# صحن (ص-ح-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ح - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة الحُصْن والحَصانة أي العَفافة عن الريبة. وامرأة حَصانُ الفَرْج، قال:
وبِيني حَصانَ الفرجَ غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
وجماعة الحاصِن حَواصِن وحاصنات، قالك
وابناء الحَواصِنِ من نِزارٍ
وقال العجاج:
وحاصِنٍ من حاصناتٍ مُلْسِ
وأحسن ما يجمع عليه الحَصان حَصاناتِ. والمِحْصَن: المُكِتْل. الحصينة: اسم للدِرْع المُحكَمِة النَسْج، قال:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ حَصينةٍ
صحن: الصَحْنُ: شبه العُسِّ الضَخْم إلا أنَّ فيه عِرَضاً وقُرْبَ قَعْرٍ. والسائلُ يَتَصَحَّنُ الناس: أي يسأل في قَصْعةٍ ونحوها. والصِّحْناة بوَزن فَعِلْاة غذا ذهب عنها الهاء دخلها التنوين، ويجمع على الصِحْنَى بحذف الهاء.
نصح:
فلانٌ ناصِحُ الجَيْب: أي ناصِحُ القَلْب مثل طاهرُ الثياب أي الصدر. ونَصَحْتُه ونَصَحْتُ له نُصحاً ونَصيحةً، قال:
النُصْحُ مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
والناصِحُ: الخيّاط، وقميصٌ مَنْصُوحٌ: أي مَخيطٌ. نَصَحتُه أنصَحُه نَصْحاً منَ النِّصاحة. والنِّصاحة: السُلُوكُ التي يُخاطُ بها وتصغيرها نُصَحِّية، قال:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه المَنْصُوحا

والتَنَصُّح: كَثرةُ النَصحية، قال أكتم بن صيفي: إيّاكمْ وكثْرة التَنَصُّح فإنه يُورِثُ التُهَمَة.
والتَوْبةُ النّصوحُ: أن لا يعُودَ إلى ما تاب عنه. والنِّصاحات: الجُلود، قال الأعشى:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت نِصاحاتُ الرُبَحْ
نحص:
النَّحُوصُ: الأتانُ الوَحْشَّيُة الحائِل. ونُحْص الجَبَل: أصله.
حنص:
الحِنْصَأوة من الرجال: الضئيل الضَعيف، قال:
حتّى تَرَى الحِنْصَأوةَ الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

##### Türkçe

باب **الحاء** **الصاد** **والنون** onlarla birlikte
**ح ص ن**، **ص ح ن**، **ن ص ح**، **ن ح ص** kullanımdadırlar.

**حصن**:
**الحِصْنُ**: içindekine ulaşılmayan her sağlam yer; denir ki: yer **حَصُنَ** sağlamlaştı, **حصانةً** (sağlamlıkça); ben onu **حَصَّنْتُه** (sağlamlaştırdım) ve onu **أحصنَتْهُ** (sağlamlaştırdı). Ve **حِصنٌ حَصين**: yani içindekine ulaşılmaz. Ve **الحِصان**: aygır at; ve **تَحصَّن**: yani bunu külfetle yaptı; ve **حُصُن** üzere cem‘ olunur.
Ve **امرأةٌ مُحْصَنٌة**: kocası onu **أَحصَنَها** (muhsan kıldı). Ve **مُحْصِنةٌ**: kocasını **أحْصَنَتْ** (muhsan kıldı). Ve denir ki: **فَرْجَها** (fercini). Ve **امرأةٌ حاصِنٌ**: **الحُصْن** ve **الحَصانة** (hisn ve hasâne) bakımından açık; yani şüpheden **العَفافة** (iffet). Ve **امرأة حَصانُ الفَرْج**; dedi ki:
وبِيني **حَصانَ الفرجَ** غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
Ve **الحاصِن**’in cemaati **حَواصِن** ve **حاصنات**’tır; sana dedi ki:
وابناء **الحَواصِنِ** من نِزارٍ
Ve el-‘Accâc dedi ki:
وحاصِنٍ من حاصناتٍ مُلْسِ
Ve **الحَصان**’ın üzerine cem‘ olunduğu şeylerin en güzeli **حَصاناتِ**’tır. Ve **المِحْصَن**: sepet. **الحصينة**: dokuması sağlamlaştırılmış zırh için bir isimdir; dedi ki:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ **حَصينةٍ**

**صحن**: **الصَحْنُ**: iri **العُسِّ**’e benzer; ancak onda genişlik ve dibe yakınlık vardır. Ve dilenen kişi insanlardan **يَتَصَحَّنُ**: yani bir **قَصْعةٍ** ve benzeri içinde dilenir. Ve **الصِّحْناة** **فَعِلْاة** veznindedir; ondan **الهاء** gidince ona tenvin girer; ve **الصِحْنَى** üzere, **الهاء**’yı hazf ile cem‘ olunur.

**نصح**:
Falan **ناصِحُ الجَيْب**: yani **ناصِحُ القَلْب**; **طاهرُ الثياب** (elbisesi temiz) gibi, yani göğüs. Ve onu **نَصَحْتُه** ve ona **نَصَحْتُ له**; **نُصحاً** ve **نَصيحةً** (öğüt ve nasihat olarak); dedi ki:
**النُصْحُ** مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
Ve **الناصِحُ**: terzi. Ve **قميصٌ مَنْصُوحٌ**: yani dikilmiş. Onu **نَصَحتُه**; onu **أنصَحُه**; **نَصْحاً** olarak, **النِّصاحة**’dan. Ve **النِّصاحة**: onunla dikilen ipliktir; küçültmesi **نُصَحِّية**’dir; dedi ki:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه **المَنْصُوحا**

Ve **التَنَصُّح**: **النَصحية**’nin çokluğu; Eksem b. Sayfî dedi ki: **إيّاكمْ** ve **كثْرة التَنَصُّح**; çünkü o **التُهَمَة**’yi miras bırakır.
Ve **التَوْبةُ النّصوحُ**: tövbe ettiği şeye dönmemesidir. Ve **النِّصاحات**: deriler; el-A‘şâ dedi ki:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت **نِصاحاتُ** الرُبَحْ

**نحص**:
**النَّحُوصُ**: gebe olmayan yabanî dişi eşek. Ve **نُحْص الجَبَل**: onun aslı.

**حنص**:
Erkeklerden **الحِنْصَأوة**: küçük, zayıf; dedi ki:
حتّى تَرَى **الحِنْصَأوةَ** الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَحَنْتُ بين القوم: أصلحتُ. وصَحَنْتُهُ صَحَناتٍ، أي ضربته. وناقةٌ صَحونٌ، أي رَموحٌ. وصَحْنُ الدار: وَسْطها. والصَحْنُ: العُسُّ العظيم. يقال: صَحَنْتُهُ إذا أعطيتَه شيئاً فيه. والصَحْنُ: طُسَيْتٌ، وهما صَحْنانِ يُضرَب أحدُهما على الآخرَ. والصِحْناءُ بالكسر: إدامٌ يتَّخذ من السَّمك، والصِحْناءُ أخصُّ منه.

