# صخد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AE%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صخد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: صخد

خ ص د
صخد ، دخص
استعمل من وجوهها : صخد ، دخَص .
صخد : قال الليث : الصَّخْذُ صوت الْهَام
والصُّرَدِ تقولُ : صَخَدَ الْهَامُ يَصْخَدُ صَخْداً
وَصَخِيداً ، وأنشد :
وَصَاحَ مِنَ الأفْرَاطِ هَامٌ صَوَاخِدُ
والصَّيْخَدُ : عَيْنُ الشمس _ سُمِّي به لشدة
حَرِّها ، وأنشد :
وَقْدَ الْهَجِير إِذَا اسْتَذَابَ الصَّيْخَدُ
ويقال للحِرْباء : اصْطَخَدَ _ إذا تَصَلَّى بحَرِّ
الشمس ، واستقبلها .
قال : والصَّيْخُود : الصَّخْرة المَلْساء الصُّلبة
لا تُحَرَّكُ من مكانها ، ولا يَعْمَل فيها
الحديد ، وأنشد :
حَمْرَاءُ مَثْلُ الصَّخْرَةِ الصَّيْخُودِ
وهو الصَّلُودُ .
وحرُّ صاخدٌ : شديد .
ويقال : أَصْخَدْنا _ كما تقول : أظهرنا .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ : يومٌ صَيْخُودٌ :
شديد الحَرِّ .
وكذلك قال الأصمعي والفرَّاء .
وقد صَهَدَهُمُ الْحَرُّ وصَخَدَهُمْ .
شَمِرٌ : _ عن ابن شميل _ : الصَّيْخُودُ :
الصَّخْرَةُ العظيمة التي لا يَرْفَعُها شيء
ولا يأخذ فيها مِنْقَارٌ ولا شيء .
وقال ذو الرُّمَّة :
يَتْبَعْنَ مِثلَ الصَّخْرَةِ الصَّيْخُودِ
وقال شَمِر : قيل : صَخْرَةٌ صَيخُودٌ وهي
الصُّعلبة التي يَشْتَدُّ حرُّها _ إذا حَمِيَتْ
عليها الشمس .
وقال غيره : صَخَدَ فلانٌ إلى فلان يَصْخَدُ
إليه صُخُوداً _ إذا استمع منه ، ومال إليه
فهو صاخِدٌ .
وقال الهُذَلِيُّ :
هَلاَّ عَلِمتَ أَبَا إياسٍ مَشْهَدِي
أَيَّامَ أنْتَ إلى المَوَالي تَصْخَدُ
ويقال : أتيتُه في صَخَدان الحَرِّ وصَخْدانِهِ
_ أي : في شِدَّته .
دخص : قال الليث : الدَّخُوصُ : نعْتٌ للجارية
التَّارَّةِ .
قلت : وهذا حَرْفٌ غريبٌ ، لا أحفظه لغير
الليث :

### Türkçe

خ ص د
**صخد** , **دخص**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **صخد** , **دخَص** .

**صخد** : Leys dedi: **الصَّخْذُ** **الْهَام**’ın
ve **الصُّرَد**’in sesidir; dersin ki: **صَخَدَ الْهَامُ يَصْخَدُ صَخْداً**
ve **صَخِيداً** , ve inşad etti:
“وَصَاحَ مِنَ الأفْرَاطِ هَامٌ صَوَاخِدُ”

Ve **الصَّيْخَدُ** : güneşin gözü; onunla adlandırıldı, şiddetinden dolayı
sıcağının, ve inşad etti:
“وَقْدَ الْهَجِير إِذَا اسْتَذَابَ الصَّيْخَدُ”

Ve keler için denir: **اصْطَخَدَ** _ güneşin sıcağıyla namaz kılar gibi durduğu zaman,
ve ona yöneldi.

Dedi: ve **الصَّيْخُود** : pürüzsüz, katı kaya;
yerinden oynatılmaz, onda
demir işlemez, ve inşad etti:
“حَمْرَاءُ مَثْلُ الصَّخْرَةِ الصَّيْخُودِ”
Ve o, **الصَّلُود**’dur.

Ve **حرٌّ صاخدٌ** : şiddetli.

Ve denir: **أَصْخَدْنا** _ dediğin gibi: **أظهرنا** .

Ebû Ubeyd _ Ebû Amr’dan _ : **يومٌ صَيْخُودٌ** :
sıcağı şiddetli.

Ve böylece Asmaî ve Ferrâ dedi.

Ve onları sıcak bastı: **صَهَدَهُمُ الْحَرُّ** ve **صَخَدَهُمْ** .

Şemir: _ İbn Şümeyl’den _ : **الصَّيْخُودُ** :
hiçbir şeyin kaldıramadığı büyük kaya;
onda ne **مِنْقَارٌ** ne de bir şey iz alır.

Ve Zü’r-Rumme dedi:
“يَتْبَعْنَ مِثلَ الصَّخْرَةِ الصَّيْخُودِ”

Ve Şemir dedi: denildi ki: **صَخْرَةٌ صَيخُودٌ** ve o,
güneş onun üzerine kızdığı zaman
sıcağı şiddetlenen **الصُّعلبة**’dir.

Ve başkası dedi: **صَخَدَ** falan, falana doğru **يَصْخَدُ**
ona **صُخُوداً** _ ondan dinlediği zaman, ve ona meylettiği zaman;
o halde o, **صاخِدٌ**’dir.

Ve Hüzeli dedi:
“هَلاَّ عَلِمتَ أَبَا إياسٍ مَشْهَدِي
أَيَّامَ أنْتَ إلى المَوَالي تَصْخَدُ”

Ve denir: ona, sıcağın **صَخَدان**’ında ve onun **صَخْدان**’ında geldim
_ yani: onun şiddetinde.

**دخص** : Leys dedi: **الدَّخُوصُ** : cariye için bir niteleme,
**التَّارَّةِ** .

Dedim: ve bu, garip bir harftir; onu, Leys’ten başkası için
ezberlemiyorum:
