# صخم (ص-خ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AE%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - خ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اصطخمت فأنا مصطخم إذا انتصبت قائماً والمصطخم: المنتصب القائم

##### Türkçe

**اصطخمت**: Ben **مصطخم**’ım; (bu,) dikilip ayakta doğrulduğun zaman (söylenir).
**المصطخم**: dikilip ayakta duran.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ص م
خصم ، خمص ، مصخ ، صمخ ، صخم : مستعملة .
خصم : قال الليث : الْخَصْمُ واحدٌ وجميعٌ ،
قال الله جلّ وعزّ : ( وهل أَتَكَ نَبَؤُا
الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ ( [ ص : 21 ]
فجعله جَمْعاً لأنه سُمِّيَ بالمصْدَر ،
وخَصِيمُك : الذي يخَاصِمُك وجمعُه
خُصمَاءُ .
ويُجْمَعُ الْخَصْمُ خُصُوماً .
والْخُصُومَة : الأسمُ من التَّخَاصُمِ
والاخْتِصَامِ .
يقال : اخْتَصَمَ القوْمُ وتخَاصَموا ، وخَاصَمَ
فلانٌ فلاناً _ مخاصمةً وخِصَاماً .
قال : والْخُصْمُ : طرَفُ الرّاوية الَّذِي بحيَال
العَزْلاءِ في مؤخَّرِها .
قال : وطرَفُها الأعلى هو العُصْمُ ، وهي
الأَعْصَامُ التي عند الكُلْيَة وهي من كلِّ
شيء .
قلتُ : خُصْمُ كل شيء : ناحيَتُه وطرفُه من
المزادةِ والفِراش وغيرهما .
وأَمَّا عُصْمُ الرَّوايا فهي الْحِبَال التي تُنْشَبُ
في عُرَاها وتُشَدُّ بها على ظهْر البعير
واحدُها عِصَامٌ ، وقد أَعْصَمْتُ المَزَادَةَ _ إذا
شَدَدْتُها بالعِصَامَين .
وقيل لِلخَصْمَينِ : خَصْمَانِ ، لأخذِ كلِّ
واحدٍ منهما في شِقٌّ من الحِجَاج
والدَّعْوَى .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( مَا فَعَلَتِ
الدَّنَانيرُ التيُ أَنْسِيتُها في خُصْمِ الْفِرَاشِ
فَبِتُّ وَلَمْ أَقْسِمْها ) ( ؟ .
وخصومُ السَّحَابةِ : جوانبُها .
قال الأخطَلُ يذكر سحاباً :
إذَا طَعَنَتْ فِيهِ الجَنُوبُ تَحَامَلَتْ
بِأَعْجَازَ جَرَّارٍ تَدَاعَى خُصُومُها
أي : تجاوَبَ جَوَانبُها بالرَّعْد .
وقال أبو زيد : أَخصَمْتُ فلاناً _ إذا لقَّنْتَه
حُجَّتَه على خَصْمِه ، وخَصمْتُ فلاناً : غَلَبْتَهُ
فيما خَاصَمْتَهُ فيه .
وَطعنُ الْجَنُوب فيه : سَوْقُها إياه .
والجرّار : الثقيلُ ذو الماء .
وتحاملتْ بأَعْجازِه : دَفعتْ أَوَاخِرَه .
وخُصُومُها _ أي : جوانبها .
ويقال : هو خَصْمي ، وهؤلاء خَصمِي .
خمص : قال الليث : الخَمْصُ : خَماصَةُ البطْنِ
وهو دِقَّةُ خِلْقتِه .
والخَمْصُ : الْخَمَصَةُ أيضاً ، وهو خَلاَءُ
البطن من الطَّعام جوعاً .
وامرأةٌ خَمِيصَة البَطن خُمصَانَةٌ ، وهُنَّ
خُمْصَانَاتٌ .
وفلانٌ خَمِيصُ البطْن من أموال الناس :
عَفِيفٌ عنها .
والجميعُ : خِمَاصُ البُطون .
وفي الحديث : ) ( خِمَاصُ البُطُونِ خِفَافُ
الظُّهُورِ ) ( .
وفي حديث آخر _ في الطَّيْر _ : ) ( تَغْدُو
خِمَاصاً وَتَرُوحُ بِطَاناً ) ( .
أراد أنها تَغْدُو جياعاً وتروحُ شِباعاً .
قال : والْخَمِيصَةُ : بَرْنَكَانٌ أَسْودُ مُعْلَمٌ من
المِرْعِزَّى والصوفِ ونحوِه
وقال أبو عبيد : الخميصةُ كساءٌ أسودُ مربَّعٌ
له عَلَمان .
وأنشد قولَ الأعْشى يصف امرأة :
إذا جُرِّدَتْ يوْماً حَسِبْتَ خَمِيصَةً
عَلَيْهَا وَجِرْيَالَ النَّضِيرِ الدُّلاَمِصَا