##### Türkçe

**صَحَنْتُ** بين القوم: ıslah ettim. Ve **صَحَنْتُهُ** **صَحَناتٍ**، yani onu dövdüm. Ve **ناقةٌ صَحونٌ**، yani mızraklayıcı. Ve **صَحْنُ الدار**: onun ortası. Ve **الصَحْنُ**: büyük **العُسُّ**. Denilir ki: **صَحَنْتُهُ**; eğer ona içinde bir şey bulunan bir şey verdiysen. Ve **الصَحْنُ**: küçük **طُسَيْتٌ**; ve ikisi **صَحْنانِ**dır; birisi diğerinin üzerine vurulur. Ve kesre ile **الصِحْناءُ**: balıktan yapılan bir katık; ve **الصِحْناءُ** ondan daha özeldir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح . وقال عنْتَرَةُ العبسيَّ . فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حصيناً وَعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهَام وقال الله جلّ وعزّ في قصة داود : ( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ ) ( الأنبيَاء : 80 ) ، قال الفرّاء : قرىء ( ليُحْصِنَكم ) وَ ( لتُحْصِنَكم ) و ( لنُحْصِنَكُم ) ، فمن قرأ ( ليُحْصِنَكُم ) فالتذكير لِلَّبُوسِ ، ومن قرأ ( لتُحْصِنَكُم ) ذهب إلى الصّنْعَة ، وإن شئْتَ جعلتَه للدِّرْع لأنها هي اللَّبُوس وهي مُؤَنَّثَة ، ومعنى ( ليُحْصِنَكُم ) لِيَمْنَعكُم ويُحْرِزَكُم ، ومن قرأ ( لنُحْصِنَكُم ) بالنون فمعناه ( لنُحصِنَكم ) نحن والفِعْل لله عزّ وجلّ . وقال الليث : الحِصَانُ : الفَحْلُ من الخَيلِ وجمعه حُصُن . وتَحَصَّن إذا تكلَّف ذلك . أبو عُبَيد عن الكسائي : فرس حِصَانٌ بيَّن التَّحَصَّن ، وامرأَةٌ حَصَانٌ بفتح الحاء بَيِّنَةُ الحَصَانَةِ والحُصْنِ .
وقال شمر : امرأة حَصَانٌ وحاصِنٌ وهي العَفيفَةُ ، وأنشد : وحاصِنٍ من حاصِنَاتٍ مُلْسِ من الأذى ومِنْ قِرَافِ الوَقْسِ الوَقْسُ : الجَرب . مُلْسٌ : لاعيب بهن . وقال الليث : حَصُنَت المرأةُ تَحْصُن إذا عَفَّت عن الرِّيبَةِ فهي حَصَانٌ ، قال : والمُحْصَنَةُ : التي أحْصنهَا زَوجها ، وهي المحصنات ، فالمعنى أنهن أُحْصِنّ بأزواجهن . وأخبرني الإيادي عن شمر عن ابن الأعرابي والمنذري عن ثعلب عنه أنه قال : كلام العرب كله على أفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أحرف أحْصَن فهو مُحْصَنٌ ، وألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأسْهَبَ فهو مُسْهَب . وقال أبو عُبَيد : أجمع القراء : على نَصْبِ الصاد في الحرف الأول من النساء فلم يختلفوا في فتح هذه ، لأن تأويلها ذواتُ الأزواج يُسْبَيْن فيُحِلُّهُنَّ السِّبَاءُ لمنْ وطئها من المالِكين لها ، وتنقطع العِصْمَة بينهن وبين أزواجهن بأن يَحِضْن حَيْضَة ويَطْهُرن منها ، فأما ما سِوَى الحرف الأول فالقُرّاء مختلفون ، فمنهم من يكسر الصاد ، ومنهم من يفتحها ، فمن نصب ذهب إلى ذوات الأزواج ، ومن كسر ذهب إلى أنهن أسلَمْن فأَحْصَنَّ أنْفُسَهن فهن مُحْصِنَات . قلت : وأما قول الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ ) ( النِّساء : 25 ) فإن ابن مسعود قرأ : ( فإذا أحْصَنَّ ) وقال : إحْصَانُ الأَمَةِ : إسْلامُها ، وكان ابن عباس يقرؤها ) فَإِذَآ أُحْصِنَّ ) ( النِّساء : 25 ) على ما لم يُسَمّ فاعله . ويفسره فإذا أُحْصِنّ بِزَوْج ، وكان لا يَرَى على الأَمَةِ حَدّاً ما لم تتزوج ، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حَدِّ الحُرَّة إذا أسلمت وإن لم تُزَوّج وبِقَوْله يَقُول فُقَهاءُ الأمْصَارِ ، وهو الصواب ، وقرأ ابن كثير ونافع وأبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب فإذا أُحْصِنّ بضمّ الألف ، وقرأ حَفْصٌ عن عاصم مثلَه ، وأما أبو بكر عن عاصم فقد فتح الألف وقرأ حمزة والكسائي ( فإذا أحْصنَّ ) بفَتْح الألف . وقال شمر : أَصْلُ الحَصانَة المَنْعُ ، ولذلك قيل : مَدِينةٌ حَصِينَةٌ ، ودِرْعٌ حَصينَةٌ ، وأنشد يونس : زَوْجُ حَصَانٍ حُصْنُها لم يُعْقَم وقال : حُصْنُها : تَحْصِينُها نفسَها . وقال ابن شميل : حَصَنَتِ المرأةُ نفسَها ، وامرأةٌ حَصَانٌ وَحَاصِنٌ . سَلَمَةُ عن الفرّاء في قوله : ( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : المُحْصَنَاتُ : العَفَائِفُ من النِّسَاء ، المُحْصنات : ذوات الأزْوَاج اللاتي قد أَحْصَنَهُن أَزْوَاجُهُنّ . قال : والمُحْصَنَات بِنَصْبِ الصَّادِ أكثرُ في كلام العَرَب . وقال الزجاج في قوله : ( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : مُتَزَوِّجِينَ غَيْرَ زُنَاة .
قال : والإِحْصَانُ : إحْصَانُ الفَرْج وهو إعْفَافُه ، ومنه قوله : ( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا ) ( الأنبيَاء : 91 ) أي أعَفَّتْه ، قلت : والأمَةُ إذا زُوِّجَت جاز أن يقال : قد أُحْصِنَتْ لأن تَزْويجها قد أَحْصَنَها وكذلك إذا أُعْتِقَت فهي مُحْصَنَة لأن عِتْقَها قد أَعَفَّها ، وكذلك إذا أَسْلَمَت فإن إسْلاَمَها إِحْصَانٌ لها . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِحْصَن : القُفْلُ . وخَيْلُ العرب : حُصُونُها ، وهم إلى اليوم يُسَمُّونَها حُصُوناً ذُكُورَها وإنَاثَها . وسُئِل بعضُ الحُكّام عن رَجُل جَعَل مَالاً له في الحُصُون ، فقال : اشتروا خَيْلاً واحْمِلُوا عليها في سبيل الله ذَهَب إلى قَولِ الجُعْفِيّ : ولقد عَلِمْتُ عَلَى تَوَقِّيَّ الرَّدَى أَنَّ الحُصُونَ الخَيْلُ لا مَدَرُ القُرَى والعرب تسمي السلاح كُلَّه حِصْنا ، وجعل سَاعِدَةُ الهُذَلِيُّ النِّصالَ أَحْصِنَةً فقال : وأَحْصِنَةٌ ثُجْرُ الظُّبَاتِ كأنَّها إذا لم يُغَيِّبْها الجَفِيرُ جَحِيمُ الثُّجْرُ : العِرَاض ، ويروى : وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ أي أَحْرَزَهُ . صحن : قال الليث : الصَّحْنُ : سَاحَةُ وَسَطِ الدار ، وساحة وسَط الفَلاة ونحوها من متون الأرض وسَعَة بُطُونِها ، وأنشد : ومَهْمَهٍ أَغْبَر ذِي صُحُونِ وقال أبو عمرو : الصَّحْنُ : المُسْتَوِي من الأرضِ . وقال ابن شُمَيل : الصَّحْن : صَحْن الوَادِي ، وهو سَنَده ، وفيه شيء من إشْرافٍ عن الأرضِ يُشْرِفُ الأولَ فالأوَّلَ كأنه مُسْنَدٌ إسناداً ، وصَحْنُ الجَبَل ، وصَحْنُ الأكمة مثله ، وصُحُونُ الأرضِ : دُفُوفُها وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ وإن لم يكن مُنْجَرداً فليس بِصَحْن ، وإن كان فيه شَجَرٌ فليس بِصَحْنٍ حتى يَسْتَوِي . قال : والأرضُ المُسْتَوِيَةُ أيضاً مِثلُ عَرْصَة المِرْبَد صَحْنٌ . وقال الفرّاء الصَّحْنُ والصَّرْحَةُ : ساحة الدَّار وأَوْسَعُها . عمرو عن أبيه : الصَّحْنُ : العَطِيَّةُ ، يقال : صَحَنَه ديناراً أي أَعْطاهُ . وقال أبو زيد : خَرَجَ فلان يَتَصَحَّن الناسَ أي يسأَلُهُم . وقال أبو عَمرو : الصَّحْنُ : الضَّرْبُ ، يقال : صَحَنَه عِشرين سَوْطاً أي ضَرَبه . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : أَوَّلُ الأقداحِ الغُمَرُ ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحد ، ثم القَعْب يُرْوِي الرَّجلَ ، ثم العُسُّ ، ثم الرِّفْد ، ثم الصَّحْنُ ، ثم التِّبْنُ ، ونحوَ ذلك قال أبو زَيْد فيما رَوَى عنه أبو عُبَيد . وقال الليث : يُقَالُ للسَّائِلِ : هو يتصحَّن الناسَ إذا سألهم في قَصْعَةٍ ونَحْوها . قال : والصِّحْنَاةُ بوزن فِعْلاة إذا ذَهَبَت عنها الهاء دخلها التنوين وتجمع على الصِّحْنَى بطرح الهاء . وقال ابن هانىء : سمعتُ أبا زَيْد يقول : الصِّحْنَاةُ : فارِسيَّة وتسميها العرب : الصِّيْر ، قال : وسأل رجل الحَسَنَ عن
الصِّحْنَاة ؟ فقال وهل يأكل المسلمون الصِّحْنَاة قال : ولم يعرفها الحَسَنُ ، لأنها فارِسِيَّة ، ولو سأله عن الصِّيرِ لأجابَه . وقال أبو عُبَيْدة في كتاب ( الخيل ) : صَحْنا الأذُنَيْن من الفَرَس : مُسْتَقَرُّ داخِل الأذُنَيْن ، قال : والصَّحْنُ : جَوْفُ الحافر ، والجميع أَصْحَانٌ . وقال الأصْمَعي : الصَّحْنُ : الرَّمْح ، يقال : صَحَنَه برجْله إذا رَمَحَه بها ، وأنشد قولَه يصف عَيْراً وأَتَانه : قوداءُ لا تَضَغْن أو ضَغُونُ مُلِحَّةٌ لنَحْرِه صَحُونُ يقول : كُلَّما دَنَا الحِمَارُ منها صَحَنَتْه أي رَمَحَتْه . نصح : قال الليث : فلانٌ ناصِحُ الجَيْبِ معناه ناصِحُ القلبِ ليس فيه غِشٌّ . قال : ويقال : نَصَحْتُ فلاناً ونَصَحْتُ له نُصْحاً ونَصِيحةً ، وإنّ فلاناً لَنَاصِحُ الجيْب ، مثل قولهم : طاهر الثياب . يريدون به ناصح الصدر . وقال الليث : النِّصاحَةُ : السُّلُوكُ التي يُخَاطُ بهَا ، وتصغيرها نُصَيِّحَةٌ ، وقميص منصوح أي مَخِيط . أبو عُبَيد عن أبي عَمرو قال : النِّصَاحات الجُلُودُ ، وقال فيه الأعْشى : فَتَرَى القومَ نَشَاوَى كُلَّهُم مِثْلَما مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ والرُّبَحُ ، قال بعضهم : أراد به الرُّبَع . وقال المؤرّج : النِّصَاحَاتُ : حِبَال يُجْعَل لها حَلَق وتنصب للقُرُودِ إذا أرادوا صيدها ، يَعْمِد رجل فيجعل عِدَّةَ حِبَالٍ ، ثم يأخذ قِرْداً فيجعله في حبل منها ، والقرود تنظر إليه من فوق الجبل ، ثم يَتَنَحّى الحابِلُ فتنزل القرودُ فتدخل في تلك الحبال ، وهو ينظر إليها من حيث لا تراه ، ثم ينزل إليها فيأخذ ما نشب في الحبال ، وهو قول الأعشى : مِثْلَما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ قالت : والرُّبَحُ : القُرُودُ ، وأَصْلُه الرُّباحُ . أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي زيد : نصَحْتُ القيمصَ أَنْصَحُه نَصْحاً إذا خِطْتَه ، قال : والنِّصَاحُ : الخَيْطُ ، وبه سُمِّي الرَّجُلُ نِصَاحاً . وقال أبو عَمْرو : المُتَنَصَّحُ : المُخَيَّطُ وقال ابن مقبل : غَدَاةَ الشَّمال الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ وروى عن أكثم بن صَيْفي أنه قال : ( إياكم وكثرة التنصح فإنه يُورِثُ التُّهمَة . وقال الفَرَّاءُ في قول الله جلّ وعزّ : ( ? للَّهِ تَوْبَةً ) ( التّحْريم : 8 ) قرأها أَهْلُ المدينة بفتح النون . وذكر عن عاصم ( نُصُوحاً ) بضم النون . قال الفرَّاء : وكان الذين قرأوا ( نُصُوحاً ) أرادوا المصدر مثل القُعود ، والذين قرأوا ( نَصُوحاً ) جعلوه من صفة التوبة ، والمعنى أن يُحَدِّثَ نفسه إذا تاب من ذلك الذنب ألاَّ يعود إليه أبداً . وسُئِل أبو عمرو عن نُصوحاً فقال : لا أعرفه . قال الفرّاء : قال المُفَضَّل : بات عَذُوباً
وعُذوباً ، وعَرُوساً وعُرُوساً . وقال أبو إسحاق : تَوْبَةٌ نَصُوحٌ : بالِغَةٌ في النُّصْح . قال : ومن قرأ نُصُوحاً فمعناه يَنْصَحُون فيها نُصُوحاً . وقال غيره : النَّاصِحُ : الخالِصُ ، وقال الهُذَلِيُّ : فأَزَالَ نَاصِحَها بأَبْيض مُفْرَطٍ من ماء أَلْخَابٍ عليه التَّأْلَبُ يصف رجلا مَزَجَ عسلا صافياً بماء حتى تَفَرَّقَ فيه . وقال أبو زيد : نَصَحْتُه أي صَدَقْتُه ، وتَوْبَةٌ نَصُوحٌ : صادِقَةٌ . وقال أبو عمرو : النَّاصِحُ : النَّاصِعُ في بيت ساعدة الهُذَلِيّ ، حكاه أبو تُرَاب ، قال : وقال النَّضْرُ : أراد أنَّه فرّق بين خالصها ورديئها بأبيض مُفْرَط أي بماء غدير مَمْلُوء . أبو عُبَيد عن الأصْمَعي : إذا شَرِبَ حتى يَرْوَى قال : نَصَحْتُ الرِّيّ بالصاد وبَضَعْتُ ونَقَعْتُ مثله . ويقال : إن في ثوبك مُتَنَصَّحاً أي مَوضعَ خِياطة وإصلاح ، كما يقال : إن فيه مُتَرَقَّعاً . وقال النَّضر : نَصَح الغيْثُ البلاد نَصْحاً إذا اتصل نَبْتُها فلم يكن فيه فضاءٌ ولا خَلَلٌ ، وقال غيره : نَصَح الغيثُ البلادَ ونصَرَها بمعنى واحد . وقال أبو زيد : الأرضُ المنصوحةُ هي المَجُودَةُ نُصِحت نَصحاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للإِبْرَة : المنْصَحَة فإذا غَلُظَت فهي الشَّغِيزَةُ . ويقال : انْتَصَحْتُ فلاناً وهو ضد اغْتَشَشْته ومنه قوله : ألا رُبّ من تَغْتَشُّه لك ناصحٌ ومُنتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائلُهْ تَغْتَشُّه : تعُدُّه غاشًّا لك ، وتَنْتَصِحُه : تعدُّه ناصحاً لك . ويقال : نصَحْتُ فلاناً نصْحاً ، وقد نصَحْتُ له نصيحتي نُصوحاً أي أَخْلَصتُ وصَدَقْتُ . نحص : قال الليث : النَّحُوصُ : الأتَان الوحشيَّة الحائلُ . وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : النَّحُوصُ من الأُتُنِ : التي لا لَبنَ لها . وقال شمر : النَّحُوصُ : التي مَنعَها السِّمَنُ من الحَمْل ، ويقال : هي التي لا لَبَنَ لها ولا وَلدَ لها . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : يا لَيْتَني غُودِرْت مع أصحابِ نُحْصِ الجَبَل ، أراد يا ليتني غُودِرْتُ شهيداً مع شهداء أُحُد . وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : النُّحْصُ : أصلُ الجبل وسَفْحُه . ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : المِنْحاصُ : المرأةُ الدقيقة الطويلة . حنص : قال الليث : الحِنْصَأوَةُ من الرجال : الضعيف ، يقال : رأيتُ رجلاً حِنْصَأْوَةً أي ضعيفاً ، وقال شمر نحوه ، وأنشد : حتى ترى الحِنْصَأْوَةَ الفَرُوقَا مُتَّكِئاً يَقْتَمِحُ السَّوِيقَا

##### Türkçe

ح ص ن
**حصن** ، **حنص** ، **صحن** ، **نحص** ، **نصح** : kullanımdadır.

