# صحو (ص-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ح - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد و واي معهما

ح ص ى، ص ح و، ح و ص، ح ي ص، ص و ح، ص ي ح مستعملات
حصى:
الحَصَى: صغارُ الحجارة، وثلاث حَصَياتٍ، والواحدة: حَصاةٌ.
والحَصَى: العددُ الكثير شُبِه بحَصَى الحَجارة لِكَثْرتها. قال الأعشى:
فلَسْتَ بالأكْثَرِ منهم حَصًى		وإنِّا العِزّةُ لـلـكـاثِـرِ
وحصاة الرّجلِ: رزانُته، وحصاةُ اللسان: ذرابته. قال:
وإنّ لسانَ المرءِ ما لم يكنْ له		حصاةٌ، على عَوْراتِه لَدلـيلُ
ويقال: حصاةُ العقلِ، لأن المرء يُحصي بها على نفسه، فيعلم ما يأتي وما يَذَر، وناسٌ يقولون: أصاة. وفي الحديث: وهل يُكَبُّ الناس على مناخرهم في جهنَّمَ إلاّ حصا ألسنتهم ويقال: حصائد. ويقال لكلّ قطعة من المسك: حصاة.
والحَصاةُ: داءٌ يقعُ في المثانة، يَخْثُرُ البَوْل فيشتَدُّ حتّى يصيرَ كالحصاة. حُصِيَ الرّجلُ فهو مَحْصِيٌّ.
والإِحصاء: إحاطة العلم باستقصاء العدد.
صحو:
الصَّحْوُ: ذَهاب الغَيْم، تقول: السّماء صحوٌ، واليوم يومٌ صحوٌ، وأَصْحَتِ السّماء فهي مُصْحيةٌ ويومٌ مُصْحٍ.
والصْحوُ: ذَهابُ السُّكْر وترك الصِبّاَ والباطل، صحا الرَّجُلُ، وصحا قلبُهُ يَصْحُو. قال:
صحا القلبُ عن سَلْمَى وأقصر باطله		وعُرِيَ أفراس الصّبا ورواحـلـه
والمِصْحاةُ: جامٌ يُشْرَب فيه بوزن مِفْعَلة. قال:
إذا صُبّ في المِصحاة خالط بقّما
حوص:
الحَوَص: ضيِقٌ في إحدى العينين دون الأخرى. ورجلٌ أحوصُ، وامرأة حَوْصاءُ.
حيص:
الحَيْصُ: الحَيْدُ عن الشّيء، والمَحِيص: المَحيِد. يقال: هو يَحيص عنّي، أي: يحيد وهو يُحايصني، ومالك من هذا الأمر مَحِيص، أي: مَحِيد. قال:
حاصوا بها عن قصدهم مَحاصا
أي: مَحادا.
وحَيْصَ بَيْصَ: يُنصبان، يُتكلَّم به عند اختلاط الأمر تقول: لا تزال تأتينا بَحْيصَ بَيْصَ.
قال الشاعر:
قد كنتُ قـبـلَ الـيومِ فـي راحةٍ		واليوم قد أصبحت في حَيْصَ بَيْصْ
أي: فيما لا أقدر على الخروج منه، أي: في ضيق، وأصل الحيص: الضيّق.
صوح:
التصوُّح: تَشَقُّقُ الشَّعر وتناثره، وربّما صَوَّحَهُ الجُفوف.
وصَوَّحتِ الرّيحُ البَقْل فتصوّح إذا أصابته عاهة فَيَبِس.
والصُّوّاحَة، على فُعّالة من تشقّق الصوف إذا تَصَوّح. وانصاح الثّوب: تَشَقَّق من قِبَلِ نَفْسِه.
صيح:
تَصَيَّح الخشب ونحوه إذا تصدّع، قال:
ويومٍ من الجَوْزاء مُوتَقِد الحَصَى		تكادُ صيَاصِي العِينِ منه تَصَيَّحُ
أي: تَشَقَّقُ.. والصيَّحْة: العذاب. وصَيْحةُ الغارة، صيحة الحيّ إذا فوجئوا بها.
والصائحة: صيحةُ المَناحَةِ، ويقال: ما ينتظرون إلاّ مثل صَيْحَةِ الحُبْلَى، أي: سُوءاً يعاجلهم. والصّياح، الصّوتُ الشّديد. صاح صَيْحةً وصياحاً.
والصَّيْحانيُّ: ضَرْبٌ من التَّمْرِ أَسْودُ، صُلْبُ المَمْضَغَة، شديدُ الحَلاوة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ص ى**، **ص ح و**، **ح و ص**، **ح ي ص**، **ص و ح**، **ص ي ح** kullanımdadırlar.
**حصى**:
**الحَصَى**: küçük taşlar; üç **حَصَياتٍ**; bir tanesi: **حَصاةٌ**.
Ve **الحَصَى**: çok sayı; çoklukları sebebiyle taşların **حَصَى**’sına benzetilmiştir. **الأعشى** dedi:
Artık sen onlardan **حَصًى** bakımından daha çok değilsin		ve şüphesiz biz izzetiz, çok olana karşı
Ve erkeğin **حصاة**’si: onun ağırbaşlılığıdır; dilin **حصاة**’si: onun keskinliğidir. Dedi:
Ve kişinin dili, kendisi için bir **حصاةٌ** olmadıkça		ayıplarına elbette bir delildir
Ve denilir: aklın **حصاةُ**’si; çünkü kişi onunla kendi aleyhine sayıp döker; böylece neyi yapacağını ve neyi bırakacağını bilir. Ve bir topluluk der ki: **أصاة**. Ve hadiste: “İnsanları cehennemde burunları üzerine yüzüstü düşüren, dillerinin **حصا**’sından başka bir şey midir?” Ve denilir: **حصائد**. Ve miskten her bir parça için denilir: **حصاة**.
Ve **الحَصاةُ**: mesanede vuku bulan bir hastalıktır; idrar pıhtılaşır da şiddetlenir, nihayet **الحصاة** gibi olur. **حُصِيَ** adam; o hâlde o **مَحْصِيٌّ**’dir.
Ve **الإِحصاء**: sayıyı sonuna kadar araştırarak ilmin kuşatmasıdır.