أراد شَعْرَها الأسودَ ، شبَّهه بالْخَمِيصَةِ ،
وشبَّه لون بَشَرتها بالذهب .
و ) ( النضيرُ ) ( : الذهبُ ، و ) ( الدُّلامِصُ ) ( :
البرّاق .
وقال الليث : ) ( الأخْمَصُ خَصْرُ الْقَدَم ،
والْخَمْصَةُ : بطنٌ من الأرض صغيرٌ ، ليِّنُ
المَوْطِىء . والتَّخَامُصُ : التَّجَافي عن
الشيء .
قال الشَّمَّاخُ :
تَخَامَصُ عَنْ بُرْدِ الْوِشَاحِ إِذَا مَشَتْ
تَخَامُصَ حَافِي الْخَيْلِ في الأَمْعَزِ الْوَجِى
ويقال للرجلُ : تخامصْ للرَّجُل عن حقِّه ،
وتجافَ له عن حقه _ أي : أَعْطِهِ .
وتخَامَصَ الليلُ تخامُصاً _ إذا رَقَّتْ ظُلمته
عند وقت السَّحَر .
وقال الْفَرَزْدَقُ :
فمَا زُلْتُ حَتَّى صَعّدَتنِي حِبَالُها
إليْهاَ وليْلي قَدْ تَخَامَصَ آخرُهْ
أبو زيد : انْحَمَصَ الْجُرْحُ وانخَمَصَ _ إذا
سكنَ ورمُه _ بالحاء والخاء .
وقال أبو العبَّاس : سأَلتُ ابنَ الأعرابي
عن قول عليٍّ رضي الله عنه : ) ( كَانَ رَسُولُ الله ( صلى الله عليه وسلم )
خُمْصَانَ الأَخْمَصَيْنِ ) ( ، فقال : إذا كان
خَمَصُ الأخْمصِ بقَدْرٍ لم يرتفع جدّاً ، ولم
يَسْتو أَسْفَلُ القَدم جِدّاً فهو أحسنُ
ما يكون ، وإذا استوَى أو ارتفعَ جِدّاً فهو ذمٌّ .
صمخ : قال الليث : الصِّمَاخُ : خَرْقُ الأُذُنِ
إلى الدِّمَاغِ ، وَالسِّمَاخُ لُغَةٌ فيه ، والصَّادُ
تَمِيميَّةٌ .
ويقال : صَمَخَ الصَّوْتُ صِمَاخَ فلان
وصَمَخْتُ فلاناً _ إذا عَقَرْتَ صِماخ أُذُنه ،
بِعُودٍ أو غَيْرِه .
ويقال للْعَطْشان : إنه لَصَادِي الصِّمَاخ .
ويقال ضرب الله على صِمَاخ فُلان _ إذا
أَنَامَهُ .
وفي حديث أبي ذَرٍّ : ) ( فَضَرَبَ الله عَلَى
أَصمِخَتِنَا فَمَا انْتَهيْنَا حَتَّى أَضْحَيْنَا ) ( .
وهو كقول الله جلّ وعزّ : ( فَضَرَبْنَا عَلَى
ءَاذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ ( [ الكهف : 11 ] ،
ومعناه : أَنمْنَاهُمْ .
وقال أبو زيد : كلُّ ضَرْبَةٍ أَثَّرَتْ في الوجه
فهي صَمْخٌ .
ابن السكِّيت : صَمَخْتُ عَيْنَهُ صَمْخاً وهو
ضَرْبُكَ الْعَيْنَ بِجمع يدك _ ذَكَرَه بعَقِبِ
قولِكَ : صَمَخْتُ صِمَاخَهُ .
مصخ : قال الليث : الْمَصْخُ : اجْتذَابُكَ الشيءَ
عن جوف شيء آخَرَ .
قال : وَضَرْبٌ من الثُّمَام لا وَرَقَ له إنَّما
هي أنَابِيبُ مُرَكَّبٌ بَعْضُهَا في بعض كُلُّ
أُنْبُوبَةٍ منها أُمْصُوخَةٌ ، إذَا اجتذَبْتَها خَرَجَتْ
من جَوْف أخرى ، كأنها عِفَاصٌ أُخْرِجَ من
الْمُكْحُلَةِ .
واجْتِذَابُهُ : الْمَصْخُ والامِّصَاخُ .
قلتُ : وقد رأيتُ في البادية نَبْتاً يقال له :
الْمُصَّاخُ والثُّدَّاءُ ، له قُشُور بعضها فوق
بعض ، كلما قَشَرْتَ منه أُمْصُوخَةً ظهَرَتْ
أخرى ، وقُشُورُهُ ثَقُوبٌ جيِّدٌ .
وأهلُ ) ( هَرَاةَ ) ( يُسَمُّونَهُ : دَلِيزَاذَ .
وقال الليث : الْمَصُوخَةُ من الغَنَمِ : ما كان
ضَرْعُها مُسْتَرْخِيَ الأصْل _ كأنما امْتُصِخَتْ
ضَرَّتُها ، فامّصَخَتْ عن الْبَطْنِ _ أي :
انْفَصَلَتْ .
صخم : أبو عبيد _ عن أبي عمرٍ و _ :
الْمُصْلخِمُّ : الْمُنْتَصِبُ القائم - بتشديد
الميم .
قال : والْمُصْطَخِمُ : في معناه ، غير أَنَّه
مُخَفَّفُ الميم .
قلتُ : والْمُصْطَخِمُ مُفْتَعِلٌ مِنْ صَخمَ ، وهو
ثُلاَثِيٌّ ، ولم أجد ل ) ( صَخَمَ ) ( ذكْراً في
كلام العرب .

