# صحن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صحن

الصَّحْنُ: ساحةُ وَسْطِ الدار، وساحةُ وَسْطِ الفَلاةِ ونحوهما من مُتُون الأَرض وسَعَةِ بُطونِها، والجمع صُحُون، لا يكسر على غير ذلك؛ قال:
ومَهْمَهٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونٍ.
والصَّحْنُ: المستوي من الأَرض. والصَّحْنُ: صَحْنُ الوادي، وهو سَنَدُه وفيه شيء من إِشْرافٍ عن الأَرض، يُشْرِفُ الأَوَّلَ فالأَوَّل كأَنه مُسْنَدٌ إِسْناداً، وصَحْنُ الجَبَل وصَحْنُ الأَكمة مثله. وصُحُونُ الأَرض: دُفُوفها، وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ، وإِن لم يكن مُنْجَرِداً فليس بصَحْنٍ، وإن كان فيه شجر فليس بصَحْنٍ حتى يَسْتَويَ، قال: والأَرض المُستَوية أَيضاً مثل عَرْصَة المَِرْبَد صَحْنٌ. وقال الفراء: الصَْحْنُ والصَّرْحَة ساحة الدار وأَوسَعُها. والصَّحْنُ: شِبْهُ العُسِّ العظيم إِلا أَن فيه عِرَضاً وقُرْبَ قَعْرٍ. يقال: صَحَنْتُه إذا أَعطيته شيئاً فيه. والصَّحْنُ: العطية. يقال: صَحَنَه ديناراً
أَي أَعطاه، وقيل: الصَّحْنُ القدَحُ لا بالكبير ولا بالصغير؛ قال عمرو ابن كلثوم:
أَلا هُبِّي بِصَحْنِكِ فاصْبَحِينا،
ولا تُبْقِنَّ خَمْر الأَنْدَرِينَا.
ويروى: ولا تُبْقي خُمورَ، والجمع أَصْحُنٌ وصِحَان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
من العِلابِ ومن الصِّحَانِ.
ابن الأَعرابي: أوَّل الأَقداحِ الغُمْرُ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحدَ، ثم القَعْب يُرْوِي الرجلَ، ثم العُسُّ يُرْوِي الرَّفْدَ، ثم الصَّحْنُ، ثم التِّبْنُ. والصَّحْنُ: باطِنُ الحافر. وصَحْنُ الأُذُن: داخلها، وقيل: مَحارَتُها. وصَحْنا أُذُني الفرس: مُتَّسَعُ مُسْتَقَرِّ داخلهما، والجمع أَصْحان. والمِصْحَنَة: إِناء نحو القَصْعة. وتَصَحَّنَ السائلُ الناسَ: سأَلهم في قصعة وغيرها. قال أَبو زيد: خرج فلان يَتَصَحَّنُ الناسَ أَي يسأَلهم، ولم يقل في قصعة ولا في غيرها. وقال أَبو عمرو: الصَّحْنُ الضرب. يقال: صَحَنَه عشرين سَوْطاً أَي ضربه. وصَحَنْتُه صَحَناتٍ أَي ضربته. الأَصمعي: الصَّحْنُ الرَّمْحُ، يقال: صَحَنَه برجله إذا رمَحَه بها؛ وأَنشد قوله يصف عَيراً وأَتانه:
قَوْداءُ لا تَضْغَنُ أَو ضَغُونٌ،
مُلِحَّةٌ لِنَحْرِه صَحُونُ.
يقول: كلما دنا الحمار منها صَحَنْته أَي رَمَحَتْه. وناقة صَحُون أَي رَمُوح. وصَحَنْته الفرسُ صَحْناً: رَكَضَتُه برجلها. وفرس صَحُون: رامحة. وأَتانٌ صَحُون: فيها بياض وحمرة. والصَّحْنُ: طُسَيْتٌ، وهما صَحْنانِ يُضْرَبُ أَحدهما على الآخر؛ قال الراجز:
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْمِيَهْ،
وصَوْتُ صَحْنَي قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ
وصَحَنَ بين القومِ صَحْناً: أَصلح. والصَّحْنَة، بسكون الحاء: خرزة تُؤَخِّذُ بها النساءُ الرجال. اللحياني: والصِّحْناءُ، بالكسر، إدام يُتَّخذُ من السمك، يُمَدُّ ويقصر، والصِّحْناةُ أَخص منه. وقال ابن سيده: الصِّحْنا والصِّحْناةُ الصِّيرُ. الأَزهري: الصِّحْناةُ، بوزن فِعْلاة، إذا ذهبت عنها الهاء دخلها التنوين، وتجمع على الصَّحْنَا، بطرح الهاء. وحكي عن أَبي زيد: الصِّحْناة فارسية وتسميها العربُ الصِّيرَ، قال: وسأَل رجل الحسن عن الصحناة فقال: وهل يأْكل المسلمون الصِّحْناةَ؟ قال: ولم يعرفها الحسن لأَنها فارسية، ولو سأَله عن الصِّيرِ لأَجابه. وأَورد ابن الأَثير هذا الفصل وقال فيه: الصِّحْناةُ هي التي يقال لها الصِّيرُ، قال: وكلا اللفظين غير عربي.

### Türkçe

**الصَّحْنُ**: evin ortasının avlusu; çölün ortasının sahası ve bunlara benzer olarak yerin sırtlarından ve karınlarının genişliğinden (olan yer); çoğulu **صُحُون**’dur; bunun dışında başka bir kalıpta kırılmaz;
dedi ki:
ومَهْمَهٍ أَغْبَرَ ذي صُحُونٍ.

