# صح (ص-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والصاد
حص ، صح : مستعملان في الثنائي المكرر .
حص : قال الليث : الحُصَاص : سرعة العَدْو في شدّة . ويقال الحُصَاص : الضُّرَاط .
وروي عن أبي هريرة أنه قال : إن الشيطان إذا سمع الأذان خرج وله حُصَاص . رواه حمَّاد بن سلمة عن عاصم بن أبي النَجُود . قال حمّاد : فقلت لعاصم : ما الحُصَاص ؟ فقال إذا صَرَّ بأذنيه ومَصَع بذَنَبه وعدا فذلك الحصاص .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : الْحُصَاص : شدَّة العَدْو وسرعته .
قال أبو عبيد : والحُصَاص : الضراط في قول بعضهم . قال وقول عاصم والأصمعيّ أحبّ إليّ .
قلت : والصواب ما قالا .
وقال الليث : الْحُصّ : الوَرْس وإن جمع فحصوص ، يصبغ به . وأنشد بيت عمرو بن كلثوم :
مشعشعة كأن الْحُصّ فيها
إذا ما الماء خالطها سخيفنا
قلت : الْحُصّ بمعنى الوَرْس معروف صحيح . وقد قال بعضهم : الْحُصّ اللؤلؤ . ولست أحُقَّه ولا أعرفه .
وقال الأعشى :
وولَّى عمير وهو كابٍ كأنه
يُطَلّى بحُص أو يُغَشَّى بعِظْلِم
وقال الليث : الحَصّ : إذهاب الشعر سَحْجاً ؛ كما تَحُصُّ البَيْضة رأسَ صاحبها .
وفي حديث ابن عمر أن امرأة أتته فقالت : إن بنتي عُرَيِّس ، وقد تمعَّط شعرها وأمروني أن أرجلها بالخَمْر . فقال : إن فعلتِ ذاك فأَلقى الله في رأسها الحاصَّة .
قال أبو عبيد الحاصَّة : ما يحُصّ شعرها : يَحلقه كلَّه فيذهب به .
وقال أبو قيس بن الأسلت :
قد حصّت البيضة رأسي فما
أطعمُ نوما غير تَهجاع
قال : ومنه يقال : بين بني فلان رحم حاصَّة أي قد قطعوها وحَصّوها ، لا يتواصلون عليها .
وقال الليث : سنة حَصَّاء إذا كانت جَدْبة . وقال الحطَيئة :
جاءت به من بنات الطُور تَحدُره
حَصَّاءُ لم تتَّرك دون العصا شَذَبا
وناقة حصّاء ، إذا لم يكن عليها وَبَر . وقال الشاعر :
عُلُّوا على شارف صعبٍ مراكبها
حصّاء ليس بها هُلْب ولا وبر
عُلّوا وعُولوا واحد من عَلاَّه وعالاه .
أبو عبيد عن اليزيدي : إذا ذهب الشعر كله قيل : رجل أَحَصّ وامرأة حصّاء .
وقال غيره : ريح حَصَّاء : صافية لا غبار فيها . وقال أبو قيس :
كأن أطراف الولايا بها
في شمأل حَصَّاء زعزاع
ويقال : انحصّ ورقُ الشجر عنه وانحتّ إذا تناثر .
وقال أبو عبيد : من أمثالهم في إفلات الجبان من الهلاك بعد الإشفاء عليه : أُفلت وانحصّ الذنب .
قال ويروى هذا المثل عن معاوية : أنه أرسل رجلاً من غَسّان إلى ملك الروم ، وجعل له ثلاث ديات على أن ينادي بالأذان إذا دخل مجلسه ، ففعل الغسَّاني ذلك ، وعند الملِك بطارقته ، فوثبوا ليقتلوه ، فنهاهم الملِك وقال : إنما أراد معاوية أن أقتل هذا غَدْراً وهو رسول فيفعل مثلَ ذلك بكل مستأمِن منا ، فجهَّزه وردّه ، فلما رآه معاوية قال : أفلت وانحصّ الذنب . فقال كلا إنه لبِهُلبه ، ثم حدَّثه
الحديث . فقال معاوية : لقد أصاب ، ما أردت غير ذلك وأنشد الكسائي :
جاءوا من المصرين باللصوص
كل يتيم ذي قفاً محصوص
ويقال : طائر أحصّ الجناح ، ورجل أحصّ اللحية ، ورَحيم حصَّاء : مقطوعة .
وقال الليث : الحِصَّة : النصيب ، وجمعها الحِصَص . ويقال تحاصّ القوم تَحَاصَّاً إذا اقتسموا .
أبو عبيد عن اليزيدي : أحصصت القوم : أعطيتهم حصصهم .
وقال غيره : حاصصته الشيء أي قاسمته ، فحصَّني منه كذا يحُصُّني أي صار ذلك حِصَّتي .
قال شمر ورَوَى بعضهم بيت أبي طالب :
بميزان قسط لا يَحُصّ شعيرة
قال ومعناه لا ينقص شعيرة .
وقال أبو زيد رجل أحصّ إذا كان نكداً مَشْئوماً . والأحصّ ما ذكره الجعدي فقال :
فقال تجاوزت الأحصّ وماءه
وبطن شُبَيث وهو ذو مترسم
وقال ابن الفرج : كان حَصِيص القوم وبَصِيصهم كذا أي عَدَدهم .
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( الئَنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ ) ( يُوسُف : 51 ) لمّا دُعي النسوة فبرَّأن يوسف قالت : لم يبق إلاّ أن يُقبلن عليّ بالتقرير فأقرَّت . فذلك قولها : ( تقول : ضاق الكذب ، وتبيَّن الحق وهذا من قول امرأة العزيز .
وقال غيره : حصحص الحقُّ إذا ظهر وبرز .
وقال أبو العباس : الحصحصة : المبالغة . ويقال : حصحص الرجل إذا بالغ في أمره .
وقال الزجاج : الئَنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ ( برز وتبين .
قال : واشتقاقه في اللغة من الْحصّة أي بانت حِصَّة الحق من حِصَّة الباطل .
وقال الليث : الحصحصة : بيان الحق بعد كتمانه . يقال : حصحص الحق : ولا يقال : حُصْحِص .
وفي حديث سَمُرة بن جُنْدَب أنه أُتي برجل عِنّين ، فكتب فيه إلى معاوية ، فكتب : أن اشترِ له جارية من بيت المال وأدخِلها عليه ليلة ، ثم سَلْها عنه ، ففعل سَمُرة ، فلمَّا أصبح قال له : ما صنعت قال : فَعَلْتُ حتى حصحص فيها .
قال : فسأل الجارية فقالت : لم يصنع شيأ فقال : للرجل خلِّ سبيلها يا محصحص .
قال أبو عبيد : قوله حصحِص : الحصحصة الحركة في الشيء حتى يستمكن ويستقر فيه . ويقال حصحصت التراب وغيره إذا حركته وفحصته يميناً وشمالاً .
وقال حُميد بن ثور يصف بعيراً :
وحصحص في صُمِّ الحصَى ثكناتُه
ورام القيام ساعة ثم صَمَّمَا
قلت : أراد الرجل أن ذكره انشام فيها ، فبالغ حتى قرَّ في مَهْبلها .
وروى أبو عبيد عن أبي عمرو أنه قال :
الْحَصْحَصة : الذهاب في الأرض .
قال : وقال الأصمعي قَرَب حَصْحاص وحَثْحاث ، وهو الذي لا وتيرة فيه .
وقال أبو سعيد : سير حصحاص : سريع .
أبو عبيد عن الكسائي الحِصْحِص والكَثْكَث كلاهما الحجارة .
شمر عن ابن الأعرابي : بفيه الحصحص أي التراب .
قال وقال أبو خَيرة : الكَثْكَث : التراب .
وفي حديث علي ح أنه قال : لأن أُحصحص في يَدَيَّ جمرتين أحب إليّ من أن أُحصحص كعبتين .
قال شمر : الحصحصة التحريك والتقليب للشيء والترديد .
قال : وقال الفقعسي : يقال تحصحص وتحزحز أي لزِق بالأرض واستوى . وحصحص فلان ودَهمج إذا مشى مَشْي المقيّد .
وقال ابن شميل ما يُحصحص فلان إلا حول هذا الدرهم ليأخذه .
قال : والحصحصة لزوقه بك وإتيانه إياك وإلحاحه عليك .
الأحَصّ : ماء كان نزل به كليب وائل فاستأثر به دون بكر بن وائل ، فقيل له أَسقِنا ، فقال : ليس فيه فَضْل عنّا . فلما طعنه الجسَّاس استسقاهم الماء ، فقال له جسَّاس :
تجاوزت الأحَصّ ، أي ذهب سلطانك عن الأحصّ . وفيه يقول الجعديّ :
وقال لجسّاس أغثني بشَرْبة
تدارك بها طَوْلا عليّ وأنعِم
فقال تجاوزتَ الأحصّ وماءه
وبطنُ شُبَيْث وهو ذو مترسم
صح : قال الليث : الصحّة : ذهاب السقم ، والبراءة من كلّ عيب ورَيْب . يقال : صَحّ يصحّ صحَّة .
وفي الحديث : ( الصوم مَصَحّة ) بفتح الصاد ، ويقال : مَصِحَّة بكسر الصاد . قال : والفتح أعلى ، يعني يُصَحّ عليه .
أبو عبيد عن الأصمعي : صحَاح الأديم وصحيحه بمعنى واحد . وجمع الصحيح أصحاء مثل شحيح وأشحاء . وصحّحت الكتاب والْحساب تصحيحاً إذا كان سقيماً فأصلحت خطأه وأتيت فلاناً فأصححته وجدته صحيحاً . وَأرض مَصَحَّة : لا وباء فيها ، ولا يكثر فيها العلل والأسقام . وصَحاح الطريق : ما اشتد منه ولم يسهل ولم يُوطأ .
وقال ابن مقبل يصف ناقة :
إذا وجّهت وجهَ الطريق تيمّمت
صَحاح الطريق عِزَّة تَسَهَّلا
وأصحَّ القومُ إذا صحَّت مواشيهم من الجَرَب والعاهة .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا يُورِدنَّ ذو عاهة على مَصِحّ ) .
وقال الليث : الصَحْصَح والصحصحان : ما استوى وجَرِد من الأرض . والجميع الصحاصح .
شمر عن ابن شميل : الصَحْصَح ، الأرض
الجرداء المستوية ذات حصًى صغار . قال والصحصحان والصحصح واحد . قال : وأرض صحَاصح وصَحْصحان : ليس بها شيء ، ولا شجر ، ولا قرار للماء ، قلَّما تكون إلاّ إلى سَنَد واد أو جبل قريب من سند واد . قال : والصحراء أشدّ استواء منها .
وقال الراجز :
تراه بالصحاصح السمالق
كالسيف من جفن السلاح الدالق
وقال آخر :
وكم قطعنا من نصابٍ عَرْفَج
وصَحْصحان قُذُف مخرّج
به الرذايا كالسفين المُخرج
قال نصاب العرفج ناحيته .
قال والقُذُف التي لا مَرْتَع بها ، والمخرّج الذي لم يصبه مطر ، وأرض مخرّجة ، فشبّه شخوص الإبل الْحَسْرَى بشخوص السفن . قال : ويقال : صحصاح ، وأنشذ :
حيث ارثعنّ الوَدْق في الصحصاح
قال : والترَّهَات الصحاصح هي الإباطيل .
وقال ابن مقبل :
وما ذكره دهماء بعد مزارها
بنجران إلاّ التُرّهات الصحاصح
ويقال للذي يأتي بالأباطيل : مُصَحْصِح .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد**
**حص** ، **صح** : ikisi de ikilinin tekrarlananında kullanılır.
**حص** : Leys dedi: **الحُصَاص**: şiddette koşmanın sürati. Ve denir ki **الحُصَاص**: **الضُّرَاط**.
Ebû Hureyre’den rivayet olundu ki dedi: Şeytan ezanı işittiği vakit çıkar; onda **حُصَاص** vardır. Bunu Hammâd b. Seleme, Âsım b. Ebî **النَجُود**’dan rivayet etti. Hammâd dedi: Âsım’a dedim: **الحُصَاص** nedir? Dedi ki: Kulaklarıyla **صَرَّ** ettiğinde ve kuyruğuyla **مَصَع** ettiğinde ve koştuğunda; işte o **الحصاص**tır.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الْحُصَاص**: koşmanın şiddeti ve süratidir.
Ebû Ubeyd dedi: Ve **الحُصَاص**: bazılarının sözüne göre **الضراط**tır. Dedi: Âsım’ın ve Asmaî’nin sözü bana daha sevimlidir.
Dedim: Doğru olan onların dediğidir.
Leys dedi: **الْحُصّ**: **الوَرْس**’tur; eğer çoğul yapılırsa **فحصوص** (olur); onunla boyanır. Amr b. Külsûm’un beytini okudu:
مشعشعة كأن **الْحُصّ** فيها
إذا ما الماء خالطها سخيفنا
Dedim: **الْحُصّ**’un **الوَرْس** manasında olması bilinen, sahih (bir şey)dir. Bazıları dedi: **الْحُصّ** inci(= **اللؤلؤ**)dür. Ben onu doğrulamıyorum ve onu bilmiyorum.
A‘şâ dedi:
وولَّى عمير وهو كابٍ كأنه
يُطَلّى بحُص أو يُغَشَّى بعِظْلِم
Leys dedi: **الحَصّ**: tıraş ederek kılı gidermektir; tıpkı yumurtanın sahibinin başını **تَحُصُّ** etmesi gibi.
İbn Ömer hadîsinde: Bir kadın ona geldi de dedi: Kızım **عُرَيِّس** (gelin), saçları döküldü; bana onu **بالخَمْر** ile taramamı emrettiler. Dedi ki: Eğer bunu yaparsan Allah onun başına **الحاصَّة**’yi atar.
Ebû Ubeyd dedi: **الحاصَّة**: onun saçını **يحُصّ** eden şeydir; hepsini tıraş eder, böylece onu giderir.
Ebû Kays b. el-Eslet dedi:
قد حصّت البيضة رأسي فما
أطعمُ نوما غير تَهجاع
Dedi: Bundan dolayı denir: Falan oğulları arasında **رحم حاصَّة**; yani onu kesmişler ve **حَصّوها**; onun üzerinde birbirleriyle bağ kurmazlar.
Leys dedi: **سنة حَصَّاء**: kıtlık olduğunda. Hutay’e dedi:
جاءت به من بنات الطُور تَحدُره
حَصَّاءُ لم تتَّرك دون العصا شَذَبا
Ve **ناقة حصّاء**: üzerinde **وَبَر** bulunmadığında. Şair dedi:
عُلُّوا على شارف صعبٍ مراكبها
حصّاء ليس بها هُلْب ولا وبر