**حصن** : Leys dedi: **الحِصْنُ**: içindeki şeye ulaşılamayan her **حَصِين** yer; dersin ki: **حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة**; sahibi onu **حَصَّنَه** ve ben onu **أَحْصَنُه**. **الدِّرْعُ الحَصِينَةُ**: sağlamlaştırılmış olan. A‘şâ dedi:
Ve her **دِلاصٍ** (zırh) **الأضَاةِ** gibi **حَصِينَةٍ**; onun fazlasını, yükselişinden sarkıp salınır görürsün.

Şemmer dedi: zırhlardan **الحَصينَة**: silahın içinde örmediği, halkaları birbirine yaklaşmış, emin olan. ‘Antere el-‘Absî dedi:
Derken ona, sağlam bir beden olan aletimi karşılattı; ve hazırladığı oklardan olanı sallayıp durdu.

Allah azze ve celle Dâvûd kıssasında dedi: **( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ )** (**الأنبيَاء : 80**)؛ Ferrâ dedi: **( ليُحْصِنَكم )** ve **( لتُحْصِنَكم )** ve **( لنُحْصِنَكُم )** diye okunmuştur. Kim **( ليُحْصِنَكُم )** okursa, müzekkerlik **لِلَّبُوسِ** içindir. Kim **( لتُحْصِنَكُم )** okursa, **الصّنْعَة**ya götürmüştür; istersen onu **الدِّرْع** için kılarsın; çünkü o **اللَّبُوس**tur ve o müennestir. **( ليُحْصِنَكُم )**ın manası: sizi engellesin ve sizi korusun. Kim **( لنُحْصِنَكُم )**u **النون** ile okursa, manası: **( لنُحصِنَكم )** biz; fiil Allah azze ve celle içindir.

Leys dedi: **الحِصَانُ**: atlardan aygır; çoğulu **حُصُن**. Ve **تَحَصَّن**: bunu külfetle yaptı. Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: **فرس حِصَانٌ**; **التَّحَصَّن**ı açık olan. Ve **امرأَةٌ حَصَانٌ** (hâ’nın fethiyle): **الحَصَانَة** ve **الحُصْن**ü açık olan.

Şemmer dedi: **امرأة حَصَانٌ** ve **حاصِنٌ**; o iffetli olandır. Şu beyit okundu:
Ve **حاصِنٍ**; **حاصِنَاتٍ**tan; eziyetten ve **قِرَافِ الوَقْسِ**ten **مُلْسِ**.
**الوَقْسُ**: uyuz. **مُلْسٌ**: onlarda ayıp yoktur.

Leys dedi: kadın **حَصُنَت** **تَحْصُن**; şüpheden iffet edince; o halde o **حَصَانٌ**dır. Dedi: **المُحْصَنَةُ**: kocası onu **أَحْصنهَا** olan; onlar **المحصنات**tır; mana, kocalarıyla **أُحْصِنّ** kılınmış olmalarıdır. İyâdî bana Şemmer’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den; Münzirî de Sa‘leb’den, o da ondan haber verdi ki dedi: Arapların sözü bütünüyle **أفْعَلَ** üzere olunca o **مُفْعِل**dir; ancak üç harf müstesna: **أحْصَن**; o halde o **مُحْصَنٌ**dur; ve **ألْفَجَ**; o halde o **مُلْفَج**; ve **أسْهَبَ**; o halde o **مُسْهَب**.

Ebû ‘Ubeyd dedi: Kurrâ icmâ etti: Nisâ sûresinin ilk harfinde **الصاد**ın nasbı üzerine; bu fethinde ihtilaf etmediler; çünkü te’vili: kocalı olanlar esir edilir; esirlik onları, onlara sahip olanlardan onunla cima eden kimseye helâl kılar; ve aralarında ve kocaları arasında ismet bağı, bir hayız görüp ondan temizlenmeleriyle kesilir. İlk harf dışındakine gelince, kurrâ ihtilaf etmiştir: onlardan **الصاد**ı kesreleyen vardır, onlardan onu fetheden vardır. Kim nasb ederse kocalı olanlara gitmiştir; kim kesrelerse, onların Müslüman olup nefislerini **أَحْصَنَّ** kıldıklarına gitmiştir; o halde onlar **مُحْصِنَات**tır.

Dedim: Allah azze ve celle’nin sözüne gelince: **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ )** (**النِّساء : 25**)؛ İbn Mes‘ûd okudu: **( فإذا أحْصَنَّ )** ve dedi: cariyenin **إحْصَانُ**u: onun İslâmıdır. İbn Abbâs onu **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ )** (**النِّساء : 25**) diye, faili adlandırılmamış üzere okurdu; ve onu “**بِزَوْج** ile **أُحْصِنّ** kılındıklarında” diye tefsir ederdi. Ve cariyeye, evlenmedikçe had görmezdi. İbn Mes‘ûd ise, Müslüman olunca, evlendirilmese de hür kadının haddinin yarısını görürdü; şehirlerin fakihleri onun sözüyle söyler; ve o doğrudur. İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr, Abdullah b. Âmir ve Ya‘kûb **أُحْصِنّ** diye, **الألف**in zammıyla okudu; Hafs, Âsım’dan onun gibi okudu. Ebû Bekir, Âsım’dan ise **الألف**i fethedip okudu. Hamza ve Kisâî **( فإذا أحْصنَّ )** diye, **الألف**in fethiyle okudu.

Şemmer dedi: **الحَصانَة**nın aslı engellemedir; bu yüzden **مَدِينةٌ حَصِينَةٌ** ve **دِرْعٌ حَصينَةٌ** denildi. Yûnus şu beyiti okudu:
**زَوْجُ حَصَانٍ حُصْنُها لم يُعْقَم**
Ve dedi: **حُصْنُها**: onun kendisini **تَحْصِين**idir.

İbn Şümeyl dedi: kadın kendisini **حَصَنَت**; ve **امرأةٌ حَصَانٌ** ve **حَاصِنٌ**.

Seleme, Ferrâ’dan, şu sözünde: **( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ )** (**النِّساء : 24**) dedi: **المُحْصَنَاتُ**: kadınlardan iffetli olanlar. **المُحْصنات**: kocalı olanlar; kocaları onları **أَحْصَنَهُن** olanlar. Dedi: **الصَّاد**ın nasbıyla **المُحْصَنَات** Arapların كلامında daha çoktur.

Zeccâc, şu sözünde: **( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ )** (**النِّساء : 24**) dedi: evlenenler; zina edenler olmayanlar.

Dedi: **الإِحْصَانُ**: ferci **إحْصَان**dır; o da onu iffetli kılmaktır. Ondandır şu sözü: **( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا )** (**الأنبيَاء : 91**) yani onu iffetli kıldı. Dedim: cariye evlendirilince “**أُحْصِنَتْ**” denmesi caizdir; çünkü onun evlendirilmesi onu **أَحْصَنَ** kılmıştır. Yine azat edilince o **مُحْصَنَة**dir; çünkü onun azadı onu iffetli kılmıştır. Yine Müslüman olunca; onun İslâmı ona bir **إِحْصَان**dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِحْصَن**: kilittir. Arapların atları: onların **حُصُونُها**dır; ve onlar bugün dahi ona, erkekleri ve dişileriyle **حُصُوناً** adını verirler. Bazı hâkimlere, malını **الحُصُون**a koyan bir adam hakkında soruldu; dedi: “At satın alın ve Allah yolunda onun üzerine yüklenin”; Cü‘fî’nin sözüne gitti:
Ve gerçekten bildim, ölümü sakınma üzere,
Şüphesiz **الحُصُونَ** atlardır; köylerin kerpici değil.

Araplar silahın tümüne **حِصْنا** adını verir. Sâ‘ide el-Hüzelî, ok uçlarını **أَحْصِنَةً** kıldı; dedi ki:
Ve **أَحْصِنَةٌ**; **ثُجْرُ الظُّبَاتِ**; sanki,
Onları **الجَفِيرُ** gizlemezse, bir cehennemdir.
**الثُّجْرُ**: geniş olanlar. Şöyle de rivayet edilir: **وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ** yani onu korudu.

**صحن** : Leys dedi: **الصَّحْنُ**: evin ortasının avlusu; ve çölün ortasının sahası ve onun benzerleri: yerin sırtlarından ve onun çukurlarının genişliğinden. Şu beyiti okudu:
Ve tozlu bir ıssızlık; **صُحُونِ** sahibi.

Ebû ‘Amr dedi: **الصَّحْنُ**: yerin düz olanı.

İbn Şümeyl dedi: **الصَّحْن**: vadinin **صَحْن**ı; o, onun dayanağıdır; onda yerden bir miktar yükselme vardır; ilkinin ardından ilkinin üzerine yükselir; sanki dayanaklı bir dayanakla dayandırılmış gibidir. Ve dağın **صَحْن**ı; ve tepeciğin **صَحْن**ı da onun gibidir. Yerin **صُحُونُ**u: onun düz döşekleridir; o, soyunmuş olur; akar; soyunmuş değilse **بِصَحْن** değildir. Ve onda ağaç varsa **بِصَحْنٍ** değildir; ta ki düzleşsin. Dedi: **عَرْصَة المِرْبَد** gibi düz yer de **صَحْنٌ**dur.

Ferrâ dedi: **الصَّحْنُ** ve **الصَّرْحَةُ**: evin sahası ve onun en geniş olanı.

Amr, babasından: **الصَّحْنُ**: عطيةdır; denir ki: **صَحَنَه** bir dinar; yani ona verdi.

Ebû Zeyd dedi: falan çıktı, insanları **يَتَصَحَّن**; yani onlardan ister.

Ebû ‘Amr dedi: **الصَّحْنُ**: vuruştur; denir ki: **صَحَنَه** yirmi kırbaç; yani onu dövdü.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: kadehlerin ilki **الغُمَرُ**dur; o, bir kişiyi doyurmayan şeydir. Sonra **القَعْب** bir adamı doyurur. Sonra **العُسُّ**; sonra **الرِّفْد**; sonra **الصَّحْنُ**; sonra **التِّبْنُ**; ve bunun benzeri; Ebû Zeyd’in, Ebû ‘Ubeyd’in ondan rivayet ettiği üzere dediği.

