# صحف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صحف

الصحفة: م معروفة، والجمع: صحاف، قال الأعشى:
  والمكاكيك والصحاف من الفض                      ة والضامرات تحت الرجـال وقال ابن سيدة: الصفحة: شبه قصعة مسلنطحة عريضة، وهي تشبع الخمسة ونحوهم، وفي التنزيل:  يطاف عليهم بصحاف من ذهب  . وقال الكسائي: أعظم القصاع الجفنة، ثم القصعة تليها، تشبع العشرة، ثم الصحفة تشبع الخمسة، ثم المئكلة تشبع الرجلين والثلاثة، ثم الصحيفة، مصغرا، تشبع الرجل، هذا نص الكسائي، وقال غيره في الأخير: وكأنه مصغر لا مكبر لهز والصحيفة: الكتاب، ج: صحائف علي القياس، وصحف، ككتب، ويخفف أيضا، وهو نادر، قال الليث: لأن فعيلة لا تجمع علي فعل، قال سيبويه: أما صحائف فعلي بابه، وصحف داخل عليه، لأن فعلا في مثل هذا قليل، وإنما شبهوه بقليب وقلب، وقضيب وقضب، كأنهم جمعوا صحيفا حين علموا أن الهاء ذاهبة، شبهوها بحفرة وحفار، حين أجروها مجرى جمد وجماد، قال الأزهري: ومثله في الندرة، سفينة وسفن، والقياس: سفائن. والصحيف، كأمير: وجه الأرض، وهو مجاز علي التشبيه بما يكتب فيه، قال الراجز:
  بل مهمه منجرد الصحيف

  وقال الشيباني: الصحاف، ككتاب: مناقع صغار تتخذ للماء، ج: صحف، ككتب. والصحفي، محركة، من يخطئ في قراءة الصحيفة، وقول العامة الصحفي، بضمتين، لحن، والنسبة إلى الجمع نسبة إلى الواحد، لأن الغرض الدلالة على الجنس، والواحد يكفي في ذلك، وأما ما كان علما، كأنماري، وكلابي، ومعافري ومدائني، فإنه لا يرد، وكذا ما كان جاريا مجري العلم، كأنصاري، وأعرابي، كما في العباب. والمصحف، مثلثة الميم، عن ثعلب، قال: والفتح لغة. فصيحة، وقال أبو عبيد: تميم تكسرها، وقيس تضمها، ولم يذكر من يفتحها ولا أنها تفتح، إنما ذلك عن اللحياني عن الكسائي. وقال الفراء: قد استثقلت العرب الضمة في حروف وكسروا ميمها، وأصلها الضم، من ذلك: مصحف، ومخدع، ومطرف، ومجسد، لأنها في المعني مأخوذة من أصحف، بالضم: أي جعلت فيه الصحف المكتوبة بين الدفتين، وجمعت فيه. والتصحيف: الخطأ في الصحيفة بأشباه الحروف، مولدة، وقد تصحف عليه لفظ كذا. ومما يستدرك عليه: صحيفة الوجه: بشرة جلده، وقيل: هي ما أقبل عليك منه، والجمع: صحيف، وهو مجاز، وقوله:
  إذا بدا من وجهك الصحيف يجوز أن يكون جمع صحيفة، التي هي بشرة جلده، وأن يكون أراد به الصحيفة. وفي المثل: استفرغ فلان ما في صحفته: إذا استأثر عليه بحظه. والصحاف، كشداد: بائع الصحف، أو الذي يعمل الصحف. والمصحف، كمحدث: الصحفي. وأبو داود المصاحفي: محدث مشهور.

### Türkçe

**الصحفة**: bilinen bir şeydir; çoğulu: **صحاف**. el-A‘şâ dedi ki:
  Ve **المكاكيك** ve **الصحاف** gümüşten                      ve zayıf (develer) adamların altında.

İbn Sîde dedi ki: **الصفحة**: geniş, yassılaştırılmış, yayvan bir çanak benzeridir; o, beş kişiyi ve onların benzerlerini doyurur. Ve tenzîlde:  “Onların etrafında altından **صحاف** dolaştırılır.”  .

el-Kisâî dedi ki: çanakların en büyüğü **الجفنة**’dir; sonra onu izleyen **القصعة**’dır, onu izler; on kişiyi doyurur; sonra **الصحفة** beş kişiyi doyurur; sonra **المئكلة** iki kişiyi ve üç kişiyi doyurur; sonra **الصحيفة**, küçültme olarak, bir kişiyi doyurur; bu, el-Kisâî’nin metnidir. Başkası sonuncu hakkında dedi ki: Sanki o, büyüğü olmayan bir küçültmedir.

