# صحم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صحم

| | ( الصُّحْمَة بالضَّمّ : سَوادٌ إلى | صُفْرة ) ، وعليه اْقْتَصَر الجَوْهَرِي ، | ( أو غُبْرَةٌ إلى سَوَاد قَلِيل ، أو | حُمْرَةٌ ) وبَياضٌ ، وقيل : صُفْرة ( في | بَياضٍ ، هو أَصْحَمُ وهي صَحْمَاءُ ) | على القِياس . وقال أبو عَمْرو : | الأَصْحَمُ : الأَسْوَدُ الحَالِكُ ، وَأَنْشَدَ | الجَوْهَرِيُّ لأُمَيّة الهُذَلِيّ يَصِف | حِماراً : | % ( أو اْصْحَمَ حامٍ جَرَامِيزَه % | حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحَالِ ) % | | والجمع : صُحْم . | | قال لَبِيد في نَعْت الحَمِير : | | وصُحْمٍ صِيامٍ بين صَمْدٍ ورِجْلَةٍ | | ( واْصحَامَّ النَّبْتُ ) اصحِيمَاماً : أَخَذَ | ربَّه ، و ( اْشْتَدَّت خُضْرَتُه ) ، فهو | مُصْحامّ . | | ( و ) : اْصْحَامَّ أيضاً : إذا ( اصفَارَّ ) | وتَغَيَّر لَونُه ، ونَصّ الجَوْهَري : |

| اْصحامَّت البَقْلَة : اْصفَارَّت فهو | ( ضِدّ . أو ) اصحامَّ النبتُ : ( خَالَطَ | سوادَ خُضْرَتِه صُفْرَةٌ ) ، عن أَبِي | حَنِيفة . ( و ) اْصحَامَّت ( الأَرْضُ : | تَغَيَّر نَبْتُها وَأَدْبَر مَطَرُها . و ) كذلك | ( الزَّرعُ ) : إذا ( ضَرَبه قُرٌّ ) فَتَغَيَّر | لَونُه ، ( أو بَدَأ في اليُبْسِ ) ، وقيل : | اْصحامَّت الأرضُ : إذا تَغَيَّر لَونُ | زَرْعها للحَصَاد . واْصْحَامّ الحَبّ | كذلك . | | ( والصَّحْمَاءُ ) من الفِيافِي : | ( المُغَبَّرة ) ، عن شَمِر . وقال | الطِّرمَّاح يَصِفُ فلاة : | % ( وصَحْماءَ أَشْباهِ الحَزابِيَّ ما يُرَى % | بها سارِبٌ غيرَ القَطَا المُتَراطِنِ ) % | | ( و ) الصَّحْماءُ : ( بَقْلَةٌ ) لَيْسَت | بِشَدِيدَة الخُضْرة . | | ( وَأَصْحَمَةُ ) : اسم رَجُل كما في | الصّحاح ، وَأَصْحَمَةُ ( بنُ بَحْر ) كذا | في النُّسخ ، والصَّواب اْبنُ أَبْجَر : | ( مَلِكُ الحَبَشة النَّجاشِيّ ) . ووقع في | مُصَنَّف اْبن أبي شَيْبة : صَحْمَة بغَيْر | ألف ، وكذلك ثَبَت في بَعْضِ | رواياتِ البُخارِيّ ، وحَكَى | الإِسماعِيلِيّ : أَصْخَمَة بخَاءٍ مُعْجَمَة ، | ونُسِب للتَّصْحِيف . وحَكَى غَيرُه : | أَصْحَبَة بالموحدة بدَل المِيم . | وقيل : صَحْبة بغير أَلِف كصَحْمَة ، | وقيل : مَصْحَمة بِميم أَوَّله بَدَل | الهَمْزَة . وقيل : صَمْخَة بِتَقْدِيم | المِيم على الخَاءِ . وقيل غَيْر ذلِك | مِمَّا اْسْتَوْعَبه شُرَّاحُ البُخارِيّ | والشِّفاء وغَيْرُهم ، قاله شَيْخُنا . | قال : واْخْتَلَفوا أيضاً هل هذا اللَّفْظ | مع اْخْتِلافهم في ضَبْطِه هل اْسمُه | أو لَقَبُه . ومَالَ إلى الثَّاني جَماعةٌ ، | وقالوا : اسمُه مَكْحول بنُ حصّة ، | أو سَلِيم ، أو حَازِم . وهذا هو الذي | ( أَسْلَم في عَهْد النبي [ & ] ) ، | وَأَخبرَ الصَّحابَةَ بِإِسْلامه ، | وكاتَبَهُ ، خلافاً لِمَا قَالَه اْبنُ القَيِّم في

| الهدى من أَنَّه غَيرُه ؛ فإنه زَعْمٌ غَيرُ | صَحِيح ، وهو الذي أَخْبَر بِمَوْتِه ، | [ & ] مع الصَّحابة رَضِي الله | تَعالَى عنهم كما في الصَّحِيح وغَيرِه . | | قُلْتُ : وقال اْبنُ قُتَيْبَة : النَّجاشِيّ | بالنَّبطِيّة أَصْحَمَة ، ومعناه عَطِيّة . | وهل النَّون مَكْسُورَة أو مَفْتُوحة ، | واليَاء مُشَدَّدَة أو مُخَفَّفَة ، وهل هي | نَبطِيَّة أو حَبَشِيَّة ، وهل هو عَلَم | شَخْص أو عَلَم جِنْس ، فقد مَرَّ | البَحْث فيه في حَرْف الشِّين فراجِعْه . | | ( واْصْطَحَم : اْنْتَصَب قَائِماً ) . |

