# صدد (ص-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Alıkoyarlar

- Harfler: ص - د - د
- Kur'an'da: 42 geçiş · 41 ayet · 28 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (28)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَصَدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Ve alıkoydular | 5 | 5 | [4:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:167.md) |
| [يَصُدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Alıkoyarlar | 5 | 5 | [4:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:61.md) |
| [وَيَصُدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعُلُونَ | Ve alıkoyarlar; Alıkoyarlar | 4 | 4 | [8:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/8:47.md) |
| [فَصَدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعَلُوا | Hemen alıkoydular | 3 | 3 | [9:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/9:9.md) |
| [فَصَدَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفَعَلَهُمْ | Hemen onları alıkoydu | 2 | 2 | [27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/27:24.md) |
| [تَصُدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Alıkoyarsınız | 1 | 1 | [3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/3:99.md) |
| [تَصُدُّونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعُلُونَا | Bizi alıkoyarsınız | 1 | 1 | [14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/14:10.md) |
| [صَدَدْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Alıkoydunuz | 1 | 1 | [16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/16:94.md) |
| [صَدَدْنَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاكُمْ | Sizi alıkoyduk | 1 | 1 | [34:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/34:32.md) |
| [صَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | فَعَلَ | Alıkoydu | 1 | 1 | [4:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:55.md) |
| [صَدُّوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلُوكُمْ | Sizi alıkoydular | 1 | 1 | [5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/5:2.md) |
| [صَدِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Engellenen | 1 | 1 | [14:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/14:16.md) |
| [صُدُودًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Uzak durmak, geri durmak | 1 | 1 | [4:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:61.md) |
| [لَيَصُدُّونَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَيَفْعُلُونَكُمْ | Onları alıkoyarlar | 1 | 1 | [43:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:37.md) |
| [لِيَصُدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعُلُوا | Alıkoymaları için | 1 | 1 | [8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/8:36.md) |
| [وَبِصَدِّهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%90%D9%91%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَبِفَعْلِهِمْ | Ve onların alıkoyması sebebiyle | 1 | 1 | [4:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:160.md) |
| [وَتَصُدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتَفْعُلُونَ | Ve alıkoyarsınız | 1 | 1 | [7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/7:86.md) |
| [وَصَدٌّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8C%D9%91.md) | وَفَعْلٌ | Ve alıkoymak | 1 | 1 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/2:217.md) |
| [وَصَدَّهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلَهَا | Ve onu alıkoydu | 1 | 1 | [27:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/27:43.md) |
| [وَصَدُّوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلُوكُمْ | Ve sizi alıkoydular | 1 | 1 | [48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/48:25.md) |
| [وَصُدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | وَفُعِلَ | Ve alıkonuldu | 1 | 1 | [40:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/40:37.md) |
| [وَصُدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | وَفُعِلُوا | Ve alıkonuldular | 1 | 1 | [13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/13:33.md) |
| [وَيَصُدَّكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَيَفْعُلَكُمْ | Ve sizi alıkoyar | 1 | 1 | [5:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/5:91.md) |
| [يَصُدَّكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعُلَكُمْ | Sizi alıkoyar | 1 | 1 | [34:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/34:43.md) |
| [يَصُدَّنَّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعُلَنَّكَ | Kesinlikle seni alıkoymasın | 1 | 1 | [20:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/20:16.md) |
| [يَصُدَّنَّكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعُلَنَّكُمْ | Kesinlikle sizi alıkoymasın | 1 | 1 | [43:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:62.md) |
| [يَصُدُّنَّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعُلُنَّكَ | Kesinlikle seni alıkoymasınlar | 1 | 1 | [28:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/28:87.md) |
| [يَصِدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Gürültü çıkarırlar | 1 | 1 | [43:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:57.md) |