Leys dedi: dilenciye denir ki: o, bir **قَصْعَة** ve benzerinde insanlardan isteyince, insanları **يتصحَّن** eder. Dedi: **الصِّحْنَاةُ** (فِعْلاة vezninde): ondan **الهاء** gidince tenvin ona girer; ve **الهاء**yı atmakla **الصِّحْنَى** üzerine cem‘ edilir.

İbn Hânî’ dedi: Ebû Zeyd’i şöyle derken işittim: **الصِّحْنَاةُ**: Farsçadır; Araplar ona **الصِّيْر** der. Dedi: bir adam Hasan’a **الصِّحْنَاة** hakkında sordu; o da dedi: “Müslümanlar **الصِّحْنَاة** yer mi?” Dedi: Hasan onu tanımadı; çünkü o Farsçadır; ona **الصِّير** hakkında sorsaydı ona cevap verirdi.

Ebû ‘Ubeyde, **( الخيل )** kitabında dedi: attan **صَحْنا الأذُنَيْن**: iki kulağın içinin yerleşim yeridir. Dedi: **الصَّحْنُ**: toynağın iç boşluğudur; çoğulu **أَصْحَانٌ**dır.

Asma‘î dedi: **الصَّحْنُ**: mızraktır; denir ki: onu ayağıyla **صَحَنَه**; yani onu onunla mızrakladı. Bir eşeği ve dişisini vasfederken şu sözünü okudu:
Uzun boyunlu; kin tutmaz yahut kinler;
Boynuna **صَحُونُ**; ısrarcı.
Der ki: eşek ona her yaklaştığında onu **صَحَنَتْه**; yani onu mızrakladı.

**نصح** : Leys dedi: falan **ناصِحُ الجَيْبِ**tir; manası: kalbi temizdir; onda hile yoktur. Dedi: denir ki: **نَصَحْتُ** falan kimseyi ve ona **نَصَحْتُ**; **نُصْحاً** ve **نَصِيحةً**. Ve şüphesiz falan **لَنَاصِحُ الجيْب**tir; onların “**طاهر الثياب**” sözleri gibidir; bununla **ناصح الصدر**u kastederler.

Leys dedi: **النِّصاحَةُ**: onunla dikilen ipliktir; küçültmesi **نُصَيِّحَةٌ**dur. Ve **قميص منصوح**: yani dikilmiş.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan dedi: **النِّصَاحات** derilerdir. A‘şâ onda dedi:
Derken kavmi, hepsi sarhoşlar görürsün;
Tıpkı **نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ** uzatıldığı gibi.
Ve **الرُّبَحُ**; bazıları dedi: bununla **الرُّبَع**ı kastetti.

Müerric dedi: **النِّصَاحَاتُ**: halkalar yapılan ve maymunları avlamak istediklerinde onlar için dikilen iplerdir. Bir adam gider, birden çok ip yapar; sonra bir maymun alır, onu onlardan bir ipe koyar; maymunlar dağa üstten ona bakar; sonra ipçi uzaklaşır; maymunlar iner, o iplerin içine girer; o da onların görmediği yerden onlara bakar; sonra onlara iner, iplerde takılı kalanı alır. Bu, A‘şâ’nın sözüdür: **مِثْلَما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ**. Dedi: **الرُّبَحُ**: maymunlardır; aslı **الرُّباحُ**tır.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î ve Ebû Zeyd’den: gömleği **نصَحْتُ**; onu **أَنْصَحُه نَصْحاً**; yani onu diktim. Dedi: **النِّصَاحُ**: ipliktir; bununla adama **نِصَاحاً** adı verildi.

Ebû ‘Amr dedi: **المُتَنَصَّحُ**: dikilmiş olandır. İbn Mukbil dedi:
Kuzey sabahında; **الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ**.

Eksem b. Sayfî’den rivayet edildi ki dedi: **( إياكم وكثرة التنصح فإنه يُورِثُ التُّهمَة )**.

Ferrâ, Allah azze ve celle’nin şu sözünde: **( ? للَّهِ تَوْبَةً )** (**التّحْريم : 8**) dedi: Medineliler onu **النون**un fethiyle okudu. Âsım’dan **( نُصُوحاً )** **النون**un zammıyla zikredildi. Ferrâ dedi: **( نُصُوحاً )** okuyanlar, **القُعود** gibi masdar kastettiler; **( نَصُوحاً )** okuyanlar onu tövbenin sıfatından kıldılar; mana: o günahtan tövbe edince, kendine, ona ebediyen dönmeyeceğini söylemesidir. Ebû ‘Amr’a **نُصوحاً** soruldu; dedi: onu bilmem. Ferrâ dedi: Mufaddal dedi: **بات عَذُوباً** ve **عُذوباً**; ve **عَرُوساً** ve **عُرُوساً**.

Ebû İshâk dedi: **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: öğütte ileri derecede olan. Dedi: kim **نُصُوحاً** okursa, manası: onda **نُصُوحاً** öğüt verirler. Başkası dedi: **النَّاصِحُ**: hâlis olandır. Hüzelî dedi:
Derken onun hâlisini, beyaz bir taşkın su ile giderdi;
Üzerinde **التَّأْلَبُ** olan **ماء أَلْخَابٍ**dan.
Saf balı suyla karıştırıp içinde dağıtan bir adamı vasfeder.

Ebû Zeyd dedi: onu **نَصَحْتُه**; yani ona doğru söyledim. Ve **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: doğru olan.

Ebû ‘Amr dedi: **النَّاصِحُ**: parlak beyaz olandır; Sâ‘ide el-Hüzelî’nin beytinde; Ebû Turâb onu nakletti. Dedi: Nadr dedi: onun hâlisini ve kötüsünü, beyaz bir taşkın su ile ayırdı demek istedi; yani dolu bir gölet suyu ile.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: içip doyuncaya kadar içtiğinde der ki: **نَصَحْتُ الرِّيّ** **بالصاد** ile; ve **بَضَعْتُ** ve **نَقَعْتُ** onun gibidir.

Ve denir ki: senin elbisende bir **مُتَنَصَّحاً** vardır; yani dikiş ve onarım yeri; “onda bir **مُتَرَقَّعاً** var” denildiği gibi.

Nadr dedi: yağmur memleketi **نَصَح** etti; **نَصْحاً**; yani onun bitkisi birleşti; onda boşluk ve gedik olmadı. Başkası dedi: yağmur memleketi **نَصَح** etti ve onu **نصَرَ** etti; mana birdir.

Ebû Zeyd dedi: **الأرضُ المنصوحةُ**: iyi olan yerdir; **نُصِحت نَصحاً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: iğneye **المنْصَحَة** denir; kalınlaşınca o **الشَّغِيزَةُ**dir.

Ve denir ki: falanı **انْتَصَحْتُ**; o, **اغْتَشَشْته**nin zıddıdır. Ondandır şu sözü:
Nice vardır ki, onu aldatılmış sayarsın; o sana öğütçüdür;
Ve nice **مُنتَصِحٍ** vardır ki, sana karşı kötülükleri açıktır.
**تَغْتَشُّه**: onu sana hilekâr sayarsın. **تَنْتَصِحُه**: onu sana öğütçü sayarsın.

Ve denir ki: falanı **نصَحْتُ**; **نصْحاً**; ve ona öğüdümü **نُصوحاً** olarak **نَصَحْتُ**; yani hâlis kıldım ve doğru söyledim.

**نحص** : Leys dedi: **النَّحُوصُ**: gebe olmayan yaban eşeği dişisi. Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: dişi eşeklerden **النَّحُوصُ**: sütü olmayan. Şemmer dedi: **النَّحُوصُ**: semizlik onu gebelikten men eden; ve denir ki: o, ne sütü olan ne yavrusu olan.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: dedi ki: “Keşke beni **نُحْصِ الجَبَل** ashabıyla birlikte bırakmış olsalardı”; bununla “Keşke Uhud şehitleriyle birlikte şehit bırakılmış olsaydım”ı kastetti.

Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **النُّحْصُ**: dağın kökü ve eteği.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المِنْحاصُ**: ince uzun kadın.

**حنص** : Leys dedi: erkeklerden **الحِنْصَأوَةُ**: zayıf olan; denir ki: zayıf bir adam gördüm; yani **حِنْصَأْوَةً**. Şemmer de onun benzerini söyledi. Şu beyiti okudu:
Ta ki **الحِنْصَأْوَةَ** korkağı görürsün;
Yaslanmış; **السَّوِيقَا**yı ağzına çekip içer.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو لونٌ أبيضُ مُشربٌ حمرةً. وأتانٌ صحراءُ: في لونها صُحْرة، وهي كُهبةٌ في بياضٍ وسواد. ويقال: اصحارَّ النّبتُ، إذا هَاج؛ وذلك أنَّ لونَهُ يتغيَّر ويختلط.
(صحف) الصاد والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انبساطٍ في شيءٍ وسَعَةٍ. يقال إنَّ الصَّحِيفَ: وجهُ الأرضِ. والصَّحِيفة: بَشَرَةُ وجهِ الرجل. قال البَعِيث:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
ومن الباب الصَّحيفة، وهي التي يُكتَب فيها، والجمع صحائف، والصُّحفُ أيضاً، كأنَّه جمع صحيف. قال:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
والصَّحْفَة: القَصْعة المُسْلنطِحَة. وقال الشَّيبانيّ: الصِّحاف مَناقِعُ صغارٌ تُتَّخَذ للماء، الجمع صُحُف.
(صحل) الصاد والحاء واللام كلمة، وهي بَحَحٌ في الصَّوت. يقال  للأَبحِّ الأصحل، والمصدر الصَّحَل، وهو صَحِلٌ، قال الأعشى:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *
(صحم) الصاد والحاء والميم أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ. فالأَصْحَم: الأغبر إلى السَّواد. وبلدةٌ صَحْمَاءُ: مُغْبَرَّة. واصحامَّت البَقْلة: اخضارَّت. وإنَّما قيل لها ذاك لأنَّها إذا رَوِيت فكأنها سوداء. ولذلك يقال: إدْهامَّتْ.
(صحن) الصاد والحاء والنون أُصَيلٌ يدلُّ على اتّساعٍ في شيء. من ذلك الصَّحْن: وَسْطُ الدَّارِ. ويقولون: جَوْبَة تنجاب في الحَرَّة. وبذلك شُبِّه العُسُّ العظيم فقيل له صَحْن.
ومما شَذَّ عن الباب قولهم: صَحَنْتُ بينَ القومِ، إذا أصلحتَ بينهم. وربَّما قالوا صحنتُهُ شيئاً، إذا أعطيتَهُ. ويقولون: صَحَنَه صَحَناتٍ، أي ضَرَبَه. ضَرَباتٍ. وناقةٌ صَحُونٌ، أي رَمُوح.
(صحو) الصاد والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشاف شيءٍ. من ذلك الصَّحْو: خِلاف السُّكْر. يقال صحا يصحو السَّكْرانُ فهو صاحٍ. ومن الباب: أَصْحَت السَّماءُ فهي مُصْحِيَة. وروي عن أبي حاتم قال: العامّة تظنُّ أنَّ الصَّحو لا يكون إلاَّ ذهابَ الغَيم، وليس كذلك، إنَّما *الصحو ذَهاب البَرْدِ، وتفرُّقُ الغَيم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل المِصحاةُ، كالجام يُشرَبُ فيه.
(صحب) الصاد والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مقارَنة([4]) شيءٍ ومقاربته. من ذلك الصَّاحب والجمع الصَّحْب، كما يقال راكبٌ ورَكْبٌ. ومن الباب: أصحب فلانٌ، إِذا انقاد. وأَصْحَبَ الرَّجُل، إذا بلغَ ابنُهُ. وكلُّ شيءٍ لاءم شيئاً فقد استصحبه. ويقال للأديم إِذا تُرِكَ عليه شَعَرُه مُصْحَبٌ. ويقال أَصحبَ الماءُ، إذا علاهُ الطُّحْلَب.
---------------------ـ
([1]) صحرة بحرة بالتركيب، كما ضبط في المجمل. وقال في اللسان: "وهي غير مجراة.  وقيل لم يجريا لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً". ويقال أيضاً بالتنوين فيهما، كما في اللسان والقاموس. وبضم أولهما أيضاً في لغة.
([2]) ديوان أبي ذؤيب 92 واللسان (صحر).
([3]) البيت من قصيدة للأعشى في ديوانه 159. وهو بتمامه:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) في الأصل: "مقاربة" فيكون ما بعده تكراراً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صحر**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yerden açıklık (bâriz oluş), diğeri renklerden bir renktir.
Birincisi: **الصحراء**: yerden boşluk (açık alan). Ve “**أصحر** kavim” denir; açığa çıktıkları zaman. Ve babdan onların sözü: “Onu **صَحْرَةَ بَحْرَةَ** olarak karşılaştım”, seninle onun arasında örtü olmadığı zaman. Ve **الصُّحْرة**: Ebû Züeyb’in sözüne göre **الصَّحراء**dır:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])
Diğer asıl: **الصُّحْرة**; o, kırmızılığa çalan beyaz bir renktir. Ve “**أتانٌ صحراءُ**”: renginde **صُحْرة** vardır; o, beyazlık ve siyahlık içinde bir **كُهبة**dir. Ve “**اصحارَّ** bitki” denir; coştuğu (kuruyup sertleştiği) zaman; çünkü onun rengi değişir ve karışır.