**صحو**:
**الصَّحْوُ**: bulutun gitmesi; dersin ki: gök **صحوٌ**’dur; ve gün, **صحوٌ** bir gündür. Ve gök **أَصْحَتِ**; o hâlde o **مُصْحيةٌ**’dir; ve gün **مُصْحٍ**’dır.
Ve **الصْحوُ**: sarhoşluğun gitmesi ve gençlik taşkınlığını ve bâtılı terk etmektir. Adam **صحا**; ve kalbi **صحا**; **يَصْحُو**. Dedi:
Kalp Selmâ’dan ayıldı ve bâtılı kısalttı		ve gençlik atları ve binekleri soyuldu
Ve **المِصْحاةُ**: içinde içilen bir kâse; **مِفْعَلة** veznindedir. Dedi:
**المِصحاة**’ye döküldüğünde, **بقّما** ile karıştı

**حوص**:
**الحَوَص**: iki gözden birinde, ötekinden farklı olarak darlıktır. Ve **أحوصُ** bir adam; ve **حَوْصاءُ** bir kadın.

**حيص**:
**الحَيْصُ**: şeyden sapmadır; ve **المَحِيص**: sapan yer/kimse. Denilir: o benden **يَحيص**; yani sapar; ve o beni **يُحايصني**. Ve bu işten senin için **مَحِيص** yoktur; yani sapacak yer yoktur. Dedi:
Onunla, maksatlarından **مَحاصا** olarak saptılar
Yani: **مَحادا**.
Ve **حَيْصَ بَيْصَ**: ikisi de nasb edilir; işin karışması sırasında onunla konuşulur; dersin ki: sen bize durmadan **بَحْيصَ بَيْصَ** getiriyorsun.
Şair dedi:
Bugünden önce bir rahatlık içindeydim		ve bugün **حَيْصَ بَيْصْ** içinde sabahladım
Yani: ondan çıkmaya güç yetiremediğim şeyin içinde; yani: darlık içinde. Ve **الحيص**’in aslı: darlıktır.

**صوح**:
**التصوُّح**: saçın çatlaması ve dökülmesidir; bazen kuruluk onu **صَوَّحَهُ** eder.
Ve rüzgâr yeşilliği **صَوَّحتِ** eder; böylece ona bir âfet isabet ettiğinde kurur da **فتصوّح** eder.
Ve **الصُّوّاحَة**: **فُعّالة** üzere; yünün çatlamasındandır, **تَصَوّح** ettiğinde. Ve elbise **انصاح** etti: kendi tarafından çatladı.