## Mücavir kökler — 66 mücavir (226 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 25 ortak ayet · G² 132 · Biribirini kesen yoldur
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 32 ortak ayet · G² 40 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 39 · Kıvrık yol demektir
4. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 14 ortak ayet · G² 25 · Hufre, çukur demektir
5. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · Hiram keçe demektir
6. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 19 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
7. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 18 · Buğa boğa demektir
8. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 18 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
9. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
10. [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Örgülü saç demektir
11. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
12. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
13. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
14. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Baid uzak demektir
15. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
16. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
17. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Su yosunudur
18. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sağ yandır
19. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
20. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
21. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
22. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
23. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İki yüzlüler
24. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
25. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Kesr(sin ile) kırık demektir
26. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Uhur ense demektir
27. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
28. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
29. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
30. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
31. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
32. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ad verilen
33. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cürame hurma döküntüsü demektir
34. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
35. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
36. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
37. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Az
38. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
39. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
40. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
41. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
42. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dahl: Kuytu yer demektir
43. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
44. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hilal yeni ay demektir
45. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
46. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
47. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
48. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dane, inek yavrusuna denir
49. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
50. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Tasma kayış demektir
51. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
52. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
53. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
54. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
55. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
56. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
57. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
58. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Bahçe demektir
59. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
60. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صدد |
| Yapı | Üçlü (mücerred) |
| Özel Durum | Mükerrer (şeddeli / muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md), [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md), [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Karşıya dikilerek yol kesmek, geçişe engel oluşturmak ve yüz çevirip uzaklaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yoldan hem bizzat yüz çevirip sapmak hem de başkalarının hakka yönelmesine fiilen engel olmak |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru akışı tıkayan karşı-irade; gerçeğe direnç gösterme ve başkalarını haktan alıkoyma refleksi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif «yüz çevirme» veya yalnızca «engelleme» sayarak, geçişli ve geçişsiz çift yönlü dinamik yapısını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صد | Karşılaşma, set çekme, öne çıkma ve sert bir yüzeyle yönü değiştirme; [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) (öne çıkma, göğüs germe), [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) (sert yüzeyi yarıp açma), [صدف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81.md) (yüz çevirip yan çizme), [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) (sertlik, sarsılmaz tutarlılık) köklerinde de bu mukavemet ve cepheleşme esastır | د | İkinci dal harfinin eklenmesiyle oluşan muzaaf yapı, engeli süreklilik ve direnç kazanan bir barikata dönüştürmüş; hem bizzat geri durma (lazım) hem başkasını durdurma (müteaddi) çatısını perçinlemiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, avcı kancası, avın önünü kesip sıkıştırma | Hareketi durduran, geçişi engelleyen ve yönü kısıtlayan sert müdahale |
| د | Çadır kapısı, perde, geçiş eşiği | Bir alana girişi kapatan ya da geçişi kontrol eden engel |
| د | Çadır kapısı, pekiştirilmiş eşik, ikinci bariyer | Engelin pekişmesi, kapanmanın kesinleşmesi ve mukavemetin çift taraflı tahkim edilmesi |
| صدد | Bir geçiş eşiğine peş peşe çekilen setlerle yolun bütünüyle kapatılması | Yolun karşısına dikilerek geçişi fiziksel veya iradi olarak imkânsız kılma, akışı saptırma ve geri püskürtme |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağın ya da vadinin iki yakasında geçit vermeyen yalçın yamaç (es-sadd/es-saded); iki bina veya nesnenin tam karşı karşıya dikilip birbirine cephe alması; yarada cerahat ve irinin (sadîd) et ile deri arasında toplanıp akışı tıkaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde karşı konulmaz bir sel veya ordu hücumunu nitelerken engelleri yarıp hükümdarın öncü birliklerini geri püskürtmeyi ifade etmek üzere bu kökten türeyen fiili kullanmıştır: أَصَدَّ نِشاصَ ذي القَرْنَيْنِ حَتَّى / تَوَلَّى عارِضُ المَلِكِ الهُمامِ |
| Erken Arapça kullanım | Kutâmî bir beytinde kadınların gençlere meyledip onlardan yüz çevirmediğini tasvir ederken kökün lazım biçimini şahit olarak kullanmıştır: أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ / وَقَدْ أَرَاهُنَّ عَنْهُمْ غَيْرَ صُدَّادِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça صدد kökü, merkezi Sami dillerinde «karşı durmak, set çekmek, yüz çevirmek» anlam alanını koruyan morfolojik bir gelişime sahiptir. İbranicede צָדַד (tsadad) biçimi «yan tarafa çekilmek, yana dönmek, kenara sapmak» anlamında kullanılırken, צַד (tsad) ismi «yan, taraf, böğür» demektir. Süryanicede de benzer şekilde ܨܕܐ kökü yan dönmeyi, yüz çevirmeyi ve ıssız kalmayı çağrıştırır. Arapçada kök çift yönlü bir morfolojik olgunluğa ulaşmıştır: Kök hem kişinin kendisinin kenara çekilip yüz çevirmesini (صُدُود) hem de bir nesnenin başkasının karşısına bir kenar, duvar ya da cephe gibi dikilerek onun yolunu tıkamasını (صَدّ) ortak bir fiziksel mekân tasavvurundan türetmiştir. Bu durum, ilksel Sami tabakasındaki «yan/taraf oluşturma» fikrinin Arapçada «karşı cephe oluşturarak engelleme» semantiğine evrildiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صدد (sadede / yasuddu / sadden ve sudûden) | Kök lazım olduğunda «yüz çevirip sapmak», müteaddi olduğunda «yolunu kesip alıkoymak» anlamında iki temel kola ayrılır; ayrıca yara irini (sadîd) ve gürültülü bağrışma (sadîd/sadad) yan türevleridir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צד (tsad - yan, kenar) ve צדד (tsadad - yana çekilmek); Süryanice ܨܕܐ | «Taraf/yan olma» ve «yolun dışına sapma» anlam çekirdeği ortak olup Arapçada karşı tarafa dikilme ve engelleme fiiline dönüşmüştür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yan/kenar kökleri | Doğu ve Kuzey Afrika dillerinde mekânsal kenar veya bariyer belirten bazı biçimlerle fonetik benzerlikler ileri sürülmüşse de doğrulanmış doğrudan miras sınırlıdır | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صدد | Anlamlı | Alıkoymak, yüz çevirmek, karşı durmak | Yol kesmek, mani olmak ya da bizzat yönünü değiştirmek | Hedef kök; Kur'an'da 42 kez geçer |
| دصد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde dal harfinin sad harfinden önce geldiği bu diziliş kullanılmamıştır | Kitābü’l-ʿAyn bu dizilişi mühmel sayar |