**عُلّوا** ve **عُولوا**: **عَلاَّه** ve **عالاه**’ın bir(=tekil)idir.
Ebû Ubeyd, Yezîdî’den: Saçın hepsi gittiğinde denir: erkek **أَحَصّ**, kadın **حصّاء**.
Başkası dedi: **ريح حَصَّاء**: içinde toz olmayan, berrak. Ebû Kays dedi:
كأن أطراف الولايا بها
في شمأل حَصَّاء زعزاع
Ve denir: Ondan ağacın yaprağı **انحصّ** etti ve **انحتّ** etti; yani döküldü.
Ebû Ubeyd dedi: Korkak kişinin, helâkten, üzerine (ölüm) kesinleşmişken kurtulması hakkında darbımesellerinden: **أُفلت وانحصّ الذنب**.
Dedi: Bu mesel Muâviye’den rivayet olunur: O, Gassân’dan bir adamı Rum kralına gönderdi; meclisine girdiğinde ezanla seslenmesi şartıyla ona üç diyet verdi; Gassânî bunu yaptı; kralın yanında **بطارقته** (patrikleri) vardı; onu öldürmek için sıçradılar; kral onları men etti ve dedi: Muâviye ancak şunu istedi: Ben bu adamı hileyle öldüreyim; o ise elçidir; böylece bizden her sığınana bunun benzerini yapar. Onu donattı ve geri gönderdi. Muâviye onu görünce dedi: **أفلت وانحصّ الذنب**. O dedi: Hayır; bilakis o, **لبِهُلبه**’dir. Sonra ona hadîsi anlattı. Muâviye dedi: İsabet etti; ben bundan başkasını istemedim. Ve Kisâî’nin şu beytini okudu:
جاءوا من المصرين باللصوص
كل يتيم ذي قفاً محصوص
Ve denir: kanadı **أحصّ** olan kuş; sakalı **أحصّ** olan adam; ve **رَحيم حصَّاء**: kesik.
Leys dedi: **الحِصَّة**: paydır; çoğulu **الحِصَص**. Ve denir: Kavim **تحاصّ** etti **تَحَاصَّاً**; yani paylaştılar.
Ebû Ubeyd, Yezîdî’den: **أحصصت القوم**: onlara paylarını verdim.
Başkası dedi: **حاصصته** şeyi; yani onu onunla paylaştım; ondan bana şu kadar **فحصَّني**; bana **يحُصُّني**; yani o benim **حِصَّتي** oldu.
Şemmer dedi ve bazıları Ebû Tâlib’in beytini rivayet etti:
بميزان قسط لا يَحُصّ شعيرة
Dedi: Manası: bir arpa tanesini eksiltmez.
Ebû Zeyd dedi: Uğursuz, meş’um olduğunda adama **أحصّ** denir. Ve **الأحصّ**: Ca‘dî’nin zikrettiği şeydir; şöyle dedi:
فقال تجاوزت الأحصّ وماءه
وبطن شُبَيث وهو ذو مترسم
İbnü’l-Ferec dedi: Kavmin **حَصِيص**’i ve **بَصِيص**’i şöyle (kadardır); yani sayıları.
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: (**الئَنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ**) (**يُوسُف : 51**): Kadınlar çağrılınca ve Yûsuf’u temize çıkarınca, dedi: Bana ancak ikrarla yönelmeleri kaldı; böylece ikrar etti. İşte onun sözü budur: (yani: yalan daraldı ve hak açığa çıktı). Bu, Aziz’in karısının sözündendir.
Başkası dedi: **حصحص الحقُّ**: ortaya çıktı ve belirdi.
Ebû’l-Abbâs dedi: **الحصحصة**: mübalağadır. Ve denir: Adam **حصحص** etti; yani işinde mübalağa etti.
Zeccâc dedi: (**الئَنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ**) (belirdi ve açığa çıktı).
Dedi: Dildeki iştikakı **الْحصّة**’dendir; yani hakkın payı, bâtılın payından ayrıldı.
Leys dedi: **الحصحصة**: hakkın, gizlenmesinden sonra açıklanmasıdır. Denir: **حصحص الحق**; ve denmez: **حُصْحِص**.
Semüre b. Cündeb hadîsinde: Ona **عِنّين** bir adam getirildi; onun hakkında Muâviye’ye yazdı; o da yazdı: Beytülmâlden ona bir câriye satın al ve onu bir gece onun yanına sok; sonra onu ondan sor. Semüre yaptı; sabahlayınca ona dedi: Ne yaptın? Dedi: Onun içinde **حصحص** edinceye kadar yaptım.
Dedi: Câriyeye sordu; o dedi: Hiçbir şey yapmadı. Dedi: Adama: Onun yolunu bırak, ey **محصحص**.
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü **حصحِص**: **الحصحصة** bir şeyde hareket etmektir; ta ki onda yerleşsin ve onda karar kılsın. Ve denir: Toprağı ve başkasını **حصحصت** ettim; yani onu hareket ettirdim ve onu sağa sola yokladım.
Humeyd b. Sevr bir deveyi vasfederek dedi:
وحصحص في صُمِّ الحصَى ثكناتُه
ورام القيام ساعة ثم صَمَّمَا
Dedim: Adamın, onun içinde (kadında) zekerinin yerleşmesini istedi; böylece mübalağa etti, ta ki onun **مَهْبل**’inde karar kıldı.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: Dedi:
**الْحَصْحَصة**: yerde gitmektir.
Dedi: Asmaî dedi: **قَرَب حَصْحاص** ve **حَثْحاث**; o, içinde gevşeklik olmayan (deve)dir.
Ebû Saîd dedi: **سير حصحاص**: hızlıdır.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الحِصْحِص** ve **الكَثْكَث** ikisi de taşlardır.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: Ağzında **الحصحص** vardır; yani toprak.
Dedi: Ebû Hayra dedi: **الكَثْكَث**: topraktır.
Ali hadîsinde: Dedi ki: İki kor parçasını iki elimde **أُحصحص** etmem, iki topuğu **أُحصحص** etmemden bana daha sevimlidir.
Şemmer dedi: **الحصحصة**: bir şeyi hareket ettirmek, çevirmek ve tekrarlayıp durmaktır.
Dedi: Fuka‘sî dedi: Denir: **تحصحص** ve **تحزحز**; yani yere yapıştı ve düzleşti. Ve falan **حصحص** etti ve **دَهمج** etti; yani bağlı kimsenin yürüyüşü gibi yürüdü.
İbn Şümeyl dedi: Falan, şu dirhemin etrafında onu almak için ancak **يُحصحص** eder.
Dedi: Ve **الحصحصة**: sana yapışması, sana gelmesi ve sana ısrar etmesidir.
**الأحَصّ**: Kuleyb b. Vâil’in konakladığı bir suydu; onu Bekr b. Vâil’e karşı kendine ayırdı; ona “Bize su ver” denildi; dedi: Onda bize karşı bir fazlalık yoktur. Cessâs onu mızraklayınca onlardan su istedi; Cessâs ona dedi:
**تجاوزت الأحَصّ**; yani **الأحصّ** üzerindeki saltanatın gitti. Ca‘dî bunun hakkında dedi:
وقال لجسّاس أغثني بشَرْبة
تدارك بها طَوْلا عليّ وأنعِم
فقال تجاوزتَ الأحصّ وماءه
وبطنُ شُبَيْث وهو ذو مترسم
**صح** : Leys dedi: **الصحّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıp ve şüpheden beri olmaktır. Denir: **صَحّ** eder, **يصحّ** eder, **صحَّة** (olarak).
Hadîste: (**الصوم مَصَحّة**) **الصاد**’ın fethiyle; ve denir: **مَصِحَّة** **الصاد**’ın kesriyle. Dedi: Fetih daha yücedir; yani onunla üzerine sıhhat verilir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **صحَاح** deri ve onun **صحيحه**’si bir manadadır. **الصحيح**’in çoğulu **أصحاء**’dır; tıpkı **شحيح** ve **أشحاء** gibi. Ve kitabı ve hesabı **تصحيحاً** ile **صحّحت** ettim; eğer bozuk idiyse, hatasını düzelttim. Ve falana geldim de onu **أصححته** ettim; onu sahih buldum. Ve **أرض مَصَحَّة**: onda veba olmayan; onda hastalıklar ve illetler çoğalmayan (yer). Ve **صَحاح الطريق**: ondan sert olan; kolay olmayan ve çiğnenmemiş olan.
İbn Mukbil bir deveyi vasfederek dedi:
إذا وجّهت وجهَ الطريق تيمّمت
صَحاح الطريق عِزَّة تَسَهَّلا
Ve kavim **أصحَّ** etti; hayvanları uyuzdan ve afetten sahih olduğunda.
Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: (**لا يُورِدنَّ ذو عاهة على مَصِحّ**).
Leys dedi: **الصَحْصَح** ve **الصحصحان**: yerden düzleşen ve çıplaklaşan (kısım)dır. Hepsi **الصحاصح**tır.
Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الصَحْصَح**: küçük çakıllı, düz, çıplak yer. Dedi: **الصحصحان** ve **الصحصح** birdir. Dedi: **أرض صحَاصح** ve **صَحْصحان**: onda hiçbir şey yoktur; ne ağaç, ne suyun duracağı yer; pek az olur ki ancak bir vadi yamacına yahut vadi yamacına yakın bir dağa (bitişik) olur. Dedi: Çöl ondan daha şiddetli düzlüktür.
Recez şairi dedi:
تراه بالصحاصح السمالق
كالسيف من جفن السلاح الدالق
Bir başkası dedi:
وكم قطعنا من نصابٍ عَرْفَج
وصَحْصحان قُذُف مخرّج
به الرذايا كالسفين المُخرج
Dedi: **نصاب العرفج** onun tarafıdır.
Dedi: Ve **القُذُف**: otlağı olmayan (yer)dir; ve **المخرّج**: yağmur isabet etmemiş olandır; ve **أرض مخرّجة**. Böylece yorgun develerin görünmesini, çıkarılmış gemilerin görünmesine benzetti. Dedi: Ve denir: **صحصاح**; ve okudu:
حيث ارثعنّ الوَدْق في الصحصاح
Dedi: Ve **الترَّهَات الصحاصح**: batıllardır.
İbn Mukbil dedi:
وما ذكره دهماء بعد مزارها
بنجران إلاّ التُرّهات الصحاصح
Ve batılları getirene denir: **مُصَحْصِح**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(صع) الصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تفرُّق وحرَكة. يقال تصعصع القومُ، إذا تفرَّقوا. قال الخليل: يقال ذهبت الإبل صَعاصِعَ، أي فِرَقاً. ويقولون: صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع، وذلك إِذا حرّكتَه فتحرّك.
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
(صل) الصاد واللام أصلان: أحدهما يدلُّ على ندىً وماء قليل، والآخر على صوت.
فأمَّا الأول فالصَّلّة، وهي الأرضُ تسمَّى الثَّرَى لِنداها. على أنَّ من العرب من يسمِّي الصَّلّة التُّرابَ الندِيّ. ولذلك تُسمَّى بقيَّةُ الماء في الغدير صُلْصُلة.
ومن الباب: صِلال المَطَر: ما وقع منه شيءٌ بعد شيء. ويقال للعُشْب المتفرِّق صِلالٌ، لأنَّه يسمَّى باسم المطرِ المتفرِّق. قال:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
ومن الباب صَلّ اللحمُ، إِذا تغيَّرَتْ رائحتُهُ وهو شواءٌ أو طبيخ. وإِنّما هو من الصَّلّة، كأنَّه دُفِنَ في الصّلّة فتغيَّر. ومصدر ذلك الصُّلول. قال:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])وأمَّا الصَّوت فيقال صَلَّ اللِّجام وغيرُهُ، إِذا صَوَّت. فإِذا كثُر ذلك منه، قيل صَلْصَلَ. وسمِّيَ الَخَزَفُ صَلصَالاً لذلك، لأنَّه يصوّت ويصلصِل.
وممّا شذّ من هذين البابين الصِّلّ: الدَّاهية؛ والجمع أصلال. ويقال صَلَّتْهم الصَّالَّة. إذا دَهَتْهم الدَّاهية.
