# صخب (ص-خ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AE%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - خ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والصاد والباء معهما
خ ص ب، خ ب ص، ص خ ب، ب خ ص مستعملات
خصب:
الخِصْبُ: نقيض الجَدْب، وهو كثرة العشب، ورفاهة العيش، والإخصابُ والاختِصابُ منه. ويقال: أَخْصَبَتِ الأرض إِخصاباً.
وفلان خصيبُ الرحل: كثير خير المنزل.
والخَصْبَةُ: الطلعة في لغة، وهي النخلة الكثيرة الحمل في لغة، وجمعها: خصاب.
والخِصْبُ: حية بيضاء في الجبل، والجميع: الأَخْصَاب.
وأَخْصَبَتِ العضاه، أي: جرى الماء في عودها حتى يتصل بالعرق، وهو الإختصاب.
خبص: الخَبْصُ: فعلك الخَبيص. والمِخْصَبةُ: ما يقلب به الخَبِيصُ في الطنجير. خَبَصَ. يَخْبِصُ خَبْصاً، وخَبَّص يُخَبِّص. تَخْبيصاً، فهو خَبيصٌ مَخْبوصٌ مُخَبَّصٌ.
ورجل خَبْصٌ إذا كان يحب الخبيص.
صخب: الصَّخَبُ معروف، وقد صَخِبَ يَصْخَبُ صَخَباً.
وعين صَخِبَةٌ، إذا اصطفقت عند الجيشان. وماء صَخِبُ الآذي إذا تلاطمت أمواجه ، قال:
مغعوعمٌ صَخِبُ الآذي منبعقٌ		كأن فيه أكف القومِ تصطفقُ
بخص: البَخَصُ: ما ولي الأرض من تحت أصابع الرجلين، وتحت مناسم البعير والنعام. وربما أصاب الناقة داء في بَخَصِها فهي مَبْخُوصةٌ تظلع منه.
وبَخَصُ اليد: لحم أصول الأصابع مما يلي الراحة. والبَخَصُ في العين : لحم عند الجفن الأسفل، كاللَّخَصِ عند الجفن الأعلى. والبَخَصُ: لحم الذراع أيضا، وبالسين لغة. قال الكميث:
جمعتَ نزاراً وهي شتَّى فأصبحتْ		كما جَمَعتْ كفٌّ إلَيْها الأباخِسـا

##### Türkçe

باب **الخاء** ve**الصاد** ve**الباء** onlarla birlikte
**خ ص ب**، **خ ب ص**، **ص خ ب**، **ب خ ص** kullanımdadırlar.

**خصب**:
**الخِصْبُ**: **الجَدْب**’in zıddıdır; o, otun çokluğu ve yaşayışın refahıdır; **الإخصابُ** ve**الاختِصابُ** ondandır. Ve denilir: Yer **أَخْصَبَتِ** **إِخصاباً**.
Ve falan **خصيبُ الرحل**: konak yerinin hayrı çok.
Ve**الخَصْبَةُ**: bir dilde **الطلعة**’dır; ve bir dilde çok yüklü hurma ağacıdır; çoğulu: **خصاب**.
Ve**الخِصْبُ**: dağda beyaz bir yılandır; hepsi: **الأَخْصَاب**.
Ve**أَخْصَبَتِ العضاه**, yani: su onun dalında akıp köke bitişinceye kadar; ve o, **الإختصاب**’dır.

**خبص**: **الخَبْصُ**: senin **الخَبيص** yapmandır. Ve**المِخْصَبةُ**: tencerede **الخَبِيصُ**’un onunla çevrildiği şeydir. **خَبَصَ**. **يَخْبِصُ** **خَبْصاً**; ve**خَبَّص** **يُخَبِّص** **تَخْبيصاً**; o hâlde o, **خَبيصٌ** **مَخْبوصٌ** **مُخَبَّصٌ**.
Ve bir adam **خَبْصٌ**: eğer **الخبيص**’i severse.

**صخب**: **الصَّخَبُ** bilinir; ve**صَخِبَ** **يَصْخَبُ** **صَخَباً**.
Ve bir göz **صَخِبَةٌ**: eğer kaynama esnasında çarpışırsa. Ve**ماء صَخِبُ الآذي**: dalgaları çarpıştığı zaman; dedi ki:
مغعوعمٌ **صَخِبُ الآذي** منبعقٌ		كأن فيه أكف القومِ تصطفقُ

**بخص**: **البَخَصُ**: adamın iki ayağının parmaklarının altından yere bitişik olan şey; ve devenin ve devekuşunun toynaklarının altı. Ve bazen deveye onun **بَخَصِها**’sında bir hastalık isabet eder; o hâlde o **مَبْخُوصةٌ** olur, ondan dolayı topallar.
Ve**بَخَصُ اليد**: avuca bitişik olan taraftan parmak köklerinin eti. Ve gözde **البَخَصُ**: alt göz kapağı yanında bir ettir; üst göz kapağı yanında olan **اللَّخَصِ** gibi. Ve**البَخَصُ**: kolun eti de; ve**بالسين** bir dildir. **الكميث** dedi ki:
جمعتَ نزاراً وهي شتَّى فأصبحتْ		كما جَمَعتْ كفٌّ إلَيْها الأباخِسـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَخَبُ: الصِياح والجَلَبَةُ. تقول منه: صَخِبَ بالكسر، فهو صَخَّابٌ وصَخْبانُ. واصطخب، افْتَعَلَ منه. وقال الشاعر:
إنَّ الضَفادِعَ في الغُدْران تَصْطَخِبُ
وماءٌ صَخِبُ الآذِيِّ، إذا كان له صوت.

