ منها ذلك الوصل مَلَّتِ
Allah جلّ وعزّ’ün sıfatlarından **الصَّفوح** ise manası: affedici olandır. Denir: falanın günahından **صَفَحْتُ**: yani ondan yüz çevirdim de onunla onu muaheze etmedim. Dedim: kadının niteliğinde **الصَّفُوحُ**: yüz çeviren, geri duran, terk edendir; Allah’ın sıfatında **الصَّفُوحُ**: kulunun günahını bağışlayan; onu cezalandırmaktan yüz çeviren, kerem olarak. Böylece ikisinden biri ötekinin zıddıdır. Ve (الزّخرف: 5)’teki “**صَفْحاً**” lafzı masdar üzere nasbedilmiştir; çünkü (الزّخرف: 5)’teki sözün manası: sizden yüz çevirelim ve **نصفح** (yüz çevirelim) midir? Ve **ضَرْبُ الذِّكْر**: onu geri çevirmek ve onu engellemektir. Ve “şundan **أضرب** etti” yani ondan vazgeçti ve onu terk etti. Leys dedi: mushafın yaprağını **صفَحْتُ** **صَفْحاً**; ve kavmi **صَفَحْتُ**: onları birer birer arz ettiğinde. Ve kavmin yüzlerini **تَصَفَّحْتُ**: yüzlerine dikkatle baktığında; güzelliklerine ve suretlerine bakar, hallerini tanırsın. Dedi: develerden **الصُّفَّاح**: hörgüçleri büyüyenlerdir; sanki devenin hörgücü onun sırtını kaplar. Çoğulu **صُفَّاحات** ve **صَفَافِيح**. Ebû Ubeyd: meysir oklarının adlarından **المُصْفَحُ** ve **المُعَلَّى**. Ebû Ubeyd dedi; Ebû Zeyd dedi: adam, başkasına her ne içecek olursa olsun ve ne zaman olursa olsun içirdiğinde: “adamı **صَفَحْتُ** **أصْفَحُه** **صَفْحاً**” der. Dedi: adamı **صَفَحْتُ** ve onu **أصْفَحْتُ**: ikisi de, senden istedi de sen ona engel olduğunda. Hadiste: (Erkeklere tesbih, kadınlara **التَّصْفِيحُ**) ve **التَّصْفِيق** diye de rivayet edilir; ikisinin manası birdir. Denir: iki eliyle **صَفَّح** ve **صَفَّق**. Ve Lebîd’in bulut sıfatındaki beytini rivayet etti:
كأنَّ مُصَفِّحَاتٍ في ذُرَاه
**المُصَفِّحَاتِ**’ı, matemde elleriyle çırpan kadınlar kıldı; gök gürültüsünün sesini onların çırpmasına benzetti. Kim “**مُصَفَّحَات**” diye rivayet ederse, geniş kılıçları kastetmiştir; şimşeğin parıltısını onların parıltısına benzetti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصَّافح**: yavrusunu kaybedip memesi çekilmiş ve sütü gitmiş dişi devedir; **صَفَحت** **صُفُوحاً**. Adam, adamla musafaha eder: avucunun **صُفْح**’ını onun avucunun **صُفْح**’ına koyduğunda; iki avuçlarının **صُفْحا**’sı: iki yüzleridir. Ve **صفْحٌ**: **كَلْب بن وَبْرَة**’den bir adam adıdır; Araplar yanında bilinen bir hadisi vardır. Ve **صِفَاحُ نَعْمَانَ**: bu dağa bitişen ve ona rastlayan dağlardır. Ve **نَعْمانُ**: Mekke ile Tâif arasında bir dağdır. Ebû Zeyd: başlardan: **المُصَفَح**; o, başının iki yanı silinmiş, alnı kabarıp çıkmış ve **قَمَحْدُوَتُه** görünmüş olandır. Ve **الأَرْأَسُ** **المُصْفَح** gibidir; **رؤاسِي** denmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: alnında **صَفَحٌ** vardır: yani aşırı bir en. Dedi: **ناقَةٌ مُصَفَّحَةٌ** ve **مُصَرَّاةٌ** ve **مُصَوَّاة** ve **مُصَرّبَةٌ**: bir manadadır.

**فحص** : Leys dedi: **الفَحْصُ**: her şeyin arasından şiddetli arayıştır. Dersin: falandan **فَحَصْتُ**; ve halinin özünü bileyim diye işinden **فَحَصْتُ**. Ve tavuk, toprakta iki ayağı ve iki kanadıyla **تَفْحَص** eder; kendisi için, yumurtlayacağı yahut içinde çömeleceği bir **أُفْحُوصةً** edinir. **أَفاحيصُ القَطَا**: içinde yavruladıkları yerlerdir. Bundan, Ebû Bekir’in sözü türetildi: “başların ortalarından **فحَصُوا**” yani onları, **أفاحِيص القَطَا** gibi yaptılar. Bundan, merfû hadis: (Kim Allah için bir mescid bina ederse, bir **مَفْحَص قَطَاةٍ** kadar bile olsa, Allah ona cennette bir ev bina eder.) Ve **مَفْحَصُ القطاة**: yerden, içinde yavruladığı yerdir. Ve yağmur, şiddetli **غَبْيَتِه**’nin vuruşu sertleştiğinde çakılı **يفحصُ** eder: çakılı çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır. Ve yağmurun **غَبْيَةُ**’si: sağanakla gelen şiddetli itişidir. Ve denir: aralarında **فِحاصٌ** vardır: yani düşmanlık. Ve falan beni **فاحَصَني** **فِحَاصاً**: sanki ikisinden her biri, arkadaşının ayıbını ve sırrını ortaya çıkarmak için **يَفْحَصُ** eder. Ve falan benim **فَحِيصي** ve **مُفَاحِصِي**: bir manadadır.

**حفص** : Leys dedi: tavuğa “**أُمّ حَفْصَة**” künyesi verilir; aslanın yavrusu **حَفْصاً** diye adlandırılır. İbn Şümeyl, Halîl’den rivayet etti: dedi ki: aslanın yavrusu **حَفْصا** diye adlandırılır. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yırtıcı hayvanın kendisidir de. Ve **الزَّبِيلُ** **حَفْصاً** diye adlandırılır. Çoğulu **أحْفاصٌ**; o, **المِحْفَصَةُ** da (denir).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو لونٌ أبيضُ مُشربٌ حمرةً. وأتانٌ صحراءُ: في لونها صُحْرة، وهي كُهبةٌ في بياضٍ وسواد. ويقال: اصحارَّ النّبتُ، إذا هَاج؛ وذلك أنَّ لونَهُ يتغيَّر ويختلط.
(صحف) الصاد والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انبساطٍ في شيءٍ وسَعَةٍ. يقال إنَّ الصَّحِيفَ: وجهُ الأرضِ. والصَّحِيفة: بَشَرَةُ وجهِ الرجل. قال البَعِيث:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
ومن الباب الصَّحيفة، وهي التي يُكتَب فيها، والجمع صحائف، والصُّحفُ أيضاً، كأنَّه جمع صحيف. قال:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
والصَّحْفَة: القَصْعة المُسْلنطِحَة. وقال الشَّيبانيّ: الصِّحاف مَناقِعُ صغارٌ تُتَّخَذ للماء، الجمع صُحُف.
(صحل) الصاد والحاء واللام كلمة، وهي بَحَحٌ في الصَّوت. يقال  للأَبحِّ الأصحل، والمصدر الصَّحَل، وهو صَحِلٌ، قال الأعشى:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *
(صحم) الصاد والحاء والميم أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ. فالأَصْحَم: الأغبر إلى السَّواد. وبلدةٌ صَحْمَاءُ: مُغْبَرَّة. واصحامَّت البَقْلة: اخضارَّت. وإنَّما قيل لها ذاك لأنَّها إذا رَوِيت فكأنها سوداء. ولذلك يقال: إدْهامَّتْ.
(صحن) الصاد والحاء والنون أُصَيلٌ يدلُّ على اتّساعٍ في شيء. من ذلك الصَّحْن: وَسْطُ الدَّارِ. ويقولون: جَوْبَة تنجاب في الحَرَّة. وبذلك شُبِّه العُسُّ العظيم فقيل له صَحْن.
ومما شَذَّ عن الباب قولهم: صَحَنْتُ بينَ القومِ، إذا أصلحتَ بينهم. وربَّما قالوا صحنتُهُ شيئاً، إذا أعطيتَهُ. ويقولون: صَحَنَه صَحَناتٍ، أي ضَرَبَه. ضَرَباتٍ. وناقةٌ صَحُونٌ، أي رَمُوح.
(صحو) الصاد والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشاف شيءٍ. من ذلك الصَّحْو: خِلاف السُّكْر. يقال صحا يصحو السَّكْرانُ فهو صاحٍ. ومن الباب: أَصْحَت السَّماءُ فهي مُصْحِيَة. وروي عن أبي حاتم قال: العامّة تظنُّ أنَّ الصَّحو لا يكون إلاَّ ذهابَ الغَيم، وليس كذلك، إنَّما *الصحو ذَهاب البَرْدِ، وتفرُّقُ الغَيم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل المِصحاةُ، كالجام يُشرَبُ فيه.
(صحب) الصاد والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مقارَنة([4]) شيءٍ ومقاربته. من ذلك الصَّاحب والجمع الصَّحْب، كما يقال راكبٌ ورَكْبٌ. ومن الباب: أصحب فلانٌ، إِذا انقاد. وأَصْحَبَ الرَّجُل، إذا بلغَ ابنُهُ. وكلُّ شيءٍ لاءم شيئاً فقد استصحبه. ويقال للأديم إِذا تُرِكَ عليه شَعَرُه مُصْحَبٌ. ويقال أَصحبَ الماءُ، إذا علاهُ الطُّحْلَب.
---------------------ـ
([1]) صحرة بحرة بالتركيب، كما ضبط في المجمل. وقال في اللسان: "وهي غير مجراة.  وقيل لم يجريا لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً". ويقال أيضاً بالتنوين فيهما، كما في اللسان والقاموس. وبضم أولهما أيضاً في لغة.
([2]) ديوان أبي ذؤيب 92 واللسان (صحر).
([3]) البيت من قصيدة للأعشى في ديوانه 159. وهو بتمامه:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) في الأصل: "مقاربة" فيكون ما بعده تكراراً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**صحر**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yerden açıklık (meydana çıkış), diğeri renklerden bir renktir.
Birincisi: **الصحراء**: yerin boşluğu (açık alanı). Ve denilir: **أصحر** kavim, eğer açığa çıktılarsa. Ve babdandır onların sözü: **لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ**([1]), eğer seninle onun arasında bir örtü yoksa. Ve **الصُّحْرة**: Ebû Züeyb’in sözüne göre çöl,
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])Diğer asıl: **الصُّحْرة**’dir; o, kızıllıkla karışık beyaz bir renktir. Ve **أتانٌ صحراءُ**: renginde **صُحْرة** vardır; o, beyazlık ve siyahlık içinde bir **كُهبة**’dir. Ve denilir: **اصحارَّ** bitki, eğer coştuysa (kuruyup sarardıysa); bu, onun renginin değişmesi ve karışması sebebiyledir.
(**صحف**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve genişliğe delâlet eder. Denilir ki **الصَّحِيفَ**: yerin yüzüdür. Ve **الصَّحِيفة**: adamın yüzünün derisidir. **البَعِيث** dedi:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
Ve babdandır **الصَّحيفة**; o, kendisinde yazı yazılan şeydir; çoğulu **صحائف**’tir; ve **الصُّحفُ** da (vardır), sanki **صحيف**’in çoğuludur. Dedi:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
Ve **الصَّحْفَة**: düzleşmiş (yayvan) çanaktır. Ve **الشَّيبانيّ** dedi: **الصِّحاف** su için edinilen küçük su birikintileridir; çoğul **صُحُف**.
(**صحل**) **الصاد** ve **الحاء** ve **اللام** bir kelimedir; o, seste boğukluktur. Denilir: boğuk sesliye **الأصحل**; mastar **الصَّحَل**’dir; ve o **صَحِلٌ**’dir. **الأعشى** dedi:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *
(**صحم**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الميم** sahih bir küçük asıldır; bir renge delâlet eder. Şu hâlde **الأَصْحَم**: siyahlığa doğru tozlu (boz) olandır. Ve **بلدةٌ صَحْمَاءُ**: tozludur. Ve **اصحامَّت** ot: yeşerdi. Ancak ona bu denilmiştir; çünkü o sulanınca sanki siyah olur. Bundan dolayı denilir: **إدْهامَّتْ**.
(**صحن**) **الصاد** ve **الحاء** ve **النون** bir küçük asıldır; bir şeyde genişliğe delâlet eder. Bundan: **الصَّحْن**: evin ortasıdır. Ve derler: sıcakta **جَوْبَة** (çukur) **تنجاب** (açılır) **في الحَرَّة**. Bununla büyük **العُسّ** benzetildi de ona **صَحْن** denildi.
Ve babdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **صَحَنْتُ** kavim arasında, eğer aralarını düzelttiysen. Ve belki derler: **صحنتُهُ** bir şey, eğer ona verdiysen. Ve derler: **صَحَنَه** **صَحَناتٍ**; yani onu dövdü; darbeler (gibi). Ve **ناقةٌ صَحُونٌ**: yani atıcı (tekmeleyici).
(**صحو**) **الصاد** ve **الحاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Bundan: **الصَّحْو**: sarhoşluğun zıddıdır. Denilir: **صحا يصحو** sarhoş; o hâlde o **صاحٍ**’dır. Ve babdandır: **أَصْحَت** gök; o hâlde o **مُصْحِيَة**’dir. Ebû Hâtim’den rivayet olundu; dedi: avam zanneder ki **الصَّحو** ancak bulutun gitmesi olur; öyle değildir; ancak **الصحو** soğuğun gitmesi ve bulutun dağılmasıdır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir **المِصحاةُ**; içinde içilen kâse gibi.
(**صحب**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الباء** bir tek asıldır; bir şeyin bir şeye eşlik etmesine([4]) ve ona yaklaşmasına delâlet eder. Bundan: **الصَّاحب** ve çoğulu **الصَّحْب**; nitekim **راكبٌ** ve **رَكْبٌ** denildiği gibi. Ve babdandır: **أصحب** falan, eğer boyun eğdiyse. Ve **أَصْحَبَ** adam, eğer oğlu ergenliğe ulaştıysa. Ve her şey bir şeye uyum sağladıysa, muhakkak onu **استصحبه**. Ve deriye, eğer üzerinde kılı bırakıldıysa, **مُصْحَبٌ** denilir. Ve denilir: **أَصحبَ** su, eğer üzerine yosun yükseldiyse.
---------------------ـ
([1]) **صحرة بحرة** terkib ile; **المجمل**’de ضبط edildiği gibi. Ve **اللسان**’da dedi: “Ve o, i‘râb almayan (gayr-i mu‘rab)dır. Ve denildi ki ikisi i‘râb almadı; çünkü ikisi iki isimdir, tek bir isim kılındı.” Ve ikisinde tenvin ile de denilir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi. Ve bir dilde ikisinin evvelini zamme ile de (söylenir).
([2]) Ebû Züeyb divanı 92 ve **اللسان** (**صحر**).
([3]) Beyit, **الأعشى**’nın divanında 159’daki bir kasidedendir. Ve onun tamamı:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) Asılda: “**مقاربة**”; böyle olunca ondan sonrası tekrar olur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصحيفة: المبسوط من الشيء، كصحيفة الوجه، والصحيفة: التي يكتب فيها، وجمعها: صحائف وصحف. قال تعالى: ﴿صحف إبراهيم وموسى﴾ [الأعلى/19]، ﴿يتلو صحفا مطهرة * فيها كتب قيمة﴾ [البينة/2 - 3]، قيل: أريد بها القرآن، وجعله صحفا فيها كتب من أجل تضمنه لزيادة ما في كتب الله المتقدمة. والمصحف: ما جعل جامعا للصحف المكتوبة، وجمعه: مصاحف، والتصحيف: قراءة المصحف وروايته على غير ما هو لاشتباه حروفه، والصحفة مثل قصعة عريضة.