(صم) الصاد والميم أصلٌ يدلُّ على تَضَامِّ الشِّيءِ وزوالِ الخرْق والسَّمّ. من ذلك الصَّمَم في الأُذن. يقال صَمِمْت، وأنت تَصَمُّ صَمَما. وربَّما قالوا صُمَّ بمعنى صَمّ. ويقال: أصممتُ الرَّجُلَ، إِذا وَجدته أصمَّ. قال ابنُ أحمر:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])والصَّمّاء: الدَّاهية، كأنَّه من الصَّمَم. أي هو أمرٌ لا فُرجَةَ له فيه. ومن ذلك اشتمالُ الصَّمّاء: أنْ تلتحفَ بثوبك ثم تُلقيَ الجانبَ الأيسر على الأيمن. والعرب تقول في تعظيم الأمر: "صَمِّي صَمَامِ". والأصل في ذلك قولهم: "صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ"، وذلك أنَّ الدِّماءَ تكثُر في الأرض عند الوغَى، حتَّى لو أُلْقِيَتْ حصاةٌ لم يُسْمَع لها وَقْع، وهو في قول امرئ القيس:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])يريد تعظيمَ ما وقع فيه وأُدِّيَ إِليه. وصِمام القارورة سمِّيَ بذلك لأنّه يسُدُّ الفُرْجَة. وقولهم: صَمَّم في الأمر، إِذا مضى فيه راكباً رأسَه، فهو من القياس الذي ذكرناه، كأنَّه لما أراد ذلك لم يسمع عَذْلَ عاذلٍ ولا نَهْيَ ناهٍٍ، فكأَنّهُ أَصمُّ.
واشتُقَّ منه السَّيف الصَّمصام والصَّمصامة. ومنه صَمَّم، إِذا عَضَّ في الشيء فأثبت أسنانه فيه. والصَّمَّانُ: أرضٌ. وقال بعضهم: كلُّ أرضٍ إلى جنبِ رَمْلة فهي صَمَّانةٌ.  وهذا صحيح؛ لأنَّ الرّمل فيه خَلَل، والصَّمَّانةُ ليست كذلك.
ومن الباب: الصِّمْصِم([10]): الرَّجلُ الغليظ، وسمِّي بذلك لما ذكرناه، كأنَّه ليست في لحمه فُرجة ولا خَرْق. وكذلك الأسد صِمَّةٌ، كأنَّه لا وصول إليه من وجه.
ومن الباب الصِّمصِمة: الجماعة، سمِّيت بذلك، كأنَّها اجتمعت حتى لا خلل فيها ولا خَرْق.
(صن) الصاد والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على إِباء وصَعَرٍ من كِبر. من ذلك الرّجلُ المُصِنُّ، قالوا: هو الرَّافعُ رأسَهُ لا يلتفت إلى أحدٍ. وقالوا: هو السَّاكت. وقالوا: هو الممتلئ غيظاً. قال الرَّاجز([11]):
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
أي أتأخُذُ إبلي لا يمنعُكَ زَجْرُ زاجر ولا تلتفت إلى أحد.
والأصل الآخر يدلُّ على خُبْث رائحة. من ذلك الصِّنُّ، و* هو بول الوَبْرِ، في قول جرير:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])ثم اشتق منه [الصُّنَان]: ذَفَر الإبط. فأمَّا قولُهم إنَّ أحدَ أيّام العَجُوز يقال لـه الصَّنُّ فهذا شيءٌ ما رأيتُ أحداً يَضبِطه ولا يعلم حقيقتَهُ، فلذلك لم أذكره.
(صه) الصاد والهاء كلمة تقال عند الإسكات، وهي صه([13])، ولا قياسَ لها.
(صي) الصاد والياء كلمة واحدة مُطَابَقة، وهي كلُّ شيءٍ  يُتَحَصَّنُ به. من ذلك تسميتُهم الحصونَ صَياصِيَ، ثمَّ شُبِّه بذلك ما يُحارِب ويتَحصَّن به الدِّيك [وسُمِّي] صيصِيَة، وكذلك قَرن الثور يسمَّى بذلك؛ لأنه يَتحصَّن ويُحارِب به.
(صأ) الصاد والهمزة كلمة واحدة. يقال صأصأ الجَرْوُ، إِذا حرَّك عينَيه ليفتحَهما. وفي حديث بعض التابعين([14]): "فقَّحْنا وصأصأتم". ويقال صأصأت النَّخْلة، إذا لم تقبل اللَّقاح.
(صب) الصاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو إراقة الشيء، وإليه ترجع فروعُ البابِ كلِّه.
من ذلك صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً. ويُحمَل على ذلك فيقال لِمَا انحدرَ من الأرض صَبَبٌ، وجمعه أصبابٌ، كأنَّه شيءٌ منصبٌّ في انحداره. وفي الحديث: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". وقال الراجز([15]):
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
والصُّبَّة: القِطعةُ من الخيل، كأنَّها تنصبُّ في الإِغارَةِ انصباباً، والقِطعةُ من الغَنَم أيضاً صُبَّة، لذلك المعنى. ويقال للحيَّات الأساودِ: الصُّبُّ، وذلك أنها إِذا أرادت النكْزَ انصبَّتْ على الملدوغ انصباباً. فأما الصَّبيب فيقال إِنه ماءُ ورق السِّمسِم، ويقال بل هو عُصارة الحِنّاء. وقال الشَّاعر([16])، وهو يدلُّ على صحّة القول الأوّل:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
وقال قومٌ: الصَّبيب: الدَّم الخالص، والعُصفُر المُخْلَص. والصُّبَابة: البقيَّة من الماء في الإناء. والصَّبَابة مِنْ صَبَّ إليه. ورجلٌ صَبٌّ، إِذا غَلبَه الهوى، وهو من انصباب القَلْب. ويقال تصبَّبَ الحرُّ: اشتدَّ، كأَنَّه شيء صُبَّ على الأرض صَبّا. وتصبصب([17]) الشَّيء: ذَهَبَ ومُحِقَ، كأنَّهُ صُبَّ صبّاً. ويقال تصابَبْتُ الإناء، إِذا شربتَ صُبَابَتَه. وكذلك تصابَبتُ الشّيء، إذا نِلتَه قليلاً. قال الشّمّاخ:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])(صت) الصاد والتاء أصلٌ يدلُّ على نِزاعٍ وخصومةٍ وافتراق، يقال للجَلَبَة الصَّتيت. وما زلتُ أُصَاتُّ فلاناً، أي أخاصِمُهُ. والصَّتُّ، فيما يقال: الصَّدْم. والصَّـتِيت: الفِرْقَة. ويقولون إِنَّ الصَّت الصَّدُّ.
(صح) الصاد والحاء أصل يدلُّ على البَراءَة من المرض والعَيب، وعلى الاستواءِ. من ذلك الصِّحَّة: ذَهاب السُّقْم، والبراءةُ من كلِّ عَيب. والصَّحِيح والصَّحَاح بمعنىً. والمُصِحُّ: الذي أهلُهُ وإبلُه صِحَاحٌ وأَصِحَّاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ"، أي الذي إبلُهُ صِحاحٌ. والصَّحْصح والصَّحصَحانُ والصَّحصَاحُ: المكان المستوِي.
(صخ) الصاد والخاء أصلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. من ذلك الصَّاخَّة يقال إِنَّها الصَّيحةُ تُصِمُّ الآذان. ويقال ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا([19]). ويقال صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير، إِذا طَعَن.
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
(صر) الصاد والراء أصولٌ: الأول قولهم صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً. وتلك الخِرقة صُرَّة. والذي تعرفه العربُ الصِّرَار، وهي خِرقةٌ تُشدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فَصِيلُها.  يقال صَرَّها صَرَّا. ومن الباب: الإِصرار: العَزْم على الشيء. وإنما جعلْناه من قياسِه لأن العَزْم على الشيء والإجماعَ عليه واحد وكذلك الإصرار: الثَبَات على الشيء.
ومن الباب: هذه يمين صِرِّي([23]) أي جدّ، إنا ثابتٌ عليها مُجمِع.
ومن الباب :الصَّرَّة، يقال للجماعة صَرَّةٌ. قال امرؤُ القَيس:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])ومن الباب: حافرٌ مصرورٌ، أي منقبضٌ. ومنه الصُّرْصُور، وهو القَطيع الضَّخْم من الإبل.
وأَمَّا الثاني، وهو من السُّمُو والارتفاع، فقولهم: صَرَّ الحمارُ أُذُنَه، إِذا أقامها. وأَصَرَّ إذا لم تذكر الأُذُن، وإن ذكرتَ الأُذُن قلتَ أَصَرَّ بأذنه. وأظنُّه نادراً. والأصل في هذا الصِّرَار، وهي أماكنُ مرتفعةٌ لا يكَادُ الماء يعلوها. فأما صِرَارٌ فهو اسمُ علَمٍ، وهو جَبَلٌ. قال:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])وأمَّا الثالث: فالبرد والحَرُّ، وهو الصِّرُّ. يقال أصاب النَّبتَ صِرٌّ، إذا أصابَه بردٌ يُضرُّ به. والصِّرُّ: صِرُّ الرّيح الباردة. وربما جعلوا في هذا الموضع الحَرَّ. قال قوم: الصَّارَّةُ شدة الحرِّ حرِّ الشمس. يقال قطع الحِمار صارَّتَه. إِذا شرِب شُرْباً كَسَرَ عطشَه. والصَّارَّة: العَطَش، وجمعها صَوَارُّ. والصَّرِيرة: العطش، والجمع صرائر. قال:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
وذكر أبو عبيدٍ: الصَّارّة العطش، والجمع صرائر. وهو غلط، والوجه ما ذكرنا.
وأما الرَّابع، فالصَّوت. من ذلك الصَّرَّة: شِدَّة الصِّياح. صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة. والصَّرَارِيُّ: الملاَّح، ويمكن أن يكون لرفعِه صوتَه.
ومما شذَّ عن هذه الأصول كلمتان، ولعلَّ لهما قياساً قد خَفِيَ علينا مكانُه فالأولى: الصّارَّة، وهي الحاجةُ. يقال لي قِبَلَ فلانٍ صَارَّةٌ، وجمعها صَوَارُّ، أي حاجة. والكلمةُ الأخرى  الصَّرورة، وهو الذي لم يحجُجْ، والذي لم يتزوَّج. ويقال الصَّرُورة: الذي يَدَعُ النكاح متبتِّلاً. وجاء في الحديث: "لا صَرْورة في الإسلام".
قال أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد([27]): "الأصل في الصَّرورة أنَّ الرجلَ  في الجاهلية كانَ إذا أحدَثَ حدَثاً فلجأ إلى الكعبة لم يُهَجْ، فكان إِذا لقِيَه وليُّ الدَّمِ بالحرَم قيل له: هو صرورة فلا تَهِجْه. فكثُر ذلك في كلامهم حتَّى جعلوا المتعبِّد الذي يجتنِب النِّساء وطِيبَ الطعام صَرورةً، وصروريَّاً. وذلك عَنَى النابغةُ بقوله:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])أي مُنْقَبضٍ عن النِّساء والطِّيب([29]). فلما جاء الله تعالى بالإسلام وأوجَبَ إِقامةَ الحدود بمكَّة وغيرِها سُمِّي الذي لم يحجَّ صَرورةً وصَرُوريّاً، خلافاً لأمر الجاهلية. كأنَّهم جَعلُوا أنَّ تَرْكَه الحجَّ في الإِسلام، كترك المتأَلِّهِ إِتيانَ النِّساء والتّنعّمَ في الجاهليَّة".
وهذا الذي ذكرناه في معنى الصَّرورة يحتمل أنَّه من الصِّرار، وهو الخِرقة التي تُشَدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فصيلها. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل. وبين هاتين التكملتين في المجمل: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة".
([4]) في المجمل: "مِصَكّ"، وكلاهما صحيح، يقال : مصك ومصكوك ومصكك.
([5]) عُمَيّ، هنا: تصغير ترخيم للأعمى.
([6]) البيت للراعي، كما في معجم البلدان (لبن). وصدره في اللسان (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) للحطيئة في ديوانه 84 واللسان (صلل).
([8]) البيت في اللسان (صمم؛ حجا).
([9]) البيت في اللسان (صمم)، وليس في ديوانه.
([10]) ويقال أيضاً "صمصم" كعلبط.
([11]) هو مدرك بن حصن. اللسان (صنن، شنن)، ونوادر أبي زيد 50 .
([12]) ديوان جرير 73، واللسان (صنن).
([13]) تقال بالسكون، وبالكسر مع التنوين.
([14]) هو عبيد الله بن جحش، كان أسلم  وهاجر إلى الحبشة، ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمرُّ بالمهاجرين فيقول ذاك.  اللسان (صأصأ).
([15]) هو رؤبة. ديوانه 6، واللسان (صبب).
([16]) هو علقمة بن عبدة الفحل. ديوانه 132، والمفضليات (2: 193)، واللسان (صبب).
([17]) في الأصل: "تصبب"، صوابه في المجمل والقاموس واللسان. وأنشد للعجاج:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) ديوان الشمَّاخ 27 واللسان (صبب). وروي في اللسان أنه ينسب للأخطل.
([19]) في المجمل واللسان: "صخة"، وكلاهما صحيح؛ فإن "الصخ"، كذلك والصخيخ بمعنى الصوت.
([20]) في اللسان: "ما استقبلك".
([21]) ضبط في الأصل والمجمل بضم الصاد، وضبط في القاموس كرمان وكتاب.
([22]) قرأ بضم الصاد نافع وابن عامر والكسائي وأبو جعفر وخلف، وقرأ الباقون بكسرها. إتحاف فضلاء البشر 386 في سورة الزخرف.
([23]) في المجمل: "صِرِّي وأصِرِّي". ويقال أيضاً: "صِرَّى" و"أصِرَّى"، و"صُرِّي" و "صُرَّى".
([24]) البيت من معلقته المشهورة.
([25]) البيت لجرير في ديوانه 206 واللسان (صرر)
([26]) لذي الرمة في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وسيأتي في (قصع). وعجزه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) في الجمهرة: (3 :428).
([28]) ديوان النابغة 31 وشرح المعلقات  للزوزني 198. واللسان (صرر).
([29]) في نسخة الجمهرة: "والتنعم".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)