| ددص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | İki dal ve bir sad harfinin bu terkibi Arap fonetiğinde terk edilmiştir | Kitābü’l-ʿAyn bu dizilişi mühmel sayar |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صدد | Merkez | Engelleme ve yüz çevirme | Hem bizzat geri durmayı hem başkasının önüne geçip yolunu kesmeyi aynı kökte birleştiren aktif ve dirençli tutum | Hem lazım (sapmak) hem müteaddi (engellemek) olarak işler |
| [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | İzin vermeme, alıkoyma | Bir şeye ulaşılmasını elindeki güç veya sahiplikle imkânsız kılmak; mutlaka yoldan saptırma kastı taşımaz | صدد kökünde yol kesme ve istikameti bozma nüansı varken, [منع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) kökünde mahrum bırakma öne çıkar |
| [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) | Komşu | Yüz çevirme, ilgisizlik | Kişinin bir çağrıya veya hakikate karşı omuz silkip yan dönmesi; başkasını engelleme şartı yoktur | [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) daha ziyade ferdi bir kayıtsızlık ve kaçınmadır; صدد ise direnç ve cepheleşme içerir |
| [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) | Komşu | Geri çekilme, ricat etme | Karşılaşılan durumdan korkarak ya da vazgeçerek ökçeleri üzerinde geri dönmek | [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) gerisin geri kaçışı anlatırken, صدد hakikate karşı durmayı ve başkasını durdurmayı ifade eder |
| [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) | Zıt | Yönelme, kabul etme, karşılama | Yüzünü hakikate dönmek, karşı çıkmayıp rıza ile teslim olmak ve yola girmek | صدد kökünün yüz çevirme ve engelleme hareketinin tam zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صدد | Alıkoymak, yüz çevirmek | Yol kesmek, saptırmak veya kendisi sapmak | Kesin |
| Latince | obstare, avertere | Önüne dikilmek, saptırmak | «Obstare» fiziksel/hukuki engeli, «avertere» ise yönü başka tarafa çevirmeyi karşılar; kökün iki yönünü ayrı kelimeler verir | Güçlü |
| İngilizce | to obstruct, to deter, to turn away | Engellemek, caydırmak, yüz çevirmek | «Obstruct» başkasına mania olmayı, «turn away» bizzat yüz çevirmeyi anlatır; tek kelime iki yönü birlikte karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | abhalten, abwenden, sich abkehren | Alıkoymak, geri çevirmek, yüz çevirmek | «Abhalten» müteaddi engellemeyi, «sich abkehren» ise lazım yüz çevirme tavrını tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | détourner, entraver, se détourner | Saptırmak, köstek olmak, yüz çevirmek | Başkasının yoluna engel koyma ile kendi yönünü haktan çevirme eylemini ayrı çatılarda ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَدَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ (Müteaddi) | Başkalarını hak yoldan alıkoymak, engellemek | İnkârcıların ve münafıkların insanların İslam’a girmesine mani olmaları (Âl-i İmrân [3:99](https://lisan.digital/tr/ayet/3:99.md), Muhammed [47:1](https://lisan.digital/tr/ayet/47:1.md)) |
| صَدَّ / يَصُدُّونَ عَنْكَ (Lazım) | Bizzat haktan yüz çevirmek, davetten kaçınmak | Münafıkların Resulullah’ın hükmüne çağrıldıklarında kibirle yüz çevirip uzaklaşmaları (en-Nisâ [4:61](https://lisan.digital/tr/ayet/4:61.md)) |
| صَدٌّ عَنِ المَسْجِدِ الحَرَامِ | İbadete ve kutsal mekâna fiziksel erişimi men etmek | Müşriklerin müminleri Mekke’ye ve Kâbe’ye sokmaması, hac yolunu kesmesi (el-Bakara [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md), el-Hacc [22:25](https://lisan.digital/tr/ayet/22:25.md)) |
| يَصِدُّونَ (Kesralı okunuş) | Gürültü yapmak, kahkaha ile gülüşüp bağrışmak | Müşriklerin Hz. İsa örnek verildiğinde alay ve yaygara ile tepki göstermesi (ez-Zuhruf [43:57](https://lisan.digital/tr/ayet/43:57.md)) |
| مَاءٍ صَدِيدٍ | İrin, yaradan akan sarı cerahat | Cehennemliklere içirilen, et ile deri arasını tıkamış kokuşmuş sıvı (İbrâhîm [14:16](https://lisan.digital/tr/ayet/14:16.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve idlâl meselesi | İnsanın başkasını haktan alıkoyma fiilinin ilahi takdir ve iradeyle irtibatı; şeytanın ve zorbaların saptırma gücünün sınırı | İlahi irade karşısında insanın kesbi olarak geliştirdiği aktif isyan ve başkalarını ayartma sorumluluğu |
| Fıkıh | İhsâr ve hac yasakları | Hac veya umreye niyet eden bir kimsenin düşman veya otorite tarafından Kâbe’ye varmaktan alıkonulması (sadd) hali ve gereken kurban | İbadetin ifasını imkânsız kılan dışsal, haksız ve fiili engelleme |
| Tefsir | Siyak-sibak ilişkisi | Ayetlerdeki صدد fiilinin lazım (yüz çevirme) mi yoksa müteaddi (alıkoyma) mi olduğu; her iki anlamın aynı anda kastedilip edilmediği | Kur’an üslubunda sapkınlığın yalnızca bireysel kalmayıp zorunlu olarak başkalarını da saptırma hamlesine dönüşmesi |
| Hadis | Fitne ve tebliğ engelleri | İdarecilerin veya toplumun insanları sünnetten ve istikametten alıkoyması; müminlerin fitnelere karşı uyarılması | İtikadi ve ahlaki yürüyüşü kesintiye uğratan kurumsal ve sosyal bariyerler |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet ve dalalet ekseni | Saptırıcı barikat | İmanın toplumsallaşmasını önleme | Bireyin hakikatle doğrudan bağ kurmasını engellemek için dini alanı tahrif etme veya tebliği bloke etme | Kesin |
| İlmi | Hakikatin ifşası ve bilgi dolaşımı | Sansür ve zihinsel abluka | Gerçeğin üzerini örterek idraki engelleme | Bilimsel ve felsefi hakikatlerin kitlelere ulaşmasını önlemek amacıyla kurulan epistemik ve ideolojik setler | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter tahakküm ve meşruiyet | Siyasi yasakçılık ve cebir | Muhalefetin ve alternatif adaletin yolunu kesme | İktidarı korumak adına meşru muhalefetin, hür iradenin ve adil düzen taleplerinin zor kullanarak engellenmesi | Kesin |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve pazar serbestisi | İhtikâr, tekel ve pazar blokajı | Malın ve imkânların tabii akışını tıkama | Sermayenin tabana yayılmasını önleyerek haksız rant sağlamak üzere ticari kanalları ve serbest mübadeleyi tıkamak | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektriksel direnç (rezistans) ve hidrolik baraj | Bir akışkanın veya akımın yoluna konulan ve akış şiddetini düşüren ya da bütünüyle kesen set; potansiyel enerjinin hedefe ulaşmasını engelleyen karşı kuvvet | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yabancılaşma ve sansür mekanizması | Toplumsal değişimi ve hür iletişimi boğmak için otoriter yapıların kamusal alana kurduğu bariyerler; bireyin hakikate erişimini kesen sistemik filtreler | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir «ilgisizlik» ya da pasif bir «yüz çevirme» gibi görerek, arkasındaki organize ve aktif engelleme çabasını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | صدد, ferdi ahlaki bir tavır olmanın ötesinde, hakikate karşı örgütlü bir cephe oluşturmayı, hakkın yoluna taş koymayı ve kamuya açık yolları zorbalıkla tutmayı kapsayan sistemik bir karşı-iradedir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde inkârcıların toplumsal ve siyasi alanda sergiledikleri aktif yasakçı, engelleyici ve tebliği baltalayıcı terörünü sıradan bir inançsızlık gibi yorumlayıp toplumsal mücadelenin boyutunu kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da inkârın ve nifakın durağan bir durum olmadığını, hakikate karşı daima taarruz ve blokaj üreten bir direnç mekanizması olduğunu anlamanın anahtarıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların Resulullah’ın hakemliğine karşı direnişlerini anlatan ayetlerde (en-Nisâ [4:61](https://lisan.digital/tr/ayet/4:61.md)), Mescid-i Haram’a erişimin engellendiğini bildiren cihat ve hac ayetlerinde (el-Bakara [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md), el-Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md)) ve inkârcıların tebliğ karşısındaki agresif tavırlarında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak yoldan sapanların sadece kendilerine zarar verdikleri yanılgısını düzeltir; sapanların fıtri bir dürtüyle başkalarını da saptırmaya ve yolu kapatmaya çalıştıklarını açıkça gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir geçiş noktasında iki nesnenin veya cephenin karşı karşıya gelerek yolu kapatması, fiziksel bir set çekilmesi ve et ile deri arasına irinin toplanarak tabii dolaşımı tıkaması.
- Soyut anlam: Hakikatin sesine karşı kasti olarak yüz çevirme, kibirle yönü değiştirme ve diğer insanların hakka yönelişini fiili veya zihni barikatlarla engelleme.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki tabii akışı (hidayet, hakikat, adalet, mal) kesintiye uğratan, direnç katsayısını yapay biçimde yükselterek akışı durduran karşıt irade ve sansür odağı.
- LaTeX modeli: $$F_{\mathrm{net}} = F_a - R_c \quad \text{burada} \quad R_c = \mu \cdot \delta(x - x_0)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F_a$ hakikate veya hayra yönelen tabii ve fıtri yönelimi, $R_c$ ise yol üzerindeki belirli bir $x_0$ noktasında ortaya çıkan ve geçişi engelleyen set çekici direnci temsil eder. $\delta$ fonksiyonu belirli bir hatta (yolda) yoğunlaşan barikatı, $\mu$ ise direnişin ve engellemenin şiddetini simgeler. Eğer bu karşı direnç ($R_c$) aşılmazsa, nihai hareket ($F_{\mathrm{net}}$) sıfırlanır veya ters yöne sapar.