**صيح**:
**تَصَيَّح** odun ve benzeri, yarılıp çatladığında. Dedi:
Ve **الجَوْزاء**’dan bir gün; **الحَصَى**’sı alevli		ondan, gözlerin **صيَاصِي**’si neredeyse **تَصَيَّحُ** eder
Yani: çatlar.. Ve **الصيَّحْة**: azaptır. Ve baskının **صَيْحةُ**’si; ansızın ona uğratıldıklarında mahallenin **صيحة**’si.
Ve **الصائحة**: ağıtın **صيحةُ**’sidir. Ve denilir: onlar ancak **صَيْحَةِ الحُبْلَى** gibi bir şeyi beklerler; yani: kendilerine aceleyle gelecek bir kötülüğü. Ve **الصّياح**: şiddetli sestir. O, bir **صَيْحةً** ve **صياحاً** ile bağırdı.
Ve **الصَّيْحانيُّ**: hurmanın bir türüdür; siyah, çiğnemesi sert, tatlılığı şiddetlidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو لونٌ أبيضُ مُشربٌ حمرةً. وأتانٌ صحراءُ: في لونها صُحْرة، وهي كُهبةٌ في بياضٍ وسواد. ويقال: اصحارَّ النّبتُ، إذا هَاج؛ وذلك أنَّ لونَهُ يتغيَّر ويختلط.
(صحف) الصاد والحاء والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انبساطٍ في شيءٍ وسَعَةٍ. يقال إنَّ الصَّحِيفَ: وجهُ الأرضِ. والصَّحِيفة: بَشَرَةُ وجهِ الرجل. قال البَعِيث:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
ومن الباب الصَّحيفة، وهي التي يُكتَب فيها، والجمع صحائف، والصُّحفُ أيضاً، كأنَّه جمع صحيف. قال:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
والصَّحْفَة: القَصْعة المُسْلنطِحَة. وقال الشَّيبانيّ: الصِّحاف مَناقِعُ صغارٌ تُتَّخَذ للماء، الجمع صُحُف.
(صحل) الصاد والحاء واللام كلمة، وهي بَحَحٌ في الصَّوت. يقال  للأَبحِّ الأصحل، والمصدر الصَّحَل، وهو صَحِلٌ، قال الأعشى:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *
(صحم) الصاد والحاء والميم أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ. فالأَصْحَم: الأغبر إلى السَّواد. وبلدةٌ صَحْمَاءُ: مُغْبَرَّة. واصحامَّت البَقْلة: اخضارَّت. وإنَّما قيل لها ذاك لأنَّها إذا رَوِيت فكأنها سوداء. ولذلك يقال: إدْهامَّتْ.
(صحن) الصاد والحاء والنون أُصَيلٌ يدلُّ على اتّساعٍ في شيء. من ذلك الصَّحْن: وَسْطُ الدَّارِ. ويقولون: جَوْبَة تنجاب في الحَرَّة. وبذلك شُبِّه العُسُّ العظيم فقيل له صَحْن.
ومما شَذَّ عن الباب قولهم: صَحَنْتُ بينَ القومِ، إذا أصلحتَ بينهم. وربَّما قالوا صحنتُهُ شيئاً، إذا أعطيتَهُ. ويقولون: صَحَنَه صَحَناتٍ، أي ضَرَبَه. ضَرَباتٍ. وناقةٌ صَحُونٌ، أي رَمُوح.
(صحو) الصاد والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشاف شيءٍ. من ذلك الصَّحْو: خِلاف السُّكْر. يقال صحا يصحو السَّكْرانُ فهو صاحٍ. ومن الباب: أَصْحَت السَّماءُ فهي مُصْحِيَة. وروي عن أبي حاتم قال: العامّة تظنُّ أنَّ الصَّحو لا يكون إلاَّ ذهابَ الغَيم، وليس كذلك، إنَّما *الصحو ذَهاب البَرْدِ، وتفرُّقُ الغَيم.
ومما شذَّ عن هذا الأصل المِصحاةُ، كالجام يُشرَبُ فيه.
(صحب) الصاد والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مقارَنة([4]) شيءٍ ومقاربته. من ذلك الصَّاحب والجمع الصَّحْب، كما يقال راكبٌ ورَكْبٌ. ومن الباب: أصحب فلانٌ، إِذا انقاد. وأَصْحَبَ الرَّجُل، إذا بلغَ ابنُهُ. وكلُّ شيءٍ لاءم شيئاً فقد استصحبه. ويقال للأديم إِذا تُرِكَ عليه شَعَرُه مُصْحَبٌ. ويقال أَصحبَ الماءُ، إذا علاهُ الطُّحْلَب.
---------------------ـ
([1]) صحرة بحرة بالتركيب، كما ضبط في المجمل. وقال في اللسان: "وهي غير مجراة.  وقيل لم يجريا لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً". ويقال أيضاً بالتنوين فيهما، كما في اللسان والقاموس. وبضم أولهما أيضاً في لغة.
([2]) ديوان أبي ذؤيب 92 واللسان (صحر).
([3]) البيت من قصيدة للأعشى في ديوانه 159. وهو بتمامه:
فتراه زيما من خلفها  *** ذا رنين صحل الصوت أيح
([4]) في الأصل: "مقاربة" فيكون ما بعده تكراراً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صحر**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yerden açıklık (açıkta olma), diğeri renklerden bir renktir.
Birincisi **الصحراء**: yerden boşluk (açık alan). Ve “**أصحر** قوم” denir; açığa çıktıkları zaman. Ve babdandır onların sözü: “Onu **صَحْرَةَ بَحْرَةَ** olarak karşılaştım”, seninle onun arasında örtü olmadığı zaman. Ve **الصُّحْرة**: Ebû Züeyb’in sözünde **الصَّحراء**dır:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ  نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: **الصُّحْرة**، وهو لونٌ أبيضُ مُشربٌ حمرةً. وأتانٌ صحراءُ: في لونها **صُحْرة**، وهي كُهبةٌ في بياضٍ وسواد. ويقال: **اصحارَّ** النّبتُ، إذا هَاج؛ وذلك أنَّ لونَهُ يتغيَّر ويختلط.