(**صع**) **الصاد** ve **العين**; ayrılmaya ve harekete delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **تصعصع القومُ**; ayrıldıkları vakit. **الخليل** dedi: Denir: **ذهبت الإبل صَعاصِعَ**; yani fırkalar hâlinde. Ve derler: **صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع**; bu, onu hareket ettirdiğin de o da hareket ettiği vakittir.

(**صف**) **الصاد** ve **الفاء**; tek bir asla delâlet eder; o da şeyde düzgünlük ve iki şey arasında karargâhta eşitliktir. Bundan: **الصَّفُّ**; denir: **وقفَا صفَّاً**; her biri arkadaşının yanına durduğu vakit. Ve **اصطفَّ القومُ** ve **تصافُّوا**. Bunun aslı **الصَّفْصَف**’tir; o, yerden düz olandır. Bu sebeple, savaşta kavim saf tuttuğu vakit durulan yere **مَصَفٌّ** denir; çoğulu **المصافّ**. Ve **الصَّفوف**: **تَصُفُّ** olan, yani bir sağımda iki memeyi bir araya toplayan dişi devedir. Ve **الصَّفُوفُ** ayrıca: sağım esnasında iki elini birleştiren (deve)dir.

Ve babdan şâz olanlardandır; kıyasta ona bir vech aranabilir; ancak biz, zorlanmış, hoş görülmeyen kıyası kerih görürüz. Bu zikrettiğimiz ise **الصفيف**’tir. Bir kavim dedi: o **القَديد**’dir. Başkaları dedi: o, seferlerde pişmiş yahut kızartma olarak taşınan, fakat olgunlaştırılmayan ettir. Dedi ki:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])

(**صك**) **الصاد** ve **الكاف**; iki şeyin kuvvet ve şiddetle karşılaşmasına delâlet eden bir asıldır; öyle ki sanki ikisinden biri ötekini döver. Bundan, onların sözü: **صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**. Ve **الصَّكَك**: [**الرَّجُل**’ün] iki dizinin **تَصْطَكَّ** etmesidir. [**وصَكَّ البابَ**]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. Ve denir: **بعير مُصَكَّكٌ**; etin onda **صَكّاً** ile sıkıştırılmış olduğu vakit. Ve **رجلٌ مِصكٌّ**: şiddetli. Ve bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında söylenir.

Ama onların sözü: "**جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ**" ise, ancak şu murad edilir: kör, benzerine rastlar da ikisi **يصطكّانِ**; yani ikisinden her biri arkadaşını **يصكُّ** eder. Bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği vakitte koydukları bir sözdür.

(**صل**) **الصاد** ve **اللام** iki asıldır: birisi çiğ ve az suya, diğeri sese delâlet eder.

Birincisine gelince: **الصَّلّة**; o, çiği sebebiyle **الثَّرَى** diye adlandırılan yerdir. Şu var ki Araplardan kimi **الصَّلّة** diye nemli toprağı adlandırır. Bu sebeple, gölcükte suyun kalıntısına **صُلْصُلة** denir.