##### Türkçe

- **الصحيفة**: şeyden yayılmış olan; **صحيفة الوجه** gibi. Ve **الصحيفة**: içine yazılan şeydir; çoğulu: **صحائف** ve **صحف**. Yüce Allah dedi ki: ﴿صحف إبراهيم وموسى﴾ [الأعلى/19]، ﴿يتلو صحفا مطهرة * فيها كتب قيمة﴾ [البينة/2 - 3]. Denildi ki: bununla Kur’an kastedilmiştir; ve onu, Allah’ın önceki kitaplarında olanın fazlasını içermesi sebebiyle, içinde kitaplar bulunan sahifeler kıldı. Ve **المصحف**: yazılmış sahifeler için toplayıcı kılınmış olan şeydir; çoğulu: **مصاحف**. Ve **التصحيف**: harflerinin birbirine benzemesi sebebiyle, mushafı, olduğu şeyin dışında bir şekilde okumak ve onu rivayet etmektir. Ve **الصحفة** geniş bir çanak gibidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ح ف
معه صحيفة وصحف وصحائف وهي قطعة من جلد أو قرطاس يكتب فيه وهو صحفي وصحاف‏.‏
وهو لحانة مصحف‏.‏
وصحف الكلمة‏.‏
ووجهه كورقة المصحف‏.‏
قال الراعي‏:‏ تقلّب خدّين كالمصحفي - ن خطهما واضح أ‏.‏
هر وتقول‏:‏ صحائف الكتب خير من صحاف الذهب‏.‏
والصحفة‏:‏ القصعة المسلنطحة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صن صحيفة وجهك وهي بشرته‏.‏

##### Türkçe

ص ح ف
Onunla birlikte **صحيفة** ve **صحف** ve **صحائف** vardır; o, içine yazı yazılan deri yahut kâğıttan bir parçadır; ve o **صحفي** ve **صحاف**dır.
Ve o, **مصحف**ın **لحانة**sidir.
Ve **صحف** kelimeyi.
Ve onun yüzü, **المصحف**ın yaprağı gibidir.
Çoban dedi ki:
“**كالمصحفي** gibi iki yanağı çevirir — **ن** onların çizgisi açıktır **أ**.”
Ve sen dersin ki: **صحائف** kitapların, altının **صحاف**larından daha hayırlıdır.
Ve **الصحفة**: yayvanlaşmış çanak.
Mecazdan olarak: yüzünün **صحيفة**sini yap; o, onun derisidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصحيفة: التي يكتب فيها، والجمع صَحائفُ وصُحُفٌ وصُحْفٌ. وفي التنزيل: إن هذا لفي الصُّحُفِ الأُولى صُحُفِ إبراهيم وموسى؛ يعني الكتب المنزلة عليهما، صلوات اللّه على نبينا وعليهما؛ قال سيبويه: أَما صَحائِفُ فعلى بابه وصُحُفٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل هذا قليل، وإنما شبّهوه بقَلِيبٍ وقُلُبٍ وقَضِيبٍ وقُضُبٍ كأَنهم جمعوا صَحِيفاً حين علموا أَن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرةٍ وحِفارٍ حين أَجْروها مُجْرى جُمْدٍ وجِماد. قال الأَزهري: الصُّحُفُ جمع الصحيفة من النوادر وهو أَن تَجْمع فَعِيلةً على فُعُل، قال: ومثله سَفينة وسُفُنٌ، قال: وكان قياسهما صَحائف وسفائِنَ. وصَحِيفةُ الوجْه: بَشَرَةُ جلده، وقيل: هي ما أَقبل عليك منه، والجمع صَحِيفٌ؛ وقوله:
إذا بَدا منْ وجْهِك الصَّحيفُ
يجوز أَن يكون جمع صحيفة التي هي بشرة جلده، ويجوز أَن يكون أَراد بالصحيف الصحيفة. والصَّحيف: وجْه الأَرض؛ قال:
بل مَهْمَه مُنْجَرِد الصَّحيفِ
وكلاهما على التشبيه بالصحيفة التي يكتب فيها.
والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ: الجامع للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْنِ كأَنه أُصْحِفَ، والكسر والفتح فيه لغة، قال أَبو عبيد: تميم تكسرها وقيس تضمها، ولم يذكر من يفتحها ولا أَنها تفتح إنما ذلك عن اللحياني عن الكسائي، قال الأَزهري: وإنما سمي المصحف مصحفاً لأَنه أُصحِف أَي جعل جامعاً للصحف المكتوبة بين الدفتين، قال الفراء: يقال مُصْحَفٌ ومِصْحَفٌ كما يقال مُطْرَفٌ ومِطْرَفٌ؛ قال: وقوله مُصْحف من أُصْحِفَ أَي جُمِعَتْ فيه الصحف وأُطْرِفَ جُعِلَ في طَرَفَيْه العَلَمان، استثقلت العرب الضمة في حروف فكسرت الميم، وأَصلها الضمّ، فمن ضَمَّ جاء به على أَصله، ومن كسره فلاستثقاله الضِمة، وكذلك قالوا في المُغْزَل مِغْزَلا، والأَصل مُغْزَلٌ من أُغْزِلَ أَي أُديرَ وفُتِلَ، والمُخْدَعِ والمُجْسَدِ؛ قال أَبو زيد: تميم تقول المِغْزلُ والمِطْرفُ والمِصْحَفُ، وقيس تقول المُطْرَفُ والمُغْزَلُ والمُصْحَفُ. قال الجوهري: أُصحِف جمعت فيه الصُّحُف، وأُطْرِفَ جُعِل في طرفيه علمان، وأُجْسِدَ أَي أُلْزِقَ بالجَسد. قال ابن بري: صوابه أُلْصِقَ بالجِسادِ وهو الزَّعْفرانُ.
وقال الجوهري: والصحيفة الكتاب. وفي الحديث: أَنه كتب لعُيَيْنَةَ بن حِصنٍ كتاباً فلما أَخذه قال: يا محمد، أَتُراني حامِلاً إلى قومي كتاباً كصحيفة المُتَلَمِّس؟ الصحيفة: الكتاب، والمتلمس: شاعر معروف واسمه عبد المَسيح بن جَرير، وكان قدم هو وطرَفةُ الشاعر على الملك عمرو بنِ هِنْدٍ، فنقم عليهما أَمراً فكتب لهما كتابين إلى عامله بالبحرين يأْمُرُه بقتلهما، وقال: إني قد كتبت لكما بجائزة، فاجتازا بالحيرة فأَعطى المتلمسُ صحيفته صبيّاً فقرأَها فإذا فيها يأْمر عامِلَه بقتله، فأَلقاها في الماء ومضى إلى الشام، وقال لطرفة: افعل مثل فعلي فإن صحيفتك مثل صحيفتي، فأَبى عليه ومضى إلى عامله فقتله، فضُرب بهما المثل.
والمُصَحِّف والصَّحَفيُّ: الذي يَرْوي الخَطَأَ عن قراءة الصحف بأَشْباه الحروفِ، مُوَلَّدة
(* في القاموس: الصَّحَفِيُّ الذي يخطئ في قراءة
الصحف.).
والصَّحْفة: كالقَصْعةِ، وقال ابن سيده: شِبه قَصْعة مُسْلَنْطِحةٍ عريضة وهي تُشْبِع الخمسةَ ونحوهم، والجمع صِحافٌ. وفي التنزيل: يُطاف عليهم بِصِحافٍ من ذهب؛ وأَنشد:
والمَكاكِيكُ والصِّحافُ من الفِضْـ
ـضَةِ والضَّامِراتُ تَحْتَ الرِّحالِ
والصُّحَيْفَةُ أَقلّ منها، وهي تُشْبِعُ الرجلَ، وكأَنه مصغّر لا مكَبَّر له. قال الكسائي: أَعظم القِصاعِ الجَفْنَةُ، ثم القَصْعةُ تليها تشبع العشرة، ثم الصحْفَةُ تشبع الخَمسة ونحوهم، ثم المِئْكلةُ تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصُّحَيْفَةُ تشبع الرجل. وفي الحديث: لا تَسْأَلِ المرأَةُ طلاقَ أُخْتِها لِتَسْتَفْرِغَ ما في صَحْفَتِها، هو من ذلك، وهذا مثل يريد به الاستِئْثارَ عليها بحَظِّها فتكونُ كمن استفرغَ صَحفة غيره وقَلَب ما في إنائه.
والتَّصْحِيفُ: الخَطَأُ في الصَّحِيفةِ.

##### Türkçe

**الصحيفة**: içine yazılan şey; çoğulu **صَحائفُ** ve **صُحُفٌ** ve **صُحْفٌ**. Ve
tenzilde: “Şüphesiz bu, elbette önceki **الصُّحُفِ**’tadır; İbrahim ve Musa’nın **صُحُفِ**’u”; yani
onlara indirilen kitaplar, Allah’ın salâtları nebîmizin ve onların üzerine olsun; Sîbeveyh dedi: **صَحائِفُ** ise
kendi babı üzerinedir; **صُحُفٌ** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bu gibi yerde **فُعُل** azdır; ancak
onu **قَلِيبٍ** ve **قُلُبٍ** ve **قَضِيبٍ** ve **قُضُبٍ** ile benzettiler; sanki onlar **صَحِيفاً**’ı cem‘ ettiler, (çünkü) bildiler ki
**الهاء** gidicidir; onu **حفرةٍ** ve **حِفارٍ** ile benzettiler; onları **جُمْدٍ**
ve **جِماد** yürütmesi gibi yürüttükleri vakit. Ezherî dedi: **الصُّحُفُ**,
**الصحيفة**’nin cem‘idir; nadirlerdendir; o da şudur: **فَعِيلة**’yi **فُعُل** üzerine cem‘ etmen; dedi:
bunun misli **سَفينة** ve **سُفُنٌ**’dür; dedi: ikisinin kıyası **صَحائف**
ve **سفائِنَ** idi. Ve **صَحِيفةُ الوجْه**: derisinin beşeresi; ve denildi: ondan sana yönelen şeydir;
çoğulu **صَحِيفٌ**; ve onun sözü:
إذا بَدا منْ وجْهِك الصَّحيفُ
caizdir ki, derisinin beşeresi olan **صحيفة**’nin cem‘i olsun; ve caizdir ki
**الصحيف** ile **الصحيفة**’yi murad etmiş olsun. Ve **الصَّحيف**: yerin yüzü; dedi:
بل مَهْمَه مُنْجَرِد الصَّحيفِ
ve ikisi de, içine yazılan **الصحيفة**’ye benzetme üzerinedir.

