# صحف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صحف

الصحيفة: التي يكتب فيها، والجمع صَحائفُ وصُحُفٌ وصُحْفٌ. وفي التنزيل: إن هذا لفي الصُّحُفِ الأُولى صُحُفِ إبراهيم وموسى؛ يعني الكتب المنزلة عليهما، صلوات اللّه على نبينا وعليهما؛ قال سيبويه: أَما صَحائِفُ فعلى بابه وصُحُفٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل هذا قليل، وإنما شبّهوه بقَلِيبٍ وقُلُبٍ وقَضِيبٍ وقُضُبٍ كأَنهم جمعوا صَحِيفاً حين علموا أَن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرةٍ وحِفارٍ حين أَجْروها مُجْرى جُمْدٍ وجِماد. قال الأَزهري: الصُّحُفُ جمع الصحيفة من النوادر وهو أَن تَجْمع فَعِيلةً على فُعُل، قال: ومثله سَفينة وسُفُنٌ، قال: وكان قياسهما صَحائف وسفائِنَ. وصَحِيفةُ الوجْه: بَشَرَةُ جلده، وقيل: هي ما أَقبل عليك منه، والجمع صَحِيفٌ؛ وقوله:
إذا بَدا منْ وجْهِك الصَّحيفُ
يجوز أَن يكون جمع صحيفة التي هي بشرة جلده، ويجوز أَن يكون أَراد بالصحيف الصحيفة. والصَّحيف: وجْه الأَرض؛ قال:
بل مَهْمَه مُنْجَرِد الصَّحيفِ
وكلاهما على التشبيه بالصحيفة التي يكتب فيها.
والمُصْحَفُ والمِصْحَفُ: الجامع للصُّحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْنِ كأَنه أُصْحِفَ، والكسر والفتح فيه لغة، قال أَبو عبيد: تميم تكسرها وقيس تضمها، ولم يذكر من يفتحها ولا أَنها تفتح إنما ذلك عن اللحياني عن الكسائي، قال الأَزهري: وإنما سمي المصحف مصحفاً لأَنه أُصحِف أَي جعل جامعاً للصحف المكتوبة بين الدفتين، قال الفراء: يقال مُصْحَفٌ ومِصْحَفٌ كما يقال مُطْرَفٌ ومِطْرَفٌ؛ قال: وقوله مُصْحف من أُصْحِفَ أَي جُمِعَتْ فيه الصحف وأُطْرِفَ جُعِلَ في طَرَفَيْه العَلَمان، استثقلت العرب الضمة في حروف فكسرت الميم، وأَصلها الضمّ، فمن ضَمَّ جاء به على أَصله، ومن كسره فلاستثقاله الضِمة، وكذلك قالوا في المُغْزَل مِغْزَلا، والأَصل مُغْزَلٌ من أُغْزِلَ أَي أُديرَ وفُتِلَ، والمُخْدَعِ والمُجْسَدِ؛ قال أَبو زيد: تميم تقول المِغْزلُ والمِطْرفُ والمِصْحَفُ، وقيس تقول المُطْرَفُ والمُغْزَلُ والمُصْحَفُ. قال الجوهري: أُصحِف جمعت فيه الصُّحُف، وأُطْرِفَ جُعِل في طرفيه علمان، وأُجْسِدَ أَي أُلْزِقَ بالجَسد. قال ابن بري: صوابه أُلْصِقَ بالجِسادِ وهو الزَّعْفرانُ.
وقال الجوهري: والصحيفة الكتاب. وفي الحديث: أَنه كتب لعُيَيْنَةَ بن حِصنٍ كتاباً فلما أَخذه قال: يا محمد، أَتُراني حامِلاً إلى قومي كتاباً كصحيفة المُتَلَمِّس؟ الصحيفة: الكتاب، والمتلمس: شاعر معروف واسمه عبد المَسيح بن جَرير، وكان قدم هو وطرَفةُ الشاعر على الملك عمرو بنِ هِنْدٍ، فنقم عليهما أَمراً فكتب لهما كتابين إلى عامله بالبحرين يأْمُرُه بقتلهما، وقال: إني قد كتبت لكما بجائزة، فاجتازا بالحيرة فأَعطى المتلمسُ صحيفته صبيّاً فقرأَها فإذا فيها يأْمر عامِلَه بقتله، فأَلقاها في الماء ومضى إلى الشام، وقال لطرفة: افعل مثل فعلي فإن صحيفتك مثل صحيفتي، فأَبى عليه ومضى إلى عامله فقتله، فضُرب بهما المثل.
والمُصَحِّف والصَّحَفيُّ: الذي يَرْوي الخَطَأَ عن قراءة الصحف بأَشْباه الحروفِ، مُوَلَّدة
(* في القاموس: الصَّحَفِيُّ الذي يخطئ في قراءة
الصحف.).
والصَّحْفة: كالقَصْعةِ، وقال ابن سيده: شِبه قَصْعة مُسْلَنْطِحةٍ عريضة وهي تُشْبِع الخمسةَ ونحوهم، والجمع صِحافٌ. وفي التنزيل: يُطاف عليهم بِصِحافٍ من ذهب؛ وأَنشد:
والمَكاكِيكُ والصِّحافُ من الفِضْـ
ـضَةِ والضَّامِراتُ تَحْتَ الرِّحالِ
والصُّحَيْفَةُ أَقلّ منها، وهي تُشْبِعُ الرجلَ، وكأَنه مصغّر لا مكَبَّر له. قال الكسائي: أَعظم القِصاعِ الجَفْنَةُ، ثم القَصْعةُ تليها تشبع العشرة، ثم الصحْفَةُ تشبع الخَمسة ونحوهم، ثم المِئْكلةُ تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصُّحَيْفَةُ تشبع الرجل. وفي الحديث: لا تَسْأَلِ المرأَةُ طلاقَ أُخْتِها لِتَسْتَفْرِغَ ما في صَحْفَتِها، هو من ذلك، وهذا مثل يريد به الاستِئْثارَ عليها بحَظِّها فتكونُ كمن استفرغَ صَحفة غيره وقَلَب ما في إنائه.
والتَّصْحِيفُ: الخَطَأُ في الصَّحِيفةِ.