Ve babdandır: **صِلال المَطَر**; ondan bir şeyin bir şeyden sonra düşmesidir. Ve dağınık ota **صِلالٌ** denir; çünkü dağınık yağmurun adıyla adlandırılır. Dedi ki:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *

Ve babdandır: **صَلّ اللحمُ**; kızartma yahut pişmiş iken kokusu değiştiği vakit. Bu ancak **الصَّلّة**’dendir; sanki **الصّلّة** içine gömülmüş de değişmiş gibidir. Bunun masdarı **الصُّلول**’dür. Dedi ki:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])

Sese gelince: **صَلَّ اللِّجام** ve başkası denir; ses çıkardığı vakit. Ondan bu çoğalınca **صَلْصَلَ** denir. Ve bu sebeple **الَخَزَفُ**’a **صَلصَالاً** adı verilmiştir; çünkü ses çıkarır ve **يصلصِل** eder.

Bu iki babdan şâz olanlardandır: **الصِّلّ**: musibet; çoğulu **أصلال**. Ve denir: **صَلَّتْهم الصَّالَّة**; musibet onlara geldiği vakit.

(**صم**) **الصاد** ve **الميم**; şeyin birbirine bitişmesine ve yırtığın ve deliğin yok olmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّمَم** kulaktadır. Denir: **صَمِمْت**; ve sen **تَصَمُّ صَمَما**. Bazen **صُمَّ**’yı **صَمّ** mânasında söylerler. Ve denir: **أصممتُ الرَّجُلَ**; onu sağır bulduğum vakit. **ابنُ أحمر** dedi:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])

Ve **الصَّمّاء**: musibet; sanki **الصَّمَم**’dendir; yani onda bir gedik yoktur. Bundan: **اشتمالُ الصَّمّاء**; elbisene bürünüp sonra sol tarafı sağın üzerine atmandır. Ve Arap, işin büyüklüğünde der: "**صَمِّي صَمَامِ**". Bunun aslı onların sözü: "**صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ**"dır; bu, savaşta yerde kanların çoğalmasıdır; öyle ki bir taş atılsa onun düşüşü işitilmez; bu, **امرئ القيس**’in sözündedir:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])
O, içine düştüğü ve kendisine ulaştırıldığı şeyin büyüklüğünü murad eder. Ve şişenin tıkacına **صِمام** adı verilmiştir; çünkü gedik kapatır. Ve onların sözü: **صَمَّم في الأمر**; onda başını sürerek yürüdüğü vakit; bu, zikrettiğimiz kıyastandır; sanki bunu isteyince bir kınayıcının kınamasını ve bir yasaklayıcının yasağını işitmemiştir; böylece sanki o sağırdır.

Ve ondan **السَّيف الصَّمصام** ve **الصَّمصامة** türetilmiştir. Ve ondan: **صَمَّم**; bir şeyi ısırıp dişlerini onda sabitlediği vakit. Ve **الصَّمَّانُ**: bir yerdir. Bazıları dedi: her yer ki bir kumluğun yanındadır, o **صَمَّانةٌ**’dır. Bu doğrudur; çünkü kumda bir boşluk vardır, **الصَّمَّانةُ** ise öyle değildir.

Ve babdandır: **الصِّمْصِم**: kalın (iri) adam; zikrettiğimiz şey sebebiyle böyle adlandırılmıştır; sanki etinde bir gedik ve yırtık yoktur. Keza aslan **صِمَّةٌ**’dir; sanki ona bir yönden ulaşma yoktur.

Ve babdandır **الصِّمصِمة**: cemaat; böyle adlandırılmıştır; sanki toplanmış da onda boşluk ve yırtık kalmamış gibidir.

(**صن**) **الصاد** ve **النون** iki asıldır: birisi kibirden gelen kaçınma ve baş kaldırmaya delâlet eder. Bundan **الرّجلُ المُصِنُّ**; dediler: başını kaldıran, kimseye dönüp bakmayan kimsedir. Ve dediler: susan kimsedir. Ve dediler: öfkeyle dolu kimsedir. **الرَّاجز** dedi:
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
Yani: develerimi alıyor musun; bir azarlayıcının azarlaması seni engellemez ve kimseye dönüp bakmazsın.

Diğer asıl kötü kokuya delâlet eder. Bundan **الصِّنُّ**; ve o, **الوَبْرِ**’in idrarıdır; **جرير**’in sözünde:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])
Sonra ondan [**الصُّنَان**] türetildi: koltuk altının keskin kokusu. Ama onların sözü: yaşlı kadın günlerinden birine **الصَّنُّ** denir; bu, kimsenin ضبط ettiğini ve hakikatini bildiğini görmediğim bir şeydir; bu sebeple onu zikretmedim.

(**صه**) **الصاد** ve **الهاء**; susturma sırasında söylenen bir kelimedir; o **صه**’dir; onun kıyası yoktur.

(**صي**) **الصاد** ve **الياء**; tek bir **مُطَابَقة** kelimedir; o, kendisiyle korunulan her şeydir. Bundan, kalelere **صَياصِيَ** adını vermeleri; sonra bununla, horozun kendisiyle savaşacağı ve korunacağı şeye benzetildi de **صيصِيَة** diye adlandırıldı; keza öküzün boynuzu da bununla adlandırılır; çünkü onunla korunur ve savaşır.

(**صأ**) **الصاد** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **صأصأ الجَرْوُ**; gözlerini açmak için iki gözünü hareket ettirdiği vakit. Bazı tâbiînin hadîsinde: "**فقَّحْنا وصأصأتم**". Ve denir: **صأصأت النَّخْلة**; aşıyı kabul etmediği vakit.

(**صب**) **الصاد** ve **الباء** tek bir asıldır; o, bir şeyi dökmektir; babın bütün dalları ona döner.

Bundan: **صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً**. Bunun üzerine حمل edilir de denir: yerden aşağı inene **صَبَبٌ**; çoğulu **أصبابٌ**; sanki inişinde dökülen bir şey gibidir. Hadîste: "أنه كان صلى الله عليه وآله وسلم إذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". **الراجز** dedi:
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
Ve **الصُّبَّة**: atlardan bir parçadır; sanki akında dökülürcesine dökülür. Ve koyundan bir parça da **صُبَّة**’dir; bu mânadan dolayı. Ve kara yılanlara **الصُّبُّ** denir; çünkü sokmak istediği vakit sokulana dökülürcesine dökülür. Ama **الصَّبيب** hakkında denir ki susam yaprağının suyudur; ve denir: bilakis kınanın öz suyudur. Şair dedi; ve o, birinci sözün sıhhatine delâlet eder:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
Ve bir kavim dedi: **الصَّبيب**: saf kandır; ve saflaştırılmış aspir (boyası)dır. Ve **الصُّبَابة**: kapta sudan kalan artıktır. Ve **الصَّبَابة**: ona dökülen **صَبَّ**’dendir. Ve **رجلٌ صَبٌّ**; hevâ ona galip geldiği vakit; bu, kalbin dökülmesindendir. Ve denir: **تصبَّبَ الحرُّ**; şiddetlendi; sanki yere dökülmüş bir şey gibidir. Ve **تَصبصب** şey: gitti ve yok oldu; sanki dökülürcesine dökülmüş gibidir. Ve denir: **تصابَبْتُ الإناء**; onun **صُبَابَتَه**’ini içtiğin vakit. Keza: **تصابَبتُ الشّيء**; ondan az elde ettiğin vakit. **الشّمّاخ** dedi:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])

(**صت**) **الصاد** ve **التاء**; çekişme, husumet ve ayrılığa delâlet eden bir asıldır. Gürültüye **الصَّتيت** denir. Ve ben falanla hâlâ **أُصَاتُّ** ederim; yani onunla çekişirim. Ve **الصَّتُّ**, denildiğine göre: çarpma. Ve **الصَّـتِيت**: fırka. Ve derler: **الصَّت** **الصَّدُّ**’dür.

(**صح**) **الصاد** ve **الحاء**; hastalıktan ve ayıptan beri olmaya ve düzgünlüğe delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصِّحَّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıptan beri olmaktır. Ve **الصَّحِيح** ile **الصَّحَاح** bir mânadadır. Ve **المُصِحُّ**: ehli ve develeri **صِحَاحٌ** ve **أَصِحَّاء** olan kimsedir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ" yani develeri **صِحاحٌ** olan kimseye (hastalıklı) götürmesin. Ve **الصَّحْصح** ve **الصَّحصَحانُ** ve **الصَّحصَاحُ**: düz yer.

(**صخ**) **الصاد** ve **الخاء**; seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّاخَّة**; denir ki o, kulakları sağır eden çığlıktır. Ve denir: **ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا**. Ve denir: **صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير**; sapladığı vakit.

(**صد**) **الصاد** ve **الدال**; babının çoğu yüz çevirme ve sapmaya döner. Sonra bunun ardından şâz kalan kelimeler gelir. **الصَّدُّ**: yüz çevirme. Denir: **صَدَّ يصُدُّ**; o, iki yandan birine meyildir. Sonra dersin: **صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر**; onu ondan çevirdiğin vakit. Ve **الصَُّدَّانِ**: vadinin iki yanı; tekili **صَُدٌّ**; bu kıyastır; çünkü yan mutlaka eğiktir. Ve derler: **الصَّدَدَ** karşılayan şeydir. Denir: bu ev, şu evin **صَدَدِ**’i üzeredir. Ve derler: **الصَّدد** yakınlıktır. Ve **الصُّدَّاد**: suya giden yol. Ve **الصَُّدُّ**: dağ. Zikrettiğim bu kelimeler bende asıl değildir; kıyastan uzaklıkları sebebiyle. Eğer sahih iseler, *asla hamledilmişlerdir.

Ve sahih olup bu babdan olmayan şudur: onların sözü **صَدَّ يَصِدُّ**; bu, bağırdığı vakittir. Bir kavim okudu: ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾ [الزخرف 57]; dediler: bağırırlar. Ve **الصَّديد**: irinle karışık kan; ondan denir: **أَصَدَّ الجُرْح**.

(**صر**) **الصاد** ve **الراء** asıllardır: birincisi onların sözü: **صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً**. Ve o bez parçası **صُرَّة**’dir. Arapların bildiği **الصِّرَار**’dır; o, devenin memelerine, yavrusu emmesin diye bağlanan bezdir. Denir: **صَرَّها صَرَّا**. Ve babdandır: **الإِصرار**; şeye azmetmektir. Onu kıyasından saydık; çünkü şeye azim ve ona icmâ bir şeydir; keza **الإصرار**: şey üzerinde sebat etmektir.

Ve babdandır: **هذه يمين صِرِّي**; yani ciddi; ben onun üzerinde sabitim, icmâ ediciyim.

Ve babdandır: **الصَّرَّة**; cemaate **صَرَّةٌ** denir. **امرؤُ القَيس** dedi:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])

Ve babdandır: **حافرٌ مصرورٌ**; yani büzülmüş. Ve ondan **الصُّرْصُور**; o, develerden büyük sürüdür.