## Geçtiği ayetler (41 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/2:217.md) — وَصَدٌّ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/3:99.md) — تَصُدُّونَ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab, siz gerçeği gördüğünüz halde Allah’ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek, iman edenleri niçin ondan çeviriyorsunuz? Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Nisa 4:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:55.md) — صَدَّ

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا

Meal (IK): Onlardan bir kısmı ona inandı, bir kısmı da ondan yüz çevirdi. Çılgın ateş olarak cehennem yeter.

### [Nisa 4:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:61.md) — يَصُدُّونَ · صُدُودًا

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُودًا

Meal (IK): Onlara; Allah’ın indirdiğine ve peygambere gelin, denilince; münafıkların senden büsbütün uzaklaştıklarını görürsün.

### [Nisa 4:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:160.md) — وَبِصَدِّهِمْ

فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا

Meal (IK): Yahudi olanların zulümleri ve bir çok kimseleri Allah yolundan çevirmelerinden dolayı; kendilerine, helal kılınmış şeyleri yasakladık.

### [Nisa 4:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/4:167.md) — وَصَدُّوا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip insanları Allah yolundan alıkoyanlar, derin bir sapıklığa düşmüşlerdir.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/5:2.md) — صَدُّوكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/5:91.md) — وَيَصُدَّكُمْ

إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ

Meal (IK): Şeytan; ancak içki ve kumar yüzünden aranıza düşmanlık ve kin sokmak ve sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçersiniz değil mi?

### [Araf 7:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/7:45.md) — يَصُدُّونَ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’ın yolundan alıkoyarlar ve onu eğriltmek isterler. Ve onlar; ahireti de inkar edenlerdir.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/7:86.md) — وَتَصُدُّونَ

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Enfal 8:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/8:34.md) — يَصُدُّونَ

وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah onlara, niçin azab etmesin ki; onlar, kendileri ona ehil olmadıkları halde (insanları) Mescid-i Haram’dan men’edip duranlardır. Hem O’nun dostu değillerdir. O’nun dostları ancak müttakilerdir, ama onların çoğu bilmezler.

### [Enfal 8:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/8:36.md) — لِيَصُدُّوا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.

### [Enfal 8:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/8:47.md) — وَيَصُدُّونَ

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Hem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.

### [Tevbe 9:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/9:9.md) — فَصَدُّوا

اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah’ın ayetlerini az bir değere değişip O’nun yolundan alıkoydular. Gerçekten onların yapageldikleri şey ne kötüdür.

### [Tevbe 9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/9:34.md) — وَيَصُدُّونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

### [Hud 11:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/11:19.md) — يَصُدُّونَ

الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki Allah yolundan alıkorlar. Ve o yolu eğriltmeye çalışırlar. Ve ahireti inkar edenler de onlardır.

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/13:33.md) — وَصُدُّوا

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [İbrahim 14:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/14:3.md) — وَيَصُدُّونَ

الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Onlar ki; dünya hayatını ahiret tercih ederler. Allah yolundan alıkoyarlar ve onda eğrilik ararlar. İşte onlar, derin bir sapıklık içindedirler.

### [İbrahim 14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/14:10.md) — تَصُدُّونَا

قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Peygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.

### [İbrahim 14:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/14:16.md) — صَدِيدٍ

مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَيُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ

Meal (IK): Ardından da cehennem. Orada irinli sudan içirilecektir.

### [Nahl 16:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/16:88.md) — وَصَدُّوا

الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ

Meal (IK): Küfredip de Allah yolundan alıkoyanlara; bozgunculuk yaptıklarından dolayı azab üstüne azabı artırdık.

### [Nahl 16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/16:94.md) — صَدَدْتُمْ

وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizi aranızda hile ve bozgun vesilesi yapmayın. Çünkü bu yüzden sağlamca yere basmakta olan ayak, kayabilir. Allah yolundan alıkoyduğunuz için kötü bir azab tadarsınız. Ve sizin için büyük bir azab vardır.