(**صحف**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الفاء** sağlam bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve genişliğe delâlet eder. “**الصَّحِيفَ**: yerin yüzü” denir. Ve **الصَّحِيفة**: adamın yüzünün derisidir. **البَعِيث** dedi:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
Ve babdan **الصَّحيفة**: o, içine yazılan şeydir; çoğulu **صحائف**; ve **الصُّحفُ** da (vardır); sanki **صحيف**in çoğuludur. Dedi:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
Ve **الصَّحْفَة**: yayvan (düzleşmiş) çanaktır. **الشَّيبانيّ** dedi: **الصِّحاف** su için yapılan küçük havuzcuklardır; çoğul **صُحُف**.

(**صحل**) **الصاد** ve **الحاء** ve **اللام** bir kelimedir; seste boğukluktur. Boğuk olana **الأصحل** denir; mastar **الصَّحَل**dır; o **صَحِلٌ**dür. **الأعشى** dedi:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *

(**صحم**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الميم** renge delâlet eden sağlam bir küçük asıldır. **الأَصْحَم**: siyahlığa meyleden tozlu (külrengi)dir. Ve “**بلدةٌ صَحْمَاءُ**”: tozludur. Ve “**اصحامَّت** ot” (denir): yeşerdi. Ancak ona bu denildi; çünkü o sulanınca sanki siyah olur. Bunun için “**إدْهامَّتْ**” denir.

(**صحن**) **الصاد** ve **الحاء** ve **النون** bir şeyde genişliğe delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan **الصَّحْن**: evin ortasıdır. Ve derler ki: **جَوْبَة**; **الحَرَّة** içinde açılır. Bununla büyük **العُسّ** benzetildi de ona **صَحْن** denildi.
Ve babdan şâz olan şeylerden: “**صَحَنْتُ** kavmin arasında” sözleri; aralarını düzelttiğin zaman. Ve bazen “**صحنتُهُ** bir şey” derler; ona verdiğin zaman. Ve derler ki: “**صَحَنَه** **صَحَناتٍ**”; yani onu vurdu; vuruşlar. Ve “**ناقةٌ صَحُونٌ**”: yani ürkekçe tekme atan (remûh).

(**صحو**) **الصاد** ve **الحاء** ve illetli harf sağlam bir asıldır; bir şeyin açığa çıkmasına delâlet eder. Bundan **الصَّحْو**: sarhoşluğun zıddıdır. “Sarhoş **صحا يصحو**; o **صاحٍ**dır” denir. Ve babdan: “**أَصْحَت** gök” (denir); o **مُصْحِيَة**dir. Ebû Hâtim’den rivayet olundu; dedi ki: avam, **الصَّحو**nun ancak bulutun gitmesi olduğunu zanneder; öyle değildir; ancak **الصحو** soğuğun gitmesi ve bulutun dağılmasıdır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **المِصحاةُ**; içinde içilen kâse gibi.

(**صحب**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الباء** bir tek asıldır; bir şeyin eşlik etmesine ve ona yaklaşmasına delâlet eder. Bundan **الصَّاحب** ve çoğulu **الصَّحْب**; nasıl ki “**راكبٌ** ve **رَكْبٌ**” denir. Ve babdan: “Falan **أصحب**” (denir); boyun eğdiği zaman. Ve “Adam **أَصْحَبَ**” (denir); oğlu ergenliğe ulaştığı zaman. Ve her şey bir şeye uyum sağlarsa onu **استصحبه** etmiştir. Ve deriye, üzerinde kılı bırakıldığı zaman **مُصْحَبٌ** denir. Ve “Su **أَصحبَ**” denir; üzerine yosun çıktığı zaman.

---------------------ـ
([1]) **صحرة بحرة** terkîb ile; **المجمل**’de ضبط edildiği gibi. **اللسان**’da dedi: “Ve o, i‘râb almayan (gayr-i mecrâ)dır. Ve ikisinin i‘râb almamasının, iki isim olup tek bir isim kılınmaları sebebiyle olduğu söylendi.” Ve ikisinde de tenvin ile de söylenir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu gibi. Ve birincisinin evvelini zamme ile de, bir lehçede.
([2]) Ebû Züeyb divanı 92 ve **اللسان** (**صحر**).
([3]) Beyit, **الأعشى**’nın divanında 159’daki bir kasidedendir. Ve onun tamamı:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) Asılda: “**مقاربة**”; böylece ondan sonrası tekrar olur.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ح ن
قعد في صحن الدار وهو ساحة وسطها ومستواه ومتسعه‏.‏
وسرنا في صحن الفلاة وصحون الفلا‏.‏
وما بصحن العراق مثله‏.‏
وسقاهم في الصحن وهو عس عريض قصير الجدار كالجام‏.‏
وأطعمهم الصحناة والحصناء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جرى الدمع على صحني وجنتيه‏.‏
وفرس واسع الصحن وهو جوف الحافر الذي يقال له‏:‏ السكرجة‏.‏

##### Türkçe

ص ح ن
Evin avlusunda oturdu; o, onun ortasındaki saha, onun düzlüğü ve onun genişliğidir.‏
Ve biz, çölün avlusunda ve çöllerin avlularında yürüdük.‏
Ve Irak’ın avlusunda onun benzeri yoktur.‏
Ve onlara **الصحن** içinde içirdi; o, geniş, kısa duvarlı, leğen gibi olan geniş bir **عس**’tır.‏
Ve onlara **الصحناة** ve **الحصناء** yedirdi.‏
Mecazdandır: Gözyaşı, onun iki yanağının **صحن**’ı üzerine aktı.‏
Ve **الصحن**’ı geniş bir at: o, toynağın iç boşluğudur; ona **السكرجة** denilir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّحْنُ: ساحةُ وَسْطِ الدار، وساحةُ وَسْطِ الفَلاةِ ونحوهما من مُتُون الأَرض وسَعَةِ بُطونِها، والجمع صُحُون، لا يكسر على غير ذلك؛ قال:
ومَهْمَهٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونٍ.
والصَّحْنُ: المستوي من الأَرض. والصَّحْنُ: صَحْنُ الوادي، وهو سَنَدُه وفيه شيء من إِشْرافٍ عن الأَرض، يُشْرِفُ الأَوَّلَ فالأَوَّل كأَنه مُسْنَدٌ إِسْناداً، وصَحْنُ الجَبَل وصَحْنُ الأَكمة مثله. وصُحُونُ الأَرض: دُفُوفها، وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ، وإِن لم يكن مُنْجَرِداً فليس بصَحْنٍ، وإن كان فيه شجر فليس بصَحْنٍ حتى يَسْتَويَ، قال: والأَرض المُستَوية أَيضاً مثل عَرْصَة المَِرْبَد صَحْنٌ. وقال الفراء: الصَْحْنُ والصَّرْحَة ساحة الدار وأَوسَعُها. والصَّحْنُ: شِبْهُ العُسِّ العظيم إِلا أَن فيه عِرَضاً وقُرْبَ قَعْرٍ. يقال: صَحَنْتُه إذا أَعطيته شيئاً فيه. والصَّحْنُ: العطية. يقال: صَحَنَه ديناراً
أَي أَعطاه، وقيل: الصَّحْنُ القدَحُ لا بالكبير ولا بالصغير؛ قال عمرو ابن كلثوم:
أَلا هُبِّي بِصَحْنِكِ فاصْبَحِينا،
ولا تُبْقِنَّ خَمْر الأَنْدَرِينَا.
ويروى: ولا تُبْقي خُمورَ، والجمع أَصْحُنٌ وصِحَان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
من العِلابِ ومن الصِّحَانِ.
ابن الأَعرابي: أوَّل الأَقداحِ الغُمْرُ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحدَ، ثم القَعْب يُرْوِي الرجلَ، ثم العُسُّ يُرْوِي الرَّفْدَ، ثم الصَّحْنُ، ثم التِّبْنُ. والصَّحْنُ: باطِنُ الحافر. وصَحْنُ الأُذُن: داخلها، وقيل: مَحارَتُها. وصَحْنا أُذُني الفرس: مُتَّسَعُ مُسْتَقَرِّ داخلهما، والجمع أَصْحان. والمِصْحَنَة: إِناء نحو القَصْعة. وتَصَحَّنَ السائلُ الناسَ: سأَلهم في قصعة وغيرها. قال أَبو زيد: خرج فلان يَتَصَحَّنُ الناسَ أَي يسأَلهم، ولم يقل في قصعة ولا في غيرها. وقال أَبو عمرو: الصَّحْنُ الضرب. يقال: صَحَنَه عشرين سَوْطاً أَي ضربه. وصَحَنْتُه صَحَناتٍ أَي ضربته. الأَصمعي: الصَّحْنُ الرَّمْحُ، يقال: صَحَنَه برجله إذا رمَحَه بها؛ وأَنشد قوله يصف عَيراً وأَتانه:
قَوْداءُ لا تَضْغَنُ أَو ضَغُونٌ،
مُلِحَّةٌ لِنَحْرِه صَحُونُ.
يقول: كلما دنا الحمار منها صَحَنْته أَي رَمَحَتْه. وناقة صَحُون أَي رَمُوح. وصَحَنْته الفرسُ صَحْناً: رَكَضَتُه برجلها. وفرس صَحُون: رامحة. وأَتانٌ صَحُون: فيها بياض وحمرة. والصَّحْنُ: طُسَيْتٌ، وهما صَحْنانِ يُضْرَبُ أَحدهما على الآخر؛ قال الراجز:
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْمِيَهْ،
وصَوْتُ صَحْنَي قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ
وصَحَنَ بين القومِ صَحْناً: أَصلح. والصَّحْنَة، بسكون الحاء: خرزة تُؤَخِّذُ بها النساءُ الرجال. اللحياني: والصِّحْناءُ، بالكسر، إدام يُتَّخذُ من السمك، يُمَدُّ ويقصر، والصِّحْناةُ أَخص منه. وقال ابن سيده: الصِّحْنا والصِّحْناةُ الصِّيرُ. الأَزهري: الصِّحْناةُ، بوزن فِعْلاة، إذا ذهبت عنها الهاء دخلها التنوين، وتجمع على الصَّحْنَا، بطرح الهاء. وحكي عن أَبي زيد: الصِّحْناة فارسية وتسميها العربُ الصِّيرَ، قال: وسأَل رجل الحسن عن الصحناة فقال: وهل يأْكل المسلمون الصِّحْناةَ؟ قال: ولم يعرفها الحسن لأَنها فارسية، ولو سأَله عن الصِّيرِ لأَجابه. وأَورد ابن الأَثير هذا الفصل وقال فيه: الصِّحْناةُ هي التي يقال لها الصِّيرُ، قال: وكلا اللفظين غير عربي.