(**صحف**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الفاء**; bir sahih asıldır; bir şeyde yayılmaya ve genişliğe delâlet eder. Denir ki **الصَّحِيفَ**: yerin yüzüdür. Ve **الصَّحِيفة**: adamın yüzünün derisidir. **البَعِيث** dedi:
وكلُّ كُلَيْبيٍّ صحيفةُ وجْهِهِ *** أذَل لأقدامِ الرِّجال مِن النَّعلِ
Ve babdandır **الصَّحيفة**; o, içinde yazılan şeydir; çoğulu **صحائف**; ve **الصُّحفُ** da (vardır); sanki **صحيف**’in çoğuludur. Dedi:
لما رأَوْا غُدوَةً جَبَاهَهُمُ *** حنّتْ إلينا الأرحام والصُّحُفُ
Ve **الصَّحْفَة**: yayvan çanaktır. **الشَّيبانيّ** dedi: **الصِّحاف** su için edinilen küçük su çukurlarıdır; çoğul **صُحُف**.

(**صحل**) **الصاد** ve **الحاء** ve **اللام** bir kelimedir; o, seste kısıklıktır. **الأَبحِّ** olana **الأصحل** denir; mastar **الصَّحَل**’dir; o, **صَحِلٌ**’dir. **الأعشى** dedi:
* صَحِل الصوت أَبَحّ([3]) *

(**صحم**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الميم**; renge delâlet eden sahih bir küçük asıldır. **الأَصْحَم**: siyaha doğru tozlu (boz). Ve **بلدةٌ صَحْمَاءُ**: tozlu. Ve **اصحامَّت** **البَقْلة**: yeşerdi. Ancak ona bu denildi; çünkü o sulandığı zaman sanki siyah gibidir. Bundan dolayı denir: **إدْهامَّتْ**.

(**صحن**) **الصاد** ve **الحاء** ve **النون**; bir şeyde genişliğe delâlet eden bir küçük asıldır. Bundan **الصَّحْن**: evin ortasıdır. Ve derler ki: “**جَوْبَة** (vardır) ki **تنجاب** **الحَرَّة** içinde.” Ve bununla büyük **العُسّ** benzetildi de ona **صَحْن** denildi.
Ve babdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: “**صَحَنْتُ** بينَ القومِ”; aralarını düzelttiğin zaman. Ve bazen derler: “**صحنتُهُ** شيئاً”; ona bir şey verdiğin zaman. Ve derler: “**صَحَنَه** **صَحَناتٍ**”; yani onu vurdu; vuruşlar. Ve **ناقةٌ صَحُونٌ**: yani atıcı (tekmeleyici).

(**صحو**) **الصاد** ve **الحاء** ve illetli harf; bir şeyin açığa çıkmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الصَّحْو**: sarhoşluğun zıddıdır. Denir: “**صحا** **يصحو**”; sarhoş ayılır; o hâlde o **صاحٍ**dır. Ve babdandır: “**أَصْحَت** **السَّماءُ**”; o hâlde o **مُصْحِيَة**’dir. Ebû Hâtim’den rivayet olundu; dedi ki: avam zanneder ki **الصَّحو** ancak bulutun gitmesi olur; öyle değildir; ancak **الصحو** soğuğun gitmesi ve bulutun dağılmasıdır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir **المِصحاةُ**; içinde içilen kâse gibi.

(**صحب**) **الصاد** ve **الحاء** ve **الباء**; bir tek asıldır; bir şeyin bir şeye eşlik etmesine ve ona yaklaşmasına delâlet eder. Bundan **الصَّاحب** ve çoğulu **الصَّحْب**; nasıl ki “**راكبٌ** ve **رَكْبٌ**” denir. Ve babdandır: “**أصحب** فلan”; boyun eğdiği zaman. Ve “**أَصْحَبَ** adam”; oğlu ergenliğe ulaştığı zaman. Ve her şey bir şeye uyum sağladıysa onu **استصحبه** etmiştir. Ve deriye, üzerinde kılı bırakıldığı zaman **مُصْحَبٌ** denir. Ve denir: “**أَصحبَ** su”; üzerine yosun çıktığı zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ح و
صحا من سكره صحواً وصحوا وأصحيته أنا من سكره‏.‏
قال‏:‏ وجدتني ألوي بعيد القسر شغباً وأصحى نشوات الخمر وأصحت السماء والسماء مصحية وأصحى يومنا ويومنا ويوم مصح وهذا يوم صحو‏:‏ ووجهه كمصحاة اللجين وهي نحو الجام يشرب به‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صحا العاشق من عشقه إذا سلا وتقول‏:‏ فيه مسلاة من كرب الهم ومصحاة من سكر الغنم‏.‏