Ve **الصَّحْنُ**: yerin düz olanı. Ve **الصَّحْنُ**: vadinin **صَحْنُ**’u; o, onun dayanağıdır; onda yerden bir miktar yükselme vardır; ilkinin ardından ilkinin ardından yükselir; sanki dayandırılmış bir dayandırma ile **مُسْنَدٌ** gibidir; dağın **صَحْنُ**’u ve tepeciğin **صَحْنُ**’u da bunun gibidir. Ve yerin **صُحُونُ**’u: onun düz yüzeyleridir; o, çıplaktır, akar; eğer çıplak değilse **صَحْنٍ** değildir; eğer onda ağaç varsa, düzleşinceye kadar **صَحْنٍ** değildir; dedi ki:
Ve düz yer de, **المَِرْبَد**’in **عَرْصَة**’si gibi, **صَحْنٌ**’dur. El-Ferrâ dedi: **الصَْحْنُ** ve **الصَّرْحَة** evin sahası ve onun en genişidir. Ve **الصَّحْنُ**: büyük **العُسِّ**’e benzer; ancak onda enine genişlik ve dibe yakınlık vardır. Denir ki: **صَحَنْتُه**; içine bir şey koyarak ona bir şey verdiğim zaman. Ve **الصَّحْنُ**: bağış. Denir ki: **صَحَنَه** bir dinar; yani ona verdi; ve denildi ki: **الصَّحْنُ** ne büyük ne küçük olan kadehtir; Amr b. Külsûm dedi ki:
أَلا هُبِّي بِصَحْنِكِ فاصْبَحِينا،
ولا تُبْقِنَّ خَمْر الأَنْدَرِينَا.
Ve şöyle rivayet edilir: ولا تُبْقي خُمورَ; çoğulu **أَصْحُنٌ** ve **صِحَان**’dır; İbnü’l-A‘râbî’den;
ve şu beyit okundu:
من العِلابِ ومن الصِّحَانِ.

İbnü’l-A‘râbî: kadehlerin ilki **الغُمْرُ**’dur; o, bir kişiyi doyurmayan (kanmayan) şeydir; sonra **القَعْب** bir adamı doyurur; sonra **العُسُّ** bir topluluğu doyurur; sonra **الصَّحْنُ**; sonra **التِّبْنُ**. Ve **الصَّحْنُ**: toynağın içi. Ve kulağın **صَحْنُ**’u: onun içi; ve denildi ki: onun **مَحارَتُها**’sı. Ve atın kulağının **صَحْنا**’sı: ikisinin içindeki yerleşim yerinin geniş olanı; çoğulu **أَصْحان**. Ve **المِصْحَنَة**: **القَصْعة** gibi bir kap. Ve dilenci **تَصَحَّنَ** etti insanları: onlardan **قَصْعة** içinde ve başkasında istedi. Ebû Zeyd dedi: falan çıktı, insanlardan **يَتَصَحَّنُ** ediyor; yani onlardan istiyor; **قَصْعة** içinde de başka bir şeyde de demedi. Ebû Amr dedi: **الصَّحْنُ** vuruştur. Denir ki: **صَحَنَه** yirmi kırbaç; yani onu dövdü. Ve **صَحَنْتُه** **صَحَناتٍ**; yani onu dövdüm. El-Asma‘î: **الصَّحْنُ** mızraktır; denir ki: **صَحَنَه** ayağıyla; onu onunla mızrakladı (tekmeleyip dürttü) zaman; ve bir dişi yaban eşeğini ve onun dişisini tasvir ederek şu sözünü okudu:
قَوْداءُ لا تَضْغَنُ أَو ضَغُونٌ،
مُلِحَّةٌ لِنَحْرِه صَحُونُ.
Der ki: eşek ona her yaklaştığında onu **صَحَنْته**; yani onu tekmeledi (dürttü). Ve **صَحُون** deve; yani tekmeleyen. Ve at onu **صَحَنْته** **صَحْناً**: onu ayağıyla tepti. Ve **صَحُون** at: tekmeleyen. Ve **صَحُون** dişi eşek: onda beyazlık ve kızıllık vardır. Ve **الصَّحْنُ**: küçük bir **طُسَيْتٌ**; ikisi iki **صَحْنانِ**’dır; birisi ötekisinin üzerine vurulur; Recez şairi dedi ki:
سامرَني أَصْواتُ صَنْجٍ مُلْمِيَهْ،
وصَوْتُ صَحْنَي قَيْنَةٍ مُغَنِّيَهْ

Ve kavim arasında **صَحَنَ** etti **صَحْناً**: ıslah etti. Ve **الصَّحْنَة** (hâ’sı sâkin): kadınların erkekleri kendisiyle avladıkları bir boncuk. El-Lihyânî: ve **الصِّحْناءُ** (kesre ile): balıktan yapılan bir katık; uzatılır ve kısaltılır; **الصِّحْناةُ** ondan daha özeldir. İbn Sîde dedi: **الصِّحْنا** ve **الصِّحْناةُ** **الصِّيرُ**’dür. El-Ezherî: **الصِّحْناةُ**, **فِعْلاة** vezninde; ondan hâ (هاء) gidince tenvin ona girer; ve **الصَّحْنَا** üzerine, hâ’yı atarak, çoğul yapılır. Ebû Zeyd’den nakledildi: **الصِّحْناة** Farsçadır; Araplar ona **الصِّيرَ** der; dedi ki: bir adam Hasan’a **الصحناة** hakkında sordu; o dedi ki: Müslümanlar **الصِّحْناةَ** yer mi? dedi; Hasan onu tanımadı; çünkü o Farsçadır; eğer ona **الصِّيرِ** hakkında sorsaydı ona cevap verirdi. İbnü’l-Esîr bu faslı aktardı ve onda dedi ki: **الصِّحْناةُ** kendisine **الصِّيرُ** denilen şeydir; dedi ki: iki lafız da Arapça değildir.