##### Türkçe

**الصَّحْنُ**: evin ortasının avlusu; çölün ortasının sahası ve bunlara benzer olarak yerin sırtlarından ve karınlarının genişliğinden (olan yer); çoğulu **صُحُون**’dur; bunun dışında başka bir kalıpta kırılmaz;
dedi ki:
ومَهْمَهٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونٍ.

Ve **الصَّحْنُ**: yerin düz olanı. Ve **الصَّحْنُ**: vadinin **صَحْنُ**’u; o, onun dayanağıdır; onda yerden bir miktar yükselme vardır; ilkinin ardından ilkinin ardından yükselir; sanki dayandırılmış bir dayandırma ile **مُسْنَدٌ** gibidir; dağın **صَحْنُ**’u ve tepeciğin **صَحْنُ**’u da bunun gibidir. Ve yerin **صُحُونُ**’u: onun düz yüzeyleridir; o, çıplaktır, akar; eğer çıplak değilse **صَحْنٍ** değildir; eğer onda ağaç varsa, düzleşinceye kadar **صَحْنٍ** değildir; dedi ki:
Ve düz yer de, **المَِرْبَد**’in **عَرْصَة**’si gibi, **صَحْنٌ**’dur. El-Ferrâ dedi: **الصَْحْنُ** ve **الصَّرْحَة** evin sahası ve onun en genişidir. Ve **الصَّحْنُ**: büyük **العُسِّ**’e benzer; ancak onda enine genişlik ve dibe yakınlık vardır. Denir ki: **صَحَنْتُه**; içine bir şey koyarak ona bir şey verdiğim zaman. Ve **الصَّحْنُ**: bağış. Denir ki: **صَحَنَه** bir dinar; yani ona verdi; ve denildi ki: **الصَّحْنُ** ne büyük ne küçük olan kadehtir; Amr b. Külsûm dedi ki:
أَلا هُبِّي بِصَحْنِكِ فاصْبَحِينا،
ولا تُبْقِنَّ خَمْر الأَنْدَرِينَا.
Ve şöyle rivayet edilir: ولا تُبْقي خُمورَ; çoğulu **أَصْحُنٌ** ve **صِحَان**’dır; İbnü’l-A‘râbî’den;
ve şu beyit okundu:
من العِلابِ ومن الصِّحَانِ.

İbnü’l-A‘râbî: kadehlerin ilki **الغُمْرُ**’dur; o, bir kişiyi doyurmayan (kanmayan) şeydir; sonra **القَعْب** bir adamı doyurur; sonra **العُسُّ** bir topluluğu doyurur; sonra **الصَّحْنُ**; sonra **التِّبْنُ**. Ve **الصَّحْنُ**: toynağın içi. Ve kulağın **صَحْنُ**’u: onun içi; ve denildi ki: onun **مَحارَتُها**’sı. Ve atın kulağının **صَحْنا**’sı: ikisinin içindeki yerleşim yerinin geniş olanı; çoğulu **أَصْحان**. Ve **المِصْحَنَة**: **القَصْعة** gibi bir kap. Ve dilenci **تَصَحَّنَ** etti insanları: onlardan **قَصْعة** içinde ve başkasında istedi. Ebû Zeyd dedi: falan çıktı, insanlardan **يَتَصَحَّنُ** ediyor; yani onlardan istiyor; **قَصْعة** içinde de başka bir şeyde de demedi. Ebû Amr dedi: **الصَّحْنُ** vuruştur. Denir ki: **صَحَنَه** yirmi kırbaç; yani onu dövdü. Ve **صَحَنْتُه** **صَحَناتٍ**; yani onu dövdüm. El-Asma‘î: **الصَّحْنُ** mızraktır; denir ki: **صَحَنَه** ayağıyla; onu onunla mızrakladı (tekmeleyip dürttü) zaman; ve bir dişi yaban eşeğini ve onun dişisini tasvir ederek şu sözünü okudu:
قَوْداءُ لا تَضْغَنُ أَو ضَغُونٌ،
مُلِحَّةٌ لِنَحْرِه صَحُونُ.
Der ki: eşek ona her yaklaştığında onu **صَحَنْته**; yani onu tekmeledi (dürttü). Ve **صَحُون** deve; yani tekmeleyen. Ve at onu **صَحَنْته** **صَحْناً**: onu ayağıyla tepti. Ve **صَحُون** at: tekmeleyen. Ve **صَحُون** dişi eşek: onda beyazlık ve kızıllık vardır. Ve **الصَّحْنُ**: küçük bir **طُسَيْتٌ**; ikisi iki **صَحْنانِ**’dır; birisi ötekisinin üzerine vurulur; Recez şairi dedi ki:
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْمِيَهْ،
وصَوْتُ صَحْنَي قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ

Ve kavim arasında **صَحَنَ** etti **صَحْناً**: ıslah etti. Ve **الصَّحْنَة** (hâ’sı sâkin): kadınların erkekleri kendisiyle avladıkları bir boncuk. El-Lihyânî: ve **الصِّحْناءُ** (kesre ile): balıktan yapılan bir katık; uzatılır ve kısaltılır; **الصِّحْناةُ** ondan daha özeldir. İbn Sîde dedi: **الصِّحْنا** ve **الصِّحْناةُ** **الصِّيرُ**’dür. El-Ezherî: **الصِّحْناةُ**, **فِعْلاة** vezninde; ondan hâ (هاء) gidince tenvin ona girer; ve **الصَّحْنَا** üzerine, hâ’yı atarak, çoğul yapılır. Ebû Zeyd’den nakledildi: **الصِّحْناة** Farsçadır; Araplar ona **الصِّيرَ** der; dedi ki: bir adam Hasan’a **الصحناة** hakkında sordu; o dedi ki: Müslümanlar **الصِّحْناةَ** yer mi? dedi; Hasan onu tanımadı; çünkü o Farsçadır; eğer ona **الصِّيرِ** hakkında sorsaydı ona cevap verirdi. İbnü’l-Esîr bu faslı aktardı ve onda dedi ki: **الصِّحْناةُ** kendisine **الصِّيرُ** denilen şeydir; dedi ki: iki lafız da Arapça değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ح ن * * صَحْنُ * الدار وسطها و * الصِّحْناءُ * بالكسر إدام يُتخذ من السمك يُمد ويُقصر و * الصِّحناءةُ * أخص منه

##### Türkçe

* ص ح ن * * **صَحْنُ** * evin ortasıdır; ve * **الصِّحْناءُ** * (kesre ile) balıktan yapılan bir katıktır; uzatılır ve kısaltılır; ve * **الصِّحناءةُ** * ondan daha özeldir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( صَحَنَهُ ) عشْرين سَوْطاً ، ( كمَنَعَهُ ) : أَي ( ضَرَبَهُ ) ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( و ) صَحَنَ ( بَيْنهم ) صَحْناً : ( أَصْلَحَ .
( و ) صَحَنَه صَحْناً : ( أَعْطَاهُ شيئاً في صَحْنٍ ) ؛ عن الفرَّاءِ .
( والتَّصَحُّنُ : السُّؤالُ ) . يقالُ : خَرَجَ فلانٌ يَتَصَحَّنُ الناسَ ، أَي يَسْأَلُهم ؛ عن أَبي زيْدٍ .
وقالَ غيرُهُ : يَسْأَلُهم في قصْعَةٍ وغيرِها .
( والصَّحْنُ : جَوْفُ الحافِرِ )

المُسَمَّى سُكْرُجة . يقالُ : فَرَسٌ واسِعُ الصَّحْنِ ؛ وهو مجازٌ .
( و ) الصَّحْنُ : ( العُسُّ العَظيمُ ) ، جَمْعُه أَصْحُنٌ وصِحانٌ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
مِن العِلابِ ومن الصِّحَانِ وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَوَّلُ الأَقْداحِ الغُمْرُ ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحِدَ ، ثم القَعْبُ يُرْوِي الرَّجلَ ، ثم العُسُّ يُرْوِي الرَّفْدَ ، ثم الصَّحْنُ ، ثم التِّبْنُ .
وقالَ غيرُهُ : الصَّحْنُ : القَدَحُ ليسَ بالكَبيرِ ولا بالصَّغيرِ ؛ قالَ عَمْرُو بنُ كُلْثوم :
أَلا هُبِّي بصَحْنِكِ فاصْبَحِيناولا تُبْقى خُمورَ الأَنْدَرِينَا ( و ) الصَّحْنُ : ساحَةُ ( وَسَطِ الدَّارِ ) ، وساحَةُ وَسَطِ الفَلاةِ ونحْوِهما مِن مُتُونِ الأَرضِ وسَعَةِ بُطُونِها ، والجَمْعُ صُحُونٌ ، لا يُكَسَّرُ على غيرِ ذلِكَ ؛ قالَ :
ومَهْمَةٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونِ والصَّحْنُ : المُسْتوي مِن الأرْضِ .
والصَّحْنُ : صَحْنُ الوادِي ، وهو سَنَدُه وفيه شيءٌ مِن إشْرافٍ عن الأَرْضِ الأوَّل فالأَوَّل كأَنَّه مُسْنَدٌ إسْناداً ؛ وصَحْنُ الجَبَلِ ، وصَحْنُ الأَكَمْةِ مثْلُه .
وصُحُونُ الأرضِ : دُفُوفُها ، وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ ، وإن لم يكنْ مُنْجَرِداً فليسَ بصَحْنٍ ، وإن كانَ فيه شَجَرٌ فليسَ بصَحْنٍ حتى يَسْتوِيَ .
والأرْضُ المُسْتَوِيَةُ أَيْضاً مِثْل عَرْصَة المرْبَد : صَحْنٌ .
( و ) الصَّحْنان : ( طُسَيْتانِ صَغِيرانِ تُضْرِبُ أَحَدَهُما على الآخَرِ ) ؛

قالَ الرَّاجزُ :
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْهِيَهْوصَوْتُ صَحْنا قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ ( والصَّحْنَا والصَّحْنَاةُ ، ويُمَدَّانِ ويُكْسَرانِ ) ، وقيلَ : الصَّحْناةُ أَخَصُّ من الصَّحْنا .
وقالَ الأزْهرِيُّ الصَّحْناةُ على فِعْلاة إذا ذَهَبَ عنها الهاء دَخَلَها التَّنْوِين ، ويُجْمَعُ على الصَّحْنا بطَرْحِ الهاءِ : ( إدامٌ يُتَّخَذُ من السَّمَكِ الصِّغارِ مُشَهَ مُصْلِحٌ للمَعِدَةِ ) .
وحُكِي عن أَبي زَيْدٍ : الصِّحْناة فارِسِيَّة ، وتُسَمِّيها العَرَبُ الصِّيرَ .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : الصِّيرُ والصَّحْناةُ فارِسِيَّتان .
( و ) المِصْحَنَةُ ، ( كمِكْنَسَةٍ : إناءٌ كالصَّحْفَةِ ) والقَصْعَةِ .
( والصُّحْنَةُ ، بالضَّمِّ : جَوْبَةٌ تَنْجابُ في الحَرَّةِ .
( وناقَةٌ صَحُونٌ ، كصَبُورٍ : رَمُوحٌ ) ؛ وقد صَحَنَتِ الحالِبَ برِجْلِها .
( وصَحْناءُ الأُذُنَيْنِ ) مِن الفَرَسِ : مُتّسَعُ ( مُسْتَقَرِّ داخِلِهما ) ، والجَمْعُ أَصْحان .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الصَّحْنُ : العَطِيةُ . يقالُ : صَحَنَة دِيناراً أَي أَعْطاهُ .
وصَحْنُ الأُذُنِ : دِاخِلُها ؛ وقيلَ : مَحارَتُها .
وقالَ الأَصْمعيُّ : الصّحْنُ : الرّمُوحُ .
وأَتانٌ صَحُونٌ : رَمُوحٌ ، كلَّما دَنا الحِمارُ صَحَنَتْه برِجِلْها .
وفَرَسٌ صَحُونٌ : رامِحَةٌ .
وقيلَ : أَتانٌ صَحُونٌ : فيها بَياضٌ وحُمْرةٌ .
والصَّحْنَةُ ، بالفتْح : خَرزَةٌ تُؤَخِّذُ بها النِّساءُ الرِّجالَ ؛ عن اللّحْيانيّ .
وجَرَى الدَّمْعُ على صَحْنيْ وَجْنَتَيْه ، وهو مجازٌ .