##### Türkçe

ص ح و
**صحا** sarhoşluğundan **صحواً** ve **صحوا** ile ayıldı; ben de onu sarhoşluğundan ayılttım: **أصحيته**.
Dedi ki: “Kendimi, zorlamadan uzak bir yerde, şamatacı olarak kıvranır buldum; şarabın sarhoşlukları ayıldı: **وأصحى نشوات الخمر**. Gök açıldı: **وأصحت السماء**; gök açık: **والسماء مصحية**. Günümüz açıldı: **وأصحى يومنا**; ve günümüz ve açık gün: **ويوم مصح**. Bu, ayıklık günüdür: **وهذا يوم صحو**. Yüzü, gümüşün içme kabı gibi: **ووجهه كمصحاة اللجين**; o, onunla içilen, kâseye yakın bir şeydir: **وهي نحو الجام يشرب به**.”
Mecazdan: Âşık, aşkından ayıldı: **صحا العاشق من عشقه**; yani teselli buldu. Ve dersin ki: “Onda, gam kederinden bir teselli edici vardır: **فيه مسلاة من كرب الهم**; ve koyunların sarhoşluğundan bir ayıltıcı vardır: **ومصحاة من سكر الغنم**.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ح و * * صَحَا * من سُكره من باب عدا فهو * صَاحٍ * و * الصَحْوُ * أيضا ذهاب الغيم واليوم * صاحٍ * و * أصْحَتِ * السماء انقشع عنها الغيم فهي * مُصْحِيَةٌ * وقال الكسائي فهي * صَحْوٌ * ولا تقل مُصحية و * أصْحَيْنا * أي أصحت لنا السماء

##### Türkçe

* ص ح و * **صَحَا**: sarhoşluğundan ayıldı; **باب عدا**’dandır; o hâlde o **صَاحٍ**’dır. **الصَحْوُ**: ayrıca bulutun gitmesidir; gün de **صاحٍ**’dır. Gökyüzü **أصْحَتِ**: ondan bulut dağıldı; o hâlde o **مُصْحِيَةٌ**’dir. el-Kisâî dedi ki: o **صَحْوٌ**’dur; **مُصحية** deme. **أصْحَيْنا**: yani gökyüzü bize **أصحت** (açıldı).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الصَّحْوُ : ذَهابُ الغَيْمِ ) ، وقد *!صَحا يَوْمُنا *!صَحْواً فهو صاحٍ .
وفي المِصْباح : قالَ السِّجِسْتاني : العامَّةُ تظنُّ أَنَّ الصَّحْوَ ذَهابُ الغَيْمِ لا يكونُ إلاَّ كذلكَ ، وإنَّما الصَّحْو تفرُّقُ الغَيْمِ مع ذَهابِ البَرْدِ .
( و ) أَيْضاً : ذَهابُ ( السُّكْرِ ) ؛ وقد صَحا من سُكْرِهِ *!صُحُوّاً ، كعُلُوَ ، فهو صاحٍ .
( و ) أَيْضاً : ( تَرْكُ الصِّبا والباطِلِ ) ؛ وهو مجازٌ ؛ ومنه قولُ الشَّاعر :
*!صَحا القَلْبُ عن سَلْمى وأَقْصرَ باطِله
( يومٌ ) صَحْيٌ ، ( وسَماءٌ صَحْيٌ ) : أَي ( *!صَحِيَا ) من الغَيْمِ ، ( *!وأَصْحَيَا ) كَذلكَ ؛ فهي *!مُصْحِيَةٌ .
وقالَ الكِسائي : فهي *!صَحْوٌ ولا تقُلْ مُصْحِيَةٌ .
( وصَحِيَ السَّكْرانُ ، كرَضِيَ ) ، صحا ( *!وأَصْحَى ) ؛ لُغَةٌ عن ابنِ القطَّاع ؛ أَفاقَ من غشْيَتِه ؛ ( وكذا المُشْتاقُ .
( *!والمِصْحاةِ ( ، كمسْحاةُ : إناءٌ م ) مَعْروفٌ .
قال الأصْمعيُّ : لا أَدْري مِن أَيِّ شيءٍ هو ؛ وقالَ غيرُهُ : من فضَّةٍ .
وقيلَ : ( طاسٌ أَوْجامٌ ) يُشْربُ به . يقالُ : وَجْهٌ *!كمِصْحاةِ اللُّجَيْنِ ؛ وقال الأَعْشى :
بكأْسٍ وإِبْريقٍ كأَنَّ شَرابَهُ
إذا صُبَّ في *!المِصْحاةِ خالَطَ بَقَّمَاوممَّا يُستدركُ عليه :
*!المَصْحاةُ ، كالمَسْلاةِ زِنَةً ومَعْنى ، إلاَّ أنَّ *!المَصْحاةَ من سُكْرِ الغَمِّ والمَسْلاةَ من الكَرَبِ والهَمِّ .
وفي المَثَل : يُريدُ أَنْ يأْخذَها بينَ

*!الصَّحْوةِ والسَّكْرةِ ؛ يُضْرَبُ لطالِبِ الأَمْرِ يَتجاهَلُ وهو عالِمٌ .
*!وأَصْحَيْته من سُكْرِهِ ومن نوْمِه ؛ وقد يُسْتَعْمل *!الإِصْحاءُ مَوْضِع التَّنْبِيه والتَّذكيرِ عن الغَفْلَةِ .
*!وأَصْحَيْنا : صرْنَا في *!صَحْوٍ .
*!وصحت العاذِلَةُ : تَرَكَتِ العَذْلَ .