##### Türkçe

**الصَخَبُ**: bağırma ve gürültü. Ondan şöyle dersin: **صَخِبَ** (kesre ile), o hâlde o **صَخَّابٌ** ve **صَخْبانُ**dur. Ve **اصطخب**; ondan **افْتَعَلَ** (babı)dır. Şair dedi ki:
إنَّ **الضَفادِعَ** في **الغُدْران** **تَصْطَخِبُ**
Ve **ماءٌ صَخِبُ الآذِيِّ**, eğer onun bir sesi olursa.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ص ب
خصب ، خبص ، بخص ، صبخ ، صخب : مستعملة .
خصب : قال الليث : الخِصْبُ نَقِيضُ الْجَدْبِ
وهو كثرةُ العُشْب ، ورَفَاهةُ العيش .
قال : والإخْصَابُ والاخْتِصابُ : من ذلك .
ويقال : أَخْصَبَتِ الأرضُ إِخْصاباً ، والرَّجلُ
إذا كان كَثِيرَ خيرِ المنزِلِ _ يقال : إنه
خَصِيبُ الرَّحْلِ .
وقال الليث : الخَصْبَةُ : الطَّلْعة _ في لغةٍ _
وهي النَّخْلةُ الكثيرة الْحَمْلِ في لُغَةٍ .
قلتُ : أخطأ الليث في تفسير الْخَصْبَةِ ،
والخِصَابُ _ عِند أهل البَحْرَين _ الدَّقَلُ
الواحدة : خَصْبةٌ .
ونحوَ ذلك قال الفراء _ فيما رَوَى عنه أَبُو
عُبَيْدٍ .
والعربُ تقول : لا يُنْفَجُ الغَدَاءُ إلا
بالْخِصَابِ ، لكثرةِ حَمْلِها ، إلا أنَّ تَمْرَها
رَدِيءٌ .
ومَن قال : الْخَصْبَةُ : الطَّلْعَةُ ، فقد أخطأ .
وقال الليث : إذا جرى الماءُ في عُودِ
العِضَاهِ _ حتى يَصل بِالْعِرْقِ _ قيل : قد
أَخْصَبَتْ .
قلت : وهذا تَصْحِيفٌ مُنْكَر وصوابُه :
الإخْضَابُ _ بالضاد .
يقال : خَضَبَتِ العِضَاهُ ، وأَخْضَبَتْ .
وَأخبرني المُنْذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن
الأعرابيِّ _ قال : خضَبَ العَرْفَجُ وأَدْبَى _ إذا
أَوْرَقَ وخلَعَ العِضَاهَ وأحْدَرَ .
وقال الليث _ في هذا الباب _ الْخِصْبُ :
حَيَّةٌ بيضاءُ تكون في الجَبل .
قلتُ : وهذا أَيضاً تصحيف والصوابُ :
الْحضْبُ _ بالحاء والضاد .
وقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب ) ( الحاء ) ( .
قلتُ : وهذه الحروف وما شاكلها أُرَاها
منقولةً من صُحُفٍ سقيمةٍ إلى ( كِتاب
الليث ) ( ، وزِيدَتْ فيه ، ومن نَقلها لم يعرفِ
العربيَّةَ ، فصحَّفَ وغيَّرَ فأكثر ، والله
المستعان ، وهو حَسْبُنا ونِعْمَ الوَكِيلُ .
شمِرٌ : الْمُخْصِبَةُ من الأرض : الْمُكْلِئَةُ ،
والقومُ أيضاً مُخْصِبُونَ _ إذا كثر لبَنهُم
وطعامُهُمْ وأَمْرَعَتْ بلادُهم .
وأَخْصَبَتِ الشَّاءُ _ إذا أصابت خصباً .
ورجل خصِيبٌ : كثيرُ الْخَيْرِ ، ومكانٌ
خصِيبٌ : مِثْلُهُ .
وقال لَبِيدٌ :
هَبَطَا تَبَالةَ مُخْصِباً أَهْضَامُهَا
صخب : قال الليث : الصَّخَبُ معروف ، وقد
صَخِبَ يَصْخَبُ صَخَباً ، والسّخَبُ لغةٌ فيه
_ رَبَعِيَّةٌ قَبِيحةٌ .
وعَيْنٌ صَخِبَةٌ _ إذا اصطَخَبَتْ عندَ
الجَيَشَانِ .
وماءٌ صَخِب الآذِيِّ _ إذا تلاطمت
أمواجُه .
وقال الشاعر :
مُفْعَوْعِمٌ صَخِبٌ الآذيِّ مُنْبِعِقُ
وقال ذُو الرُّمة :
فِيهِ الضَّفَادِعُ وَالْعِيدَانُ تَصْطَخِبُ
واصطخبَ القومُ وتَصَاخَبُوا _ إذا تَصَايَحُوا
وتضاربوا .
خبص : قال الليث : الخَبْصُ : فِعْلُكَ
الخَبيصَ ، والمِخْبَصَةُ : التي يقلَّبُ بها
الخَبِيصُ في الطِّنْجير ، وقد خبَصَ خبْصاً ،
وخَبّصَ تخبيصاً ، فهو خَبِيصٌ مُخَبَّصٌ
مَخْبُوصٌ .
ويقال : اخْتَبصَ فلان _ إذا اتخذ لنفسه
خَبِيصاً .
بخص : قال الليث : البَخَصُ : ما ولي الأرضَ
مِنْ تحتِ أصابع الرِّجْلين ، وتحتَ مَنَاسِم
البعير والنّعَام ، ورُبَّما أصابَ الناقة دَاءٌ في
بَخَصِها فهي مَبْخُوصَةٌ تُظْلَعُ من ذلك .
وبَخَصُ اليَدِ : لَحْمُ أُصول الأصابع
_ مما يلي الرّاحة .
قال : والبَخَصُ _ في العَين _ لحْمٌ عند
الجَفْنِ الأسْفل _ كاللَّخصِ عند الجَفْنِ
الأعْلَى .
والبَخَصُ : لحْمُ الذراع _ أيضاً .
أبو عبيد _ عن الأصمعي : الْبَخْصَةُ لحْمُ
أسفلِ خُفِّ البعير .
قال : والأظَلُّ : ما تحت المنَاسم .
وأَخبرني المنذري _ عن المبرِّد _ أنه قال :
البَخَصُ : اللَّحْم الذي يركَبُ القَدَمَ .
وهذا قولُ الأصمعي .
وقال غيرُه : هو لحمٌ يخالطُه بياض ، من
فسادٍ يحُلُّ فيه .
قال : ومما يدُلُّ على أنه اللحْمُ الذي
خالطه الفَسَادُ قوْلُهُ :
يَا قَدَمَيَّ مَا أَرَى لي مَخْلَصاً
مِمَّا أَرَاهُ أَوْ تَعُودا بَخَصا
وقال ابن السِّكِّيت : الْبَخْصُ مصْدَرُ
بخَصْتُ عَيْنَه بَخْصاً .
قال : والبَخَصُ لحْمُ القَدَم ، ولحْم
الفِرْسِن .
ورَوَى أبو تُراب للأَصمعيِّ : بخَصَ عينَه
وبَخَزَها ، وبَخَسَها _ كلهُ بمعنى : فقأها .
وقال أبو زيد : الْوَجَى : في عظام الساقَين
وبَخَصِ الفَرَاسِنِ .
والْوَجَى : قيلَ : الْحَفَا .
صبخ : الصَّبَخَةُ لغةٌ في السَّبَخَةِ ، والصَّبِيخةُ
لغةٌ في سَبيخةِ القُطْنِ ، والسينُ فيها أفشَى
وأكثرُ .