والصَّحْنُ : بلَدٌ واسِعٌ مِن أَوْدِيَةِ سُلَيم : عن نَصْر ، رحِمَه الّلهُ تعالَى .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: ( **صَحَنَهُ** ) yirmi kırbaç (vurdu), ( **كمَنَعَهُ** ): yani ( **ضَرَبَهُ** ); Ebû ʿAmr’dan ve … .
( Ve ) **صَحَنَ** (aralarında) **صَحْناً**: ( düzeltti.
( Ve ) **صَحَنَه** **صَحْناً**: ( ona bir şeyi bir **صَحْن** içinde verdi ); Ferrâ’dan.
( Ve **التَّصَحُّنُ**: soru sormaktır ). Denilir: Falan kimse insanlara **يَتَصَحَّنُ** olarak çıktı; yani onlara sorar; Ebû Zeyd’den.
Başkası dedi ki: Onlara bir **قصْعَةٍ** ve başkasında sorar.
( Ve **الصَّحْنُ**: toynağın iç boşluğu )

**المُسَمَّى سُكْرُجة**. Denilir: **فَرَسٌ** geniş **الصَّحْنِ** (olan); ve o mecazdır.
( Ve ) **الصَّحْنُ**: ( büyük **العُسُّ** )dır; çoğulu **أَصْحُنٌ** ve **صِحانٌ**; İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
مِن العِلابِ ومن الصِّحَانِ وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَوَّلُ الأَقْداحِ الغُمْرُ ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحِدَ ، ثم القَعْبُ يُرْوِي الرَّجلَ ، ثم العُسُّ يُرْوِي الرَّفْدَ ، ثم الصَّحْنُ ، ثم التِّبْنُ .
Başkası dedi ki: **الصَّحْنُ**: ne büyük ne küçük olan **القَدَحُ**; ʿAmr b. Külsûm dedi:
أَلا هُبِّي بصَحْنِكِ فاصْبَحِيناولا تُبْقى خُمورَ الأَنْدَرِينَا ( و ) **الصَّحْنُ**: ( evin ortasının ) avlusu, çölün ortasının avlusu ve bunların benzerleri; yerin sırtlarından ve karınlarının genişliğinden; çoğulu **صُحُونٌ**dur, bunun dışında kırılmaz; dedi ki:
ومَهْمَةٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونِ **والصَّحْنُ**: yerden düz olan.
Ve **الصَّحْنُ**: vadinin **صَحْنُ**’u; o onun yamacıdır ve onda yerden ilkten ilke doğru bir miktar yükselme vardır; sanki dayandırılmış bir dayandırma ile dayandırılmış gibidir; ve dağın **صَحْنُ**’u, ve tepeciğin **صَحْنُ**’u da onun gibidir.
Ve yerin **صُحُونُ**’u: onun düz yüzeyleridir; o soyunmuş (çıplak) olup akar; eğer soyunmuş değilse **صَحْنٍ** değildir; eğer onda ağaç varsa düzleşinceye kadar **صَحْنٍ** değildir.
Ve düz yer de, **عَرْصَة** **المرْبَد** gibi: **صَحْنٌ**dur.
( Ve ) **الصَّحْنان**: ( iki küçük **طُسَيْتانِ**; ikisinden birini ötekinin üzerine vurursun );

Râciz dedi:
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْهِيَهْوصَوْتُ صَحْنا قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ ( Ve **الصَّحْنَا** ve **الصَّحْنَاةُ**; ikisi de uzatılır ve kırılır ), ve denildi ki: **الصَّحْناةُ**, **الصَّحْنا**’dan daha özeldir.
Ezherî dedi: **الصَّحْناةُ** **فِعْلاة** üzerinedir; ondan **الهاء** gidince ona tenvin girer; ve **الهاءِ**’yi atmakla **الصَّحْنا** üzerine cem‘ edilir: ( küçük balıktan yapılan, mide için ıslah edici bir katık ).
Ebû Zeyd’den hikâye edildi: **الصِّحْناة** Farsçadır; Araplar ona **الصِّيرَ** der.
İbnü’l-Esîr dedi: **الصِّيرُ** ve **الصَّحْناةُ** Farsçadır.
( Ve ) **المِصْحَنَةُ**, ( **كمِكْنَسَةٍ**: **الصَّحْفَةِ** ve **القَصْعَةِ** gibi bir kaptır ).
( Ve **الصُّحْنَةُ**), zamme ile: **الحَرَّةِ** içinde oyulan bir çukurdur.
( Ve **ناقَةٌ صَحُونٌ** , **كصَبُورٍ**: tekmeleyicidir ); ve sağanı ayağıyla **صَحَنَتْ**.
( Ve **صَحْناءُ الأُذُنَيْنِ** ) attan: ( ikisinin içinin yerleşme yerinin ) geniş olanıdır; çoğulu **أَصْحان**dır.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الصَّحْنُ**: عطiyedir. Denilir: **صَحَنَة** bir dinar; yani ona verdi.
Ve kulağın **صَحْنُ**’u: onun içidir; ve denildi ki: onun kıvrımıdır.
Asmaʿî dedi: **الصّحْنُ**: tekmeleyicidir.
Ve **أَتانٌ صَحُونٌ**: tekmeleyicidir; her ne zaman eşek yaklaştıysa onu ayağıyla **صَحَنَتْ**.
Ve **فَرَسٌ صَحُونٌ**: tekmeleyici (kısrak)tır.
Ve denildi ki: **أَتانٌ صَحُونٌ**: onda beyazlık ve kızıllık vardır.
Ve **الصَّحْنَةُ**, fetha ile: kadınların erkekleri onunla yakaladığı bir boncuktur; Lihyânî’den.
Ve gözyaşı onun iki yanağının **صَحْنيْ**’i üzerine aktı; ve o mecazdır.

Ve **الصَّحْنُ**: Süleym vadilerinden geniş bir beldedir: Nasr’dan, Allah Teâlâ ona rahmet etsin.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَحَنَهُ
1 صَحَنَهُ ذ , (S, K,) [aor. صَحَنَ ,] inf. n. صَحْنٌ, (TA,) He gave him something in a صَحْن, (S, K,) i. e. the bowl so called: (S:) from Fr. (TA. [See 5.]) And صَحَنَهُ دِينَارًا He gave him a deenلr. (TA.) ― -b2- Also, (AA, S, K,) aor. as above, (K,) He struck him. (AA, S, K.) You say, صَحَنْتُهُ صَحَنَاتٍ i. e. I struck him [strokes: the latter word being pl. of ↓ صَحْنَةٌ, the inf. n. of un.]. (S.) And صَحَنَهُ عِشْرِينَ سَوْطًا He struck him twenty strokes of the whip. (TA.) ― -b3- صَحَنَتِ الحَالِبَ بِرِجْلِهَا She (a camel) kicked the milker with her hind leg. (TA.) -A2- صَحَنَ بَيْنَهُمْ, (S, K,) inf. n. as above, (TA,) He made peace, or he effected a rectification of affairs, an agreement, a harmony, or a reconciliation, between them. (S, K.)

تصحِّن
5 تصحِّن ذ He asked, or begged: (K, TA:) one says, خَرَجَ فُلَانٌ يَتَصَحَّنُ النَّاسَ Such a one went forth begging of the people; (AZ, TA;) or, [as is a custom of many Arab and other Eastern mendicants,] begging of them in a bowl, [see 1, first sentence,] or some other thing. (TA.)

صَحْنٌ
صَحْنٌ ذ A great عُسّ [i. e. bowl, or drinkingcup]; (S, K;) nearly as large as the تِبْن [q. v.]: (Ks, S in art. تبن:) or a shallow عُسّ: (so accord. to a copy of the S:) or a bowl, or drinking-cup, (قَدَح) that is neither large nor small: (TA:) [now applied to a plate, and a dish:] pl. [of pauc.] أَصْحُنٌ (Msb, * TA) and [of mult.] صِحَانٌ (TA) [and app., agreeably with modern usage, صُحُونٌ]. ― -b2- And [hence,] A [kind of] cymbal; (PS;) a small brazen basin, (طُسَيْتٌ, [dim. of طَسْتٌ,]) one of what are termed صَحْنَانِ, (S,) this meaning two little brazen basins, (طُسَيْتَانِ صَغِيرَتَانِ, K,) which are struck together. (S. K.) ― -b3- And (tropical:) The interior of the solid hoof; (K, TA;) also called سكرجة [i. e. سُكُرُّجَة or سُكُرَّجَة]. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The interior of the ear: or the مَحَارَة [i. e. concha] thereof. (TA.) And صَحْنَا الأُذُنَيْنِ [thus accord. to the TA and my MS. copy of the K, in the CK صَحْناءُ,] (assumed tropical:) The resting-place (مُسْتَقَرّ) of the interior of each of the ears; (K;) meaning the place of hearing [or meatus auditorius] of the resting-place of the interior of each of the two ears of the horse: pl. أَصْحَانٌ. (TA.) ― -b5- Also The middle of a house; (S, K;) meaning the سَاحَة [i. e. court] of the middle of a house [and of a mosque &c.]: (TA:) [and also a hall: for] it is thus called whether without, or with, a roof. (Kull, voce بَيْتٌ.) And The سَاحَة [or spacious vacant part] of the middle of a desert; and of an elevated and plain, or hard and elevated, tract; and of a wide space of low, or depressed, ground: pl. صُحُونٌ, the only pl. form. (TA.) A wide part of a desert: so in the saying, سِرْنَا فِى صَحْنِ الفَلَاةِ [We journeyed in the wide part of the desert]. (Msb.) And A level, or plain, tract of ground. (TA.) And An acclivity (سَنَد) of a valley, in which is some elevation above [other] elevated ground, as though supported [by the latter]; and in like manner, of a mountain, and of a hill such as is termed أَكَمَة; the صُحُون of the ground being the دُفُوف [i. e. banks, or acclivities,] thereof: it is bare, and such as flows [with rain]; and is not thus called unless bare of everything, and even: and it means also an even tract of ground like the area of the place in which dates are put to dry. (TA.) ― -b6- [Hence,] one says, جَرَى الدَّمْعُ عَلَى صَحْنَىْ وَجْنَتَيْهِ (tropical:) [The tears ran upon the middle of each of his cheek-balls]. (TA.) -A2- Also A gift. (TA. [See 1, first sentence.])

صَحْنَةٌ
صَحْنَةٌ ذ ; pl. صَحَنَاتٌ: see 1. -A2- Also A bead (خَرَزَةٌ) with which women fascinate men, and restrain them, or withhold them from other women. (Lh, TA.)