##### Türkçe

: ( ve **الصَّحْوُ**: bulutun gitmesi ) , ve gerçekten günümüz **صَحا** **صَحْواً**; artık o, açık (bulutsuz)dır.
Ve el-Miṣbâḥ’ta: es-Sicistânî dedi: avam, **الصَّحْوَ**’un bulutun gitmesi olduğunu, ancak böyle olacağını zanneder; hâlbuki **الصَّحْو** bulutun dağılmasıdır; soğuğun gitmesiyle birlikte.
( ve ) ayrıca: ( sarhoşluğun gitmesi ); ve sarhoşluğundan **صَحا** **صُحُوّاً**, (عُلُوَ gibi); artık o, açık (ayıktır).
( ve ) ayrıca: ( gençliği ve bâtılı terk etmek ); ve o, mecazdır; ondan şairin sözü:
**صَحا القَلْبُ عن سَلْمى وأَقْصرَ باطِله**
( bir gün ) **صَحْيٌ**, ( ve bir gök **صَحْيٌ** ): yani ( **صَحِيَا** ) buluttan, ( **وأَصْحَيَا** ) da böyledir; artık o, **مُصْحِيَةٌ**’dir.
Ve el-Kisâî dedi: artık o, **صَحْوٌ**’dur; **مُصْحِيَةٌ** deme.
( ve sarhoş **صَحِيَ** (رَضِيَ gibi) ), **صَحا** ( ve **أَصْحَى** ); İbnü’l-Kattâ‘dan bir lugattır; baygınlığından ayıldı; ( ve aynı şekilde özleyen.
( **والمِصْحاةِ** (, **مسْحاةُ** gibi: kap m ) ma‘rûftur.
El-Asma‘î dedi: onun hangi şeyden olduğunu bilmiyorum; başkası dedi: gümüşten.
Ve denildi: ( bir tas yahut **جامٌ** ) onunla içilir. Denilir: bir yüz **كمِصْحاةِ اللُّجَيْنِ**; ve el-A‘şâ dedi:
بكأْسٍ وإِبْريقٍ كأَنَّ شَرابَهُ
إذا صُبَّ في **المِصْحاةِ** خالَطَ بَقَّمَا
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المَصْحاةُ**, vezin ve mânâca **المَسْلاةِ** gibidir; ancak **المَصْحاةَ** gam sarhoşluğundan, **المَسْلاةَ** ise keder ve hüzünden (olandır).
Ve meselde: onu, arasında almak istiyor:

**الصَّحْوةِ والسَّكْرةِ**; işin talibine vurulur; bilirken cahillik taslar.
Ve onu sarhoşluğundan ve uykusundan **أَصْحَيْته**; ve **الإِصْحاءُ**, gafletten uyarma ve hatırlatma mevkiinde kullanılabilir.
**وأَصْحَيْنا**: **صَحْوٍ** içinde olduk.
Ve **وصحت العاذِلَةُ**: kınamayı terk etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَحَا
1 صَحَا ذ , said of a day, [aor. يَصْحُو,] inf. n. صَحْوٌ, It was, or became, cloudless: (TA:) and so ↓ أَصْحَى: (Msb, K, TA, but not in the CK:) [it is said that] صَحْوٌ signifies the departing of the clouds: (S, Mgh, K:) [but] Es-Sijistلnee says that the vulgar think it to have this meaning, whereas it only means the dispersing of the clouds with the departing of the cold. (Msb, TA.) And السَّمَآءُ ↓ أَصْحَتِ The sky became cloudless. (Ks, S, Mgh, Msb, K, TA, but not in the CK.) ― -b2- And صَحَا مِنْ سُكْرِهِ, (S, Msb,) aor. يَصْحُو, (Msb,) inf. n. صَحْوٌ (S, Msb, K) and صُحُوٌّ, (Msb,) [He recovered, or became free, from his intoxication; or] his intoxication ceased; as also ↓ اصحى: (Msb:) and صَحِىَ, (K, TA,) inf. n. صَحًا; (TA;) as also ↓ اصحى; (IKtt, K, TA;) is [likewise] said of one intoxicated; (K, TA;) both meaning he recovered from his state of insensibility; (TA;) and in like manner both are said of one affected with desire, or yearning or longing in the soul; (K, TA;) [and also of one sleeping, meaning he awoke: see an ex. of the former of these two verbs in this last sense in the latter part of the second paragraph of art. فرط.] ― -b3- صَحْوٌ signifies also (tropical:) The relinquishing of youthful folly, and amorous dalliance, and of what is vain, or futile. (K, TA.) Hence the saying of a poet,
صَحَا القَلْبُ عَنْ سَلْمَى وَأَقْصَرَ بَاطِلُهْ
(tropical:) [The heart relinquished, or has relinquished, youthful folly and amorousness by becoming rid of Selmà, and its vain, or futile, occupation ceased, or has ceased]. (TA.) ― -b4- And one says, صَحَتِ العَاذِلَةُ (assumed tropical:) The censuring female relinquished censuring. (TA.)