##### Türkçe

خ ص ب
**خصب** ، **خبص** ، **بخص** ، **صبخ** ، **صخب** : kullanımdadır.

**خصب** : Leys dedi: **الخِصْبُ** **الْجَدْبِ**’in zıddıdır; o, otun çokluğu ve geçimin refahıdır.
Dedi: **الإخْصَابُ** ve **الاخْتِصابُ**: bundandır.
Ve denilir: yer **أَخْصَبَتِ** **إِخْصاباً**; ve adam (da) — eğer evinin hayrı çok ise — denilir: o, **خَصِيبُ الرَّحْلِ**’dir.
Leys dedi: **الخَصْبَةُ**: **الطَّلْعة**’dır — bir dilde — ve o, bir dilde yükü çok olan hurma ağacıdır.
Ben dedim: Leys, **الْخَصْبَةِ**’yi tefsirde hata etti; **الخِصَابُ** — Bahreyn ehli yanında — **الدَّقَلُ**’dır; bir tanesi: **خَصْبةٌ**.
Buna benzerini Ferrâ dedi — Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiği üzere.
Araplar der: **الغَدَاءُ** ancak **بالْخِصَابِ** ile (yani onunla) doyurulur; yükünün çokluğundan dolayı; ancak onun hurması kötüdür.
Kim **الْخَصْبَةُ**: **الطَّلْعَةُ** dedi ise, hata etmiştir.
Leys dedi: su **العِضَاهِ**’ın dalında akıp — köke kadar ulaşıncaya dek — denilir: (ağaç) **أَخْصَبَتْ**.
Ben dedim: Bu, inkâr edilen bir tashîftir; doğrusu: **الإخْضَابُ** — **الضاد** ile.
Denilir: **خَضَبَتِ العِضَاهُ** ve **أَخْضَبَتْ**.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **خضَبَ العَرْفَجُ** ve **أَدْبَى** — yapraklandığı, **العِضَاهَ**’ı soyduğu ve aşağı sarktığı zaman.
Leys — bu bapta — dedi: **الْخِصْبُ**: dağda bulunan beyaz bir yılandır.
Ben dedim: Bu da bir tashîftir; doğrusu: **الْحضْبُ** — **الحاء** ve **الضاد** ile.
Onun tefsiri, ( **الحاء** ) kitabında geçmişti.
Ben dedim: Bu harfler ve benzerleri, onları ( **كِتاب الليث** )’e ekleyen; bozuk sahifelerden aktarılmış görünüyor; onları aktaran Arapçayı bilmiyordu; tashîf etti ve değiştirdi de çoğalttı; Allah’tan yardım istenir; O bize yeter, ne güzel vekildir.

Şemir: **الْمُخْصِبَةُ** yerden: **الْمُكْلِئَةُ**’dır; kavim de **مُخْصِبُونَ**’dur — sütleri ve yiyecekleri çoğaldığı ve ülkeleri otlandığı zaman.
Ve koyun **أَخْصَبَتِ** — bir **خصب**’a rastladığı zaman.
Ve **خصِيبٌ** adam: hayrı çok; ve **خصِيبٌ** mekân: onun gibidir.
Lebîd dedi:
هَبَطَا تَبَالةَ مُخْصِباً أَهْضَامُهَا

**صخب** : Leys dedi: **الصَّخَبُ** bilinen (şey)dir; ve **صَخِبَ** **يَصْخَبُ** **صَخَباً**; ve **السّخَبُ** onda bir dildir — çirkin bir Rebîa lehçesi.
Ve **صَخِبَةٌ** göz — **الجَيَشَانِ** sırasında (göz) çalkalanıp gürültülendiği zaman.
Ve **صَخِب الآذِيِّ** su — dalgaları çarpıştığı zaman.
Şair dedi:
مُفْعَوْعِمٌ صَخِبٌ الآذيِّ مُنْبِعِقُ
Zü’r-Rumme dedi:
فِيهِ الضَّفَادِعُ وَالْعِيدَانُ تَصْطَخِبُ
Ve kavim **اصطخبَ** ve **تَصَاخَبُوا** — **تَصَايَحُوا** ve dövüştükleri zaman.

**خبص** : Leys dedi: **الخَبْصُ**: senin **الخَبيصَ** yapmandır; ve **المِخْبَصَةُ**: **الخَبِيصُ**’un **الطِّنْجير** içinde onunla çevrildiği (alet)tir. Ve **خبَصَ** **خبْصاً**; ve **خَبّصَ** **تخبيصاً**; o hâlde o, **خَبِيصٌ** **مُخَبَّصٌ** **مَخْبُوصٌ**’tur.
Ve denilir: falan **اخْتَبصَ** — kendisi için **خَبِيصاً** edindiği zaman.

**بخص** : Leys dedi: **البَخَصُ**: iki ayağın parmaklarının altından yere bitişik olan şeydir; ve devenin ve devekuşunun **مَنَاسِم**’lerinin altındadır. Ve bazen dişi deveye **بَخَصِها**’sında bir hastalık isabet eder; o hâlde o, **مَبْخُوصَةٌ** olur; bundan dolayı topallar.
Ve **بَخَصُ اليَدِ**: parmak köklerinin eti — avuca bitişik olan taraftan.
Dedi: ve **البَخَصُ** — gözde — alt göz kapağı yanında bir ettir — üst göz kapağı yanında olan **اللَّخصِ** gibi.
Ve **البَخَصُ**: kolun eti — ayrıca.
Ebû Ubeyd — Asmaî’den: **الْبَخْصَةُ** devenin toynağının altının etidir.
Dedi: ve **الأظَلُّ**: **المنَاسم**’in altındaki şeydir.
Münzirî bana — Müberred’den — haber verdi: dedi ki: **البَخَصُ**: ayağın üzerine binen ettir.
Bu, Asmaî’nin sözüdür.
Başkası dedi: o, içine bozukluktan bir beyazlık karışan ettir; onda yerleşir.
Dedi: onun, bozukluğun karıştığı et olduğuna delil olan şey, onun şu sözüdür:
يَا قَدَمَيَّ مَا أَرَى لي مَخْلَصاً
مِمَّا أَرَاهُ أَوْ تَعُودا بَخَصا
İbnü’s-Sikkît dedi: **الْبَخْصُ** **بخَصْتُ** **عَيْنَه** **بَخْصاً**’ın masdarıdır.
Dedi: ve **البَخَصُ** ayağın eti ve **الفِرْسِن**’in etidir.
Ebû Turâb, Asmaî için rivayet etti: **بخَصَ** gözünü ve **بَخَزَها** ve **بَخَسَها** — hepsi “onu oymak” manasınadır.
Ebû Zeyd dedi: **الْوَجَى**: iki baldır kemiğinde ve **بَخَصِ الفَرَاسِنِ**’dedir.
Ve **الْوَجَى**: denildi ki: **الْحَفَا**’dır.