صُحْنَةٌ
صُحْنَةٌ ذ A clear space of a [stony tract such as is called] حَرَّة. (K.)

صِحْنَآءٌ
صِحْنَآءٌ ذ , (S, and so accord. to some copies of the K,) and صَحْنَآءٌ, (thus also accord. to some copies of the K,) and with the short alif, [app. صِحْنًى and صَحْنًى,] (S, and so accord. to some copies of the K,) or صِحْنَاةٌ and صَحْنَاةٌ, (Mgh, Msb,) or thus also, (accord. to some copies of the K,) or thus, and also صِحْنَآءَةٌ and صَحْنَآءَةٌ, (accord. to other copies of the K,) or when with ة having a more special signification, [being a n. of un., and, if so, accord. to a general rule, with tenween when without ة, as is said to be the case in the TA, on the authority of Az, accord. to whom, as is also there stated, the word is pluralized by the elision of the ة,] (S,) A certain condiment, or seasoning, made of fish, (S, K,) of small fish, which has the properties of exciting appetence, and rectifying the state of the stomach: (K:) or i. q. صِيرٌ, (Mgh, Msb,) i. e. what is called in Pers. مَاهِى آوَهٌ [jelly of salted fish]: (Mgh:) AZ is related to have said that صحناة is Pers., meaning what the Arabs call صِير: IAth says that صير and صحناة are both of them Pers. words. (TA.)

صَحُونٌ
صَحُونٌ ذ A she-camel that has a habit of kicking: (AA, S, K:) and a kicking mare or horse: and a she-ass that kicks the he-ass with her hind leg whenever he comes near to her: or, as some say, a she-ass in which are whiteness and redness [app. meaning a wild she-ass]. (TA.)

مِصْحَنَةٌ
مِصْحَنَةٌ ذ A vessel like the [bowls called] صَحْفَة (K, TA) and قَصْعةَ. (TA.)

##### Türkçe

**صَحَنَهُ**
1 **صَحَنَهُ** ذ , (S, K,) [muzâri‘i **صَحَنَ** ,] mastar ismi **صَحْنٌ**, (TA,) Ona bir şeyi bir **صَحْن** içinde verdi, (S, K,) yani bu adla anılan kâse: (S:) Fr.’dan: (TA. [Bkz. 5.]) Ve **صَحَنَهُ دِينَارًا** Ona bir dinar verdi. (TA.) ― -b2- Yine, (AA, S, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) Ona vurdu. (AA, S, K.) Şöyle dersin: **صَحَنْتُهُ صَحَنَاتٍ** yani ona vuruşlar vurdum [son kelime ↓ **صَحْنَةٌ**’nin çoğuludur; o da bir-kerelik mastardır]. (S.) Ve **صَحَنَهُ عِشْرِينَ سَوْطًا** Ona kamçıdan yirmi vuruş vurdu. (TA.) ― -b3- **صَحَنَتِ الحَالِبَ بِرِجْلِهَا** O (dişi deve) sağanı arka ayağıyla tekmeledi. (TA.) -A2- **صَحَنَ بَيْنَهُمْ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Aralarında barış yaptı; yahut işleri düzeltmeyi, bir anlaşmayı, bir uyumu veya bir uzlaşmayı gerçekleştirdi. (S, K.)

**تصحِّن**
5 **تصحِّن** ذ İstedi, yahut dilendi: (K, TA:) şöyle denir: **خَرَجَ فُلَانٌ يَتَصَحَّنُ النَّاسَ** Falan kimse insanların (yanına) çıkıp onlardan dilenmeye gitti; (AZ, TA;) yahut, [birçok Arap ve diğer Doğulu dilencilerin âdeti üzere,] onlardan bir kâse içinde, [bkz. 1, ilk cümle,] yahut başka bir şey içinde dilenerek. (TA.)

**صَحْنٌ**
**صَحْنٌ** ذ Büyük bir **عُسّ** [yani kâse yahut içme kabı]; (S, K;) **تِبْن**’e [bkz.] yakın büyüklükte: (Ks, S, madde **تبن**’de:) yahut sığ bir **عُسّ**: (S’nin bir nüshasına göre böyledir:) yahut büyük de küçük de olmayan bir kâse yahut içme kabı (**قَدَح**): (TA:) [şimdi tabak ve sahan için kullanılır:] [azlık] çoğulu **أَصْحُنٌ** (Msb, * TA) ve [çokluk] çoğulu **صِحَانٌ** (TA) [ve görünüşe göre, modern kullanıma uygun olarak, **صُحُونٌ**]. ― -b2- Ve [bundan dolayı,] Bir [tür] zil; (PS;) küçük bir bakır leğencik (**طُسَيْتٌ**, [**طَسْتٌ**’ün küçültmesi,]) **صَحْنَانِ** denilen şeylerden biri, (S,) bu da iki küçük bakır leğencik (**طُسَيْتَانِ صَغِيرَتَانِ**, K,) demektir; bunlar birbirine vurulur. (S. K.) ― -b3- Ve (mecazen:) Katı tırnağın içi; (K, TA;) ayrıca **سكرجة** [yani **سُكُرُّجَة** yahut **سُكُرَّجَة**] diye de adlandırılır. (TA.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) Kulağın içi: yahut onun **مَحَارَة**’si [yani konka]si. (TA.) Ve **صَحْنَا الأُذُنَيْنِ** [TA’ya ve K’nın yazma nüshama göre böyledir; CK’da **صَحْناءُ**dur,] (varsayılan mecaz:) Kulakların her birinin iç kısmının durma yeri (**مُسْتَقَرّ**); (K;) atın iki kulağının her birinin iç kısmının durma yerinin işitme yeri [yahut dış kulak yolu] demektir: çoğulu **أَصْحَانٌ**. (TA.) ― -b5- Yine Evin ortası; (S, K;) evin ortasının [ve mescid vb.’nin] **سَاحَة**’si [yani avlusu] demektir: (TA:) [ve ayrıca bir salon: zira] çatısız da olsa çatılı da olsa böyle adlandırılır. (Kull, **بَيْتٌ** maddesinde.) Ve çölün ortasının **سَاحَة**’si [yahut geniş boş kısmı]; ve yüksek ve düz, yahut sert ve yüksek bir arazinin (ortasının); ve alçak yahut çukur bir yerin geniş bir alanının (ortasının): çoğulu **صُحُونٌ**, tek çoğul şekli budur. (TA.) Çölün geniş bir kısmı: şu sözde olduğu gibi: **سِرْنَا فِى صَحْنِ الفَلَاةِ** [Çölün geniş kısmında yol aldık]. (Msb.) Ve düz, yahut ova bir yer parçası. (TA.) Ve bir vadinin, [diğer] yüksek yerlerin üstünde bir yükselti bulunan, sanki [onlar tarafından] desteklenmiş gibi olan bir yamaç (**سَنَد**); ve aynı şekilde, bir dağın ve **أَكَمَة** denilen türden bir tepenin (yamacı); yerin **صُحُون**’u onun **دُفُوف**’udur [yani setleri yahut yamaçlarıdır]: çıplaktır ve [yağmurla] akıp giden türdendir; ve her şeyden çıplak ve düz olmadıkça böyle adlandırılmaz: ayrıca, hurmaların kurutulmak üzere konulduğu yerin alanı gibi düz bir yer parçası demektir. (TA.) ― -b6- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **جَرَى الدَّمْعُ عَلَى صَحْنَىْ وَجْنَتَيْهِ** (mecazen:) [Gözyaşı, iki yanağının her birinin orta kısmı üzerinde aktı]. (TA.) -A2- Yine Bir bağış. (TA. [Bkz. 1, ilk cümle.])

**صَحْنَةٌ**
**صَحْنَةٌ** ذ ; çoğulu **صَحَنَاتٌ**: bkz. 1. -A2- Yine Kadınların erkekleri büyüledikleri ve onları (başka kadınlardan) alıkoydukları yahut onlardan men ettikleri bir boncuk (**خَرَزَةٌ**). (Lh, TA.)

**صُحْنَةٌ**
**صُحْنَةٌ** ذ **حَرَّة** denilen [taşlık arazi]nin açık bir boşluğu. (K.)

**صِحْنَآءٌ**
**صِحْنَآءٌ** ذ , (S, ve K’nın bazı nüshalarına göre de böyledir,) ve **صَحْنَآءٌ**, (K’nın bazı nüshalarına göre yine böyledir,) ve kısa elif ile, [görünüşe göre **صِحْنًى** ve **صَحْنًى**,] (S, ve K’nın bazı nüshalarına göre de böyledir,) yahut **صِحْنَاةٌ** ve **صَحْنَاةٌ**, (Mgh, Msb,) yahut yine böyle, (K’nın bazı nüshalarına göre,) yahut böyle, ve ayrıca **صِحْنَآءَةٌ** ve **صَحْنَآءَةٌ**, (K’nın diğer nüshalarına göre,) yahut ة ile olduğunda daha özel bir anlam taşıyarak, [bir-kerelik isim olup; eğer öyleyse, genel bir kaideye göre, ة olmaksızın olduğunda tenvin ile; TA’da Az’dan naklen bunun böyle olduğu söylenir; ona göre, orada ayrıca belirtildiği üzere, kelime ة’nin düşürülmesiyle çoğullaştırılır,] (S,) Balıktan yapılan belirli bir katık yahut çeşni, (S, K,) küçük balıktan; iştahı uyandırma ve midenin hâlini düzeltme özelliklerine sahiptir: (K:) yahut **صِيرٌ** ile aynı (i. q.), (Mgh, Msb,) yani Farsçada **مَاهِى آوَهٌ** denilen şey [tuzlanmış balık jölesi]: (Mgh:) AZ’nin, **صحناة**’nin Farsça olduğunu, Arapların **صِير** dediği şey anlamına geldiğini söylediği rivayet edilmiştir: IAth, **صير** ve **صحناة**’nin ikisinin de Farsça kelimeler olduğunu söyler. (TA.)

**صَحُونٌ**
**صَحُونٌ** ذ Tekme atma huyu olan dişi deve: (AA, S, K:) ve tekme atan kısrak yahut at: ve erkek eşek ona yaklaştığında her defasında onu arka ayağıyla tekmeleyen dişi eşek: yahut, bazılarının dediğine göre, içinde beyazlık ve kızıllık bulunan bir dişi eşek [görünüşe göre yaban eşeği]. (TA.)

**مِصْحَنَةٌ**
**مِصْحَنَةٌ** ذ **صَحْفَة** (K, TA) ve **قَصْعةَ** gibi bir kap. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَحَنَ
صَحَنَ A ( n. ac. صَحْن 1 ),
a.  Struck, beat.

b.  Gave something to in a bowl.

صَحْن
صَحْن 1 , ( pl. أَصْحُن 16 ,  صِحَاْن 23 ,  صُحُوْن 27 ,  أَصْحَاْن 38 ),
a.  Dish, plate.

b.  Bowl; brazen basin, cymbal.

مِصْحَنَة
مِصْحَنَة 20t ,
a.  see 1 (b) .

صَحْن الدَّار
صَحْن الدَّار
a.  Court of a house; hall.

##### Türkçe

صَحَنَ
**صَحَنَ** A ( n. ac. **صَحْن** 1 ),
a. Vurdu, dövdü.

b. Bir şeyi bir kâsede birine verdi.

صَحْن
**صَحْن** 1 , ( pl. **أَصْحُن** 16 , **صِحَاْن** 23 , **صُحُوْن** 27 , **أَصْحَاْن** 38 ),
a. Tabak, plaka.

b. Kâse; tunç leğen, zil.

مِصْحَنَة
**مِصْحَنَة** 20t ,
a. 1 (b)’ye bak.

صَحْن الدَّار
**صَحْن الدَّار**
a. Bir evin avlusu; salon.