اصحى
4 اصحى ذ : see 1, in four places. ― -b2- أَصْحَيْنَا We became in a case of cloudlessness [of the sky or day]; (Msb, TA;) the sky became cloudless to us. (S.) -A2- أَصْحَيْتُهُ مِنْ سُكْرِهِ [I recovered him, or roused him, from his intoxication], and مِنْ نَوْمِهِ [from his sleep]. (TA.) ― -b2- And sometimes اـِصْحَآءٌ is used as meaning The act of rousing, and recalling to mindfulness, from a state of heedlessness, or inadvertence. (TA.)

صَحْوٌ
صَحْوٌ ذ [an inf. n. used as an epithet, and therefore applicable to a fem. as well as a masc. noun, and to a dual and a pl. as well as a sing.], applied to a day, Cloudless; (K, TA;) as also ↓ صَاحٍ; (S, TA;) and ↓ مُصْحٍ: (Mgh, Msb:) and (K) in the same sense applied to a sky; (Ks, S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ مُصْحِيَةٌ, or, accord. to Ks, this is not allowable, but only صَحْوٌ, (S, Mgh, Msb,) though one says of the sky أَصْحَت. (Msb.)

صَحْوَةٌ
صَحْوَةٌ ذ A state [of freedom from intoxication, or] of sensibility, or mental perception. (TA voce سَكْرَةٌ.) يُرِيدُ أَنْ يَأْخُذَهَا بَيْنَ الصَّحْوَةِ وَالسَّكْرَةِ [He desires to take it being in a state between that of sensibility and that of insensibility, or mental perception and inability thereof,] is a prov., applied to him who seeks a thing feigning ignorance while possessing knowledge. (TA.) [See also another ex. voce سَكْرَةٌ.]

صَاحٍ
صَاحٍ ذ : see صَحْوٌ. ― -b2- It is also said of one intoxicated [as meaning Recovering, or becoming free, from his intoxication; or ceasing to be intoxicated: see 1]. (S, TA.)

مُصْحٍ
مُصْحٍ ذ ; and its fem. مُصْحِيَةٌ: see صَحْوٌ.

مَصْحَاةٌ
مَصْحَاةٌ ذ is like مَسْلَاةٌ in meaning as well as in measure, [signifying A cause of freedom,] except that the former is from the intoxication of grief and the latter is from distress of mind and anxiety. (TA.)

مِصْحَاةٌ
مِصْحَاةٌ ذ A sort of vessel, (S, K,) well known, (K,) used for drinking; (TA;) a طَاس [q. v.], or a جَام [q. v.]: (K:) As says, “ I know not of what it is: ” (S, TA:) it is said to be of silver. (TA.) El-Aashà speaks of wine being poured into it. (S, TA.) And one says وَجْهٌ كَمِصْحَاةِ اللُّجَيْنِ [A face like the مصحاة of silver.] (TA.)

##### Türkçe

**صَحَا**
1 **صَحَا** ذ, bir gün hakkında söylenir, [muzârîsi **يَصْحُو**,] mastarı **صَحْوٌ**, Bulutsuz oldu, yahut bulutsuz hâle geldi: (TA:) ve bunun gibi ↓ **أَصْحَى**: (Msb, K, TA, fakat CK’de değil:) **صَحْوٌ**’un bulutların çekip gitmesi mânasına geldiği söylenir: (S, Mgh, K:) [fakat] Es-Sijistلnee der ki avam bunun bu mânaya geldiğini zanneder; hâlbuki o ancak soğuğun çekip gitmesiyle birlikte bulutların dağılması mânasına gelir. (Msb, TA.) Ve **السَّمَآءُ** ↓ **أَصْحَتِ** Gök bulutsuz oldu. (Ks, S, Mgh, Msb, K, TA, fakat CK’de değil.) ― -b2- Ve **صَحَا مِنْ سُكْرِهِ**, (S, Msb,) muzârîsi **يَصْحُو**, (Msb,) mastarı **صَحْوٌ** (S, Msb, K) ve **صُحُوٌّ**, (Msb,) [Sarhoşluğundan ayıldı, yahut sarhoşluktan kurtuldu; yahut] sarhoşluğu kesildi; bunun gibi ↓ **اصحى**: (Msb:) ve **صَحِىَ**, (K, TA,) mastarı **صَحًا**; (TA;) bunun gibi ↓ **اصحى**; (IKtt, K, TA;) [keza] sarhoş olan kimse hakkında söylenir; (K, TA;) ikisi de onun baygınlık hâlinden ayıldığını mânasına gelir; (TA;) ve aynı şekilde ikisi de nefiste arzu, yahut özlem veya hasret bulunan kimse hakkında söylenir; (K, TA;) [ve ayrıca uyuyan kimse hakkında da, “uyandı” mânasında: bu iki fiilden ilkinin bu son mânadaki bir örneği için **فرط** maddesinin ikinci paragrafının son kısmına bak.] ― -b3- **صَحْوٌ** ayrıca (mecaz:) gençlik sefahatini ve aşkî oynaşmayı ve bâtıl, yahut faydasız olanı terk etmek mânasına gelir. (K, TA.) Bundan dolayı bir şairin sözü:
**صَحَا القَلْبُ عَنْ سَلْمَى وَأَقْصَرَ بَاطِلُهْ**
(mecaz:) [Kalp Selmâ’dan kurtulmakla gençlik sefahatini ve aşkîliği terk etti, yahut terk etmiştir; ve onun bâtıl, yahut faydasız meşgalesi kesildi, yahut kesilmiştir]. (TA.) ― -b4- Ve denir ki, **صَحَتِ العَاذِلَةُ** (varsayılan mecaz:) kınayan kadın kınamayı terk etti. (TA.)