Ve **المُصْحَفُ** ve **المِصْحَفُ**: iki kapak arasında yazılmış **الصُّحُف**’u toplayan;
sanki **أُصْحِفَ** edilmiştir; onda kesre ve fetha bir lugattır. Ebû Ubeyd dedi: Temîm onu kesreler, Kays
onu dammeler; onu fetha eden kimseyi zikretmedi ve onun fetha edildiğini de (zikretmedi); ancak bu,
Lihyânî’den Kisâî’den (rivayet)dir. Ezherî dedi: **المصحف** ancak **مصحف** diye adlandırıldı; çünkü o
**أُصحِف** edildi; yani iki kapak arasında yazılmış sahifeler için toplayıcı kılındı. Ferrâ dedi:
**مُصْحَفٌ** ve **مِصْحَفٌ** denir; nasıl ki **مُطْرَفٌ** ve **مِطْرَفٌ** denir; dedi: ve onun sözü
**مُصْحف** (şuradandır): **أُصْحِفَ**; yani sahifeler onda toplandı; ve **أُطْرِفَ**: iki ucunda iki alâmet kılındı.
Araplar dammeyi harflerde ağır saydılar da mîm’i kesrelediler; aslı dammedir; kim damme ederse onu
aslı üzere getirir; kim kesrelerse dammeyi ağır saydığı içindir. Ve bunun gibi **المُغْزَل** hakkında
**مِغْزَلا** dediler; asıl **مُغْزَلٌ**dür; **أُغْزِلَ**’dendir; yani döndürüldü ve büküldü; ve **المُخْدَعِ**
ve **المُجْسَدِ** (hakkında da). Ebû Zeyd dedi: Temîm **المِغْزلُ** ve **المِطْرفُ** ve **المِصْحَفُ** der;
Kays ise **المُطْرَفُ** ve **المُغْزَلُ** ve **المُصْحَفُ** der. Cevherî dedi: **أُصحِف**: içine **الصُّحُف** toplandı;
ve **أُطْرِفَ**: iki ucunda iki alâmet kılındı; ve **أُجْسِدَ**: yani cesede yapıştırıldı. İbn Berrî dedi:
onun doğrusu “**أُلْصِقَ بالجِسادِ**”dır; o da **الزَّعْفرانُ**’dır.

Cevherî dedi: ve **الصحيفة** kitap(tır). Hadiste: **عُيَيْنَةَ بن حِصنٍ** için bir kitap yazdı; onu alınca dedi:
“Ey Muhammed, beni kavmime **صحيفة المُتَلَمِّس** gibi bir kitap taşıyor mu görüyorsun?” **الصحيفة**: kitap;
ve **المتلمس**: bilinen bir şairdir; adı **عبد المسيح بن جَرير**’dir. Ve o ve şair **طرَفةُ**,
kral **عمرو بنِ هِنْدٍ**’e gelmişti; onlara bir işten dolayı öfkelendi de, Bahreyn’deki âmiline iki kitap yazdı,
onları öldürmesini emrediyordu; ve dedi: “Şüphesiz ben size bir mükâfat yazdım.” Hîre’den geçtiler;
**المتلمسُ** sahifesini bir çocuğa verdi de o onu okudu; bir de baktı ki içinde âmiline onu öldürmesini emrediyor;
onu suya attı ve Şam’a gitti. Ve **لطرفة**’ye dedi: “Benim yaptığım gibi yap; çünkü senin sahifen benim sahifem gibidir.”
O ise bunu reddetti ve âmiline gitti; o da onu öldürdü; böylece ikisiyle mesel vuruldu.

Ve **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفيُّ**: sahifeleri okumaktan, harflerin benzerleriyle, hatayı rivayet eden kimse;
müvelled.
(* **القاموس**’ta: **الصَّحَفِيُّ** sahifeleri okumada hata eden kimsedir.)

Ve **الصَّحْفة**: **القَصْعةِ** gibi. İbn Sîde dedi: geniş, yayvan bir **قَصْعة** benzeridir;
beş kişiyi ve onların benzerini doyurur; çoğulu **صِحافٌ**. Ve tenzilde: “Onların üzerine altından **بِصِحافٍ** dolaştırılır.”
Ve inşad etti:
والمَكاكِيكُ والصِّحافُ من الفِضْـ
ـضَةِ والضَّامِراتُ تَحْتَ الرِّحالِ
Ve **الصُّحَيْفَةُ** ondan daha küçüktür; erkeği doyurur; sanki büyüğü olmayan bir küçültmedir. Kisâî dedi:
**القِصاعِ**’ın en büyüğü **الجَفْنَةُ**’dir; sonra onu izleyen **القَصْعةُ** on kişiyi doyurur; sonra **الصحْفَةُ**
beş kişiyi ve onların benzerini doyurur; sonra **المِئْكلةُ** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفَةُ**
erkeği doyurur. Hadiste: “Kadın, kızkardeşinin boşanmasını istemesin; **صَحْفَتِها**’nda olanı boşaltmak için.”
Bu ondandır; bu bir meseldir; onunla, onun payı üzerinde tek başına kalmayı murad eder; böylece, başkasının
**صَحفة**’sini boşaltmış ve kabındaki şeyi devirmiş kimse gibi olur.

Ve **التَّصْحِيفُ**: **الصَّحِيفةِ**’de hata.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ح ف * * الصَّحْفَةُ * كالقصعة والجمع * صِحافٌ * قال الكسائي أعظم القصاع الجفنة ثم القصعة تليها تُشبع العشرة ثم الصحفة تُشبع الخمسة ثم المئكلة تُشبع الرجلين والثلاثة ثم * الصُّحَيْفةُ * تُشبع الرجل والصحيفة الكتاب والجمع * صُحُفٌ * و * صَحائِفُ * و * المُصْحَفُ * بضم الميم وكسرها وأصله الضم لأنه مأخوذ من * أُصْحِفَ * أي جمعت فيه الصحف

##### Türkçe

* ص ح ف * * **الصَّحْفَةُ** * çanak gibi; çoğulu * **صِحافٌ** *. el-Kisâî dedi: çanakların en büyüğü **الجفنة**’dir, sonra **القصعة**; onu izler, onu on kişi doyurur; sonra **الصحفة**; beş kişiyi doyurur; sonra **المئكلة**; iki ve üç kişiyi doyurur; sonra * **الصُّحَيْفةُ** *; bir kişiyi doyurur. Ve **الصحيفة** kitaptır; çoğulu * **صُحُفٌ** * ve * **صَحائِفُ** *. Ve **المُصْحَفُ**; **الميم**’in dammesiyle ve kesresiyle; aslı dammedir; çünkü o, * **أُصْحِفَ** *’den alınmıştır; yani onda sahifeler toplandı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصحفة: م معروفة، والجمع: صحاف، قال الأعشى:
  والمكاكيك والصحاف من الفض                      ة والضامرات تحت الرجـال وقال ابن سيدة: الصفحة: شبه قصعة مسلنطحة عريضة، وهي تشبع الخمسة ونحوهم، وفي التنزيل:  يطاف عليهم بصحاف من ذهب  . وقال الكسائي: أعظم القصاع الجفنة، ثم القصعة تليها، تشبع العشرة، ثم الصحفة تشبع الخمسة، ثم المئكلة تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصحيفة، مصغرا، تشبع الرجل، هذا نص الكسائي، وقال غيره في الأخير: وكأنه مصغر لا مكبر لهز والصحيفة: الكتاب، ج: صحائف علي القياس، وصحف، ككتب، ويخفف أيضا، وهو نادر، قال الليث: لأن فعيلة لا تجمع علي فعل، قال سيبويه: أما صحائف فعلي بابه، وصحف داخل عليه، لأن فعلا في مثل هذا قليل، وإنما شبهوه بقليب وقلب، وقضيب وقضب، كأنهم جمعوا صحيفا حين علموا أن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرة وحفار، حين أجروها مجرى جمد وجماد، قال الأزهري: ومثله في الندرة، سفينة وسفن، والقياس: سفائن. والصحيف، كأمير: وجه الأرض، وهو مجاز علي التشبيه بما يكتب فيه، قال الراجز:
  بل مهمه منجرد الصحيف

  وقال الشيباني: الصحاف، ككتاب: مناقع صغار تتخذ للماء، ج: صحف، ككتب. والصحفي، محركة، من يخطئ في قراءة الصحيفة، وقول العامة الصحفي، بضمتين، لحن، والنسبة إلى الجمع نسبة إلى الواحد، لأن الغرض الدلالة على الجنس، والواحد يكفي في ذلك، وأما ما كان علما، كأنماري، وكلابي، ومعافري ومدائني، فإنه لا يرد، وكذا ما كان جاريا مجري العلم، كأنصاري، وأعرابي، كما في العباب. والمصحف، مثلثة الميم، عن ثعلب، قال: والفتح لغة. فصيحة، وقال أبو عبيد: تميم تكسرها، وقيس تضمها، ولم يذكر من يفتحها ولا أنها تفتح، إنما ذلك عن اللحياني عن الكسائي. وقال الفراء: قد استثقلت العرب الضمة في حروف وكسروا ميمها، وأصلها الضم، من ذلك: مصحف، ومخدع، ومطرف، ومجسد، لأنها في المعني مأخوذة من أصحف، بالضم: أي جعلت فيه الصحف المكتوبة بين الدفتين، وجمعت فيه. والتصحيف: الخطأ في الصحيفة بأشباه الحروف، مولدة، وقد تصحف عليه لفظ كذا. ومما يستدرك عليه: صحيفة الوجه: بشرة جلده، وقيل: هي ما أقبل عليك منه، والجمع: صحيف، وهو مجاز، وقوله:
  إذا بدا من وجهك الصحيف يجوز أن يكون جمع صحيفة، التي هي بشرة جلده، وأن يكون أراد به الصحيفة. وفي المثل: استفرغ فلان ما في صحفته: إذا استأثر عليه بحظه. والصحاف، كشداد: بائع الصحف، أو الذي يعمل الصحف. والمصحف، كمحدث: الصحفي. وأبو داود المصاحفي: محدث مشهور.

##### Türkçe

**الصحفة**: bilinen bir şeydir; çoğulu: **صحاف**. el-A‘şâ dedi ki:
  Ve **المكاكيك** ve **الصحاف** gümüşten                      ve zayıf (develer) adamların altında.

İbn Sîde dedi ki: **الصفحة**: geniş, yassılaştırılmış, yayvan bir çanak benzeridir; o, beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur. Ve tenzîlde:  “Onların etrafında altından **صحاف** dolaştırılır.”  .

el-Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجفنة**’dir; sonra onu izleyen **القصعة**’dır, onu izler; on kişiyi doyurur; sonra **الصحفة** beş kişiyi doyurur; sonra **المئكلة** iki kişiyi ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصحيفة**, küçültme olarak, bir kişiyi doyurur; bu, el-Kisâî’nin metnidir. Başkası sonuncu hakkında dedi ki: Sanki o, büyüğü olmayan bir küçültmedir.

Ve **الصحيفة**: kitaptır; çoğulu: kıyasa göre **صحائف** ve **صحف**, **كتب** gibi; ayrıca hafifletilir de; o nadirdir. el-Leys dedi ki: çünkü **فعيلة**, **فعل** üzerine çoğul yapılmaz. Sîbeveyh dedi ki: **صحائف** ise kendi bâbı üzerinedir; **صحف** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bunun gibi yerde **فعلا** azdır; ancak onu **قليب** ve **قلب**’e, **قضيب** ve **قضب**’a benzettiler; sanki **صحيفا**’yı, **الهاء**’nın gideceğini bildikleri vakit çoğul yaptılar; onu **حفرة** ve **حفار**’a benzettiler; onu **جمد** ve **جماد** yürütmesi gibi yürüttükleri vakit. el-Ezherî dedi ki: ve bunun benzeri, nadirlikte: **سفينة** ve **سفن**; kıyas ise: **سفائن**’dir.

Ve **الصحيف**, **أمير** gibi: yerin yüzüdür; o, içine yazılan şeye benzetme üzere mecazdır. er-Râciz dedi ki:
  Bilakis, **الصحيف**’i soyulmuş bir çorak.

Ve eş-Şeybânî dedi ki: **الصحاف**, **كتاب** gibi: su için yapılan küçük havuzcuklardır; çoğulu: **صحف**, **كتب** gibi.

Ve **الصحفي**, harekeli olarak: **الصحيفة**’yi okumada hata eden kimsedir. Avamın sözü **الصحفي**, iki ötre ile, lahn’dır. Ve çoğula nisbet, tekile nisbet gibidir; çünkü maksat, cinse delâlet etmektir; tekil bunda yeter. Ama alem olan şey, **أنماري** ve **كلابي** ve **معافري** ve **مدائني** gibi, o geri çevrilmez; yine alem yürüyüşünde olan da böyledir: **أنصاري** ve **أعرابي** gibi; **العباب**’da olduğu üzere.