##### Türkçe

خ ص م
**خصم** , **خمص** , **مصخ** , **صمخ** , **صخم** : kullanımdadır.
**خصم** : Leys dedi: **الْخَصْمُ** tekil de çoğul da (kullanılır),
Allah azze ve celle dedi: “(Ve sana **الْخَصْمِ**’in haberi geldi mi; hani mihrabı aşıp çıkmışlardı)” [ص: 21]
onu çoğul kıldı; çünkü masdar ile adlandırıldı,
ve **خَصِيمُك**: seninle çekişen kimsedir; onun çoğulu
**خُصمَاءُ**’dur.
Ve **الْخَصْمُ** **خُصُوماً** olarak çoğul yapılır.
Ve **الْخُصُومَة**: **التَّخَاصُمِ** ve **الاخْتِصَامِ**’dan (türetilmiş) isimdir.
Denir ki: kavim **اخْتَصَمَ** ve **تخَاصَموا**; ve falan falanla **خَاصَمَ** — **مخاصمةً** ve **خِصَاماً** (olarak).
Dedi: ve **الْخُصْمُ**: kırbanın, arka tarafında **العَزْلاءِ**’nın hizasında bulunan ucudur.
Dedi: ve onun üst ucu **العُصْمُ**’dur; o, böbrek yanında bulunan **الأَعْصَامُ**’dır; ve her şeyden (olan)dır.
Ben dedim: her şeyin **خُصْمُ**’u: kırbadan, döşekten ve başkalarından onun yanı ve ucudur.
Ama kırbaların **عُصْمُ**’u, halkalarına takılan ve onunla devenin sırtı üzerine bağlanan iplerdir; onun teki **عِصَامٌ**’dır; ve ben kırbayı **أَعْصَمْتُ** — onu iki **عِصَامَين** ile bağladığım zaman.
Ve iki hasma **خَصْمَانِ** denildi; her birinin, çekişme ve dava(nın) bir tarafında yer alması sebebiyle.
Ve Nebi’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “Döşeğin **خُصْمِ**’ünde unuttuğum dinarlar ne yaptı da ben geceleyip onları taksim etmedim?”.
Ve bulutun **خصومُ**’u: onun yanlarıdır.
Ahtal, bir bulutu anarak dedi:
Eğer onda güney (rüzgârı) mızrakladıysa, yüklendi
Su yüklü ağır birinin artlarıyla; onun **خُصُومُها**’sı çağrıştı
Yani: yanları gök gürültüsüyle birbirine cevap verdi.
Ebu Zeyd dedi: falanı **أَخصَمْتُ** — ona, hasmına karşı hüccetini telkin ettiğim zaman; ve falanı **خَصمْتُ**: onunla çekiştiğim şeyde ona galip geldim.
Ve güneyin onda mızraklaması: onu sevk etmesidir.
Ve **الجرّار**: su sahibi ağır olandır.
Ve onun artlarıyla yüklendi: onun sonlarını itti.
Ve onun **خُصُومُها**’sı — yani: yanları.
Ve denir: o benim **خَصْمي**’mdir; ve bunlar benim **خَصمِي**’mdir.