### [Taha 20:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/20:16.md) — يَصُدَّنَّكَ

فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى

Meal (IK): Ona inanmayan ve hevesine uyan kimse, seni bundan alıkoymasın, yoksa helak olursun.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/22:25.md) — وَيَصُدُّونَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Neml 27:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/27:24.md) — فَصَدَّهُمْ

وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onun ve kavminin, Allah’ı bırakıp güneşe secde eder olduklarını gördüm. Şeytan onların yaptıklarını güzel göstermiş ve onları doğru yoldan alıkoymuştur. Bu yüzden onlar doğru yolu bulamazlar.

### [Neml 27:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/27:43.md) — وَصَدَّهَا

وَصَدَّهَا مَا كَانَتْ تَعْبُدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ مِنْ قَوْمٍ كَافِرِينَ

Meal (IK): Onun Allah’ı bırakıp da tapmaya devam ettiği şey, kendisine mani olmuştu. Ve gerçekten o, küfreden bir kavimdendi.

### [Kasas 28:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/28:87.md) — يَصُدُّنَّكَ

وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آيَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Allah’ın ayetleri sana indirildikten sonra, sakın seni onlardan alıkoymasınlar. Rabbına davet et ve sakın müşriklerden olma.

### [Ankebut 29:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/29:38.md) — فَصَدَّهُمْ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ

Meal (IK): Ad ve Semud kavmini de. Bunu, oturdukları yerlerden anlamaktasınız. Şeytan kendilerine yaptıkları şeyleri güzel göstermişti de onları doğru yoldan alıkoymuştu. Halbuki kendileri bunu anlayacak durumda idiler.

### [Sebe 34:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/34:32.md) — صَدَدْنَاكُمْ

قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Büyüklük taslayanlar da güçsüz sayılanlara dediler ki: Size hidayet geldikten sonra biz mi sizi ondan alıkoyduk? Bilakis siz, suçlular idiniz.

### [Sebe 34:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/34:43.md) — يَصُدَّكُمْ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُفْتَرًى وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Onlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.

### [Mü'min 40:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/40:37.md) — وَصُدَّ

أَسْبَابَ السَّمَوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ

Meal (IK): Göklerin yollarına. Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu ben, onu yalancı sanıyorum. Böylece yaptığı kötü iş Firavun’a güzel gösterildi de doğru yoldan alıkonuldu. Firavun’un düzeni elbette boşa gidecekti.

### [Zuhruf 43:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:37.md) — لَيَصُدُّونَهُمْ

وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki onlar da bunları yoldan çıkarırlar. Bunlar ise doğru yolda olduklarını sanırlar.

### [Zuhruf 43:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:57.md) — يَصِدُّونَ

وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ

Meal (IK): Meryem’in oğlu misal olarak verilince; senin kavmin hemen bağrıştı.

### [Zuhruf 43:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/43:62.md) — يَصُدَّنَّكُمُ

وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطَانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Sakın şeytan sizi çevirmesin. Şüphesiz ki o, size apaçık bir düşmandır.

### [Muhammed 47:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/47:1.md) — وَصَدُّوا

الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Küfredip de Allah yolundan alıkoyanların amellerini Allah, boşa çıkarır.

### [Muhammed 47:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/47:32.md) — وَصَدُّوا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip de Allah yolundan alıkoyanlar ve kendilerine hidayet belli olduktan sonra peygamberlere karşı gelenler; Allah’a hiç bir zarar veremeyeceklerdir. O; bunların amellerini hep boşa çıkaracaktır.

### [Muhammed 47:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/47:34.md) — وَصَدُّوا

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ مَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki küfredip de Allah yolundan alıkoyanlar, sonra da kafir olarak ölenler; işte onları Allah, asla bağışlamayacaktır.

### [Fetih 48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/48:25.md) — وَصَدُّوكُمْ

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Onlar; küfretmiş olanlardır. Sizi Mescid-i Haram’ı ziyaretten ve bekletilmekte olan kurbanlıklarınızı da mahalline ulaşmaktan men’edenlerdir. Eğer orada henüz bilmediğiniz mü’min erkekler, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek suretiyle üzüntüye kapılmanız ihtimali olmasaydı; Allah, savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah, böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı; o küfredenleri elim bir azabla azablandırırdık.

### [Mücadele 58:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/58:16.md) — فَصَدُّوا

اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Onlar; yeminlerini kalkan edindiler de Allah yolundan alıkoydular. İşte onlara, horlayıcı bir azab vardır.

### [Münafikun 63:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/63:2.md) — فَصَدُّوا

اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar; yeminlerini kalkan edindiler de Allah’ın yolundan alıkoydular. Gerçekten yaptıkları işler ne kötüdür.

### [Münafikun 63:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/ayet/63:5.md) — يَصُدُّونَ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُءُوسَهُمْ وَرَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Onlara; gelin, Allah’ın peygamberi sizin için mağfiret dilesin, denildiği zaman; başlarını çevirdiler. Ve sen, onların büyüklük taslayarak yüz çevirdiklerini görürsün.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال
ص د يستعملان فقط
صد:
تقول: صَدَّ يصِدُّ صَدّاً وهو شِدَّة الضَّحِكِ والجَلَبة، قال اللهُ- عزَّ وجَلَّ-: "اذا قَوْمُكَ منه يَصُدُّونَ" اي يَصدّون ويضحَكُون.
وصَدَدتُه عن كذا أصُدُّه صداً أي عَدَلْتُه عنه وصَدَدْتُ عنه بنفسي صُدُوداً.
والصَّديدُ: الدَّمُ الْمُختلطِ بالقَيْح في الجُرْحِ، وتقول: أَصَدَّ
إصداداً أي صارَ فيه الصَّديدُ والْمِدَّةُ. وهو في القرآن، ما سال من أهل النارِ.
ويقال: بل هو الحَميمُ أُغْلِيَ حتى خَثُرَ.
والصُّدّادُ: ضرب من الجُرْذان، ويقال: من دَوابِّ الأرض، وأنشد:
اذا ما رأى أشرا فَهُنَ انطَوَى لها		خَفِيُّ كصُدّاد الجديرةِ أطـلَـسُ
والصَّدَدُ: ما استقَبَلَكَ، وهذه الدّارُ على صَدَدِ هذه أي: قبُالتَها.
وصَدْ صَدٌ: اسْمُ امرأةٍ.