Ve **المصحف**, **الميم**’in üç vecihli (harekesiyle), Sa‘leb’den: dedi ki: ve fetih bir lugattır; fasîhtir. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Temîm onu kesreler; Kays onu ötreler; onu feth eden kimseyi ve onun feth edildiğini zikretmedi; ancak bu, el-Lihyânî’den el-Kisâî’den (rivayet)dir.

el-Ferrâ dedi ki: Araplar, bazı harflerde ötreyi ağır buldular ve onun **الميم**’ini kesrelediler; aslı ötrelidir. Bundan: **مصحف** ve **مخدع** ve **مطرف** ve **مجسد**; çünkü onlar mânâda **أصحف**’tan alınmıştır, ötre ile: yani iki kapak arasında yazılı sahifeler onda kılındı ve onda toplandı.

Ve **التصحيف**: harflerin benzerleriyle **الصحيفة**’de hata etmektir; müvelleddir. Ve onun üzerine “şu lafız” tashîf edildi.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **صحيفة الوجه**: derisinin derisi (teninin yüzü); ve denildi ki: ondan sana yönelen şeydir; çoğulu: **صحيف**; o mecazdır. Ve onun sözü:
  “Yüzünden **الصحيف** göründüğü vakit”
**صحيفة**’nin çoğulu olabilir; ki o, derisinin derisidir; ve onunla **الصحيفة**’yi kastetmiş olabilir.

Ve meselde: “Falan, **صحفته**’sinde olanı tüketti”: ona karşı payıyla tek başına kaldığı vakit.

Ve **الصحاف**, **شداد** gibi: **الصحف** satıcısı; yahut **الصحف** yapan kimse.

Ve **المصحف**, **محدث** gibi: **الصحفي**.

Ve Ebû Dâvûd **المصاحفي**: meşhur bir muhaddistir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَصْحِيفٌ
2 تَصْحِيفٌ ذ signifies (primarily, Msb) The making a mistake (S, O, Msb, K, TA) in a صَحِيفَة, (S, O, K, TA,) by reason of the ambiguity, or dubiousness, of the letters: a postclassical term: (TA:) or the reading a thing in a manner at variance with what the writer intended, or at variance with the conventional usage thereof: (Mgh:) a secondary signification is the altering a word, or an expression, in such a manner that the meaning intended by the application [thereof] becomes altered: (Msb:) or it consists in the altering of a diacritical point [or points]; as in النفى for النقى, or vice versâ: (KT, after التَّحْرِيفُ:) one says, صحّف اللَّفْظَ He altered the word, or expression, [in such a manner that the meaning intended by the application thereof became altered, or] so that it became dubious [to the reader]. (Msb.) [See also تَحْرِيف, in the first paragraph of art. حرف.]

أُصْحِفَ
4 أُصْحِفَ ذ It had صُحُف [i. e. written pieces of paper or of skin] (S, O, K, TA) collected in it, (S, O,) or put in it (K, TA) between two boards. (TA.)

تصحّف
5 تصحّف ذ , said of a word, or an expression, It became altered [so as to have a meaning different from that intended by the application thereof, (see 2,) or] so as to be dubious. (Msb.) One says, تصحّف عَلَيْهِ لَفْظُ كَذَا [Such a word, or such an expression, became altered so as to be dubious to him]. (O, K. *)

صَحْفَةٌ
صَحْفَةٌ ذ [A sort of bowl;] a vessel like the قَصْعَةٌ, (S, ISd, O, Msb, K, * TA,) expanded, wide, (ISd, TA,) or a large, expanded قَصْعَة, (Mgh,) or, accord. to Z, an oblong قَصْعَة, (Msb,) that satisfies the hunger of five [men] (Ks, S, ISd, Mgh, O, TA) and the like of them: (ISd, TA:) Ks says, (S, O,) the largest sort of قَصْعَة is the جَفْنَة; next to which is the قَصْعَة [properly so called], (S, O, K,) which satisfies the hunger of ten [men]; (S, O;) then, the صَحْفَة, (S, O, K,) which satisfies the hunger of five; (S, O;) then, the مِئْكَلَة, (S, O, K,) which satisfies two men, and three; (S, O;) and then, the ↓ صُحَيْفَة, (S, O, K,) which satisfies one man: (S, O:) the pl. of صَحْفَةٌ is صِحَافٌ. (S, O, Mgh, Msb.) It is said in a prov., اِسْتَفْرَغَ فُلَانٌ مَا فِى صَحْفَتِهِ Such a one chose for himself, as his share, [or exhausted, all of] what was in his صحفة. (TA.)

صَحَفِىٌّ
صَحَفِىٌّ ذ One who makes mistakes in reading the صَحِيفَة [or writing, or written piece of paper or of skin]; incorrectly termed by the vulgar صُحُفِىٌّ, with two dammehs; (O, K;) [for the formation of a rel. n. from a pl. of this kind (i. e. from صُحُفٌ) is not allowable,] though the pl. is not restored to the sing. in forming the rel. n. in the case of proper names, such as أَنْمَارِىٌّ &c., nor in the case of words that are used in a manner like that of proper names, such as أَنْصَارِىٌ &c.: (O:) or a learner, or one who acquires knowledge, (Mgh, Msb,) from the صَحِيفَة, (Mgh,) inferior [in rank] to the مَشَايِخِ [pl. of شَيْخٌ]: (Msb:) a rel. n. from صَحِيفَةٌ; (Mgh, Msb;) like حَنَفِىٌّ and بَجَلِىٌّ from حَنِيفَةُ and بَجِيلَةُ: (Msb:) and ↓ مُصَحِّفٌ signifies the same as صَحَفِىٌّ [in the former of these senses]. (TA.)

صِحَافٌ
صِحَافٌ ذ Small places that are made for water to collect and remain therein (مَنَاقِعُ صِغَارٌ تُتَّخَذُ لِلْمَآءِ): pl. صُحُفٌ. (Esh-Sheybلnee, O, K.)

صَحِيفٌ
صَحِيفٌ ذ [appears from what here follows, to be syn. with ↓ صَحِيفَةٌ, or rather it is a coll. gen. n. of which the latter is the n. un.:] (tropical:) The surface of the ground or earth; (O, K, TA;) as being likened to the thing [i. e. paper or skin] that is written upon. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph.

صَحِيفَةٌ
صَحِيفَةٌ ذ A written piece of paper (MA, Mgh, Msb) or of skin; (Msb;) a writing, or thing written; a book, or volume; a letter, i. e. an epistle; syn. كِتَابٌ; (S, O, K;) [syn. with كِتَابٌ in all of these senses; in the last of them in an anecdote related in Freytag's Arab. Prov. i. 721-2, and in Har p. 119, q. v.;] and a [portion of a book, such as is termed] كُرَّاسَة; and a register; [for] in the اـِنْقَاع [a title of several books, it is said that] the كُرَّاسَة and ↓ مُصْحَف and صَحِيفَة and كِتَاب and دَفْتَر are one: (MA:) pl. صُحُفٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and صُحْفٌ, a contraction of the former, (TA,) and صَحَائِفُ, (S, O, Msb, K,) like سَفَائِنُ pl. of سَفِينَةٌ; (Lth, O;) the first of these pls. anomalous, (Lth, Sb, O, K,) the sing. being likened to قَضِيتٌ (Sb, O, TA) and قَلِيبٌ (Sb, TA) and رَغِيفٌ, (O,) of which the pls. are قُضُبٌ (Sb, O, TA) and قُلُبٌ (Sb, TA) and رُغُفٌ: (O:) [or صَحِيفٌ may be its original, as well as regular, sing.:] see the next preceding paragraph. صُحُفِ اـِبْرٰهِيمَ وَمُوسَى, in the Kur [lxxxvii. last verse], means [In the books of Abraham and Moses; i. e.] the books revealed to Abraham and Moses. (O.) [صَحِيفَةٌ also means The record of the actions of anyone, that is kept in heaven: (see رَقٌّ:) one says, صَحِيفَنُهُ سَوْدَآءُ, meaning (assumed tropical:) The record of his actions is black; a phrase often used in the present day, in speaking of a bad man.] Mohammad [the Hanafee Imلm] speaks of صُحُف not written upon; saying, فَاـِنْ كَانَتِ السَّرِقَةُ صُحُفًا لَيْسَ فِيهَا كِتَابٌ [And if the stolen property be papers, or books, not having any writing upon them]. (Mgh. [See, again, رَقٌّ.]) ― -b2- صَحِيفَةٌ signifies also A plank, board, or leaf, of a door; like صَحَائِفُ [from which it is perhaps formed by transposition, or it may be tropical in this sense]: pl. صَحِيفٌ. (MA.) ― -b3- Also (tropical:) The external skin, or scarf-skin, of the face: (O, TA:) or as some say, the part thereof that fronts one: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ صَحِيفٌ; or this may be used, in a verse in which it occurs, for صَحِيفَة. (TA.) ― -b4- One says also صَحَائِفُ مِنْ شَحْمٍ [meaning (assumed tropical:) Layers of fat]. (A in art. نير.)

صُحَيْفَةٌ
صُحَيْفَةٌ ذ : see صَحْفَةٌ.

صَحَّافٌ
صَحَّافٌ ذ [A bookseller;] a seller of صُحُف: or [a bookbinder;] a maker [meaning binder] of صُحُف. (TA.)

مَصْحَفٌ
مَصْحَفٌ ذ : see what next follows.

مُصْحَفٌ
مُصْحَفٌ ذ (Th, S, Mgh, O, Msb, K) and ↓ مِصْحَفٌ (Th, S, O, Msb, K) and ↓ مَصْحَفٌ; (Th, O, K;) the first of which is the original, (Fr, S, O, Msb,) being from أُصْحِفَ meaning as expl. above, and one of certain words that are pronounced by [some of] the Arabs with kesr to the م instead of damm because the latter is deemed by them difficult of utterance, of which words are also مِخْدَعٌ and مِطْرَفٌ and مِغْزَلٌ and مِجْسَدٌ, (Fr, S, O,) or, accord. to AZ, Temeem pronounce the م with kesr, and Keys pronounce it with damm, [as do most persons in the instance of مصحف in the present day,] and Th says that مَصْحَفٌ, with fet-h, is correct and chaste; (O;) [A book, or volume, consisting of] a collection of صُحُف, (S, Mgh, O, K, TA,) written upon, and put between two boards: (TA:) [generally applied in the present day to a copy of the Kur-لn:] and also signifying a [portion of a book, such as is termed] كُرَّاسَة: but the former is the primary [and more common] signification: (Mgh:) pl. مَصَاحِفُ. (KL.) See also صَحِيفَةٌ.

مِصْحَفٌ
مِصْحَفٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُصَحِّفٌ
مُصَحِّفٌ ذ : see صَحَفِىٌّ.

##### Türkçe

**تَصْحِيفٌ**
2 **تَصْحِيفٌ**: (aslî olarak, Msb) bir **صَحِيفَة**’de, harflerin kapalılığı yahut şüpheliliği sebebiyle, hata yapmak (S, O, Msb, K, TA): müteahhir (postclassical) bir terimdir: (TA:) yahut bir şeyi, yazarın kastettiğine aykırı bir tarzda, yahut onun örfî kullanılışına aykırı bir tarzda okumak: (Mgh:) ikincil bir anlamı, bir kelimeyi yahut bir ifadeyi, onunla kastedilen mânâ değişecek şekilde değiştirmektir: (Msb:) yahut, bir i‘râb/noktalama noktası [yahut noktaları]nı değiştirmekten ibarettir; **النفى**’yi **النقى** yerine (yahut bunun tersine) yapmak gibi: (KT, **التَّحْرِيفُ**’ten sonra:) şöyle denir: **صحّف اللَّفْظَ** “Kelimeyi yahut ifadeyi, [onunla kastedilen mânâ değişecek şekilde, yahut] okuyana şüpheli olacak şekilde değiştirdi.” (Msb.) [Ayrıca **تَحْرِيف**’e bak; madde **حرف**’ın birinci paragrafında.]

**أُصْحِفَ**
4 **أُصْحِفَ**: içinde **صُحُف** [yani yazılı kâğıt yahut deri parçaları] toplanmıştı (S, O, K, TA), (S, O,) yahut iki tahta arasında içine konmuştu (K, TA). (TA.)

**تصحّف**
5 **تصحّف**, bir kelime yahut bir ifade hakkında söylenir: [onunla kastedilenden farklı bir mânâya sahip olacak şekilde (2’ye bak), yahut] şüpheli olacak şekilde değişmiş oldu. (Msb.) Şöyle denir: **تصحّف عَلَيْهِ لَفْظُ كَذَا** “[Şu kelime yahut şu ifade, ona şüpheli olacak şekilde değişmiş oldu].” (O, K. *)

**صَحْفَةٌ**
**صَحْفَةٌ**: [bir çeşit çanak;] **قَصْعَةٌ** gibi bir kap, (S, ISd, O, Msb, K, * TA,) yayvan, geniş, (ISd, TA,) yahut büyük, yayvan bir **قَصْعَة**, (Mgh,) yahut Z’ye göre uzunumsu bir **قَصْعَة**, (Msb,) beş [adam]ın açlığını gideren (Ks, S, ISd, Mgh, O, TA) ve onların benzerleri: (ISd, TA:) Ks der ki, (S, O,) **قَصْعَة**’nın en büyük türü **جَفْنَة**’dir; onun ardından **قَصْعَة** [asıl adıyla], (S, O, K,) on [adam]ın açlığını gideren; (S, O;) sonra **صَحْفَة**, (S, O, K,) beşin açlığını gideren; (S, O;) sonra **مِئْكَلَة**, (S, O, K,) iki adamın ve üçünün [açlığını] gideren; (S, O;) sonra da ↓ **صُحَيْفَة**, (S, O, K,) bir adamın [açlığını] gideren: (S, O:) **صَحْفَةٌ**’nin çoğulu **صِحَافٌ**’dır. (S, O, Mgh, Msb.) Bir darbımeselde şöyle denir: **اِسْتَفْرَغَ فُلَانٌ مَا فِى صَحْفَتِهِ** “Falanca, kendi payı olarak, صحفة’sinde olanı [yahut onun içindekinin tamamını] kendisi için seçti.” (TA.)