**صبخ** : **الصَّبَخَةُ** **السَّبَخَةِ**’de bir dildir; ve **الصَّبِيخةُ** **سَبيخةِ القُطْنِ**’de bir dildir; ve **السينُ** onda daha yaygın ve daha çoktur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والخاء وما يثلثهما)
(صخد) الصاد والخاء والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في حَرٍّ وغيره. فالصَّيْخَد: شدّة الحَرّ. ويقال الصَّيخَد: عين الشَّمْس. واصطَخَدَ الحِرْباءُ: تَصَلَّى بحرِّ الشَّمْسِ. ويومٌ صَخَدان، على فَعَلان(1): شديد الحَرِّ. ويقال: صَخَد النهار يَصْخَد من شدّة الحرّ، وصَخِدَ يَصْخَد(2). والصَّخْرة الصَّيخود: الشَّديدة.‏
ومما يقارب هذا في باب الشِّدّة قولهم: صَخَد الصُّرَد، إِذا صاح صِياحاً شديداً. وكذلك صَخَد الرَّجُل.‏
(صخر) الصاد والخاء والراء كلمةٌ صحيحة، وهي الصَّخْرَة: الحَجَرةُ العظيمة. ويقال صَخْرَةٌ وصَخَرَة.‏
(صخب) الصاد والخاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على صوتٍ عالٍ. من ذلك الصَّخَب: الصَّوْتُ والجَلَبَة. وقال بعضُهم: رجلٌ صَخْبَانُ: كثير الصَّخْب. وماءٌ صَخِبُ الآذِيِّ(3)، إِذا كانَ له صوت.‏
(صخم) الصاد والخاء والميم كلمة. يقال: للمنتصب مُصْطَخِم.‏
(صخي) الصاد والخاء والياء كلمة، يقال: صَخِيَ الثَّوبُ يَصْخَى؛ وهو وَسَخٌ ودَرَنٌ، فهو صَخٍ. والاسم الصَّخَى.‏
---------------------
(1) كذا ضبطت الكلمتان في المجمل. وأجازوا إسكان الخاء عن ثعلب.‏
(2) في الأصل: "وصخد يصخِد يصخَد"، بضبط المضارع الأول بكسر الخاء والثاني بفتحها. وأرى فيه تحريفاً وتكراراً.‏
(3) في الأصل: "وما صخب الأذى".‏

ـ

##### Türkçe

(صاد, **الخاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**صخد**) **الصاد** ve **الخاء** ve **الدال**; sıcaklıkta ve başkasında bir şiddete delâlet eden sahih bir asıldır. Şu hâlde **الصَّيْخَد**: sıcağın şiddetidir. Ve denilir: **الصَّيخَد**: güneşin gözüdür. Ve **اصطَخَدَ** **الحِرْباءُ**: güneşin sıcağıyla kızardı. Ve bir gün **صَخَدان**; **فَعَلان** üzere(1): sıcağı şiddetli. Ve denilir: **صَخَد** gündüz, sıcağın şiddetinden **يَصْخَد**; ve **صَخِدَ** **يَصْخَد**(2). Ve **الصَّخْرة الصَّيخود**: şiddetli olan(dır).‏
Ve bunun şiddet babında yakını olan şeylerden, onların şu sözüdür: **صَخَد** **الصُّرَد**; şiddetli bir bağırışla bağırdığı zaman. Ve yine **صَخَد** adam.‏

(**صخر**) **الصاد** ve **الخاء** ve **الراء** sahih bir kelimedir; ve o, **الصَّخْرَة**dır: büyük taş. Ve denilir: **صَخْرَةٌ** ve **صَخَرَة**.‏

(**صخب**) **الصاد** ve **الخاء** ve **الباء**; yüksek bir sese delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: **الصَّخَب**: ses ve gürültü. Ve bazısı dedi: **رجلٌ صَخْبَانُ**: **الصَّخْب**ı çok olan. Ve **ماءٌ صَخِبُ الآذِيِّ**(3); kendisinin sesi olduğu zaman.‏

(**صخم**) **الصاد** ve **الخاء** ve **الميم** bir kelimedir. Denilir: dik duran kimseye **مُصْطَخِم**.‏

(**صخي**) **الصاد** ve **الخاء** ve **الياء** bir kelimedir; denilir: **صَخِيَ** elbise **يَصْخَى**; ve o, pislik ve kir(=pas)tir; şu hâlde o, **صَخٍ**dır. Ve isim **الصَّخَى**dır.‏

---------------------
(1) İki kelime **المجمل**’de böyle ضبط edildi. Ve **ثعلب**’den **الخاء**’ın sükûnunu câiz gördüler.‏
(2) Asılda: “**وصخد يصخِد يصخَد**”; birinci muzâri‘in **الخاء**’ı kesre ile, ikincisinin fetha ile ضبط edilmesiyle. Ve ben onda bir tahrif ve tekrar görüyorum.‏
(3) Asılda: “**وما صخب الأذى**”.‏

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص خ ب
في البيت صخب وهو اختلاط الأصوات وقد صخب فلان يصخب فهو صخب وصاخب‏.‏
وتقول‏:‏ ما هو صاحب إنما هو صاخب‏.‏
وهو صخاب في الأسواق‏.‏
واصطخبوا وتصاخبوا‏.‏
وسمعت اصطخاب الطير‏.‏
وصاخبه مصاخبةً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ واد صخب الآذيّ واصطخبت أمواجه‏.‏
قال‏:‏ مفعوعم صخب الآذي منبعق وعين صخبة إذا اصطفقت عند الجيشان‏.‏
وعود صخب الأوتار‏.‏

