# صدح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صدح

صدح الرجل والطائر كمنع  يصدح  صدحا  ، بفتح فسكون،  وصداحا  كغراب:  رفع صوته بغناء  أو غيره. وصدح الديك والغراب: صاح. واسم الفاعل منه صداح. قال لبيد:
  وقينة ومزهر صداح وقال حميد بن ثور
  مطوقة خطباء تصدح كـلـمـا                      دنا الصيف وانزاح الربيع فأنجما والصدح أيضا: شدة الصوت وحدته. والفعل كالفعل، والمصدر كالمصدر. والقينة الصادحة: المغنية.  والصيدح  ، كصقيل،  والصدوح  ، كصبور،  والصيداح والمصدح: الصياح الصيت  ، أي الشديد الصوت. قال:
  وذعرت من زاجر وحواح
  ملازم آثارهـا صـيداح وصدح الحمار، وهو صدوح: صوت. قال  أبو  النجم:
  محشرجا ومرة صدوحا

  وقال الأزهري: قال الليث: الصدح: من شدة صوت الديك والغراب ونحوهما.  والصدحة، وبالضم، وبالتحريك  واقتصر الجوهري على الأول:  خرزة للتأخيذ  . وفي الصحاح: خرزة يؤخذ بها الرجال.. وفي اللسان: خرزة يستعطف بها الرجال. وقال اللحياني: هي خرزة تؤخذ بها النساء الرجال  والصدح، محركة: العلم، والمكان الخالي، في التهذيب: الصدح:  الأكمة الصغيرة الصلبة الحجارة  ، جمع  ها  صدحان. الصدح:  ثمرة أشد حمرة من العناب  وأنشز منه قليلا، وحمرته تضرب إلى السواد؛ قاله ابن شميل. الصدح:  حجر عريض. و  حكى ابن الأعرابي: الصدح:  الأسود، ج صدحان، بالكسر  .  والأصدح: الأسد  ، لزئيره.  وصيدح  : اسم  ناقة ذي الرمة  الشاعر المشهور، وفيها يقول:
  سمعت: الناس ينتجعون غيثا                      فقلت لصيدح انتجعي بلالا وفي الصحاح:  رأيت الناس  ، بدل:  سمعت  ، والناس مرفوع. قال أبو سهل: هكذا بخط الجوهري، وصحح عليه، والمحفوظ:  سمعت الناس  . ووجدت في الهامش لابن القطاع: يروى هذا البيت برفع الناس ونصبه بعد  سمعت  فالنصب ظاهر، وأما الرفع فعلى الحكاية، لأن سمعت فعل غير مؤثر، فجاز أن يعلق وتقع بعده الجمل، وتقدير المعنى: سمعت من يقول: الناس ينتجعون غيثا. وأما مع رأيت فلا يصح ذلك.  وهو  ، أي الصيدح أيضا:  الفرس الشديد الصوت  . ومن المجاز: قينة صادحة، وحاد صيدح، ومزهر صداح؛ كذا في الأساس.

### Türkçe

**صدح** adam ve kuş, **منع** gibi: **يصدح** **صدحا** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **صداحا** **غراب** gibi: şarkı ile veya başkasıyla sesini yükseltti. Ve **صدح** horoz ve karga: bağırdı. Ve ondan ism-i fâil **صداح**’tır. Lebîd dedi:
  Ve bir **قينة** ve bir **مزهر** **صداح**. Ve Humeyd b. Sevr dedi:
  Gerdanlıklı hatipler, ne zaman                      yaz yaklaştı ve bahar çekildi de yıldızlar göründü, **تصدح** ederler.
Ve **الصدح** ayrıca: sesin şiddeti ve keskinliğidir. Ve fiil fiil gibi, ve masdar masdar gibidir. Ve **القينة الصادحة**: şarkıcı (kadın). Ve **الصيدح** (**صقيل** gibi), ve **الصدوح** (**صبور** gibi), ve **الصيداح** ve **المصدح**: **الصياح الصيت**; yani şiddetli sesli olan. Dedi:
  Ve bir azarlayıcıdan ve **وحواح**’tan ürktüm,
  izlerini bırakmayan **صـيداح**.
Ve **صدح** eşek, ve o **صدوح**: ses çıkardı. Ebû’n-Necm dedi:
  Boğuk sesli ve bir kere **صدوحا**.

Ve Ezherî dedi: Leys dedi: **الصدح**: horozun ve karganın ve benzerlerinin sesinin şiddetindendir. Ve **الصدحة**; ve (damma ile), ve (harekeli olarak); Cevherî yalnız birincisiyle yetindi: **خرزة للتأخيذ**. Ve **الصحاح**’ta: erkeklerin kendisiyle elde edildiği bir boncuk.. Ve **اللسان**’da: erkeklerin kendisiyle gönlü alınan bir boncuk. Lihyânî dedi: o, kadınların erkekleri kendisiyle elde ettiği bir boncuktur. Ve **الصدح** (harekeli): alâmet, ve boş yer; **التهذيب**’de: **الصدح**: taşları sert küçük tepe; cem‘i **صدحان**. **الصدح**: **العناب**’dan daha şiddetli kırmızı bir meyve ve ondan biraz daha kabarıktır; ve kırmızılığı siyaha çalar; bunu İbn Şümeyl söyledi. **الصدح**: geniş taş. Ve İbnü’l-A‘râbî nakletti: **الصدح**: siyah; cem‘i **صدحان**, kesre ile. Ve **الأصدح**: aslan; kükremesinden dolayı. Ve **صيدح**: meşhur şair Zî’r-Rumme’nin devesinin adıdır; onda şöyle der:
  İşittim: insanlar bir yağmur arıyorlar,                      ben de **صيدح**’a dedim: **بلالا** ara.
Ve **الصحاح**’ta: **رأيت الناس**; **سمعت** yerine; ve **الناس** merfûdur. Ebû Sehl dedi: Cevherî’nin hattıyla böyledir, ve onun üzerinde tashih etti; ve mahfuz olan: **سمعت الناس**’tır. Ve kenarda İbnü’l-Kattâ‘ için buldum: bu beyit, **سمعت**’ten sonra **الناس**’ın ref‘i ve nasbı ile rivayet olunur; nasb açıktır; ref‘ ise hikâye üzerinedir; çünkü **سمعت** etkileyici olmayan bir fiildir; böylece ta‘lîk etmesi ve ondan sonra cümlelerin gelmesi câiz oldu; mânânın takdiri: “İşittim, birinin şöyle dediğini: insanlar bir yağmur arıyorlar.” Ama **رأيت** ile beraber bu sahih olmaz. Ve o, yani **الصيدح** ayrıca: şiddetli sesli at. Ve mecazdan: **قينة صادحة** ve **حاد صيدح** ve **مزهر صداح**; **الأساس**’ta böyledir.