**صَحَفِىٌّ**
**صَحَفِىٌّ**: **صَحِيفَة**’yi [yahut yazıyı, yahut yazılı kâğıt yahut deri parçasını] okumada hata yapan kimse; avamın iki dammeli olarak **صُحُفِىٌّ** diye yanlış adlandırdığı; (O, K;) [çünkü bu tür bir çoğuldan (yani **صُحُفٌ**’dan) nisbe ismi yapmak câiz değildir,] her ne kadar nisbe ismi yapılırken çoğul, özel adlarda, **أَنْمَارِىٌّ** vb. gibi, tekile döndürülmez; ne de özel adlar gibi kullanılan kelimelerde, **أَنْصَارِىٌ** vb. gibi: (O:) yahut **صَحِيفَة**’den (Mgh,) öğrenen, yahut bilgi edinen bir talebe; (Mgh, Msb,) **مَشَايِخِ**’e [**شَيْخٌ**’un çoğulu] nisbetle aşağı [mertebede]: (Msb:) **صَحِيفَةٌ**’den yapılmış bir nisbe ismidir; (Mgh, Msb;) **حَنَفِىٌّ** ve **بَجَلِىٌّ**’nin **حَنِيفَةُ** ve **بَجِيلَةُ**’den olması gibi: (Msb:) ve ↓ **مُصَحِّفٌ**, bu iki anlamın birincisinde, **صَحَفِىٌّ** ile aynı mânâya gelir. (TA.)

**صِحَافٌ**
**صِحَافٌ**: suyun toplanıp içinde kalması için yapılan küçük yerlerdir (**مَنَاقِعُ صِغَارٌ تُتَّخَذُ لِلْمَآءِ**): çoğulu **صُحُفٌ**. (Esh-Sheybلnee, O, K.)

**صَحِيفٌ**
**صَحِيفٌ**: [aşağıda gelenlerden anlaşıldığı üzere, ↓ **صَحِيفَةٌ** ile eşanlamlı görünür; daha doğrusu, ikincisi onun isim-i vahdesi olan bir cins ismidir:] (mecazen:) yerin yahut toprağın yüzeyi; (O, K, TA;) üzerine yazı yazılan şeye [yani kâğıt yahut deriye] benzetildiği için. (TA.) ― -b2- Bir sonraki paragrafa da bak.

**صَحِيفَةٌ**
**صَحِيفَةٌ**: yazılı bir kâğıt parçası (MA, Mgh, Msb) yahut deri parçası; (Msb;) bir yazı, yahut yazılmış şey; bir kitap yahut cilt; bir mektup, yani bir risâle; eşanlamlısı **كِتَابٌ**; (S, O, K;) [bu anlamların hepsinde **كِتَابٌ** ile eşanlamlı; sonuncusunda, Freytag’ın Arab. Prov. i. 721-2’de ve Har p. 119’da nakledilen bir hikâyede; bkz.] ve [kitabın bir bölümü olup] **كُرَّاسَة** diye adlandırılan [kısım]; ve bir sicil; [çünkü] **اـِنْقَاع**’da [birkaç kitabın adı olup, orada denilmiştir ki] **كُرَّاسَة** ve ↓ **مُصْحَف** ve **صَحِيفَة** ve **كِتَاب** ve **دَفْتَر** birdir: (MA:) çoğulu **صُحُفٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve onun kısaltması olan **صُحْفٌ**, (TA,) ve **صَحَائِفُ**, (S, O, Msb, K,) **سَفَائِنُ**’un **سَفِينَةٌ**’nin çoğulu olması gibi; (Lth, O;) bu çoğulların birincisi şâzdır, (Lth, Sb, O, K,) çünkü tekil, **قَضِيتٌ** (Sb, O, TA) ve **قَلِيبٌ** (Sb, TA) ve **رَغِيفٌ**’e benzetilmiştir; (O,) bunların çoğulları ise **قُضُبٌ** (Sb, O, TA) ve **قُلُبٌ** (Sb, TA) ve **رُغُفٌ**’dur: (O:) [yahut **صَحِيفٌ** onun aslî olduğu gibi düzenli tekili de olabilir:] bir önceki paragrafa bak. Kur’ân’da [lxxxvii. son âyet] **صُحُفِ اـِبْرٰهِيمَ وَمُوسَى** demek, [İbrâhîm ve Mûsâ’nın kitaplarında; yani] İbrâhîm’e ve Mûsâ’ya indirilen kitaplar demektir. (O.) [**صَحِيفَةٌ** ayrıca, herkesin amellerinin gökte tutulan kaydı mânâsınadır: (**رَقٌّ**’a bak:) şöyle denir: **صَحِيفَنُهُ سَوْدَآءُ**, yani (mecazen) “Onun amellerinin kaydı siyahtır”; günümüzde kötü bir adamdan söz ederken çok kullanılan bir ifadedir.] Muhammed [Hanefî imam], üzerine yazı yazılmamış **صُحُف**’tan söz eder; şöyle diyerek: **فَاـِنْ كَانَتِ السَّرِقَةُ صُحُفًا لَيْسَ فِيهَا كِتَابٌ** “[Eğer çalınan mal, içinde yazı bulunmayan kâğıtlar yahut kitaplar ise].” (Mgh. [Yine **رَقٌّ**’a bak.]) ― -b2- **صَحِيفَةٌ** ayrıca, bir kapının tahtası, levhası yahut kanadı mânâsınadır; **صَحَائِفُ** gibi: [bundan belki yer değiştirme ile türetilmiştir; yahut bu anlamda mecaz olabilir]: çoğulu **صَحِيفٌ**. (MA.) ― -b3- Ayrıca (mecazen:) yüzün dış derisi, yahut ince üst derisi: (O, TA:) yahut bazılarına göre, onun insana bakan kısmı: çoğulu [yahut daha doğrusu cins ismi] ↓ **صَحِيفٌ**; yahut bu, geçtiği bir beyitte, **صَحِيفَة** yerine kullanılmış olabilir. (TA.) ― -b4- Şöyle de denir: **صَحَائِفُ مِنْ شَحْمٍ** [(mecazen) “yağ tabakaları” mânâsında]. (A, md. نير’de.)

**صُحَيْفَةٌ**
**صُحَيْفَةٌ**: **صَحْفَةٌ**’ye bak.

**صَحَّافٌ**
**صَحَّافٌ**: [bir kitapçı;] **صُحُف** satan; yahut [bir ciltçi;] **صُحُف** yapan [yani ciltleyen]. (TA.)

**مَصْحَفٌ**
**مَصْحَفٌ**: bir sonraki maddeye bak.

**مُصْحَفٌ**
**مُصْحَفٌ** (Th, S, Mgh, O, Msb, K) ve ↓ **مِصْحَفٌ** (Th, S, O, Msb, K) ve ↓ **مَصْحَفٌ**; (Th, O, K;) bunların birincisi aslîdir, (Fr, S, O, Msb,) çünkü yukarıda açıklandığı üzere **أُصْحِفَ**’den olup, Arapların [bazılarının] **م**’ye damme yerine kesra ile telaffuz ettikleri birtakım kelimelerdendir; çünkü damme onlara telaffuzca zor görülür; bu kelimelerden olanlar: **مِخْدَعٌ** ve **مِطْرَفٌ** ve **مِغْزَلٌ** ve **مِجْسَدٌ**’dir; (Fr, S, O,) yahut AZ’ye göre Temîm **م**’yi kesra ile, Kays ise damme ile telaffuz eder; [günümüzde çoğu kimsenin **مصحف** örneğinde yaptığı gibi]; ve Th der ki, fetha ile **مَصْحَفٌ** doğrudur ve fasîhtir; (O;) [üzerine yazılmış] **صُحُف**’un bir araya getirilmesi, (S, Mgh, O, K, TA,) ve iki tahta arasına konulmasıdır: (TA:) [günümüzde genellikle Kur’ân nüshasına uygulanır:] ayrıca **كُرَّاسَة** diye adlandırılan [kitap bölümü] mânâsına da gelir: fakat birincisi aslî [ve daha yaygın] mânâdır: (Mgh:) çoğulu **مَصَاحِفُ**. (KL.) **صَحِيفَةٌ**’ye de bak.

**مِصْحَفٌ**
**مِصْحَفٌ**: bir önceki paragrafa bak.

**مُصَحِّفٌ**
**مُصَحِّفٌ**: **صَحَفِىٌّ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَحَفَ
صَحَفَ صَحَّفَ II ,
a.  Made a mistake ( in reading or in writing ).

أَصْحَفَ
أَصْحَفَ IV ,
a.  Bound, stitched together ( book ).

تَصَحَّفَ
تَصَحَّفَ V ,
a.  Was written or read incorrectly.

b.  Wrote or read incorrectly.

صَحْفَة
صَحْفَة 1t , ( pl. صِحَاْف 23 ),
a.  Large bowl or basin; dish.

مَصْحَف
مَصْحَف 17 , ( pl. مَصَاْحِفُ 44 ),
a.  Book, volume.

مِصْحَف
مِصْحَف 20 ,
a.  see 17 .

صَحِيْف
صَحِيْف 25 ,
a.  Surface of the earth; ground.

صَحِيْفَة
صَحِيْفَة 25t , ( pl. صُحُف 10 ,  صَحَاْئِفُ 46 ),
a.  Page, leaf, sheet.

صَحَّاْف
صَحَّاْف 28 ,
a.  Bookseller.  N. P IV,  see 17 .

##### Türkçe

صَحَفَ
**صَحَفَ** **صَحَّفَ** II ,
a. (okumada veya yazmada) bir hata yaptı.

أَصْحَفَ
**أَصْحَفَ** IV ,
a. (kitabı) ciltledi, dikerek birleştirdi.

تَصَحَّفَ
**تَصَحَّفَ** V ,
a. Yanlış olarak yazıldı veya okundu.

b. Yanlış olarak yazdı veya okudu.

صَحْفَة
**صَحْفَة** 1t , (çoğ. **صِحَاْف** 23 ),
a. Büyük kâse veya leğen; tabak.

مَصْحَف
**مَصْحَف** 17 , (çoğ. **مَصَاْحِفُ** 44 ),
a. Kitap, cilt.

مِصْحَف
**مِصْحَف** 20 ,
a. 17’ye bak.

صَحِيْف
**صَحِيْف** 25 ,
a. Yerin yüzeyi; zemin.

صَحِيْفَة
**صَحِيْفَة** 25t , (çoğ. **صُحُف** 10 , **صَحَاْئِفُ** 46 ),
a. Sayfa, yaprak, kâğıt.