**اصحى**
4 **اصحى** ذ : 1’e bak, dört yerde. ― -b2- **أَصْحَيْنَا** Göğün yahut günün bulutsuzluğu hâlinde olduk; (Msb, TA;) gök bize bulutsuz oldu. (S.) -A2- **أَصْحَيْتُهُ مِنْ سُكْرِهِ** [Onu sarhoşluğundan ayılttım, yahut uyandırdım], ve **مِنْ نَوْمِهِ** [uykusundan]. (TA.) ― -b2- Ve bazen **اـِصْحَآءٌ** gaflet yahut dikkatsizlik hâlinden uyandırma ve hatırlatma fiili mânasında kullanılır. (TA.)

**صَحْوٌ**
**صَحْوٌ** ذ [sıfat olarak kullanılan bir mastar olup bu sebeple müennes isim için de müzekker isim için de, tesniye ve cem‘ için de müfred için de uygulanır], bir güne uygulanarak, Bulutsuz; (K, TA;) bunun gibi ↓ **صَاحٍ**; (S, TA;) ve ↓ **مُصْحٍ**: (Mgh, Msb:) ve (K) aynı mânada bir göğe uygulanarak; (Ks, S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **مُصْحِيَةٌ**, yahut Ks’ye göre bu câiz değildir, ancak **صَحْوٌ** [câizdir], (S, Mgh, Msb,) her ne kadar gök hakkında **أَصْحَت** denilse de. (Msb.)

**صَحْوَةٌ**
**صَحْوَةٌ** ذ [sarhoşluktan kurtuluş, yahut] idrak, yahut zihnî algı hâli. (TA, **سَكْرَةٌ** maddesinde.) **يُرِيدُ أَنْ يَأْخُذَهَا بَيْنَ الصَّحْوَةِ وَالسَّكْرَةِ** [Onu idrak hâli ile idraksizlik hâli arasında, yahut zihnî algı ile onun yokluğu arasında bir hâlde iken almak istiyor] bir darb-ı meseldir; bilgisi olduğu hâlde cehalet taslayarak bir şeyi isteyen kimseye uygulanır. (TA.) [Ayrıca **سَكْرَةٌ** maddesinde başka bir örneğe de bak.]

**صَاحٍ**
**صَاحٍ** ذ : **صَحْوٌ**’a bak. ― -b2- Sarhoş olan kimse hakkında da [sarhoşluğundan ayılmakta, yahut sarhoşluktan kurtulmakta; yahut sarhoş olmaktan vazgeçmek mânasında: 1’e bak] söylenir. (S, TA.)

**مُصْحٍ**
**مُصْحٍ** ذ ; ve onun müennesi **مُصْحِيَةٌ**: **صَحْوٌ**’a bak.

**مَصْحَاةٌ**
**مَصْحَاةٌ** ذ mânada da vezinde de **مَسْلَاةٌ** gibidir, [“kurtuluş sebebi” mânasına gelir], ancak birincisi keder sarhoşluğundan, ikincisi ise gönül sıkıntısı ve endişeden [kurtuluş] içindir. (TA.)

**مِصْحَاةٌ**
**مِصْحَاةٌ** ذ İçmek için kullanılan, (S, K,) mâlûm, (K,) bir çeşit kap; (TA;) bir **طَاس** [bk.], yahut bir **جَام** [bk.]: (K:) As der ki: “Onun neden olduğunu bilmem:” (S, TA:) gümüşten olduğu söylenir. (TA.) El-Aashà şarabın onun içine dökülmesinden söz eder. (S, TA.) Ve denir ki **وَجْهٌ كَمِصْحَاةِ اللُّجَيْنِ** [Gümüş **مِصْحَاةٌ** gibi bir yüz]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَحَا
صَحَا U ( n. ac. صَحْو 1 ,  صُحُوّ [ 27 ] ),
a.  Was clear, cloudless, serene, fine ( day ).

b.  Came to himself, got sober; was undeceived; returned to reason.

c.  [ Min ] [ coll. ], Awoke from ( sleep ).

##### Türkçe

صَحَا
صَحَا U (isim-fiil: **صَحْو** 1, **صُحُوّ** [27]),
a. (gün) berrak, bulutsuz, sakin, güzel idi.

b. Kendine geldi, ayıldı; aldanmışlıktan çıktı; akla geri döndü.

c. [Min] [topluluk], (uykudan) uyandı.