### Türkçe

| | ( **الصُّحْمَة** damme ile: sarılığa doğru bir siyahlık ) , ve bunun üzerine **الجَوْهَرِي** iktisar etti, | ( yahut az bir siyahlığa doğru bir tozluluk, yahut bir kızıllık ) ve bir beyazlık; ve denildi: beyazlık içinde bir sarılık (o **أَصْحَمُ**’dur, o ise **صَحْمَاءُ**’dır) kıyasa göre. Ve Ebû Amr dedi: | **الأَصْحَمُ**: koyu kapkara olan; ve **الجَوْهَرِيُّ** Ümeyye el-Hüzelî’den bir eşek tasvir ederken inşad etti: | % ( أو اْصْحَمَ حامٍ جَرَامِيزَه % | حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحَالِ ) % | | ve cem‘i: **صُحْم**. | | Lebîd, eşeklerin vasfında dedi: | | وصُحْمٍ صِيامٍ بين صَمْدٍ ورِجْلَةٍ | | ( **واْصحَامَّ النَّبْتُ** ) **اصحِيمَاماً**: kuvvetini aldı, ve ( yeşilliği şiddetlendi ), artık o **مُصْحامّ**’dır. | | ( ve ): **اْصْحَامَّ** da: ( sarardı ) ve rengi değiştiği zaman; ve **الجَوْهَري**’nin nassı: |

| **اْصحامَّت البَقْلَة**: **اْصفَارَّت**; artık o ( zıddır. Yahut ) **اصحامَّ النبتُ**: ( yeşilliğinin siyahlığına bir sarılık karıştı ), Ebû Hanîfe’den. ( ve ) **اْصحَامَّت** ( **الأَرْضُ**: bitkisi değişti ve yağmuru geri döndü. ve ) كذلك | ( **الزَّرعُ** ): ( ona bir soğuk vurduğu ) zaman da rengi değiştiği vakit, ( yahut kuruluğa başladı ) ; ve denildi: **اْصحامَّت الأرضُ**: hasat için ekininin rengi değiştiği zaman. Ve **اْصْحَامّ الحَبّ** da كذلك. | | ( **والصَّحْمَاءُ** ) fiyâfîden: ( tozlu olan ), Şemir’den. Ve et-Tırimmâh, bir çölü tasvir ederken dedi: | % ( وصَحْماءَ أَشْباهِ الحَزابِيَّ ما يُرَى % | بها سارِبٌ غيرَ القَطَا المُتَراطِنِ ) % | | ( ve ) **الصَّحْماءُ**: ( bir ot )tur; şiddetli yeşillikte değildir. | | ( **وَأَصْحَمَةُ** ): es-Sıhâh’ta olduğu üzere bir adam ismidir; ve **وَأَصْحَمَةُ** ( **بنُ بَحْر** ) nüshalarda böyle; doğrusu **اْبنُ أَبْجَر**’dir: ( Habeş kralı **النَّجاشِيّ** ). Ve İbn Ebî Şeybe’nin musannefinde, elifsiz **صَحْمَة** vaki oldu; ve كذلك Buhârî’nin bazı rivayetlerinde sabit oldu. Ve el-İsmâîlî hikâye etti: mu‘ceme **خَاءٍ** ile **أَصْخَمَة**; ve tashîfe nisbet edildi. Ve başkası hikâye etti: **أَصْحَبَة** muvahhada ile, **المِيم** yerine. Ve denildi: **صَحْبة** elifsiz, **صَحْمَة** gibi. Ve denildi: evveli **ميم** ile **مَصْحَمة**, hemze yerine. Ve denildi: **صَمْخَة**, **المِيم**’in **الخَاءِ** üzerine takdimiyle. Ve denildi: bundan başka, Buhârî şârihleri ile eş-Şifâ ve başkalarının istî‘âb ettiği şeylerden; bunu şeyhimiz söyledi. | dedi: ve ayrıca, bu lafızda, ضبط’ında ihtilaflarıyla birlikte, onun ismi mi yoksa lakabı mı olduğu hususunda da ihtilaf ettiler. Bir cemaat ikinciye meyletti; ve dediler: ismi **مَكْحول بنُ حصّة**, yahut **سَلِيم**, yahut **حَازِم**’dir. Ve bu, ( Peygamber [ & ] عهدinde Müslüman olan )dır; ve sahâbeye İslâmını haber verdi; ve onunla mektuplaştı; İbnü’l-Kayyim’in el-Hüdâ’da söylediğinin hilâfına, onun başka biri olduğuna dair; çünkü o, sahih olmayan bir zandır. Ve o, onun ölümünü haber verendir; [ & ] sahâbe ile birlikte, Allah Teâlâ onlardan razı olsun, Sahîh’te ve başkasında olduğu üzere. | | Dedim: ve İbn Kuteybe dedi: **النَّجاشِيّ** Nabatîce **أَصْحَمَة**’dir; ve manası عطية’dir. Ve **النَّون** kırık mı yoksa açık mı, ve **اليَاء** şeddeli mi yoksa hafif mi, ve o Nabatî mi yoksa Habeşî mi, ve o bir şahıs özel adı mı yoksa bir cins adı mı; bunun araştırması **حَرْف الشِّين**’de geçti; ona müracaat et. | | ( **واْصْطَحَم**: dimdik ayakta dikildi ) . |