صَحَّاْف
**صَحَّاْف** 28 ,
a. Kitap satıcısı. N. P IV, 17’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صحف
صَحَفَ - يَصْحُفُ - صَحِيْف - صَحيْفَة - صُحُف - صَحْفَة - صِحَاف
صَحَفَ - يَصْحُفُ + كائن + شيئاً: يجعله ذا شكل مسطح، بحيث يمكن الكتابة عليه أو استعماله كصينية لحمل الأشياء أو ما شابه
صَحِيْف:على وزن " فعيل " اسم فاعل بمعنى مفعول من " صَحَفَ - يَصْحُفُ ": المنبسط والمسطح والمستوي
صَحِيْفَة: مؤنث " صَحِيْف ": وهو كذلك اسم فاعل مرة من "  صَحَفَ - يَصْحُفُ ": شيء مخصوص معروف يكون ذا شكل مسطح، وهو اصطلاحاً ما يمكن الكتابة عليه، أو هو شيء مسطح يحمل كتابة، والذي يصنع من ورق أو عظم أو ثوب أو حجر أو ما شابه
صُحُف: جمع " صَحيْفَة "
صَحْفَة: على وزن " فـَعـْلة": اسم فعل بمعنى مفعول: اسم آلة من " صَحَفَ - يَصْحُفُ ": شيء مسطح يستعمل لحمل الطعام أو آنية الطعام (كالصينية في العرف الدارج)، يمكن أن يصنع من فخار أو معدن أو ما شابه
صِحَاف - الصحاف: جمع " صَحْفَة "
أَصْحَفَ - يُصْحِفُ: على وزن " أفعل " من " صَحَفَ - يَصْحُفُ ": جعله " يَصْحُف ": جعله مسطحاً صالحاً للكتابة: جعله ذو " صُحُف "
مُصْحَف: اسم مفعول من " أَصْحَفَ - يُصْحِفُ ": أَي جعل جامعاً   للصحف المكتوبة بين الدفتين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الجزء المسطح والمستوي من الشيء، ضد الخشن والناتئ والشئز"، وهي:
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ، صَحَفَ - يَصْحُفُ، طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)، دَحَا - يَدْحُو (دَحَى - يَدْحَى)، سَطَحَ - يَسْطَحُ، سَهُلَ - يَسْهُلُ
الصحف
الصحف الأولى صحف إبراهيم وموسى	﴿وقالوا لولا يأتينا بآية من ربه أولم تأتهم بينة ما في الصحف الأولى(133)﴾ طه ﴿إن هذا لفي الصحف الأولى(18) صحف إبراهيم وموسى(19)﴾ الأعلى} ﴿أم لم ينبأ بما في صحف موسى(36) وإبراهيم الذي وفى(37)ألا تزر وازرة وزر أخرى(38)﴾ النجم
صحف مكرمة مرفوعة مطهرة	﴿كلا إنها تذكرة (11) فمن شاء ذكره (12) في صحف مكرمة (13) مرفوعة مطهرة (14) بأيدي سفرة (15) كرام بررة (16)﴾ عبس ﴿رسول من الله يتلوا صحفا مطهرة (2) فيها كتب قيمة(3)﴾ البينة
 	﴿بل يريد كل امرئ منهم أن يؤتى صحفا منشرة(52)﴾ المدثر ﴿وإذا الصحف نشرت(10)﴾ التكوير
الصحاف :
 ﴿يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون(71)﴾ الزخرف
مختار الصحاح
● [صحف] ص ح ف: الصَّحْفَةُ كالقصعة والجمع صِحافٌ قال الكسائي أعظم القصاع الجفنة ثم القصعة تليها تُشبع العشرة ثم الصحفة تُشبع الخمسة ثم المئكلة تُشبع الرجلين والثلاثة ثم الصُّحَيْفةُ تُشبع الرجل والصحيفة الكتاب والجمع صُحُفٌ و صَحائِفُ و المُصْحَفُ بضم الميم وكسرها وأصله الضم لأنه مأخوذ من أُصْحِفَ أي جمعت فيه الصحف
الراغب
صحف
- الصحيفة: المبسوط من الشيء، كصحيفة الوجه، والصحيفة: التي يكتب فيها، وجمعها: صحائف وصحف. قال تعالى: }صحف إبراهيم وموسى﴿[الأعلى/19]،﴾يتلو صحفا مطهرة * فيها كتب قيمة{ [البينة/2 - 3]، قيل: أريد بها القرآن، وجعله صحفا فيها كتب من أجل تضمنه لزيادة ما في كتب الله المتقدمة. والمصحف: ما جعل جامعا للصحف المكتوبة، وجمعه: مصاحف، والتصحيف: قراءة المصحف وروايته على غير ما هو لاشتباه حروفه، والصحفة مثل قصعة عريضة.
ملخص اللسان
1.    الصحيفة: التي يكتب فيها، والجمع صَحائفُ وصُحُفٌ وصُحْفٌ.
2.    والصَّحيف: وجْه الأَرض؛
3.    والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ: الجامع للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْنِ كأَنه أُصْحِفَ،
4.     مُصْحف من أُصْحِفَ أَي جُمِعَتْ فيه الصحف
5.    والصحيفة الكتاب.
6.    وصَحِيفةُ الوجْه: بَشَرَةُ جلده
7.    والمُصَحِّف والصَّحَفيُّ: الذي يَرْوي الخَطَأَ عن قراءة الصحف بأَشْباه الحروفِ،
8.    والتَّصْحِيفُ: الخَطَأُ في الصَّحِيفةِ.
9.    والصَّحْفة: كالقَصْعةِ،والجمع صِحافٌ. قال الكسائي: أَعظم القِصاعِ الجَفْنَةُ، ثم القَصْعةُ تليها تشبع العشرة، ثم الصحْفَةُ تشبع الخَمسة ونحوهم،ثم المِئْكلةُ تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصُّحَيْفَةُ تشبع الرجل.
لسان العرب
● - صحف: الصحيفة: التي يكتب فيها، والجمع صَحائفُ وصُحُفٌ وصُحْفٌ. وفي   التنزيل: إن هذا لفي الصُّحُفِ الأُولى صُحُفِ إبراهيم وموسى؛ يعني الكتب   المنزلة عليهما، صلوات اللّه على نبينا وعليهما؛ قال سيبويه: أَما صَحائِفُ   فعلى بابه وصُحُفٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل هذا قليل، وإنما   شبّهوه بقَلِيبٍ وقُلُبٍ وقَضِيبٍ وقُضُبٍ كأَنهم جمعوا صَحِيفاً حين علموا   أَن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرةٍ وحِفارٍ حين أَجْروها مُجْرى جُمْدٍ   وجِماد. قال الأَزهري: الصُّحُفُ جمع الصحيفة من النوادر وهو أَن تَجْمع   فَعِيلةً على فُعُل، قال: ومثله سَفينة وسُفُنٌ، قال: وكان قياسهما صَحائف   وسفائِنَ. وصَحِيفةُ الوجْه: بَشَرَةُ جلده، وقيل: هي ما أَقبل عليك منه،   والجمع صَحِيفٌ؛ وقوله:   إذا بَدا منْ وجْهِك الصَّحيفُ   يجوز أَن يكون جمع صحيفة التي هي بشرة جلده، ويجوز أَن يكون أَراد   بالصحيف الصحيفة. والصَّحيف: وجْه الأَرض؛ قال:   بل مَهْمَه مُنْجَرِد الصَّحيفِ   وكلاهما على التشبيه بالصحيفة التي يكتب فيها.   والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ: الجامع للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْنِ   كأَنه أُصْحِفَ، والكسر والفتح فيه لغة، قال أَبو عبيد: تميم تكسرها وقيس   تضمها، ولم يذكر من يفتحها ولا أَنها تفتح إنما ذلك عن اللحياني عن   الكسائي، قال الأَزهري: وإنما سمي المصحف مصحفاً لأَنه أُصحِف أَي جعل جامعاً   للصحف المكتوبة بين الدفتين، قال الفراء: يقال مُصْحَفٌ ومِصْحَفٌ كما   يقال مُطْرَفٌ ومِطْرَفٌ؛ قال: وقوله مُصْحف من أُصْحِفَ أَي جُمِعَتْ فيه   الصحف وأُطْرِفَ جُعِلَ في طَرَفَيْه العَلَمان، استثقلت العرب الضمة في   حروف فكسرت الميم، وأَصلها الضمّ، فمن ضَمَّ جاء به على أَصله، ومن كسره   فلاستثقاله الضِمة، وكذلك قالوا في المُغْزَل مِغْزَلا، والأَصل   مُغْزَلٌ من أُغْزِلَ أَي أُديرَ وفُتِلَ، والمُخْدَعِ والمُجْسَدِ؛ قال أَبو   زيد: تميم تقول المِغْزلُ والمِطْرفُ والمِصْحَفُ، وقيس تقول المُطْرَفُ   والمُغْزَلُ والمُصْحَفُ. قال الجوهري: أُصحِف جمعت فيه الصُّحُف،   وأُطْرِفَ جُعِل في طرفيه علمان، وأُجْسِدَ أَي أُلْزِقَ بالجَسد. قال ابن بري:   صوابه أُلْصِقَ بالجِسادِ وهو الزَّعْفرانُ.   وقال الجوهري: والصحيفة الكتاب. وفي الحديث: أَنه كتب لعُيَيْنَةَ بن   حِصنٍ كتاباً فلما أَخذه قال: يا محمد، أَتُراني حامِلاً إلى قومي كتاباً   كصحيفة المُتَلَمِّس؟ الصحيفة: الكتاب، والمتلمس: شاعر معروف واسمه عبد   المَسيح بن جَرير، وكان قدم هو وطرَفةُ الشاعر على الملك عمرو بنِ هِنْدٍ،   فنقم عليهما أَمراً فكتب لهما كتابين إلى عامله بالبحرين يأْمُرُه   بقتلهما، وقال: إني قد كتبت لكما بجائزة، فاجتازا بالحيرة فأَعطى المتلمسُ   صحيفته صبيّاً فقرأَها فإذا فيها يأْمر عامِلَه بقتله، فأَلقاها في الماء   ومضى إلى الشام، وقال لطرفة: افعل مثل فعلي فإن صحيفتك مثل صحيفتي، فأَبى   عليه ومضى إلى عامله فقتله، فضُرب بهما المثل.   والمُصَحِّف والصَّحَفيُّ: الذي يَرْوي الخَطَأَ عن قراءة الصحف   بأَشْباه الحروفِ، مُوَلَّدة   (* في القاموس: الصَّحَفِيُّ الذي يخطئ في قراءة   الصحف.).   والصَّحْفة: كالقَصْعةِ، وقال ابن سيده: شِبه قَصْعة مُسْلَنْطِحةٍ   عريضة وهي تُشْبِع الخمسةَ ونحوهم، والجمع صِحافٌ. وفي التنزيل: يُطاف عليهم   بِصِحافٍ من ذهب؛ وأَنشد:   والمَكاكِيكُ والصِّحافُ من الفِضْـ   ـضَةِ والضَّامِراتُ تَحْتَ الرِّحالِ   والصُّحَيْفَةُ أَقلّ منها، وهي تُشْبِعُ الرجلَ، وكأَنه مصغّر لا   مكَبَّر له. قال الكسائي: أَعظم القِصاعِ الجَفْنَةُ، ثم القَصْعةُ تليها تشبع   العشرة، ثم الصحْفَةُ تشبع الخَمسة ونحوهم، ثم المِئْكلةُ تشبع الرجلين   والثلاثة، ثم الصُّحَيْفَةُ تشبع الرجل. وفي الحديث: لا تَسْأَلِ   المرأَةُ طلاقَ أُخْتِها لِتَسْتَفْرِغَ ما في صَحْفَتِها، هو من ذلك، وهذا مثل   يريد به الاستِئْثارَ عليها بحَظِّها فتكونُ كمن استفرغَ صَحفة غيره   وقَلَب ما في إنائه.   والتَّصْحِيفُ: الخَطَأُ في الصَّحِيفةِ.
مقاييس اللغة:
(صحف) الصاد والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انبساطٍ في شيءٍ وسَعَةٍ. يقال إنَّ الصَّحِيفَ: وجهُ الأرضِ. والصَّحِيفة: بَشَرَةُ وجهِ الرجل. قال البَعِيث:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
ومن الباب الصَّحيفة، وهي التي يُكتَب فيها، والجمع صحائف، والصُّحفُ أيضاً، كأنَّه جمع صحيف. قال:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
والصَّحْفَة: القَصْعة المُسْلنطِحَة. وقال الشَّيبانيّ: الصِّحاف مَناقِعُ صغارٌ تُتَّخَذ للماء، الجمع صُحُف.
القاموس المحيط:
الصَّحْفَةُ م، وأَعْظَمُ القِصاعِ الجَفْنَةُ، ثم الصَّحْفَةُ، ثم المِئْكَلَةُ، ثم الصُّحَيْفَةُ.
والصَّحيفَةُ: الكِتَابُ ج: صَحَائِفُ، وصُحُفٌ ككُتُبٍ نادِرَةٌ، لأَنَّ فَعيلةً لا تُجْمَعُ على فُعُلٍ. وكأَميرٍ: وجْهُ الأَرْضِ. وككِتابٍ: مناقِعُ صِغارٌ للماءِ، ج: ككُتُبٍ. والصَّحَفِيُّ، مُحرَّكةً: من يُخْطِىءُ في قِراءَةِ الصَّحِيفَةِ، وبِضَمَّتَيْنِ لَحْنٌ. والمُصْحَفُ، مُثَلَّثَةَ الميم، من أُصْحِفَ، بالضمِّ: أي: جُعِلَتْ فيه الصُّحُفُ. والتَّصْحِيفُ: الخَطَأُ في الصَّحيفةِ، وقد تَصَحَّفَ عليه.
تاج العروس:
ص ح ف
الصَّحَفةُ : م مَعْروفَةٌ والجَمْعُ : صِحَافٌ قال الأَعْشى :
والمَكَاكِيكَ والصِّحَافَ مِنَ الْفِضَّ ... ةِ والضَّامِرَاتِ تَحْتَ الرِّجالِ وقال ابنُ سِيدَة : الصَّفْحَةُ : شِبْهُ قَصْعَةٍ مُسْلَنْطِحَةٍ عَرِيضَةٍ وهي تُشْبِعُ الخَمْسَةَ ونَحْوَهُم وفي التَّنْزِيلِ : " يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ " . وقال الكِسَائِيُّ : أَعْظَمُ الْقِصَاع الجَفْنَةُ ثم القَصْعَةُ تَلِيها تُشْبِعُ العَشَرَة ثُمَّ الصَّحْفَةُ تُشْبِعُ الخَمْسَةَ ثُمَّ المِئْكَلَةُ تُشْبِعُ الرَّجُلَيْنِ والثَّلاَثَةَ ثُمَّ الصُّحَيْفَةُ مُصَغَّراً تُشْبِعُ الرَّجُلَ هذا نَصُّ الكسائيِّ وقال غيرُه في الأَخير : وكأَنَّه مُصَغَّرٌ لا مُكَبَّرَ لَهُز والصَحيفَةُ : الْكتَابُ ج : صَحَائفُ علَي القياس وصُحُفٌ كَكُتَب ويُخَفَّفُ أَيضاً وهو نَادرٌ قال اللَّيْثُ : لأَنَّ فَعيلَةَ لاَ تُجْمَعُ علَي فُعُل قال سيبَوَيْه : أَمَّا صَحائفُ فعلَي بَابه وصُحُفٌ دَاخلٌ عليه لأَنَّ فُعُلاً في مثْل هذا قليلٌ وإِنَّما شَبَّهُوهُ بقَليبٍ وقُلُبٍ وقَضيبٍ وقُضُبٍ كأَنَّهم جَمَعُوا صَحيفاً حين عَلمُوا أَنَّ الهاءَ ذَاهبَةٌ شَبَّهُوها بحُفْرَةٍ وحِفَارٍ حينَ أَجْرَوْها مُجْرَى جُمْدِ وجِمَادٍ قال الأَزْهَريُّ : ومثْلُه في النَّدْرَةِ سَفينَةٌ وسُفًنٌ والقياسُ : سَفَائِنُ . والصَّحيفُ كَأَميرٍ : وَجْهُ الأَرْض وهو مَجازٌ علَي التَّشْبيه بما يُكْتَبُ فيه قال الرَّاجزُ :
" بل مَهْمَهٍ مُنْجَرِدِ الصَّحِيفِ
وقال الشَّيْبَانيُّ : الصِّحافُ كَكتَابٍ : مَنَاقعُ صِغَارٌ تُتَّخَذُ للْمَاءِ ج : صُحُفٌ كَكُتُبٍ . والصَّحَفِيُّ مُحَرَّكَةً من يُخْطئُ في قرَاءَة الصَّحيفَة وقَوْلُ العامَّة الصُّحُفِيُّ بضَمَّتَيْن لَحْنٌ والنِّسْبةُ إلى الجَمْع نسْبَةٌ إلَى الواحد لأَنَّ الغَرَضَ الدَّلالةُ على الجِنْس والواحدُ يَكْفي في ذلك وأَمَّا ما كان عَلَماً كأَنْمَارِيٍ وكِلاَبيٍّ ومَعَافِرِيٍّ ومَدَائِنيٍّ فإِنَّه لا يُرَدُّ وكذا ما كان جَارياً مَجْرَي العَلَمِ كأَنْصَاريٍّ وأَعْرَابيٍّ كما في العُبابِ . والمُصْحَفُ مُثَلَّثَةُ الْمِيمِ عن ثَعْلَبٍ قال : والفَتْحُ لُغَةٌ . فَصِيحَةٌ وقال أَبو عُبَيْدٍ : تَمِيمُ تَكْسِرُها وقَيْسُ تَضُمُّها ولم يَذْكُرْ مَن يَفْتَحُها ولا أَنَّها تُفْتَحُ إِنَّما ذلك عن اللِّحْيَانيِّ عن الكِسَائِيِّ . وقال الفَرَّاءُ : قد اسْتَثْقَلَتِ العربُ الضَّمَّةَ في حُروفٍ وكَسَرُوا ميمَها وأَصْلُها الضَّمُّ من ذلك : مِصْحَفٌ ومِخْدَعٌ ومِطْرَفٌ ومِجْسَدٌ لأَنَّها في المعنَي مَأْخُوذَةٌ من أُصْحِفَ بالضَّمِّ : أَيْ جُعلَتْ فيه الصُّحُفُ المكْتُوبةُ بين الدَّفَّتَيْن وجُمعَتْ فيه . والتَّصْحِيفُ : الخَطَأُ في الصَّحيفَة بأَشْباهِ الحُرُوفِ مُوَلَّدَةٌ وقد تَصَحَّفَ عَلَيْه لَفْظُ كذا . ومما يُسْتَدْرك عليه : صَحِيفَةُ الوَجْهِ : بَشَرَةُ جِلْدِهِ وقيل : هي ما أَقْبَلَ عليْك منه والجَمْعُ : صَحيفٌ وهو مَجازٌ وقَوْلُه :
" إِذَا بَدَا منْ وَجْهِكَ الصَّحِيفُ يجوزُ أَنْ يكونَ جَمْعَ صَحِيفَةٍ التي هي بَشَرَةُ جِلْدِهِ وأَن يكونَ أَرادَ به الصَّحِيفةَ . وفي المَثَلِ : اسْتَفْرَغَ فُلانٌ ما في صَحْفَتِهِ : إذا اسْتَأْثَرَ عليْه بحَظِّه . والصَّحَّافُ كشَدّاَدِ : بَائِعُ الصُّحُفِ أَو الذي يَعْمَلُ الصُّحُفَ . والمُصَحِّفُ كمُحَدِّثِ : الصَّحَفِيُّ . وأَبو داَوُدَ المَصَاحِفِيُّ : مُحَدِّثٌ مَشْهُورٌ