##### Türkçe

**صاد** ve **دال** bâbı
**ص د** yalnızca kullanılır.

**صد**:
Dersin ki: **صَدَّ** **يصِدُّ** **صَدّاً**; o, gülmenin şiddeti ve gürültüdür. Allah -azze ve celle- dedi: “اذا قَوْمُكَ منه **يَصُدُّونَ**” yani **يَصدّون** ve gülerler.
Ve **صَدَدتُه** onu şundan **عن كذا** **أصُدُّه** **صداً** (diye); yani onu ondan çevirdim. Ve kendimle ondan **صَدَدْتُ** **صُدُوداً**.
Ve **الصَّديدُ**: yarada irinle karışık kandır. Ve dersin ki: **أَصَدَّ** **إصداداً**; yani onda **الصَّديدُ** ve **الْمِدَّةُ** oldu. Ve o Kur’an’dadır: cehennem eh­linden akan şey.
Ve denilir ki: bilakis o, kaynatılıp koyulaşıncaya kadar kaynatılmış **الحَميمُ**dir.
Ve **الصُّدّادُ**: bir tür sıçandır; ve denilir ki: yerin hayvanlarındandır. Ve şu beyit okunmuştur:
اذا ما رأى أشرا فَهُنَ انطَوَى لها		خَفِيُّ كصُدّاد الجديرةِ أطـلَـسُ
Ve **الصَّدَدُ**: seni karşılayan şeydir; ve bu ev, bunun **صَدَدِ** üzerinedir; yani onun karşısındadır.
Ve **صَدْ صَدٌ**: bir kadının adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَدَّ عنه يَصِدُّ صُدوداً: أَعْرَضَ. وصَدَّهُ عنا لأمر صَدّاً. مَنَعَهُ وصَرَفَه عنه. وأَصَدَّهُ لغة. قال الشاعر:
أُناسٌ أَصَدُّوا الناسَ بالسَيف عنـهـم		صُدودَ السَواقي عن رُءوس المخارم
وصَدَّ يَصُدُّ ويَصِدُّ صَديداً: أي ضَجَّ. والصَدَدُ: القُرْبُ، يقال داري صَدَدَ دارِه، أي قُبالَتَها، نُصِبَ على الظرفِ. والصُدَّادُ، بالضمّ والتشديد: دُوَيْبَّةٌ، وهي من جنس الجُرْدانِ. قال أبو زيد: هو في كلام قَيْسٍ سامُّ أَبْرَصَ. والجمع صَدائد على غير قياسٍ. والصُدَّادُ أيضاً: الطريقُ إلى الماء. وصَديدُ الجُرحِ: ماؤُهُ الرَقيقُ المختلِط بالدم قبل أن تَغْلظَ المِدَّةُ، تقول: أَصَدَّ الجُرْحُ، إذا صار فيه المِدَّةُ. والصَدُّ: الجَبَلُ. قال أبو عمرو: يقال لكلِّ جبلٍ صَدٌّ وصُدٌّ، وسَدٌّ وسُدٌّ.

##### Türkçe

**صَدَّ** عنه يَصِدُّ صُدوداً: yüz çevirdi. Ve **صَدَّهُ** bizden bir iş için صَدّاً: onu men etti ve ondan çevirdi. Ve **أَصَدَّهُ** bir lugattır. Şair dedi ki:
أُناسٌ **أَصَدُّوا** الناسَ بالسَيف عنـهـم		صُدودَ السَواقي عن رُءوس المخارم
Ve **صَدَّ** يَصُدُّ ve يَصِدُّ صَديداً: yani gürültü etti. Ve **الصَدَدُ**: yakınlık; denir ki: dârim **صَدَدَ** dârihi, yani onun karşısı; zarf üzerine nasb edilmiştir. Ve **الصُدَّادُ** (damme ve şeddeli): küçük bir canlıdır; ve o, **الجُرْدانِ** cinsindendir. Ebû Zeyd dedi: o, **قَيْسٍ**’in sözünde **سامُّ أَبْرَصَ**’tır. Ve cem‘i **صَدائد** kıyas üzere olmaksızın. Ve **الصُدَّادُ** ayrıca: suya giden yoldur. Ve **صَديدُ** **الجُرحِ**: onun ince suyu; kan ile karışmış, **المِدَّةُ** kalınlaşmadan önce; dersin ki: **أَصَدَّ** **الجُرْحُ**, onda **المِدَّةُ** olduğu vakit. Ve **الصَدُّ**: dağdır. Ebû Amr dedi: her dağa **صَدٌّ** ve **صُدٌّ**, ve **سَدٌّ** ve **سُدٌّ denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصدود والصد قد يكون انصرافا عن الشيء وامتناعا، نحو: ﴿يصدون عنك صدودا﴾ [النساء/61]، وقد يكون صرفا ومنعا نحو: ﴿وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل﴾ [النمل/24]، ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله﴾ [محمد/1]، ﴿ويصدون عن سبيل الله﴾ [الحج/25]، ﴿قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله﴾ [البقرة/217]، ﴿ولا يصدنك عن آيات الله بعد إذ أنزلت إليك﴾ [القصص/87]، إلى غير ذلك من الآيات. وقيل: صد يصد صدودا، وصد يصد صدا (قال السرقسطي: وصد عن الشيء صدودا، أعرض، وصد أيضا: ضج. انظر: الأفعال 3/385.
وفي اللسان: صد يصد صدا: ضج وعج)، والصد من الجبل: ما يحول، والصديد: ما حال بين اللحم والجلد من القيح، وضرب مثلا لمطعم أهل النار. قال تعالى: ﴿ويسقى من ماء صديد * يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ [إبراهيم /16 - 17].