Ve **الصحيفة**: kitaptır; çoğulu: kıyasa göre **صحائف** ve **صحف**, **كتب** gibi; ayrıca hafifletilir de; o nadirdir. el-Leys dedi ki: çünkü **فعيلة**, **فعل** üzerine çoğul yapılmaz. Sîbeveyh dedi ki: **صحائف** ise kendi bâbı üzerinedir; **صحف** ise ona dâhil olmuştur; çünkü bunun gibi yerde **فعلا** azdır; ancak onu **قليب** ve **قلب**’e, **قضيب** ve **قضب**’a benzettiler; sanki **صحيفا**’yı, **الهاء**’nın gideceğini bildikleri vakit çoğul yaptılar; onu **حفرة** ve **حفار**’a benzettiler; onu **جمد** ve **جماد** yürütmesi gibi yürüttükleri vakit. el-Ezherî dedi ki: ve bunun benzeri, nadirlikte: **سفينة** ve **سفن**; kıyas ise: **سفائن**’dir.

Ve **الصحيف**, **أمير** gibi: yerin yüzüdür; o, içine yazılan şeye benzetme üzere mecazdır. er-Râciz dedi ki:
  Bilakis, **الصحيف**’i soyulmuş bir çorak.

Ve eş-Şeybânî dedi ki: **الصحاف**, **كتاب** gibi: su için yapılan küçük havuzcuklardır; çoğulu: **صحف**, **كتب** gibi.

Ve **الصحفي**, harekeli olarak: **الصحيفة**’yi okumada hata eden kimsedir. Avamın sözü **الصحفي**, iki ötre ile, lahn’dır. Ve çoğula nisbet, tekile nisbet gibidir; çünkü maksat, cinse delâlet etmektir; tekil bunda yeter. Ama alem olan şey, **أنماري** ve **كلابي** ve **معافري** ve **مدائني** gibi, o geri çevrilmez; yine alem yürüyüşünde olan da böyledir: **أنصاري** ve **أعرابي** gibi; **العباب**’da olduğu üzere.

Ve **المصحف**, **الميم**’in üç vecihli (harekesiyle), Sa‘leb’den: dedi ki: ve fetih bir lugattır; fasîhtir. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Temîm onu kesreler; Kays onu ötreler; onu feth eden kimseyi ve onun feth edildiğini zikretmedi; ancak bu, el-Lihyânî’den el-Kisâî’den (rivayet)dir.

el-Ferrâ dedi ki: Araplar, bazı harflerde ötreyi ağır buldular ve onun **الميم**’ini kesrelediler; aslı ötrelidir. Bundan: **مصحف** ve **مخدع** ve **مطرف** ve **مجسد**; çünkü onlar mânâda **أصحف**’tan alınmıştır, ötre ile: yani iki kapak arasında yazılı sahifeler onda kılındı ve onda toplandı.

Ve **التصحيف**: harflerin benzerleriyle **الصحيفة**’de hata etmektir; müvelleddir. Ve onun üzerine “şu lafız” tashîf edildi.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **صحيفة الوجه**: derisinin derisi (teninin yüzü); ve denildi ki: ondan sana yönelen şeydir; çoğulu: **صحيف**; o mecazdır. Ve onun sözü:
  “Yüzünden **الصحيف** göründüğü vakit”
**صحيفة**’nin çoğulu olabilir; ki o, derisinin derisidir; ve onunla **الصحيفة**’yi kastetmiş olabilir.

Ve meselde: “Falan, **صحفته**’sinde olanı tüketti”: ona karşı payıyla tek başına kaldığı vakit.

Ve **الصحاف**, **شداد** gibi: **الصحف** satıcısı; yahut **الصحف** yapan kimse.

Ve **المصحف**, **محدث** gibi: **الصحفي**.

Ve Ebû Dâvûd **المصاحفي**: meşhur bir muhaddistir.