##### Türkçe

صحف
**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ** - **صَحِيْف** - **صَحيْفَة** - **صُحُف** - **صَحْفَة** - **صِحَاف**
**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ** + bir varlık + bir şeyi: onu düz bir şekle sahip kılar; öyle ki üzerine yazılabilir veya eşyaları taşımak için tepsi gibi yahut benzeri olarak kullanılabilir.
**صَحِيْف**: “**فعيل**” vezninde, “**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**”tan, mef‘ûl mânasında fâil ismi: yayvan, düz, seviyeli olan.
**صَحِيْفَة**: **صَحِيْف**’in müennesi; o da “**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**”tan bir defalık fâil ismidir: düz bir şekle sahip olan, bilinen özel bir şey; ıstılahta üzerine yazılabilen şey; yahut üzerinde yazı taşıyan düz bir şey; kâğıttan, kemikten, kumaştan, taştan veya benzerinden yapılan.
**صُحُف**: **صَحيْفَة**’nin çoğulu.
**صَحْفَة**: “**فـَعـْلة**” vezninde: mef‘ûl mânasında fiil ismi; “**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**”tan âlet ismi: yiyecek taşımakta veya yiyecek kabı olarak kullanılan düz bir şey (yaygın örfte tepsi gibi); çömlekten, madenden veya benzerinden yapılabilir.
**صِحَاف** - **الصحاف**: **صَحْفَة**’nin çoğulu.
**أَصْحَفَ** - **يُصْحِفُ**: “**أفعل**” vezninde, “**صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**”tan: onu “**يَصْحُف**” kıldı; onu yazmaya elverişli düz kıldı; onu **صُحُف** sahibi kıldı.
**مُصْحَف**: “**أَصْحَفَ** - **يُصْحِفُ**”tan ism-i mef‘ûl: yani iki kapak arasında yazılı sahifeleri toplayıcı kılınmış olan.

Ve lafız, “şeyin düz ve seviyeli kısmını beyan eden; pürüzlü, çıkıntılı ve kabaya zıt” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**قَرْطَسَ** - **يُقَرْطِسُ**، **صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**، **طَحَا** - **يَطْحُو** (**طَحَى** - **يَطْحَى**)، **دَحَا** - **يَدْحُو** (**دَحَى** - **يَدْحَى**)، **سَطَحَ** - **يَسْطَحُ**، **سَهُلَ** - **يَسْهُلُ**

**الصحف**
İlk sahifeler: İbrahim ve Musa’nın sahifeleri	﴿“Dediler ki: Rabbinden bize bir âyet getirse ya! Daha önceki sahifelerde olanın delili onlara gelmedi mi?” (133)﴾ Tâhâ ﴿“Şüphesiz bu, ilk sahifelerde vardır” (18) “İbrahim ve Musa’nın sahifelerinde” (19)﴾ A‘lâ} ﴿“Musa’nın sahifelerinde olan kendisine haber verilmedi mi?” (36) “Ve vefâ eden İbrahim’in (sahifelerinde)” (37) “Hiçbir yük taşıyan başkasının yükünü yüklenmez” (38)﴾ Necm

Yüceltilmiş, yükseltilmiş, tertemiz sahifeler	﴿“Hayır; şüphesiz o bir öğüttür” (11) “Artık dileyen onu anar” (12) “Keremli sahifelerde” (13) “Yükseltilmiş, tertemiz” (14) “Elçiler(in) ellerinde” (15) “Kerem sahibi, iyiler” (16)﴾ Abese ﴿“Allah’tan bir elçi; tertemiz sahifeler okur” (2) “Onlarda dosdoğru yazılar vardır” (3)﴾ Beyyine

 	﴿“Bilakis onlardan her bir kişi, açılmış sahifeler verilmesini ister” (52)﴾ Müddessir ﴿“Sahifeler açılıp yayıldığında” (10)﴾ Tekvîr

**الصحاف** :
 ﴿“Onların etrafında altından **صِحَاف** ve kadehler dolaştırılır; orada nefislerin iştah duyduğu ve gözlerin lezzet aldığı şeyler vardır; ve siz orada ebedîsiniz” (71)﴾ Zuhruf

Muhtâr es-Sıhâh
● [**صحف**] ص ح ف: **الصَّحْفَةُ** çanak gibidir; çoğulu **صِحافٌ**’dır. Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجفنة**’dir; sonra **القصعة** gelir, onu takip eder; onu on kişi doyurur; sonra **الصحفة** beş kişiyi doyurur; sonra **المئكلة** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفةُ** bir kişiyi doyurur. Ve **الصحيفة** kitaptır; çoğulu **صُحُفٌ** ve **صَحائِفُ**’tir. Ve **المُصْحَفُ** mimin dammesiyle ve kesresiyle (okunur); aslı dammedir; çünkü **أُصْحِفَ**’den alınmıştır; yani sahifeler onda toplanmıştır.

Râgıb
صحف
- **الصحيفة**: şeyin yayılmış olanı; yüzün sahifesi gibi. Ve **الصحيفة**: içine yazılan şeydir; çoğulu: **صحائف** ve **صحف**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**صحف إبراهيم وموسى**﴾ [A‘lâ/19], ﴿“Tertemiz sahifeler okur * onlarda dosdoğru yazılar vardır”﴾ [Beyyine/2 - 3]. Denildi ki: bununla Kur’an kastedilmiştir; ve onu, önceki Allah kitaplarında olanın fazlasını ihtiva etmesinden dolayı, içinde yazılar bulunan sahifeler kıldı. Ve **المصحف**: yazılı sahifeleri toplayıcı kılınmış olan şeydir; çoğulu: **مصاحف**. Ve **التصحيف**: harflerinin benzeşmesinden dolayı, mushafı olduğu gibi olmayan bir şekilde okumak ve rivayet etmektir. Ve **الصحفة** geniş bir çanak gibidir.

Lisân özeti
1.    **الصحيفة**: içine yazılan şey; çoğulu **صَحائفُ** ve **صُحُفٌ** ve **صُحْفٌ**.
2.    Ve **الصَّحيف**: yerin yüzü;
3.    Ve **المُصْحَفُ** ve **المِصْحَفُ**: iki kapak arasında yazılı **الصُّحُف**’u toplayan; sanki **أُصْحِفَ** edilmiştir,
4.     **مُصْحف** **أُصْحِفَ**’den; yani sahifeler onda toplanmıştır.
5.    Ve **الصحيفة** kitaptır.
6.    Ve **صَحِيفةُ الوجْه**: derisinin yüzeyi.
7.    Ve **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفيُّ**: harflerin benzerleriyle sahifeleri okumaktan (doğan) okumaya dayanarak hatayı rivayet eden kimsedir.
8.    Ve **التَّصْحِيفُ**: sahifedeki hatadır.
9.    Ve **الصَّحْفة**: çanak gibidir; çoğulu **صِحافٌ**. Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجفنة**’dir; sonra **القَصْعة** gelir, onu takip eder; onu on kişi doyurur; sonra **الصحْفَة** beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur; sonra **المِئْكلة** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفَة** bir kişiyi doyurur.