##### Türkçe

ص خ ب
Evde **صخب** vardır; o, seslerin karışmasıdır. Ve falan kimse **صخب** etti, **يصخب** eder; o hâlde o **صخب** ve **صاخب**tir.
Ve dersin ki: O **صاحب** değildir; ancak o **صاخب**tir.
Ve o, çarşılarda **صخاب**dır.
Ve **اصطخبوا** ve **تصاخبوا**.
Ve kuşun **اصطخاب**ını işittim.
Ve onunla **مصاخبةً** olarak **صاخبه**.
Mecazdan: **صخب** olan bir vadi; **الآذيّ**(nin) ve dalgaları **اصطخبت**.
Dedi ki: **مفعوعم**; **صخب** olan **الآذي**; **منبعق**; ve **صخبة** bir göz(e); **الجيشان** yanında çarpıştığı zaman **اصطفقت**.
Ve telleri **صخب** olan bir ud.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّخَبُ: الصِّـياحُ والجلَبة، وشدة الصوت  واختلاطُهُ. وفي حديث كعب في التوراة: محمدٌ عبدي ليس بفَظٍّ ولا غَلِـيظ، ولا صَخُوبٍ في الأَسواق؛ وفي رواية: ولا صَخَّاب. الصَّخَب والسَّخَب: الضَّجّة واختلاط الأَصوات للخِصام؛ وفَعُول وفَعّال: للمبالغة. وفي حديث خديجة: لا صَخَبَ فيه، ولا نَصَب. وفي حديث أُمِّ أَيمن: وهي تَصْخَب وتَذْمُر عليه. وقد صَخِب، بالكسر، يَصْخَب صخَباً. والسَّخَب: لغة فيه رَبَعِـيَّة قبيحة. ورجل صَخَّاب وصَخِبٌ وصَخُوبٌ وصَخْبانُ: شديد الصخَب كثيره، وجمع الصَّخْبان: صُخْبان عن كراع، والأُنثى صَخِـبَة وصَخّابة وصُخُبَّة وصَخُوب؛ قال: فَعَلَّكَ لوْ تُبَدِّلُنا صَخُوباً،  *  تَرُدُّ الأَمْرَدَ المخْتارَ كَهْلا وقول أُسامة الهذلي:
إِذا اضْطَرَبَ الـمُمَرُّ بجانِـبَيْها، *  تَرَنَّمُ قَيْلَةٌ صَخِبٌ طَروب(2) (2 قوله «قيلة» كذا بالنسخ التي بأيدينا باللام وفي شرح القاموس قينة بالنون وهو أَليق بقوله ترنم وبقول المصنف لا يعرف إلخ.) حمله على الشخص فذكَّر، إِذ لا يُعْرَف في الكلام: امرأَة فَعِلٌ، بلا هاء. واصْطَخَب: افتَعل، منه؛ قال الشاعر: إِنَّ الضّفادِعَ، في الغُدْرانِ، تَصْطَخِب
\<ص:522>
وفي حديث المنافقين: صخبٌ بالنهار أَي صيّاحون فيه ومتجادلون. وعين صَخْبَةٌ: مُصْطَفِقَة عند الجَيَشانِ. واصْطَخَب القوم وتَصاخَبُوا إِذا تصايحوا وتضاربوا. وماء صَخِبُ الآذِيِّ ومُصْطَخِـبُه إِذا تلاطمت أَمواجُه أَي له صوت؛ قال الشاعر: مُفْعَوْعِمٌ، صَخِبُ الآذِيِّ، مُنْبَعِق
واصْطِخابُ الطير: اختلاط أَصواتها. وحمار صَخِبُ الشوارِبِ: يُرَدِّدُ نُهاقَه في شواربه. والشوارِبُ: مجاري الماء في الـحَلْق؛ قال: صَخِبُ الشوارِبِ لا يَزال، كأَنه  *  عبْدٌ، لآلِ أَبي رَبيعةَ، مُسْبَعُ والصَّخْـبَة: العَطْفة.

##### Türkçe

**الصَّخَبُ**: bağırma ve gürültü; ve sesin şiddeti ve onun karışmasıdır. Ka‘b’ın Tevrat’taki hadîsinde: “Muhammed kulumdur; kaba ve katı değildir; ve çarşılarda **صَخُوبٍ** değildir”; bir rivayette: “ve **صَخَّاب** değildir.”

**الصَّخَب** ve **السَّخَب**: çekişme için gürültü ve seslerin karışmasıdır; ve **فَعُول** ve **فَعّال**: mübalağa içindir. Hadîs-i Hadîce’de: “Onda **صَخَبَ** yoktur ve **نَصَب** yoktur.” Ümmü Eymen hadîsinde: “ve o, ona karşı **تَصْخَب** eder ve **تَذْمُر** eder.” Ve **صَخِب** oldu, kesre ile; **يَصْخَب** **صخَباً**. Ve **السَّخَب**: onda bir dildir; çirkin bir **رَبَعِـيَّة**. Ve bir adam **صَخَّاب** ve **صَخِبٌ** ve **صَخُوبٌ** ve **صَخْبانُ**: **الصخَب**i şiddetli, onu çok olandır; ve **الصَّخْبان**’ın çoğulu: Kura‘’dan **صُخْبان**; dişisi **صَخِـبَة** ve **صَخّابة** ve **صُخُبَّة** ve **صَخُوب**; dedi ki:
فَعَلَّكَ لوْ تُبَدِّلُنا **صَخُوباً**،  *  تَرُدُّ الأَمْرَدَ المخْتارَ كَهْلا

Ve Üsâme el-Hüzelî’nin sözü:
إِذا اضْطَرَبَ الـمُمَرُّ بجانِـبَيْها، *  تَرَنَّمُ قَيْلَةٌ **صَخِبٌ** طَروب(2)

(2 Onun “**قيلة**” sözü: elimizdeki nüshalarda **اللام** ile böyledir; ve Kâmûs şerhinde **قينة** **النون** ile (gelmiştir) ve bu, onun “**ترنم**” sözüne ve musannifin “bilinmez” vb. sözüne daha uygundur.)

Onu şahıs üzerine حمل etti de müzekker yaptı; çünkü sözde bilinmez: **امرأَة فَعِلٌ**; **هاء**sız. Ve **اصْطَخَب**: **افتَعل** (babıdır), ondan; şair dedi ki:
إِنَّ الضّفادِعَ، في الغُدْرانِ، تَصْطَخِب

\<ص:522>
Münafıklar hadîsinde: “gündüz **صخبٌ**”; yani onda bağıranlar ve çekişenlerdir. Ve **عين صَخْبَةٌ**: coşma anında çarpışan (dalgalanan)dır. Ve **اصْطَخَب** kavim ve **تَصاخَبُوا**: birbirlerine bağırdıkları ve birbirleriyle dövüştükleri zaman. Ve **ماء صَخِبُ الآذِيِّ** ve onun **مُصْطَخِـبُه**: dalgaları birbirine çarpıştığı zaman; yani onun sesi vardır; şair dedi ki:
مُفْعَوْعِمٌ، **صَخِبُ الآذِيِّ**، مُنْبَعِق

Ve **اصْطِخابُ الطير**: seslerinin karışmasıdır. Ve **حمار صَخِبُ الشوارِبِ**: anırmasını bıyıklarında tekrar eder. Ve **الشوارِبُ**: boğazdaki su yollarıdır; dedi ki:
**صَخِبُ الشوارِبِ** لا يَزال، كأَنه  *  عبْدٌ، لآلِ أَبي رَبيعةَ، مُسْبَعُ