**خمص** : Leys dedi: **الخَمْصُ**: karnın çöküklüğüdür; o, yaratılışının inceliğidir.
Ve **الخَمْصُ**: **الْخَمَصَةُ** da; o, açlıktan karnın yemekten boş olmasıdır.
Ve karınlı (karnı) çökük bir kadın: **خَمِيصَة** **خُمصَانَةٌ**; ve onlar **خُمْصَانَاتٌ**’tır.
Ve falan, insanların mallarından karın çöküğü (olan): onlardan iffetlidir.
Ve hepsi: **خِمَاصُ البُطون**.
Hadiste: “**خِمَاصُ البُطُونِ** **خِفَافُ الظُّهُورِ**”.
Ve başka bir hadiste — kuş hakkında —: “**تَغْدُو خِمَاصاً وَتَرُوحُ بِطَاناً**”.
Muradı: sabahleyin aç gider, akşamleyin tok döner.
Dedi: ve **الْخَمِيصَةُ**: **بَرْنَكَانٌ**; keçi kılından, yünden ve benzerinden siyah, işaretli (bir şey).
Ebu Ubeyd dedi: **الخميصةُ** iki alameti olan siyah, kare bir örtüdür.
A‘şâ’nın, bir kadını vasfederken söylediği sözü inşad etti:
Bir gün soyulsa, sanırsın (ki) bir **خَمِيصَة**
Onun üzerinde; ve parlak altının **جِرْيَالَ**’ı **الدُّلاَمِصَا**
Muradı onun siyah saçıdır; onu **الْخَمِيصَةِ**’ye benzetti,
ve teninin rengini altına benzetti.
Ve “**النضيرُ**”: altındır; ve “**الدُّلامِصُ**”: parlaktır.
Leys dedi: “**الأخْمَصُ** ayağın kemeridir (ayak tabanının iç çukuru); ve **الْخَمْصَةُ**: yerden küçük bir karın (çukur); basışı yumuşak. Ve **التَّخَامُصُ**: şeyden uzak durmadır.”
Şemmâh dedi:
Yürüdüğünde kuşağın serinliğinden uzaklaşır
Acı kayalıkta yalınayak atın uzaklaşması gibi bir **تَخَامُصَ**
Ve adama denir: adam için hakkından **تخامصْ** et,
ve onun hakkından ona **تجافَ** et — yani: ona ver.
Ve gece **تخَامَصَ** **تخامُصاً** — seher vaktinde karanlığı inceldiği zaman.
Ferazdak dedi:
Onun ipleri beni ona yükseltinceye dek durmadım
Ve gecemin sonu gerçekten **تَخَامَصَ** etmişti
Ebu Zeyd: yara **انْحَمَصَ** ve **انخَمَصَ** — şişi indiği zaman — **بالحاء والخاء**.
Ebu’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’ye, Ali’nin (radıyallahu anh) sözü hakkında sordum: “Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **خُمْصَانَ الأَخْمَصَيْنِ** idi”; dedi ki: **الأخْمصِ**’in çöküklüğü bir ölçü üzere olursa, pek yükselmez ve ayağın altı pek düzleşmez; o, olduğu en güzel şeydir; eğer düzleşir yahut pek yükselirse, bu yerme olur.