##### Türkçe

- **الصدود** ve **الصد** bazen bir şeyden yüz çevirme ve kaçınma olabilir; şu örnekte olduğu gibi: ﴿يصدون عنك صدودا﴾ [النساء/61]. Bazen de çevirme ve engelleme olabilir; şu örneklerde olduğu gibi: ﴿وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل﴾ [النمل/24]، ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله﴾ [محمد/1]، ﴿ويصدون عن سبيل الله﴾ [الحج/25]، ﴿قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله﴾ [البقرة/217]، ﴿ولا يصدنك عن آيات الله بعد إذ أنزلت إليك﴾ [القصص/87]، bunun dışındaki âyetlerden başka. Ve denildi ki: **صد** **يصد** **صدودا**; ve **صد** **يصد** **صدا**. (Sercusṭî dedi ki: **وصد عن الشيء صدودا**: yüz çevirdi; ve **صد** ayrıca: gürültü çıkardı. Bak: **الأفعال** 3/385.
Ve Lisân’da: **صد** **يصد** **صدا**: gürültü çıkardı ve bağırıp çağırdı.) Ve dağdan **الصد**: engel olan şeydir; ve **الصديد**: et ile deri arasında bulunan irin olan şeydir; ve cehennem ehlinin yiyeceğine misal olarak vurulmuştur. Yüce Allah dedi ki: ﴿ويسقى من ماء صديد * يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ [إبراهيم /16 - 17].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص د د
ما صدك عني ولم تصد عني وفلان مصدود عن الخير‏.‏
وأرى فيك صدوداً ازوراراً‏.‏
وأخذ يصاده ويضادّه‏.‏
ولا حدد لي دونه ولا صدد أي لا مانع من حدّه عنه وصده‏.‏
وداري صدد داره وبصددها أي قبالتها‏.‏
وأخذته من صدد‏:‏ من قرب‏.‏
وأنا بصدد من هذا الأمر‏.‏
وهم بين الصدين وهما جانبا الوادي‏.‏
وهو يصد من ذلك صديداً إذا ضج منه ‏"‏ إذا قومك منه يصدون ‏"‏ وسمعت لهم صديداً وفديداً‏.‏
وأصد الجرح وسال صديده‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صد السبيل‏:‏ إذا اعترض دونه مانع من عقبة أو غيرها فأخذت في غيره‏.‏
قال‏:‏ إذا الشرك العادي صد رأيتها لرؤس الحذاريّ الغلاظ غشوءاً أي لرءوس الآكام جمع الحذرياء بوزن الكبرياء بمعنى الحذرية‏.‏
ووضع السهم بين الصدين‏:‏ بين جانبي السكة‏.‏
وانضم عليهم الصدان إذا توسطوا الطريق‏.‏