Ve **الصَّخْـبَة**: şefkattir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصخب محركة: الصياح والجبلة وشدة الصوت واختلاطه. ومنهم من قيده للخصام كالسخب، بالسين المهملة، وهي لغة ربعية قبيحة. وقد صخب كفرح يصخب صخبا فهو صخاب كشداد وصخب وصخوب كصبور وصخبان بالفتح. كل ذلك بمعنى شديد الصخب كثيرة. وفي حديث كعب في التوراة: محمد عبدي ليس بفظ ولا غليظ ولا صخوب في الأسواق وفي رواية: ولا صخاب. وفعول وفعال للمبالغة. وفي حديث خديجة: لا صخب فيه ولا نصب. وفي حديث أم أيمن: وهي تصخب وتذمر عليه. وجمع الأخير صخبان بالضم عن كراع. وهي أي الأنثى صخبة كفرحة وصخابة وصخبة كعتلة وصخوب. قال:
  فعلك لو تبدلنا صخـوبـا                      ترد الأمرد المختار كهلا وقول أسامة الهذلي:
  إذا اضطرب الممر بجانبيها                      ترنم قينة صخب طروب حمله على الشخص فذكر، إذ لا يعرف في الكلام امرأة فعل بلا هاء، كذا في لسان العرب. من المجاز: عين صخبة بسكون الخاء: مصطفقة عند الجيشان، محركة: الغليان وماء صخب الآذي كفرح ومصطخبه كذلك إذا تلاطمت أمواجه أي له صوت. قال:
  ... مفعوعم صخب الآذي منبعق والصخبة بفتح فسكون: العطفة أو خرزة تستعمل في الحب والبغض والمسافرة والصخب. يقال: اصطخب القوم وتصاخبوا إذا تصايحوا وتضاربوا. وفي حديث المنافقين: صخب بالنهار وخشب بالليل أي صياحون فيه متجادلون. واصطخاب الطير: اختلاط أصواتها. وحمار صخب الشوارب كفرح: يردد نهاقه بالضم في شواربه. والشوارب: مجاري الماء في الحلق. قال:
  صخب الشوارب لا يزال كأنه                      عبد لآل أبي ربيعة مسـبـع وفي الأساس، ومن المجاز: عود صخب الأوتار.

##### Türkçe

**الصخب** (harekeli): bağırma; yaratılış (tabiat); sesin şiddeti ve onun karışmasıdır. Onlardan kimi onu, **السخب** gibi—**السين** (ihmâl edilmiş) ile—çekişmeye kayıtlamıştır; o, çirkin dörtlü bir dildir. Ve (fiil olarak) **صخب** ( **فرح** vezninde) **يصخب** **صخبا**; o hâlde o, **صخاب** ( **شداد** gibi) ve **صخب** ve **صخوب** ( **صبور** gibi) ve **صخبان** (fetha ile)dır. Bütün bunlar “şiddetli **الصخب**; çok **الصخب**” mânâsınadır. Ka‘b’ın Tevrat’taki hadîsinde: “Muhammed kulumdur; kaba değil, katı değil, çarşılarda **صخوب** değildir.” Bir rivayette: “ve **صخاب** değildir.” **فعول** ve **فعال** mübalağa içindir. Hatice’nin hadîsinde: “Onda **صخب** yoktur ve **نصب** yoktur.” Ümmü Eymen’in hadîsinde: “ve o, ona karşı **تصخب** eder ve söylenir.” Sonuncunun cemi, Kurâ‘dan naklen, zamme ile **صخبان**dır. Ve o—yani dişi—**صخبة** ( **فرحة** gibi) ve **صخابة** ve **صخبة** ( **عتلة** gibi) ve **صخوب**tur. Dedi ki:
  “Senin fiilin—eğer biz **صخـوبـا** (hâline) değişseydik—seçilmiş tüysüz genci ihtiyara çevirirdi.” Usâme el-Hüzelî’nin sözü:
  “Eğer geçit onun yanlarında çalkalanırsa, **صخب** **طروب** bir câriye terennüm eder.” Onu şahsa hamletti de müzekker getirdi; zira sözde, **هاء**sız “**فعل**” (kalıbında) bir kadın bilinmez; Lisânü’l-‘Arab’da böyle(ce)dir.

Mecazdan: **عين صخبة**—**الخاء** sükûn ile—ordular (topluluklar) yanında şakırdayandır; harekeli (okunuşla): kaynama. Ve **ماء صخب الآذي** ( **فرح** gibi) ve onun **مصطخبه**si de böyledir; dalgaları çarpıştığı zaman; yani onun bir sesi vardır. Dedi ki:
  “… **مفعوعم**; **صخب الآذي**; fışkıran.” Ve **الصخبة** (fetha sonra sükûn ile): sevgi ve buğzda, yolculukta ve **الصخب**da kullanılan bir bağ (muska) yahut bir boncuktur. Denir ki: **اصطخب** kavim ve **تصاخبوا**; bağrıştıkları ve dövüştükleri zaman. Münafıkların hadîsinde: “Gündüz **صخب**, gece **خشب**”; yani onda bağıranlar, çekişenlerdir. Ve kuşun **اصطخاب**ı: seslerinin karışmasıdır. Ve **حمار صخب الشوارب** ( **فرح** gibi): anırmasını, zamme ile, **شوارب**inde tekrarlar. **الشوارب**: boğazdaki su yollarıdır. Dedi ki:
  “**صخب الشوارب**; durmadan sanki **آل أبي ربيعة**’ye ait yırtıcı bir köle gibidir.” Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **عود صخب الأوتار**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَخِبَ
1 صَخِبَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. صَخَبَ , (A, Msb, K,) inf. n. صَخَبٌ, (S, * A, * Msb, K, * TA,) of which سَخَبٌ is a syn., of the dial. of Rabee'ah, but [said to be] a bad word, (TA,) He clamoured; or raised a loud, or vehement, cry, (S, K, TA,) or a confusion, or mixture, of cries or shouts or noises; (S, A, TA;) accord. to some, in altercation, or contention: (TA:) or he raised much clamour, and confusion of cries or shouts or noises. (Msb.)

صاخبهُ
3 صاخبهُ ذ , (A, MA,) inf. n. مُصَاخَبَةٌ, (A,) [He raised a clamour, or confused noise, with him;] he spoke with him with a loud voice or noise or clamour: he clamoured with, or at, or against, him, with anger. (MA.)

6 تَصَاْخَبَ see the next paragraph.