**صمخ** : Leys dedi: **الصِّمَاخُ**: kulağın, beyne kadar olan deliğidir; ve **السِّمَاخُ** onda bir lehçedir; ve **الصَّادُ** Temîmîdir.
Ve denir: ses, falanın **صِمَاخَ**’ına **صَمَخَ**; ve falanı **صَمَخْتُ** — onun kulağının **صِماخ**’ını bir çubukla veya başkasıyla yaraladığın zaman.
Ve susuza denir: o, **لَصَادِي الصِّمَاخ**’tır.
Ve denir: Allah falanın **صِمَاخ**’ı üzerine vurdu — onu uyuttuğu zaman.
Ebu Zerr’in hadisinde: “Allah bizim **أَصمِخَتِنَا**’mız üzerine vurdu da sabahlamadıkça uyanmadık.”
Ve bu, Allah azze ve celle’nin sözü gibidir: “(Onların kulakları üzerine mağarada vurduk)” [الكهف: 11],
ve manası: onları uyuttuk.
Ebu Zeyd dedi: yüzde iz bırakan her darbe **صَمْخٌ**’tur.
İbnü’s-Sikkît: gözünü **صَمَخْتُ** **صَمْخاً**; bu, elinin yumağıyla göze vurmandır — onu, “onun **صِمَاخ**’ını **صَمَخْتُ**” sözünün ardından zikretti.

**مصخ** : Leys dedi: **الْمَصْخُ**: bir şeyi, başka bir şeyin içinden çekip çıkarmandır.
Dedi: ve **الثُّمَام**’dan bir tür vardır; yaprağı yoktur; ancak o, birbirinin içine geçmiş borulardır; onlardan her bir boru **أُمْصُوخَةٌ**’dır; onu çekip çıkardığın zaman başka birinin içinden çıkar; sanki bir **عِفَاصٌ**, **الْمُكْحُلَةِ**’den çıkarılmıştır.
Ve onun çekip çıkarılması: **الْمَصْخُ** ve **الامِّصَاخُ**’tır.
Ben dedim: ve ben çölde, ona **الْمُصَّاخُ** ve **الثُّدَّاءُ** denilen bir bitki gördüm; onun, bazısı bazısının üstünde kabukları vardır; ondan bir **أُمْصُوخَةً** soyduğun her seferinde başka biri ortaya çıkar; ve onun kabukları, iyi (cins) deliklidir.
Ve “**هَرَاةَ**” ehli ona **دَلِيزَاذَ** derler.
Leys dedi: koyundan **الْمَصُوخَةُ**: memesinin kökü gevşek olan (koyun)dur — sanki memesi **امْتُصِخَتْ**; böylece karından **امّصَخَتْ** — yani: ayrıldı.