Lisânü’l-‘Arab
● - **صحف**: **الصحيفة**: içine yazılan şeydir; çoğulu **صَحائفُ** ve **صُحُفٌ** ve **صُحْفٌ**. Ve tenzilde: “Şüphesiz bu, ilk **الصُّحُف**’tadır; İbrahim ve Musa’nın **صُحُف**’u”; yani onlara indirilen kitaplar; Nebîmize ve onlara Allah’ın salâtı (olsun). Sîbeveyh dedi ki: **صَحائِفُ** ise kendi babı üzerinedir; **صُحُفٌ** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bunun gibi yerde **فُعُل** azdır; ancak onu **قَلِيبٍ** ve **قُلُبٍ** ve **قَضِيبٍ** ve **قُضُبٍ** ile benzettiler; sanki **صَحِيفاً**’ı, hâ’nın gideceğini bildiklerinde cem‘ ettiler; onu **حُفرةٍ** ve **حِفارٍ** ile benzettiler; onu **جُمْدٍ** ve **جِماد** yürütür gibi yürüttüklerinde. Ezherî dedi ki: **الصُّحُفُ**, **الصحيفة**’nin çoğuludur; nadirlerdendir; o da **فَعِيلة**’yi **فُعُل** üzerine cem‘ etmendir. Dedi ki: bunun benzeri **سَفينة** ve **سُفُنٌ**’dür. Dedi ki: ikisinin kıyası **صَحائف** ve **سفائِنَ** idi. Ve **صَحِيفةُ الوجْه**: derisinin yüzeyidir; denildi ki: ondan sana yönelen kısımdır; çoğulu **صَحِيفٌ**’dir. Ve şu sözü:
   “Yüzünden **الصَّحيفُ** göründüğünde”
**الصحيفة** ki derisinin yüzeyi olanın çoğulu olabilir; ve **الصحيف** ile **الصحيفة**’yi kastetmiş olması da caizdir. Ve **الصَّحيف**: yerin yüzüdür; dedi ki:
   “Bilakis çıplak **الصَّحيف**’li bir çöl”
İkisi de, içine yazılan sahifeye benzetme üzerinedir. Ve **المُصْحَفُ** ve **المِصْحَفُ**: iki kapak arasında yazılı **الصُّحُف**’u toplayandır; sanki **أُصْحِفَ** edilmiştir; onda kesre ve fetha bir dildir. Ebû Ubeyd dedi ki: Temîm onu kesreler, Kays onu dammeler; onu fethalayanı zikretmedi ve onun fethalandığını da (zikretmedi); ancak bu, Lihyânî’den Kisâî’den (nakledilmiştir). Ezherî dedi ki: Mushaf, ancak **أُصحِف** edildiği için **مصحف** diye adlandırıldı; yani iki kapak arasında yazılı sahifeleri toplayıcı kılındı. Ferrâ dedi ki: **مُصْحَفٌ** ve **مِصْحَفٌ** denir; tıpkı **مُطْرَفٌ** ve **مِطْرَفٌ** denildiği gibi. Dedi ki: **مُصْحف** sözü **أُصْحِفَ**’dendir; yani sahifeler onda toplandı. Ve **أُطْرِفَ**: iki ucuna iki alâmet konuldu. Araplar, bazı harflerde dammeyi ağır buldular da mîmi kesrelediler; aslı dammedir; kim dammelerse onu aslı üzere getirir; kim kesrelerse dammeyi ağır bulduğu içindir. Aynı şekilde **المُغْزَل** hakkında **مِغْزَلا** dediler; aslı **مُغْزَلٌ**’dir; **أُغْزِلَ**’den; yani döndürüldü ve büküldü. Ve **المُخْدَعِ** ve **المُجْسَدِ** (de böyledir). Ebû Zeyd dedi ki: Temîm **المِغْزلُ** ve **المِطْرفُ** ve **المِصْحَفُ** der; Kays **المُطْرَفُ** ve **المُغْزَلُ** ve **المُصْحَفُ** der. Cevherî dedi ki: **أُصحِف**: **الصُّحُف** onda toplandı. Ve **أُطْرِفَ**: iki ucuna iki alâmet konuldu. Ve **أُجْسِدَ**: yani cesede yapıştırıldı. İbn Berrî dedi ki: doğrusu “**أُلْصِقَ بالجِسادِ**”dır; o da safrandır. Ve Cevherî dedi ki: **الصحيفة** kitaptır. Hadiste: **عُيَيْنَةَ بن حِصنٍ** için bir kitap yazdığı; o onu alınca dedi ki: “Ey Muhammed, beni kavmime **صحيفة المُتَلَمِّس** gibi bir kitap taşıyor mu görüyorsun?” **الصحيفة**: kitaptır. **المتلمس**: bilinen bir şairdir; adı **عبد المَسيح بن جَرير**’dir. O ve şair **طرَفة** kral **عمرو بنِ هِنْدٍ**’e gelmişti; onlara bir şeyden dolayı öfkelendi de Bahreyn’deki âmiline iki mektup yazdı; ona ikisini öldürmesini emrediyordu; ve dedi ki: “Size bir ödülle yazdım.” Hîre’den geçtiler; **المتلمس** sahifesini bir çocuğa verdi; o onu okudu; bir de içinde âmiline onu öldürmesini emrediyor; onu suya attı ve Şam’a gitti. Ve **طرَفة**’ye dedi ki: “Benim yaptığım gibi yap; çünkü senin sahifen benim sahifem gibidir.” O ise ona karşı çıktı ve âmiline gitti; o da onu öldürdü; böylece ikisiyle mesel vuruldu. Ve **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفيُّ**: harflerin benzerleriyle sahifeleri okumaktan (doğan) hatayı rivayet eden kimsedir; müvelleddir. (*Kâmûs’ta: **الصَّحَفِيُّ** sahifeleri okumada hata eden kimsedir.) Ve **الصَّحْفة**: çanak gibidir. İbn Sîde dedi ki: geniş, yayvan bir çanağa benzer; beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur; çoğulu **صِحافٌ**’dır. Ve tenzilde: “Altından **صِحافٍ** ile onların etrafında dolaştırılır.” Ve şu beyit okundu:
   “Ve ölçü kapları ve gümüşten **الصِّحافُ** … ve zayıf develer yüklerin altında”
Ve **الصُّحَيْفَةُ** ondan daha küçüktür; bir kişiyi doyurur; sanki büyüğü olmayan bir küçültmedir. Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجَفْنَةُ**’dir; sonra **القَصْعةُ** gelir, onu takip eder; onu on kişi doyurur; sonra **الصحْفَةُ** beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur; sonra **المِئْكلةُ** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفَةُ** bir kişiyi doyurur. Hadiste: “Kadın, kız kardeşinin boşanmasını istemesin; **صَحْفَتِها**’nda olanı boşaltsın diye.” Bu ondandır; bu, onun payına karşı tekelleşmeyi kasteden bir meseldir; böylece, başkasının **صَحْفة**sini boşaltmış ve kabında olanı devirmiş kimse gibi olur. Ve **التَّصْحِيفُ**: **الصَّحِيفة**’deki hatadır.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**صحف**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الفاء**: sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve genişliğe delâlet eder. Denir ki: **الصَّحِيفَ** yerin yüzüdür. Ve **الصَّحِيفة**: erkeğin yüzünün derisidir. **البَعِيث** dedi ki:
“Her **كُلَيْبيّ**’nin yüzünün **صحيفة**si *** erkeklerin ayaklarına nal’dan daha zelildir”
Bu babdandır **الصَّحيفة**; o, içine yazılan şeydir; çoğulu **صحائف**; ve **الصُّحف** da (vardır); sanki **صحيف**’in çoğuludur. Dedi ki:
“Sabahleyin alınlarını gördüklerinde *** rahimler ve **الصُّحُف** bize özlem duydu”
Ve **الصَّحْفَة**: yayvan çanaktır. **الشَّيبانيّ** dedi ki: **الصِّحاف** su için yapılan küçük çukurlardır; çoğulu **صُحُف**’tur.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**الصَّحْفَةُ** (müennes): ve çanakların en büyüğü **الجَفْنَةُ**’dir; sonra **الصَّحْفَةُ**; sonra **المِئْكَلَةُ**; sonra **الصُّحَيْفَةُ**.
Ve **الصَّحيفَةُ**: kitaptır; çoğulu: **صَحَائِفُ**; ve **صُحُفٌ** da, **كُتُبٍ** gibi, nadirdir; çünkü **فَعيلة** **فُعُل** üzerine cem‘ edilmez. Ve **الصَّحيفُ** ( **أمير** gibi): yerin yüzüdür. Ve **الصِّحاف** ( **كِتاب** gibi): su için küçük çukurlardır; çoğulu: **كُتُبٍ** gibi. Ve **الصَّحَفِيُّ** (harekeli): **الصَّحِيفَة**’yi okumada hata eden kimsedir; ve iki damme ile (söylenmesi) lahn’dır. Ve **المُصْحَفُ**, mîmi üç türlü (okunur); **أُصْحِفَ**’den; damme ile: yani **الصُّحُف** onda kılındı. Ve **التَّصْحِيفُ**: **الصَّحيفة**’deki hatadır; ve ona karşı **تَصَحَّفَ** etti.

Tâcü’l-‘Arûs:
ص ح ف
**الصَّحَفةُ**: bilinen (bir şey)dir; çoğulu: **صِحَافٌ**. **الأَعْشى** dedi ki:
“Ve gümüşten ölçü kapları ve **الصِّحَافَ** … ve zayıf develer adamların altında”
İbn Sîde dedi ki: **الصَّفْحَةُ**: geniş, yayvan bir çanağa benzer; beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur. Ve tenzilde: “Altından **صِحَافٍ** ile onların etrafında dolaştırılır.” Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجَفْنَةُ**’dir; sonra **القَصْعَةُ** gelir, onu takip eder; onu on kişi doyurur; sonra **الصَّحْفَةُ** beş kişiyi doyurur; sonra **المِئْكَلَةُ** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفَةُ** küçültme olarak bir kişiyi doyurur. Bu, Kisâî’nin metnidir. Başkası, sondaki hakkında dedi ki: sanki büyüğü olmayan bir küçültmedir. Ve **الصَحيفَةُ**: kitaptır; çoğulu: kıyas üzere **صَحَائفُ**; ve **صُحُفٌ** da **كَكُتَب** gibi; ve hafifletilir de; o da nadirdir. **اللَّيْثُ** dedi ki: çünkü **فَعيلَة** **فُعُل** üzerine cem‘ edilmez. Sîbeveyh dedi ki: **صَحائفُ** ise kendi babı üzerinedir; **صُحُفٌ** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bunun gibi yerde **فُعُل** azdır; ancak onu **قَليبٍ** ve **قُلُبٍ** ve **قَضيبٍ** ve **قُضُبٍ** ile benzettiler; sanki **صَحيفاً**’ı, hâ’nın gideceğini bildiklerinde cem‘ ettiler; onu **حُفْرَةٍ** ve **حِفَارٍ** ile benzettiler; onu **جُمْدِ** ve **جِمَادٍ** yürütür gibi yürüttüklerinde. Ezherî dedi ki: bunun nadirlikte benzeri **سَفينَةٌ** ve **سُفًنٌ**’dür; kıyas: **سَفَائِنُ**’dir. Ve **الصَّحيفُ** ( **أمير** gibi): yerin yüzüdür; bu, içine yazılan şeye benzetme üzere mecazdır. Râciz dedi ki:
“Bilakis çıplak **الصَّحيف**’li bir çöl”
Ve **الصِّحافُ** ( **كتَاب** gibi): su için yapılan küçük çukurlardır; çoğulu: **صُحُفٌ** **كَكُتُبٍ** gibi. Ve **الصَّحَفِيُّ** (harekeli): **الصَّحيفَة**’yi okumada hata eden kimsedir; avamın sözü **الصُّحُفِيُّ** iki damme ile lahn’dır. Ve cem‘e nisbet, tekile nisbet gibidir; çünkü maksat cinse delâlettir; tekil bunun için yeter. Ama **أَنْمَارِيٍّ** ve **كِلاَبيٍّ** ve **مَعَافِرِيٍّ** ve **مَدَائِنيٍّ** gibi alem olan şeyler, iade edilmez; ve **أَنْصَاريٍّ** ve **أَعْرَابيٍّ** gibi alem mecrasında olan da böyledir; **العُباب**’da olduğu üzere. Ve **المُصْحَفُ**: mîmi üç türlü (okunur); Sa‘leb’den: dedi ki: ve fetha bir dildir; fasîhtir. Ebû Ubeyd dedi ki: Temîm onu kesreler, Kays onu dammeler; onu fethalayanı zikretmedi ve onun fethalandığını da (zikretmedi); ancak bu, Lihyânî’den Kisâî’den (nakledilmiştir). Ferrâ dedi ki: Araplar bazı harflerde dammeyi ağır buldular da mîmini kesrelediler; aslı dammedir; bunlardandır: **مِصْحَفٌ** ve **مِخْدَعٌ** ve **مِطْرَفٌ** ve **مِجْسَدٌ**; çünkü mânada **أُصْحِفَ**’den alınmıştır; damme ile: yani iki kapak arasında yazılı **الصُّحُف** onda kılındı ve onda toplandı. Ve **التَّصْحِيفُ**: harflerin benzerleriyle **الصَّحيفَة**’deki hatadır; müvelleddir; ve ona karşı “şu lafız üzerinde **تَصَحَّفَ** etti” denir. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **صَحِيفَةُ الوَجْهِ**: derisinin yüzeyi; denildi ki: ondan sana yönelen kısımdır; çoğulu: **صَحيفٌ**; bu mecazdır. Ve şu sözü:
“Yüzünden **الصَّحيفُ** göründüğünde”
derisinin yüzeyi olan **صَحِيفَة**’nin çoğulu olması caizdir; ve onunla **الصَّحِيفة**’yi kastetmiş olması da (caizdir). Ve meselde: “Falan, **صَحْفَتِهِ**’nda olanı boşalttı”: ona karşı payında tekelleştiği zaman (söylenir). Ve **الصَّحَّافُ** ( **شَدّاَدِ** gibi): **الصُّحُف** satıcısı; yahut **الصُّحُف** yapan kimsedir. Ve **المُصَحِّفُ** ( **مُحَدِّثِ** gibi): **الصَّحَفِيُّ**’dir. Ve **أَبو داَوُدَ المَصَاحِفِيُّ**: meşhur bir muhaddistir.