اصطخبوا
8 اصطخبوا ذ (S, * A, TA) and ↓ تصاخبو (A, K, TA) They clamoured; or raised loud, or vehement, cries, or clamours, [or confused noises,] and beat one another, or contended together in beating or in fight. (K, TA.) A poet says,
اـِنَّ الضَّفَادِعَ فِى الغُدْرَانِ تَصْطَخِبُ
[Verily the frogs make a loud and confused croaking in the pools of water left by the torrents]. (S.) And one says, سَمِعْتُ اصْطِخَابَ الطَّيْرِ (A, K *) i. e. [I heard] the confused cries, or voices, of the birds. (K. [See also صَخَبٌ.]) ― -b2- And [hence,] اِصْطَخَبَتْ أَمْوَاجُ الوَادِى (tropical:) [The waves of the valley, or torrent-bed, flowing with water, dashed together, making a loud and confused sound]. (A.)

صَخَبٌ
صَخَبٌ ذ inf. n. of 1: (Msb, TA:) [used as a simple subst., its pl. is أَصْخَابٌ:] one says, سَمِعْتُ أَصْخَابَ الطَّيْرِ I heard the [confused] cries, or voices, of the birds. (Msb. [See also 8.])

صَخِبٌ
صَخِبٌ ذ (A, Msb, K) and ↓ صَخَّابٌ (S, A, Msb, K) and ↓ صَخْبَانُ (S, Msb, K) and ↓ صَخُوبٌ (K) and ↓ صَاخِبٌ (A, Msb) are epithets from صَخِبَ; (S, A, Msb, K;) all except the last signifying One who clamours, or raises confused cries or shouts or noises, vehemently, or much; (TA;) [the last having a similar, but not intensive, signification, i. e. clamouring, &c.:] and the first, though masc., is applied by the poet Usلmeh ElHudhalee to a female singer considered as a person (شَخْص [and meaning in this instance loud of voice]); for an epithet of the measure فَعِلٌ applied to a woman (اِمْرَأَةٌ) is not known in the language: (L, TA:) the [proper] fem. epithet is صَخِبَةٌ and ↓ صَخَّابَةٌ (K) and ↓ صَخْبَى (Msb) and ↓ صَخُوبٌ (K, TA, in the CK [erroneously] صَخُوبَةٌ) and ↓ صُخُبَّةٌ: (K:) the pl. of صَخْبَانُ is ↓ صُخْبَانٌ; (Kr, K;) [and the pl. of صَخُوبٌ is ↓ صُخُبٌ, like صُبُرٌ pl. of صَبُورٌ:] the hypocrites are described in a trad. as صُخُبٌ بِالنَّهَارِ خُشُبٌ بِاللَّيْلِ [expl. voce خَشَبٌ], meaning clamorous and contentious. (TA.) ― -b2- [Hence,] حِمَارٌ صَخِبُ الشَّوَارِبِ An ass that makes his braying to reciprocate [loudly] in the ducts of his throat; (K;) that brays vehemently. (S in art. شرب, q. v.) ― -b3- And عُودٌ صَخِبُ الأَوْتَارِ (tropical:) [A lute of which the chords send forth loud sounds]. (A, TA.) ― -b4- And مَآءٌ صَخِبُ الآذِىِّ (S, A, * K) and الآذِىِّ ↓ مُصْطَخِبُ (K) (tropical:) Water of which the waves send forth a [loud] sound, (S, TA,) or are agitated, (K,) or dash together. (TA.) See also what next follows.

عَيْنٌ صَخْبَةٌ
عَيْنٌ صَخْبَةٌ ذ , (K, TA,) with the خ quiescent, (TA,) or ↓ صَخِبَةٌ, (so in a copy of the A,) (tropical:) A spring, or fountain, that is agitated [app. so as to make a confused sound] in estuating. (A, K, TA.) -A2- And صَخْبَةٌ signifies also The [kind of bead (خَرَزَة), used for captivating, or fascinating, called] عَطْفَة: (TA:) or a bead (خَرَزَة) used [as a charm] in [cases of] love and hatred. (K, TA.)

صَخْبَانُ
صَخْبَانُ ذ ; and its fem. صَخْبَى; and pl. صُخْبَانٌ: see صَخِبٌ.

صُخُبَّةٌ
صُخُبَّةٌ ذ : see صَخِبٌ.

صَخُوبٌ
صَخُوبٌ ذ ; and its pl. صُخُبٌ: see صَخِبٌ, in three places.

صَخَّابٌ
صَخَّابٌ ذ , and its fem., with ة: see صَخِبٌ.

صَاخِبٌ
صَاخِبٌ ذ : see صَخِبٌ.

مُصْطَخِبٌ
مُصْطَخِبٌ ذ : see صَخِبٌ.

##### Türkçe

**صَخِبَ**
1 **صَخِبَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **صَخَبَ** , (A, Msb, K,) mastarı **صَخَبٌ**, (S, * A, * Msb, K, * TA,) bunun eşanlamlısı **سَخَبٌ**dur; Rabî‘ah lehçesindendir; fakat [denildiğine göre] kötü bir kelimedir, (TA,) Bağırdı; yahut yüksek, yahut şiddetli bir çığlık yükseltti, (S, K, TA,) yahut çığlıkların veya bağırışların veya gürültülerin bir kargaşası, yahut karışımı; (S, A, TA;) bazılarına göre, ağız kavgasında yahut çekişmede: (TA:) yahut çokça bağırış ve çığlıkların veya bağırışların veya gürültülerin kargaşasını yükseltti. (Msb.)

**صاخبهُ**
3 **صاخبهُ** ذ , (A, MA,) mastarı **مُصَاخَبَةٌ**, (A,) Onunla bir kargaşa yahut karışık bir gürültü yükseltti; onunla yüksek bir sesle yahut gürültüyle yahut bağırışla konuştu: öfkeyle onunla birlikte, yahut ona karşı, yahut ona aleyhine bağırdı. (MA.)

6 **تَصَاْخَبَ** bir sonraki paragrafa bak.

**اصطخبوا**
8 **اصطخبوا** ذ (S, * A, TA) ve ↓ **تصاخبو** (A, K, TA) Bağırdılar; yahut yüksek, yahut şiddetli çığlıklar, yahut bağırışlar [yahut karışık gürültüler] yükselttiler; ve birbirlerini dövdüler, yahut dövüşte yahut kavgada birlikte çekiştiler. (K, TA.) Bir şair der ki,
اـِنَّ الضَّفَادِعَ فِى الغُدْرَانِ تَصْطَخِبُ
[Şüphesiz kurbağalar, sellerin bıraktığı su birikintilerinde yüksek ve karışık bir vıraklama çıkarır]. (S.) Ve denir ki, **سَمِعْتُ اصْطِخَابَ الطَّيْرِ** (A, K *) yani [ben işittim] kuşların karışık çığlıklarını, yahut seslerini. (K. [Ayrıca **صَخَبٌ**’a da bak.]) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **اِصْطَخَبَتْ أَمْوَاجُ الوَادِى** (mecaz:) [Vâdînin, yahut sel yatağının, suyla akan dalgaları birbirine çarpıştı; yüksek ve karışık bir ses çıkararak]. (A.)