### Türkçe

**الصحيفة**: içine yazılan şey; çoğulu **صَحائفُ** ve **صُحُفٌ** ve **صُحْفٌ**. Ve
tenzilde: “Şüphesiz bu, elbette önceki **الصُّحُفِ**’tadır; İbrahim ve Musa’nın **صُحُفِ**’u”; yani
onlara indirilen kitaplar, Allah’ın salâtları nebîmizin ve onların üzerine olsun; Sîbeveyh dedi: **صَحائِفُ** ise
kendi babı üzerinedir; **صُحُفٌ** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bu gibi yerde **فُعُل** azdır; ancak
onu **قَلِيبٍ** ve **قُلُبٍ** ve **قَضِيبٍ** ve **قُضُبٍ** ile benzettiler; sanki onlar **صَحِيفاً**’ı cem‘ ettiler, (çünkü) bildiler ki
**الهاء** gidicidir; onu **حفرةٍ** ve **حِفارٍ** ile benzettiler; onları **جُمْدٍ**
ve **جِماد** yürütmesi gibi yürüttükleri vakit. Ezherî dedi: **الصُّحُفُ**,
**الصحيفة**’nin cem‘idir; nadirlerdendir; o da şudur: **فَعِيلة**’yi **فُعُل** üzerine cem‘ etmen; dedi:
bunun misli **سَفينة** ve **سُفُنٌ**’dür; dedi: ikisinin kıyası **صَحائف**
ve **سفائِنَ** idi. Ve **صَحِيفةُ الوجْه**: derisinin beşeresi; ve denildi: ondan sana yönelen şeydir;
çoğulu **صَحِيفٌ**; ve onun sözü:
إذا بَدا منْ وجْهِك الصَّحيفُ
caizdir ki, derisinin beşeresi olan **صحيفة**’nin cem‘i olsun; ve caizdir ki
**الصحيف** ile **الصحيفة**’yi murad etmiş olsun. Ve **الصَّحيف**: yerin yüzü; dedi:
بل مَهْمَه مُنْجَرِد الصَّحيفِ
ve ikisi de, içine yazılan **الصحيفة**’ye benzetme üzerinedir.