İkincisine gelince; o, yücelik ve yükselmedendir: onların sözü **صَرَّ الحمارُ أُذُنَه**; onu diktiği vakit. Ve kulağı zikretmezsen **أَصَرَّ**; kulağı zikredersen **أَصَرَّ بأذنه** dersin. Onun nadir olduğunu sanırım. Bunun aslı **الصِّرَار**’dır; o, suyun neredeyse üstüne çıkmadığı yüksek yerlerdir. Ama **صِرَارٌ** bir özel isimdir; o, bir dağdır. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])

Üçüncüsüne gelince: soğuk ve sıcak; o, **الصِّرُّ**’dür. Denir: **أصاب النَّبتَ صِرٌّ**; ona zarar veren bir soğuk isabet ettiği vakit. Ve **الصِّرُّ**: soğuk rüzgârın soğuğu. Bazen bu yerde sıcağı da kıldılar. Bir kavim dedi: **الصَّارَّةُ** güneş sıcağının şiddetli sıcağıdır. Denir: **قطع الحِمار صارَّتَه**; susuzluğunu kıran bir içiş içtiği vakit. Ve **الصَّارَّة**: susuzluk; çoğulu **صَوَارُّ**. Ve **الصَّرِيرة**: susuzluk; çoğulu **صرائر**. Dedi ki:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *

Ve **أبو عبيدٍ** zikretti: **الصَّارّة** susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Bu yanlıştır; doğru, zikrettiğimizdir.

Dördüncüsüne gelince: ses. Bundan **الصَّرَّة**: bağırmanın şiddeti. **صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً**; ve **صَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة**. Ve **الصَّرَارِيُّ**: gemici; sesini yükseltmesinden olabilir.

Bu asıllardan şâz olan iki kelime vardır; belki ikisine bir kıyas vardır da yeri bize gizli kalmıştır. Birincisi: **الصّارَّة**; o, ihtiyaçtır. Denir: falanın yanında benim için **صَارَّةٌ** vardır; çoğulu **صَوَارُّ**; yani ihtiyaç. Diğer kelime **الصَّرورة**’dur; o, haccetmemiş olan ve evlenmemiş olandır. Ve denir: **الصَّرُورة**; nikâhı terk edip kendini ibadete veren kimsedir. Hadîste geldi: "لا صَرْورة في الإسلام".

**أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد** dedi: " **الصَّرورة**’nun aslı şudur: cahiliyede adam bir suç işlediği vakit Kâbe’ye sığınırdı da ona saldırılmazdı; kan velisi onu haremde bulduğu vakit ona: o **صرورة**’dur, ona saldırma denirdi. Bu onların sözünde çoğaldı; nihayet kadınlardan ve yemeğin hoş kokusundan kaçınan ibadet ehline **صَرورة** ve **صروريّاً** dediler. **النابغة** şu sözüyle bunu kastetti:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])
yani kadınlardan ve güzel kokudan([29]) büzülmüş. Allah تعالى İslâm’ı getirip Mekke’de ve başka yerde hadlerin ikamesini vacip kılınca, cahiliye işinin tersine olarak, haccetmemiş olana **صَرورة** ve **صَرُوريّاً** adı verildi. Sanki onlar, İslâm’da haccı terk etmeyi, cahiliyede kendini ibadete verenin kadınlara gelmeyi ve nimet içinde yaşamayı terk etmesi gibi kıldılar."

Ve zikrettiğimiz bu **الصَّرورة** mânası, **الصِّرار**’dan olmayı muhtemel kılar; o, devenin memelerine, yavrusu emmesin diye bağlanan bezdir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَحَّ
1 صَحَّ ذ , (S, A, MA, Msb, K,) aor. صَحِ٣َ (MA, Msb, K) and صَحَ٣َ , (MA,) inf. n. صِحَّةٌ (S, * A, * MA, Msb, * MF, TA) and صُحٌّ, (S, * K, * MF, TA,) two forms of the inf. n. of which there are some other exs., as قِلَّةٌ and قُلٌّ, and ذِلَّةٌ and ذُلٌّ, (MF, TA,) and صَحَاحٌ also, (K, * TA, * TK,) [like سَلَامٌ &c.,] He was, or became, healthy, or sound; (MA;) or restored to health, or soundness, مِنْ عِلَّتِهِ [from his disease]; (S, A;) as also ↓ استصحّ: (S:) or his disease departed. (K, TK.) And (assumed tropical:) It was, or became, [or proved,] sound, valid, (MA,) [substantial, real, sure, certain,] true, right, (MA, Msb,) correct, just or proper, whole or entire, (MA,) or [unmarred, or unimpaired,] free from every imperfection or defect or fault or blemish, (L, K, TA,) and from everything that would occasion doubt or suspicion or evil opinion: (L, TA:) and (tropical:) it was, or became, suitable to the case, or event. (Msb.) You say, صَحَّتْ شَهَادَتُهُ (tropical:) [His testimony was sound, valid, &c.]. (A, TA.) And صَحَّ قَوْلُهُ (tropical:) [His saying was, or proved, true]. (A, TA.) And صَحَّ عِنْدَ القَاضِى حَقُّهُ (tropical:) [His right, or due, or just claim, was, or became, established, substantiated, made good, or verified, in the estimation of the judge; like ثَبَتَ]. (A, TA.) And صَحَّ لَهُ عَلَيْهِ كَذَا (tropical:) [Such a thing became established, or verified, as due to him from him; like ثَبَتَ]. (A, TA.) And صَحَّ العَقْدُ (tropical:) The contract became established by its execution. (Msb,) And صَحَّتِ الصَّلَاةُ, as used by the lawyers, (tropical:) The prayer [was suitable to the ordinance thereof, so that it] annulled the obligation of performing it after the appointed time. (Msb, * and Dict. of Techn. Terms of the Mussalmans pp. 815-816. [This meaning is expressed in the former by the phrase أَسْقَطَتِ القَضَآءَ; which is fully expl. in the latter work, with other conventional meanings of صِحَّةٌ, all reducible to explanations given above.] -A2- صَحَّ الشَّىْءَ [if not a mistranscription for أَصَحَّ or صَحَّحَ] signifies (assumed tropical:) He made the thing صَحِيح [i. e. sound, valid, &c.]. (L, TA. [In the latter app. taken from the former.])

صحّحهُ
2 صحّحهُ ذ , [inf. n. تَصْحِيحٌ,] He rendered him healthy, sound, or free from disease; (S, A, MA, TA;) said of God; (S, TA;) and (A, TA) so ↓ اصحّهُ. (A, K, TA.) One says, اللّٰهُ بَدَنَكَ ↓ أَصَحَّ, and صَحَّحَ جِسْمَكَ, May God render thy body healthy, sound, or free from disease. (A.) ― -b2- And (assumed tropical:) He rendered it sound, valid, (MA,) [substantial, real, sure, certain,] true, right, (MA, Msb,) just or proper, whole or entire, (MA,) [or free from every imperfection or defect or fault or blemish, and from everything that would occasion doubt or suspicion or evil opinion: see 1.] You say, صَحَّحْتُ الكِتَابَ, and الحِسَابَ, (assumed tropical:) I corrected the book, or writing, and the reckoning; rectified what was wrong thereof. (L, TA.) And صحّح بَرَآءَتَهُ [He verified his being free from a thing; clear, quit, or guiltless, of it; or irresponsible for it]. (Mgh in art. برأ.)

اصحّهُ
4 اصحّهُ ذ : see 2, in two places. ― -b2- Also He found him to be صَحِيح [or healthy, sound, or free from disease]; namely, a man. (L, TA.) -A2- And اصحّ He had his family and his cattle in a healthy, or sound, state; (L, K;) whether he himself were in health or sick: (L:) or, said of a people, or party, they had their cattle in a healthy, or sound, state, after they had been affected by a plague, or murrain, or distemper. (S, L.)

تصحّح بِهِ
5 تصحّح بِهِ ذ [He was rendered healthy, or sound, by it]. (O and TA voce شَيْعَةٌ, q. v.)

10 اـِسْتَصْحَ٣َ see 1, first sentence. -A2- One says also, أَنَا أَسْتَصِحُّ مَا تَقُولُ (tropical:) [I hold to be true, right, or just, what thou sayest]. (TA.)

صَحْصَحَ
R. Q. 1 صَحْصَحَ ذ It (a thing, or an affair,) was, or became, distinct, apparent, or manifest; (K;) like حَصْحَصَ. (TA.)

صُحٌّ
صُحٌّ ذ : see the next paragraph, in two places.

صِحَّةٌ
صِحَّةٌ ذ (S, A, MA, O, K) and ↓ صُحٌّ (S, * O, K) and ↓ صَحَاحٌ (O, K) [all app. inf. ns., of صَحَّ, q. v.; and used as simple substs. meaning] Health, or soundness of body; (S, A, MA, O;) contr. of سُقْمٌ or سَقَمٌ: (S, A, O:) or departure of disease: (K:) صِحَّةٌ is said to be in the body and in religion; like as are [its contrs.] مَرَضٌ and سُقْمٌ: (Aboo-Is-hلk, TA in art. مرض:) in the body, it is a natural state or condition, wherewith the actions [and functions] of the body have the natural course: and it is metaphorically used in relation to [other things, including] attributes, or ideal things: (Msb:) and signifies [a sound, valid, substantial, real, sure, certain, true, right, correct, just or proper, whole or entire, state or condition; as is indicated in the first paragraph of this art.; or] freedom from every imperfection or defect or fault or blemish, (L, K, TA,) and from everything that would occasion doubt or suspicion or evil opinion. (L, TA.) One says, أَوْصَى فِى صِحَّتِهِ وَشِحَّتِهِ. (K in art. شح, q. v.) And وَسُقْمِهِ ↓ كَانَ ذٰلِكَ فِى صُحِّهِ [That was in his state of health, or soundness, and his illness, or sickness]. (AO, S.) And مِنَ ↓ مَا أَقْرَبَ الصَّحَاحَ السَّقَامِ [How little removed is health, or soundness, from illness, or sickness!]. (O.)

صَحَاحٌ
صَحَاحٌ ذ : see صِحَّةٌ, in two places: -A2- and see صَحِيحٌ, in four places. ― -b2- صَحَاحُ الطَّرِيقِ means (assumed tropical:) The hard part of the road, that has not been rendered soft, or plain, (K, TA,) nor smooth, or easy to walk or ride upon. (TA.)

صُحَاحٌ
صُحَاحٌ ذ : see the next paragraph.