**صَخَبٌ**
**صَخَبٌ** ذ 1’in mastarıdır: (Msb, TA:) [basit bir isim olarak kullanılır; çoğulu **أَصْخَابٌ**dur:] denir ki, **سَمِعْتُ أَصْخَابَ الطَّيْرِ** Kuşların [karışık] çığlıklarını, yahut seslerini işittim. (Msb. [Ayrıca 8’e de bak.])

**صَخِبٌ**
**صَخِبٌ** ذ (A, Msb, K) ve ↓ **صَخَّابٌ** (S, A, Msb, K) ve ↓ **صَخْبَانُ** (S, Msb, K) ve ↓ **صَخُوبٌ** (K) ve ↓ **صَاخِبٌ** (A, Msb) **صَخِبَ**’den sıfatlardır; (S, A, Msb, K;) sonuncusu hariç hepsi, şiddetle yahut çokça bağıran, yahut karışık çığlıklar veya bağırışlar veya gürültüler yükselten kimse demektir; (TA;) [sonuncunun buna benzer, fakat mübalağasız bir anlamı vardır, yani bağıran vb.:] ve birincisi, müzekker olduğu hâlde, şair Usâmeh El-Huzelî tarafından bir kadın şarkıcıya, bir kişi ( **شَخْص** [ve bu örnekte “sesi yüksek” anlamında]) sayılarak uygulanmıştır; zira ölçüsü **فَعِلٌ** olan bir sıfatın bir kadına (**اِمْرَأَةٌ**) uygulanması dilde bilinmez: (L, TA:) [asıl] müennes sıfat **صَخِبَةٌ** ve ↓ **صَخَّابَةٌ** (K) ve ↓ **صَخْبَى** (Msb) ve ↓ **صَخُوبٌ** (K, TA, CK’de [yanlış olarak] **صَخُوبَةٌ**) ve ↓ **صُخُبَّةٌ**’dir: (K:) **صَخْبَانُ**’un çoğulu ↓ **صُخْبَانٌ**’dır; (Kr, K;) [ve **صَخُوبٌ**’un çoğulu ↓ **صُخُبٌ**’dur; tıpkı **صُبُرٌ**’un **صَبُورٌ**’un çoğulu olması gibi:] münafıklar bir rivayette **صُخُبٌ بِالنَّهَارِ خُشُبٌ بِاللَّيْلِ** diye vasfedilmiştir [**خَشَبٌ** maddesinde açıklanmıştır]; anlamı, gürültücü ve çekişmeci olmalarıdır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حِمَارٌ صَخِبُ الشَّوَارِبِ** Boğazının kanallarında anırmasının [yüksekçe] karşılık bulmasını sağlayan bir eşek; (K;) şiddetle anıran. (S, **شرب** maddesinde, bkz.) ― -b3- Ve **عُودٌ صَخِبُ الأَوْتَارِ** (mecaz:) [telleri yüksek sesler çıkaran bir ud]. (A, TA.) ― -b4- Ve **مَآءٌ صَخِبُ الآذِىِّ** (S, A, * K) ve الآذِىِّ ↓ **مُصْطَخِبُ** (K) (mecaz:) dalgaları [yüksek] bir ses çıkaran su, (S, TA,) yahut dalgaları çalkalanan, (K,) yahut birbirine çarpışan. (TA.) Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.

**عَيْنٌ صَخْبَةٌ**
**عَيْنٌ صَخْبَةٌ** ذ , (K, TA,) **خ** sâkin olarak, (TA,) yahut ↓ **صَخِبَةٌ**, (A’nın bir nüshasında böyle,) (mecaz:) kabarırken çalkalanan [görünüşe göre karışık bir ses çıkaracak şekilde] bir pınar, yahut kaynak. (A, K, TA.) -A2- Ve **صَخْبَةٌ** ayrıca şunu da ifade eder: [kendisiyle gönül çelmek yahut büyülemek için kullanılan,] **عَطْفَة** denilen boncuk türü ( **خَرَزَة** ): (TA:) yahut sevgi ve nefret [hâllerinde] kullanılan bir boncuk ( **خَرَزَة** ). (K, TA.)

**صَخْبَانُ**
**صَخْبَانُ** ذ ; ve onun müennesi **صَخْبَى**; ve çoğulu **صُخْبَانٌ**: **صَخِبٌ**’e bak.

**صُخُبَّةٌ**
**صُخُبَّةٌ** ذ : **صَخِبٌ**’e bak.

**صَخُوبٌ**
**صَخُوبٌ** ذ ; ve onun çoğulu **صُخُبٌ**: üç yerde **صَخِبٌ**’e bak.

**صَخَّابٌ**
**صَخَّابٌ** ذ , ve onun müennesi, ة ile: **صَخِبٌ**’e bak.

**صَاخِبٌ**
**صَاخِبٌ** ذ : **صَخِبٌ**’e bak.

**مُصْطَخِبٌ**
**مُصْطَخِبٌ** ذ : **صَخِبٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَخِبَ
صَخِبَ A ( n. ac. صَخَب 4 ),
a.  Shouted, clamoured, made an uproar.

صَاْخَبَ
صَاْخَبَ III ,
a.  see I .

تَصَاْخَبَ
تَصَاْخَبَ VI ,  اِصْتَخَبَ VIII ( T ),
a.  see I .

صَخَب
صَخَب 4 ,
a.  Clamour, noise, uproar. - صَخِب 5 ,  صَخُوْب 26 ,  صَخَّاْب 28 ,  صَخْبَاْنُ 33 , ( pl. صُخُب 10 ,  صُخْبَاْن 35 ), Clamorous, noisy, uproarious.

##### Türkçe

صَخِبَ
**صَخِبَ** A (n. ac. **صَخَب** 4),
a. Bağırdı, gürültü kopardı, bir kargaşa çıkardı.

صَاْخَبَ
**صَاْخَبَ** III,
a. I’e bak.

تَصَاْخَبَ
**تَصَاْخَبَ** VI, **اِصْتَخَبَ** VIII (T),
a. I’e bak.

صَخَب
**صَخَب** 4,
a. Gürültü, ses, kargaşa. - **صَخِب** 5, **صَخُوْب** 26, **صَخَّاْب** 28, **صَخْبَاْنُ** 33, (pl. **صُخُب** 10, **صُخْبَاْن** 35), Gürültücü, gürültülü, kargaşalı.