**صخم** : Ebu Ubeyd — Ebu Amr’dan —: **الْمُصْلخِمُّ**: dimdik duran, ayakta olan (kimsedir) — mîm’in şeddeli olmasıyla.
Dedi: ve **الْمُصْطَخِمُ**: manasında; ancak o, mîm’i hafifletilmiş olandır.
Ben dedim: ve **الْمُصْطَخِمُ** **مُفْتَعِلٌ**’dir, **صَخمَ**’dan; o, üç harflidir; ve Arapların كلامında **صَخَمَ** için bir zikre rastlamadım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والخاء وما يثلثهما)
(صخد) الصاد والخاء والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ في حَرٍّ وغيره. فالصَّيْخَد: شدّة الحَرّ. ويقال الصَّيخَد: عين الشَّمْس. واصطَخَدَ الحِرْباءُ: تَصَلَّى بحرِّ الشَّمْسِ. ويومٌ صَخَدان، على فَعَلان(1): شديد الحَرِّ. ويقال: صَخَد النهار يَصْخَد من شدّة الحرّ، وصَخِدَ يَصْخَد(2). والصَّخْرة الصَّيخود: الشَّديدة.‏
ومما يقارب هذا في باب الشِّدّة قولهم: صَخَد الصُّرَد، إِذا صاح صِياحاً شديداً. وكذلك صَخَد الرَّجُل.‏
(صخر) الصاد والخاء والراء كلمةٌ صحيحة، وهي الصَّخْرَة: الحَجَرةُ العظيمة. ويقال صَخْرَةٌ وصَخَرَة.‏
(صخب) الصاد والخاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على صوتٍ عالٍ. من ذلك الصَّخَب: الصَّوْتُ والجَلَبَة. وقال بعضُهم: رجلٌ صَخْبَانُ: كثير الصَّخْب. وماءٌ صَخِبُ الآذِيِّ(3)، إِذا كانَ له صوت.‏
(صخم) الصاد والخاء والميم كلمة. يقال: للمنتصب مُصْطَخِم.‏
(صخي) الصاد والخاء والياء كلمة، يقال: صَخِيَ الثَّوبُ يَصْخَى؛ وهو وَسَخٌ ودَرَنٌ، فهو صَخٍ. والاسم الصَّخَى.‏
---------------------
(1) كذا ضبطت الكلمتان في المجمل. وأجازوا إسكان الخاء عن ثعلب.‏
(2) في الأصل: "وصخد يصخِد يصخَد"، بضبط المضارع الأول بكسر الخاء والثاني بفتحها. وأرى فيه تحريفاً وتكراراً.‏
(3) في الأصل: "وما صخب الأذى".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الخاء** وما يثلثهما)
(**صخد**) **الصاد** ve**الخاء** ve**الدال** sahih bir asıldır; sıcaklıkta ve başkasında bir şiddete delâlet eder. Şu hâlde **الصَّيْخَد**: sıcağın şiddetidir. Ve denilir **الصَّيخَد**: güneşin gözü. Ve **اصطَخَدَ** **الحِرْباءُ**: güneşin sıcağıyla ısındı. Ve bir gün **صَخَدان**; **فَعَلان** üzere(1): sıcağı şiddetli. Ve denilir: **صَخَد** gündüz, sıcağın şiddetinden **يَصْخَد**; ve **صَخِدَ** **يَصْخَد**(2). Ve **الصَّخْرة** **الصَّيخود**: şiddetli olan.‏
Ve bunun şiddet babında yakını olan şeylerden onların sözü: **صَخَد** **الصُّرَد**; şiddetli bir bağırışla bağırdığı zaman. Ve yine **صَخَد** adam.‏
(**صخر**) **الصاد** ve**الخاء** ve**الراء** sahih bir kelimedir; ve o **الصَّخْرَة**dır: büyük taş. Ve denilir **صَخْرَةٌ** ve**صَخَرَة**.‏
(**صخب**) **الصاد** ve**الخاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; yüksek bir sese delâlet eder. Ondan **الصَّخَب**: ses ve gürültü. Ve bazısı dedi: adam **صَخْبَانُ**: **الصَّخْب**ı çok. Ve su **صَخِبُ** **الآذِيِّ**(3); kendisinin sesi olduğu zaman.‏
(**صخم**) **الصاد** ve**الخاء** ve**الميم** bir kelimedir. Denilir: dik duran için **مُصْطَخِم**.‏
(**صخي**) **الصاد** ve**الخاء** ve**الياء** bir kelimedir; denilir: **صَخِيَ** elbise **يَصْخَى**; ve o pislik ve kirlenmedir; şu hâlde o **صَخٍ**dır. Ve isim **الصَّخَى**dır.‏
---------------------
(1) Böylece iki kelime **المجمل**’de ضبط edildi. Ve **ثعلب**’den **الخاء**’ın sükûnunu câiz gördüler.‏
(2) Asılda: “**وصخد يصخِد يصخَد**”; birinci muzâri‘in **الخاء**’ı kesre ile, ikincisinin fetha ile ضبط edilmesiyle. Ve ben onda bir tahrif ve tekrar görüyorum.‏
(3) Asılda: “**وما صخب الأذى**”.‏