صَحِيحٌ
صَحِيحٌ ذ (S, A, MA, Msb, K, KL) and ↓ صَحَاحٌ (S, A, Msb, K) Healthy, sound, or free from disease; (S, A, MA, K, KL;) and so صَحِيحُ الجَسَدِ, applied to a man: (Msb:) and (assumed tropical:) sound, valid, (MA, KL,) [substantial, real, sure, certain,] true, right, (MA, KL, and Msb in explanation of the former word,) correct, just or proper, whole or entire, (MA, KL,) or [unmarred, or unimpaired,] free from every imperfection or defect or fault or blemish, (L, K, TA,) and from everything that would occasion doubt or suspicion or evil opinion: (L, TA:) [and (assumed tropical:) suitable to the case, or event: (see 1:)] fem. صَحِيحَةٌ, applied to a woman [and to other things]: (TA:) pl. صَحَاحٌ, (A, Msb, K,) a pl. of صَحِيحٌ, (Msb,) and applied to men [and other things], (A, K, TA,) and of صَحِيحَةٌ, and applied to women, (TA,) and أَصِحَّآءُ, (A, Msb, K,) a pl. of صَحِيحٌ, (Msb,) and applied to men, (A, K,) and أَصِحَّةٌ, likewise applied to men, (A,) and صَحَائِحُ, (K,) a pl. of صَحِيحَةٌ, and applied to women. (TA.) صَحِيحُ الأَدِيمِ means [lit. Sound of skin; or] not [having the skin] cut; as also ↓ صَحَاحُ الأَدِيمِ: (S:) [but each has a tropical signification; for] one says, فُلَانٌ صَحِيحُ الأَدِيمِ (Ham p. 628) meaning (tropical:) [Such a one is sound] in respect of origin, and of honour, or reputation. (Har p. 135.) And دِرْهَمٌ صَحِيحٌ means A dirhem free from defect; as also ↓ صَحَاحٌ; and ↓ صُحَاحٌ, [which I find as syn. with صَحِيحٌ in my copy of the K,] with damm, is allowable, like طُوَالٌ as syn. with طَوِيلٌ. (L, TA.) And it is said in a trad., ↓ يُقَاسِمُ ابْنُ آدَمَ أَهْلَ النَّارِ قِسْمَةً صَحَاحًا i. e. The son of Adam, meaning Kلbeel [or Cain], who slew his brother Hلbeel [or Abel], will make a right division with the people of Hell, so that half of it shall be for him, and half for them. (L, TA.)

صَحْصَحٌ
صَحْصَحٌ ذ (S, L, Msb, K) and ↓ صَحْصَاحٌ and ↓ صَحْصَحَانٌ (S, L, K) A place, (S, Msb,) or ground, or land, (L, K,) that is plain, or even, (S, L, Msb, K,) destitute of herbage: pl. of the first صَحَاصِحُ: (L:) and the first signifies a tract of land destitute of herbage, plain, or even, and containing small pebbles: (L:) or a smooth tract of land: (R, MF:) and أَرْضٌ صَحَاصِحُ and ↓ صَحْصَحَانٌ a land destitute of everything, containing no trees, nor any depressed resting-place for water, said by AM to be seldom found except in the rising ground of a valley, or in a mountain near to such rising ground, and not so plain as what is termed صَحْرَآء. (L.) ― -b2- [Hence, app., (see art. تره,)] تُرَّهَاتٌ صَحَاصِحُ, and تُرَّهَاتُ صَحَاصِحَ, [the latter preferred by J, as he says in the S,] (tropical:) What is vain, or false; (S, K, TA;) like ترّهات بَسَابِس: (S:) or [rather] vain, false, untrue things, that have no foundation. (TA.)

صُحْصُحٌ
صُحْصُحٌ ذ and ↓ صُحْصُوحٌ One who pursues, or investigates, minute things, and retains them in his memory (يُحْصِيهَا), and knows them. (K.)

صَحْصَاحٌ
صَحْصَاحٌ ذ : see صَحْصَحٌ.

صُحْصُوحٌ
صُحْصُوحٌ ذ : see صُحْصُحٌ.

صَحْصَحَانٌ
صَحْصَحَانٌ ذ : see صَحْصَحٌ, in two places.

مُصِحٌّ
مُصِحٌّ ذ A man having his family and his cattle in a healthy, or sound, state; whether he himself be in health or sick: (L:) or having his cattle in a healthy, or sound, state, after their having been affected by a plague, or murrain, or distemper: pl. مُصِحُّونَ. (S, L.) It is said in a trad., لَا يُورِدَنَّ ذُو عَاهَةٍ عَلَى مُصِحٍّ (S, L) i. e. One whose camels are affected by a murrain, or distemper, shall by no means bring them to water immediately after one whose camels are in a healthy, or sound, state, so as to water the former beasts with the latter: a prohibition apparently given for fear that the latter beasts should become diseased like the former, and it should be supposed that the disease had passed by contagion, which ought not to be imagined. (L. [See also مُمْرِضٌ.])

مَصَحَّةٌ
مَصَحَّةٌ ذ A cause of one's being rendered healthy, or sound in body. (L, K.) So in the saying, الصَّوْمُ مَصَحَّةٌ [Fasting is a cause of one's being rendered healthy]. (L, K.) One says also, السَّفَرُ مَصَحَّةٌ [Travel is a cause of one's becoming healthy]. (S, A.) And أَرْضٌ مَصَحَّةٌ A land free from plagues, or any common, or epidemic, diseases; in which maladies are not common or frequent. (TA.)

مُصَحْصِحٌ
مُصَحْصِحٌ ذ True, sincere, or honest, in love, or affection. (K.) And it is also said to signify Counselling, or admonishing, or one who counsels or admonishes, faithfully, or sincerely: so in a verse of Meleeh El-Hudhalee; as though used by poetic license for مُصَحِّحٌ. (L.) -A2- And (tropical:) One who does, or says, vain, or false, things. (A, K.)

##### Türkçe

**صَحَّ**
1 **صَحَّ** ذ , (S, A, MA, Msb, K,) muzâri‘i **صَحِ٣َ** (MA, Msb, K) ve **صَحَ٣َ** , (MA,) mastar ismi **صِحَّةٌ** (S, * A, * MA, Msb, * MF, TA) ve **صُحٌّ**, (S, * K, * MF, TA,) mastar isminin iki şeklidir; bunun başka bazı örnekleri vardır; **قِلَّةٌ** ve **قُلٌّ**, ve **ذِلَّةٌ** ve **ذُلٌّ** gibi, (MF, TA,) ve **صَحَاحٌ** da, (K, * TA, * TK,) [**سَلَامٌ** vb. gibi,] O, sağlıklı, yahut sağlam idi veya oldu; (MA;) yahut **مِنْ عِلَّتِهِ** [hastalığından] sağlığa yahut sağlamlığa döndürüldü; (S, A;) **استصحّ** da böyledir: (S:) yahut hastalığı gitti. (K, TK.) Ve (mecaz kabul edilerek:) O, sağlam, geçerli, (MA,) [esaslı, gerçek, emin, kesin,] doğru, hak, (MA, Msb,) düzgün, yerinde yahut uygun, bütün yahut tam, (MA,) yahut [bozulmamış yahut zedelenmemiş,] her türlü noksanlıktan yahut eksiklikten yahut kusurdan yahut ayıptan beri, (L, K, TA,) ve şüphe yahut zan yahut kötü kanaat doğuracak her şeyden beri oldu: (L, TA:) ve (mecaz:) o, hâle yahut olaya uygun oldu. (Msb.) Şöyle dersin: **صَحَّتْ شَهَادَتُهُ** (mecaz:) [Onun şahitliği sağlam, geçerli vb. oldu]. (A, TA.) Ve **صَحَّ قَوْلُهُ** (mecaz:) [Onun sözü doğru oldu yahut doğru çıktı]. (A, TA.) Ve **صَحَّ عِنْدَ القَاضِى حَقُّهُ** (mecaz:) [Onun hakkı, yahut alacağı, yahut haklı talebi, hâkimin nazarında sabit oldu, temellendirildi, ispatlandı yahut doğrulandı; **ثَبَتَ** gibi]. (A, TA.) Ve **صَحَّ لَهُ عَلَيْهِ كَذَا** (mecaz:) [Şu şey, ondan ona borç/ait olmak üzere sabit oldu yahut doğrulandı; **ثَبَتَ** gibi]. (A, TA.) Ve **صَحَّ العَقْدُ** (mecaz:) Akid, icrası ile sabit oldu. (Msb,) Ve **صَحَّتِ الصَّلَاةُ**, fakihlerin kullandığı üzere, (mecaz:) Namaz, [onun hükmüne uygun oldu da] vakit çıktıktan sonra onu eda etme yükümlülüğünü düşürdü. (Msb, * ve Müslümanların Teknik Terimler Sözlüğü s. 815-816. [Bu mânâ, birincide **أَسْقَطَتِ القَضَآءَ** ibaresiyle ifade edilmiştir; bu, ikinci eserde, **صِحَّةٌ**’nin diğer örfî mânâlarıyla birlikte, yukarıda verilen açıklamalara indirgenebilir şekilde, tam açıklanmıştır.] -A2- **صَحَّ الشَّىْءَ** [eğer **أَصَحَّ** yahut **صَحَّحَ** için bir yanlış yazım değilse] (mecaz kabul edilerek:) O, şeyi **صَحِيح** yaptı [yani sağlam, geçerli vb.]. (L, TA. [İkincide, birinciden alınmış görünür.])

**صحّحهُ**
2 **صحّحهُ** ذ , [mastar ismi **تَصْحِيحٌ**,] O, onu sağlıklı, sağlam, yahut hastalıktan beri kıldı; (S, A, MA, TA;) Allah hakkında söylenir; (S, TA;) ve (A, TA) bunun gibi ↓ **اصحّهُ**. (A, K, TA.) Şöyle denir: **اللّٰهُ بَدَنَكَ ↓ أَصَحَّ**, ve **صَحَّحَ جِسْمَكَ**, Allah bedenini sağlıklı, sağlam, yahut hastalıktan beri kılsın. (A.) ― -b2- Ve (mecaz kabul edilerek:) O, onu sağlam, geçerli, (MA,) [esaslı, gerçek, emin, kesin,] doğru, hak, (MA, Msb,) yerinde yahut uygun, bütün yahut tam, (MA,) [yahut her türlü noksanlıktan yahut eksiklikten yahut kusurdan yahut ayıptan beri, ve şüphe yahut zan yahut kötü kanaat doğuracak her şeyden beri: 1’e bak.] Şöyle dersin: **صَحَّحْتُ الكِتَابَ**, ve **الحِسَابَ**, (mecaz kabul edilerek:) Kitabı yahut yazıyı ve hesabı düzelttim; ondaki yanlış olanı doğrulttum. (L, TA.) Ve **صحّح بَرَآءَتَهُ** [Onun bir şeyden beri oluşunu; ondan temiz, uzak, suçsuz oluşunu; yahut ondan sorumlu olmayışını doğruladı]. (Mgh, **برأ** maddesinde.)

**اصحّهُ**
4 **اصحّهُ** ذ : iki yerde 2’ye bak. ― -b2- Ayrıca: Onu **صَحِيح** [yahut sağlıklı, sağlam, yahut hastalıktan beri] buldu; yani bir adamı. (L, TA.) -A2- Ve **اصحّ**: Ailesini ve sığırlarını sağlıklı yahut sağlam bir hâlde bulundurdu; (L, K;) kendisi ister sağlıklı ister hasta olsun: (L:) yahut bir kavim yahut topluluk hakkında söylenir; onlar, veba yahut kıran yahut hastalıkla etkilenmiş olduktan sonra, sığırlarını sağlıklı yahut sağlam bir hâlde bulundurdular. (S, L.)

**تصحّح بِهِ**
5 **تصحّح بِهِ** ذ [Onunla sağlıklı yahut sağlam kılındı]. (O ve TA, **شَيْعَةٌ** lafzında; bk.)

10 **اـِسْتَصْحَ٣َ**: 1’in ilk cümlesine bak. -A2- Şöyle de denir: **أَنَا أَسْتَصِحُّ مَا تَقُولُ** (mecaz:) [Senin söylediğini doğru, hak, yahut adil sayarım]. (TA.)

**صَحْصَحَ**
R. Q. 1 **صَحْصَحَ** ذ O (bir şey yahut bir iş) belirgin, açık, yahut zahir oldu; (K;) **حَصْحَصَ** gibi. (TA.)

**صُحٌّ**
**صُحٌّ** ذ : iki yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**صِحَّةٌ**
**صِحَّةٌ** ذ (S, A, MA, O, K) ve ↓ **صُحٌّ** (S, * O, K) ve ↓ **صَحَاحٌ** (O, K) [hepsi, görünüşe göre, **صَحَّ**’ın mastar isimleridir; ve basit isimler olarak, şu mânâda kullanılır:] Beden sağlığı yahut sağlamlığı; (S, A, MA, O;) **سُقْمٌ** yahut **سَقَمٌ**’ın zıddı: (S, A, O:) yahut hastalığın gitmesi: (K:) **صِحَّةٌ**’nin bedende ve dinde olduğu söylenir; [zıtları] **مَرَضٌ** ve **سُقْمٌ** gibi: (Aboo-Is-hلk, TA, **مرض** maddesinde:) bedende, bedenin fiillerinin [ve işlevlerinin] tabii seyriyle bulunduğu tabii bir hâl yahut durumdur: ve [başka şeylere, bunlar içinde] sıfatlara yahut zihnî şeylere nispetle mecazen kullanılır: (Msb:) ve [sağlam, geçerli, esaslı, gerçek, emin, kesin, doğru, hak, düzgün, yerinde yahut uygun, bütün yahut tam bir hâl yahut durum; birinci paragrafta bu mânâya işaret edildiği üzere; yahut] her türlü noksanlıktan yahut eksiklikten yahut kusurdan yahut ayıptan beri oluşu, (L, K, TA,) ve şüphe yahut zan yahut kötü kanaat doğuracak her şeyden beri oluşu ifade eder. (L, TA.) Şöyle denir: **أَوْصَى فِى صِحَّتِهِ وَشِحَّتِهِ**. (K, **شح** maddesinde; bk.) Ve **وَسُقْمِهِ ↓ كَانَ ذٰلِكَ فِى صُحِّهِ** [Bu, onun sağlık yahut sağlamlık hâlinde ve onun hastalık yahut rahatsızlık hâlinde idi]. (AO, S.) Ve **مِنَ ↓ مَا أَقْرَبَ الصَّحَاحَ السَّقَامِ** [Sağlık yahut sağlamlık, hastalık yahut rahatsızlıktan ne kadar da az uzak!]. (O.)

**صَحَاحٌ**
**صَحَاحٌ** ذ : iki yerde **صِحَّةٌ**’ye bak: -A2- ve dört yerde **صَحِيحٌ**’e bak. ― -b2- **صَحَاحُ الطَّرِيقِ** (mecaz kabul edilerek:) Yolun sert kısmı demektir; yumuşatılmamış yahut düzleştirilmemiş, (K, TA,) ne de pürüzsüz, yahut üzerinde yürümek yahut binmek kolay kılınmış. (TA.)

**صُحَاحٌ**
**صُحَاحٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**صَحِيحٌ**
**صَحِيحٌ** ذ (S, A, MA, Msb, K, KL) ve ↓ **صَحَاحٌ** (S, A, Msb, K) Sağlıklı, sağlam, yahut hastalıktan beri; (S, A, MA, K, KL;) ve bir adama nispetle **صَحِيحُ الجَسَدِ** de böyledir: (Msb:) ve (mecaz kabul edilerek:) sağlam, geçerli, (MA, KL,) [esaslı, gerçek, emin, kesin,] doğru, hak, (MA, KL, ve Msb’de önceki kelimenin açıklamasında,) düzgün, yerinde yahut uygun, bütün yahut tam, (MA, KL,) yahut [bozulmamış yahut zedelenmemiş,] her türlü noksanlıktan yahut eksiklikten yahut kusurdan yahut ayıptan beri, (L, K, TA,) ve şüphe yahut zan yahut kötü kanaat doğuracak her şeyden beri: (L, TA:) [ve (mecaz kabul edilerek:) hâle yahut olaya uygun: (1’e bak:)] müennesi **صَحِيحَةٌ**, bir kadına [ve başka şeylere] uygulanır: (TA:) çoğulu **صَحَاحٌ**, (A, Msb, K,) **صَحِيحٌ**’in çoğuludur, (Msb,) ve erkeklere [ve başka şeylere] uygulanır, (A, K, TA,) ve **صَحِيحَةٌ**’nin de çoğuludur, ve kadınlara uygulanır, (TA,) ve **أَصِحَّآءُ**, (A, Msb, K,) **صَحِيحٌ**’in çoğuludur, (Msb,) ve erkeklere uygulanır, (A, K,) ve **أَصِحَّةٌ**, yine erkeklere uygulanır, (A,) ve **صَحَائِحُ**, (K,) **صَحِيحَةٌ**’nin çoğuludur, ve kadınlara uygulanır. (TA.) **صَحِيحُ الأَدِيمِ** [lafzen: derisi sağlam; yahut] derisi kesilmemiş demektir; ↓ **صَحَاحُ الأَدِيمِ** de böyledir: (S:) [fakat her ikisinin de mecazî bir mânâsı vardır; zira] şöyle denir: **فُلَانٌ صَحِيحُ الأَدِيمِ** (Ham s. 628) mânâsı (mecaz:) [Şu kimse sağlamdır] nesep bakımından ve şeref yahut itibar bakımından. (Har s. 135.) Ve **دِرْهَمٌ صَحِيحٌ**: kusurdan beri bir dirhem demektir; ↓ **صَحَاحٌ** da böyledir; ve ↓ **صُحَاحٌ**, [K’nin nüshamda **صَحِيحٌ** ile eşanlamlı bulurum,] damme ile, **طُوَالٌ**’ın **طَوِيلٌ** ile eşanlamlı olması gibi, caizdir. (L, TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: ↓ **يُقَاسِمُ ابْنُ آدَمَ أَهْلَ النَّارِ قِسْمَةً صَحَاحًا** yani: Âdemoğlu, yani kardeşi Hلbeel’i [Hâbil’i] öldüren Kلbeel [Kâbil], Cehennem ehliyle doğru bir taksim yapacaktır; öyle ki onun yarısı onun için, yarısı onlar için olacaktır. (L, TA.)

**صَحْصَحٌ**
**صَحْصَحٌ** ذ (S, L, Msb, K) ve ↓ **صَحْصَاحٌ** ve ↓ **صَحْصَحَانٌ** (S, L, K) Bir yer, (S, Msb,) yahut zemin, yahut arazi, (L, K,) düz yahut düzgün olan, (S, L, Msb, K,) ottan yoksun: birincinin çoğulu **صَحَاصِحُ**: (L:) ve birincisi, ottan yoksun, düz yahut düzgün, ve küçük çakıl taşları içeren bir arazi parçasını ifade eder: (L:) yahut pürüzsüz bir arazi parçası: (R, MF:) ve **أَرْضٌ صَحَاصِحُ** ve ↓ **صَحْصَحَانٌ**: her şeyden yoksun, ağaç içermeyen, ne de su için herhangi bir çukur konaklama yeri bulunan bir arazi; AM’nin dediğine göre, vadinin yükselen yerinde yahut böyle yükselen yere yakın bir dağda nadiren bulunur; ve **صَحْرَآء** denilene göre o kadar düz değildir. (L.) ― -b2- [Bundan, görünüşe göre, ( **تره** maddesine bak,)] **تُرَّهَاتٌ صَحَاصِحُ**, ve **تُرَّهَاتُ صَحَاصِحَ**, [ikincisi, S’de dediği üzere J tarafından tercih edilmiştir,] (mecaz:) boş yahut batıl olan. (S, K, TA;) **ترّهات بَسَابِس** gibi: (S:) yahut [daha doğrusu] temeli olmayan boş, batıl, doğru olmayan şeyler. (TA.)

**صُحْصُحٌ**
**صُحْصُحٌ** ذ ve ↓ **صُحْصُوحٌ** İnce şeylerin peşine düşen yahut onları araştıran, ve onları hafızasında tutan (**يُحْصِيهَا**), ve onları bilen kimse. (K.)

**صَحْصَاحٌ**
**صَحْصَاحٌ** ذ : **صَحْصَحٌ**’a bak.

**صُحْصُوحٌ**
**صُحْصُوحٌ** ذ : **صُحْصُحٌ**’a bak.

**صَحْصَحَانٌ**
**صَحْصَحَانٌ** ذ : iki yerde **صَحْصَحٌ**’a bak.

**مُصِحٌّ**
**مُصِحٌّ** ذ Ailesi ve sığırları sağlıklı yahut sağlam bir hâlde olan adam; kendisi ister sağlıklı ister hasta olsun: (L:) yahut sığırları, veba yahut kıran yahut hastalıkla etkilenmiş olduktan sonra, sağlıklı yahut sağlam bir hâlde olan: çoğulu **مُصِحُّونَ**. (S, L.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَا يُورِدَنَّ ذُو عَاهَةٍ عَلَى مُصِحٍّ** (S, L) yani: Develeri kıran yahut hastalıkla etkilenmiş olan kimse, develeri sağlıklı yahut sağlam hâlde olan kimsenin hemen ardından onları suya asla getirmesin; öyle ki önceki hayvanları sonrakilerle sulasın: görünüşte, sonrakilerin de öncekiler gibi hastalanmasından korkulduğu için verilmiş bir yasaktır; ve hastalığın bulaşma yoluyla geçtiği sanılmasın diye; ki bu tasavvur edilmemelidir. (L. [Ayrıca **مُمْرِضٌ**’e de bak.])

**مَصَحَّةٌ**
**مَصَحَّةٌ** ذ Bir kimsenin bedence sağlıklı yahut sağlam kılınmasının sebebi. (L, K.) Şu sözde olduğu gibi: **الصَّوْمُ مَصَحَّةٌ** [Oruç, kişinin sağlıklı kılınmasının sebebidir]. (L, K.) Şöyle de denir: **السَّفَرُ مَصَحَّةٌ** [Yolculuk, kişinin sağlıklı olmasının sebebidir]. (S, A.) Ve **أَرْضٌ مَصَحَّةٌ**: vebalardan yahut herhangi bir yaygın yahut salgın hastalıktan beri bir arazi; içinde hastalıkların yaygın yahut sık olmadığı. (TA.)

**مُصَحْصِحٌ**
**مُصَحْصِحٌ** ذ Sevgide yahut muhabbette doğru, içten, yahut dürüst. (K.) Ve bunun, sadakatle yahut içtenlikle öğüt veren yahut nasihat eden, yahut öğüt veren yahut nasihat eden kimse mânâsına geldiği de söylenmiştir: Meleeh El-Hudhalee’nin bir beytinde olduğu gibi; sanki şiir zaruretiyle **مُصَحِّحٌ** yerine kullanılmıştır. (L.) -A2- Ve (mecaz:) boş yahut batıl şeyler yapan yahut söyleyen kimse. (A, K.)