Ve **المُصْحَفُ** ve **المِصْحَفُ**: iki kapak arasında yazılmış **الصُّحُف**’u toplayan;
sanki **أُصْحِفَ** edilmiştir; onda kesre ve fetha bir lugattır. Ebû Ubeyd dedi: Temîm onu kesreler, Kays
onu dammeler; onu fetha eden kimseyi zikretmedi ve onun fetha edildiğini de (zikretmedi); ancak bu,
Lihyânî’den Kisâî’den (rivayet)dir. Ezherî dedi: **المصحف** ancak **مصحف** diye adlandırıldı; çünkü o
**أُصحِف** edildi; yani iki kapak arasında yazılmış sahifeler için toplayıcı kılındı. Ferrâ dedi:
**مُصْحَفٌ** ve **مِصْحَفٌ** denir; nasıl ki **مُطْرَفٌ** ve **مِطْرَفٌ** denir; dedi: ve onun sözü
**مُصْحف** (şuradandır): **أُصْحِفَ**; yani sahifeler onda toplandı; ve **أُطْرِفَ**: iki ucunda iki alâmet kılındı.
Araplar dammeyi harflerde ağır saydılar da mîm’i kesrelediler; aslı dammedir; kim damme ederse onu
aslı üzere getirir; kim kesrelerse dammeyi ağır saydığı içindir. Ve bunun gibi **المُغْزَل** hakkında
**مِغْزَلا** dediler; asıl **مُغْزَلٌ**dür; **أُغْزِلَ**’dendir; yani döndürüldü ve büküldü; ve **المُخْدَعِ**
ve **المُجْسَدِ** (hakkında da). Ebû Zeyd dedi: Temîm **المِغْزلُ** ve **المِطْرفُ** ve **المِصْحَفُ** der;
Kays ise **المُطْرَفُ** ve **المُغْزَلُ** ve **المُصْحَفُ** der. Cevherî dedi: **أُصحِف**: içine **الصُّحُف** toplandı;
ve **أُطْرِفَ**: iki ucunda iki alâmet kılındı; ve **أُجْسِدَ**: yani cesede yapıştırıldı. İbn Berrî dedi:
onun doğrusu “**أُلْصِقَ بالجِسادِ**”dır; o da **الزَّعْفرانُ**’dır.

Cevherî dedi: ve **الصحيفة** kitap(tır). Hadiste: **عُيَيْنَةَ بن حِصنٍ** için bir kitap yazdı; onu alınca dedi:
“Ey Muhammed, beni kavmime **صحيفة المُتَلَمِّس** gibi bir kitap taşıyor mu görüyorsun?” **الصحيفة**: kitap;
ve **المتلمس**: bilinen bir şairdir; adı **عبد المسيح بن جَرير**’dir. Ve o ve şair **طرَفةُ**,
kral **عمرو بنِ هِنْدٍ**’e gelmişti; onlara bir işten dolayı öfkelendi de, Bahreyn’deki âmiline iki kitap yazdı,
onları öldürmesini emrediyordu; ve dedi: “Şüphesiz ben size bir mükâfat yazdım.” Hîre’den geçtiler;
**المتلمسُ** sahifesini bir çocuğa verdi de o onu okudu; bir de baktı ki içinde âmiline onu öldürmesini emrediyor;
onu suya attı ve Şam’a gitti. Ve **لطرفة**’ye dedi: “Benim yaptığım gibi yap; çünkü senin sahifen benim sahifem gibidir.”
O ise bunu reddetti ve âmiline gitti; o da onu öldürdü; böylece ikisiyle mesel vuruldu.

Ve **المُصَحِّف** ve **الصَّحَفيُّ**: sahifeleri okumaktan, harflerin benzerleriyle, hatayı rivayet eden kimse;
müvelled.
(* **القاموس**’ta: **الصَّحَفِيُّ** sahifeleri okumada hata eden kimsedir.)

Ve **الصَّحْفة**: **القَصْعةِ** gibi. İbn Sîde dedi: geniş, yayvan bir **قَصْعة** benzeridir;
beş kişiyi ve onların benzerini doyurur; çoğulu **صِحافٌ**. Ve tenzilde: “Onların üzerine altından **بِصِحافٍ** dolaştırılır.”
Ve inşad etti:
والمَكاكِيكُ والصِّحافُ من الفِضْـ
ـضَةِ والضَّامِراتُ تَحْتَ الرِّحالِ
Ve **الصُّحَيْفَةُ** ondan daha küçüktür; erkeği doyurur; sanki büyüğü olmayan bir küçültmedir. Kisâî dedi:
**القِصاعِ**’ın en büyüğü **الجَفْنَةُ**’dir; sonra onu izleyen **القَصْعةُ** on kişiyi doyurur; sonra **الصحْفَةُ**
beş kişiyi ve onların benzerini doyurur; sonra **المِئْكلةُ** iki ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصُّحَيْفَةُ**
erkeği doyurur. Hadiste: “Kadın, kızkardeşinin boşanmasını istemesin; **صَحْفَتِها**’nda olanı boşaltmak için.”
Bu ondandır; bu bir meseldir; onunla, onun payı üzerinde tek başına kalmayı murad eder; böylece, başkasının
**صَحفة**’sini boşaltmış ve kabındaki şeyi devirmiş kimse gibi olur.

Ve **التَّصْحِيفُ**: **الصَّحِيفةِ**’de hata.