ـ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( كاْصْطَخَم ) بالخَاءِ المعجمة ، زاد | أَبو العَبَّاس : ساكِتاً كأنه غَضْبانُ . | وأنشد : | % ( يَوماً يَظَلُّ به الحِرْباءُ مُصْطَخِماً % | كَأَنَّ ضاحِيَه بالنّار مَمْلُول ) % | | وقال الأزهَرِيُّ :   المُصْطَخِم | مُفْتَعِل من صَخَم ، وهو ثُلاثِيٌّ . | قال : ولم أجِد لِصَخَم ذِكْراً في | كَلام العَرَب   ، وكان في الأَصْل | مصتخم ، فَقُلِبَت التَّاء طاء . | | ( و ) قال غيره : ( صَخَمَتْه الشَّمْسُ : | لَفَحَتْه ) . | | ( والصَّخْماءُ : الحَرَّةُ المُخْتَلِطَة | السَّهل بالغِلَظِ ) . |

##### Türkçe

| | (**كاْصْطَخَم**) **بالخَاءِ المعجمة**، artırdı: | Ebû’l-‘Abbâs: “Suskun olarak; sanki öfkeli.” | Ve inşâd etti: | % ( Bir gün ki onda kertenkele **مُصْطَخِماً** kalır % | sanki onun açıkta olanı ateşle doldurulmuş ) % | | El-Ezherî dedi: **المُصْطَخِم** | **صَخَم**’dan **مُفْتَعِل**’dir; o üçlüdür. | Dedi: **صَخَم** için Arapların كلامında bir ذكر bulmadım; aslında | **مصتخم** idi de **التَّاء** **طاء**’a çevrildi. | | (Ve) başkası dedi: (**صَخَمَتْه الشَّمْسُ**: | onu yaktı.) | | (**والصَّخْماءُ**: düzlüğün kalınlıkla karıştığı | karra.) |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَخَمَتْهُ الشَّمْسُ
1 صَخَمَتْهُ الشَّمْسُ ذ The sun smote, or hurt, or burned, him, or his face. (K.)

اصطخم
8 اصطخم ذ , (S, K,) and اصطحم, (K,) He stood erect, (S, K, TA,) and El-'Abbلs adds, silent, as though he were angry. (TA.) [See also the part. n., below.]

صَخْمَآءُ
صَخْمَآءُ ذ A [stony tract such as is termed] حَرَّة in which the plain is intermixed with the rugged. (K.)

مُصْطَخِمٌ
مُصْطَخِمٌ ذ part. n. of 8. (S.) Applied to a chameleon, Standing erect, towards the sun; [app. on a branch;] as also مُصْطَخِدٌ. (L in art. صخد.)

##### Türkçe

صَخَمَتْهُ الشَّمْسُ
1 **صَخَمَتْهُ الشَّمْسُ** ذ Güneş onu, yahut yüzünü, vurdu, yahut incitti, yahut yaktı. (K.)

اصطخم
8 **اصطخم** ذ, (S, K,) ve **اصطحم**, (K,) O dimdik ayakta durdu, (S, K, TA,) ve El-‘Abbās ilâve eder: sessiz olarak, sanki o öfkeli imiş gibi. (TA.) [Aşağıda, ism-i fâil’e de bak.]

صَخْمَآءُ
**صَخْمَآءُ** ذ Düzlüğün engebeli olanla karışık bulunduğu, **حَرَّة** diye adlandırılan türden taşlık bir saha. (K.)

مُصْطَخِمٌ
**مُصْطَخِمٌ** ذ 8’in ism-i fâili. (S.) Bir bukalemuna uygulanır: güneşe doğru dimdik ayakta duran; [görünüşe göre bir dal üzerinde;] ve yine **مُصْطَخِدٌ** dahi. (L, صخد maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَخَمَ
صَخَمَ U ( n. ac. صَخْم 1 ),
a.  Burned, scorched ( sun ).

##### Türkçe

**صَخَمَ** U (isim-aksiyon: **صَخْم** 1), f. Güneş (tarafından) yakıldı, kavruldu.