##### Türkçe

ص د د
Seni benden ne **صَدَّ** etti ve benden **تَصُدَّ** etmedi; ve falan kimse hayırdan **مَصْدُود**dur.
Ve sende bir **صُدُوداً** (yüz çevirme), bir **ازْوِرَاراً** (sapma) görüyorum.
Ve onu **يُصَادُّه** ve ona **يُضَادُّه** etmeye başladı.
Ve onun ötesinde bana ne bir **حَدَد** belirledi ne de bir **صَدَد**; yani onu ondan **حَدّ** etmesine ve onu ondan **صَدّ** etmesine engel yoktur.
Ve evim onun evinin **صَدَد**ıdır ve onun **بِصَدَدِهَا**sıdır; yani onun karşısındadır.
Ve onu **صَدَد**den aldım: yakınlıktan.
Ve ben bu işin **بِصَدَد**indeyim.
Ve onlar iki **الصَّدَّيْن** arasındadır; ve onlar vadinin iki yanıdır.
Ve o bundan **صَدِيداً** ile **يَصُدُّ** eder; ondan gürültü ettiğinde: “kavmin ondan **يَصُدُّون** ettiği zaman”; ve onlar için bir **صَدِيداً** ve bir **فَدِيداً** işittim.
Ve yara **أَصَدَّ** etti ve onun **صَدِيد**i aktı.
Ve mecazdan: **صَدَّ السَّبِيل**: önünde bir engel, bir sarp yokuştan veya başkasından, ona karşı çıktığında; böylece onun dışındakine girdin.
Dedi ki: **إِذَا الشِّرْكُ العَادِي صَدَّ رَأَيْتُهَا لِرُؤُسِ الحَذَارِيِّ الغِلَاظِ غَشُوءاً**; yani **الحَذَارِيّ**ın başları için; **الحَذَارِيّ**: **الحَذْرِيَاء**ın çoğulu, **الكِبْرِيَاء** vezninde, **الحَذَرِيَّة** manasında.
Ve oku iki **الصَّدَّيْن** arasına koydu: yolun iki yanı arasına.
Ve yolun ortasına girdiklerinde iki **الصَّدَّان** onların üzerine birleşti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّدّ: الإِعْراضُ والصُّدُوف. صَدِّ عنه يَصِدُّ ويَصُدُّ صَدّاً وصُدُوداً: أَعرض. ورجل صادٌّ من قوم صُدَّا،، وامرأَة صادَّةٌ من نِسوة صَوادَّ وصُدَّادٍ أَيضاً؛ قال القطامي:
أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ،
وقد أَراهُنَّ عنهم غَيحرَ صُدَّادَ
(*قوله «وقد أراهن عنهم» المشهور: عنى).
ويقال: صدّه عن الأَمر يَصُدُّه صَدّاً منعه وصرفه عنه. قال الله عز وجل: وصدَّها ما كانت تعبد من دون الله؛ يقال عن الايمان، العادةُ التي كانت عليها لأَنها نشأَت ولم تعرف إِلا قوماً يعبدون الشمس، فصَدَّتها العادةُ، وهي عادتها، بقوله: إِنها كانت من قوم كافرين؛ المعنى صَدَّها كونُها من قوم كافرين عن الإِيمان. وفي الحديث: فلا يَصُدَّنَّكم ذلك. وصعدَّه عنه وأَصَدَّه: صرفه. وفي التنزيل: فصدَّهم عن السبيل؛ وقال امرؤ القيس: أَصَدَّ نِشاصَ ذي القَرْنعيْنِ، حتى
تَوَلَّى عارِضُ المَلكِ الهُمام
وصَدَّدَه: كأَصَدَّه؛ وأَنشد الفراء لذي الرمة:
أُناسٌ أَصَدُّوا الناسَ بالسَّيْفِ عنهمُ،
صُدُود السَّواقي عَنْ أُنوفِ الحَوائِمِ
وهذا البيت أَنشده الجوهري وغيره على هذا النص؛ قال ابن بري: وصاب إِنشاده:
صُدُودَ السَّواقي عن رو وسِ المخارِم
والسَّواقي: مَجاري الماء. والمَخْرِم: مُنْقَطَعُ أَنِف الجبل. يقول: صَدُّوت الناسَ عنهم بالسيفِ كما صُدَّتْ هذه الأَنهارُ عن المَخارِم فلم تستطع أَن ترتفع إِليها. وحكى اللحياني: لا صَدَّ عن ذلك؛ قال: والتأْويل حَقّاً أَنت فَعَلْتَ ذاك. وصَدَّ يَصِدُّ صَدّاً: اسْتَغْرَب ضَحِكاً. ولما ضخربَ ابنُ مريم مثلاً إِذا قومكَ منه يَصِدُّون؛ وقرئ: ويَصُدُّون، فَيَصِدُّون يَضِجُّون ويَعِجُّون كما قدَّمنا، ويَصُدُّون يُعْرِضون، والله أَعلم. الأَزهري: تقول صَدَّ يَصِدُّ ويَصُدُّ مثل شدَّ يَشِدُّ ويَشُدُّ، والاختيار يصهدون، بالكسر، وهي قراءة ابن عباس،. وفسره يَضِجُّون ويَعِجُّون. وقال الليث: إِذا قومك منه يَصِدُّون، أَي يضحكون؛ قال الأَزهري: وعلى قول ابن عباس في تفسيره العمل. قال أَبو منصور: يقال ثَدَدْتُ فلاناً عن أَمره أَصُدُّه صَدّاً فَصَدَّ يَصخدُّ، يستوي فيه لفظ الواقع واللازم، فإِذا كان المعنى يَضِجُّ ويَعِجُّ فالوجه الجيد صَدَّ يَصِدَّ مثل ضَجَّ يَضِجُّ، ومنه قوله عز وجل: وما كان صلاتُهم عند البيت إِلا مُكاءً وتَصْدِيةً، فالمُكاءُ الصَّفِير والتَّصْدية التصفيق، وقيل للتَّصّفِيق تَصْديَةٌ لأَن اليدين تتصافقان فيقابل صَفْقُ هذه صَفْقَ الأُخرى، وصدُّ هذه صَدَّ الأُخرى وهما وَجْهاها.
والصَّدُّ: الهِجْرانُ؛ ومنه فَيَصدُّ هذا ويَصُدُّ هذا أَي يُعرِض بوجهه عنه. ابن سيده: التصدية التَّصفيقُ والصَّوتُ على تحويل التضعيف. قال: ونظيره قَصَّيْتُ أَظفاري في حروف كثيرة. قال: وقد عمل فيه سيبويه باباً، وقد ذكر منه يعقوبُ وأَبو عبيد أَحرفاً. الأَزهري: يقال صَدَّى يُصَدِّي تَصْدُيَةً إِذا صَفَّق، وأَصله صَدَّدِ يُصَدِّد فكثرت الدالات فقلبت إِحداهن ياء، كما قالوا قصيت أَظفاري والأَصل قصَّصتُ أَظفاري. قال: قال ذلك أَبو عبيد وابن السكيت وغيرهما. وصَدِيدُ الجُرْحِ: ماؤُه الرقيقُ المختلط بالدم قبل أَن تَغْلُظ المِدَّة. وفي الحديث: يُسْقَى من صَدِيدِ أَهلِ النارِ؛ وهو الدم والقيح الذي يسيل من الجسد؛ ومنه حديث الصدِّيق في الكفن: إِنما هو للمُهْلِ والصَّدِيدِ؛ ابن سيده: الصديد القَيْح الذي كأَنه ماء وفيه شُكْلةٌ. وقد أَصَدَّ الجرحُ وصَدَّدَ أَي صار فيه المِدَّة. والصَّدِيدُ في القرآن: ما يَسِيلُ من جلود أَهل النار، وقيل: هو الحَمِيم إِذا أُغْلِيَ حتى خَثُرَ. وصديد الفِضَّةِ: ذؤابَتُها، على التشبيه، وبذلك سُمِّي المُهْلَةُ. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: ويُسْقَى من ماءٍ صَدِيدٍ: يَتَجَرَّعُه؛ قال: الصديد ما يسيل الدمُ المختلط بالقيح في الجُرْح.
وفي نوادر الأَعراب: الصِّدادُ ما اضْطَرَبَ
(* قوله «ما اضطرب إلخ»
صوابه ما اصطدمت به المرأة وهو إلخ كتبه السيد مرتضى بهامش الأصل المعول عليه وهو نص القاموس). وهو السِّتْرُ.
ابنُ بُزُرخ: الصَّدُودُ ما دَلَكْتَه على مِرْآةٍ ثم كَحَلْتَ به عيناً.والصَّدُّ والصُّدُّ: الجبل؛ قالت ليلى الأَخيلية:
أَنابِغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوّلا،
وكنتَ صُنَيّاً بين صَدَّين، مَجْهَلا
والجمع أَصْداد وصُدُود، والسين فيه لغة. والصَّدُّ: المرتفع من السحاب تراه كالجبل، والسين فيه أَعلى. وصُدَّا الجبل: ناحيتاه في مَشْعَبِه. والصَّدَّان: ناحيتا الشِّعْب أَو الجبل أَو الوادي، الواحد صَدٌّ، وهما الصَّدَفان أَيضاً؛ وقال حميد:
تَقَلْقَلَ قِدْحٌ، بين صَدَّين، أَشْخَصَتْ
له كَفُّ رامٍ وِجْهَةً لا يُريدُها
قال: ويقال للجبل صَّدُّ وسَدٌّ. قال أَبو عمرو: يقال لكل جبل صَدٌّ وصُدٌّ وسَدٌّ وسُدٌّ. قال أَبو عمرو: الصُّدَّان الجبلان، وأَنشد بيت ليلى الأَخيلية. وقال: الصُّنَيُّ شِعْبٌ صغير يَسِيل فيه الماء، والصَّدُّ الجانب.
والصَّدَدُ: الناحية. والصَّدَدُ: ما اسْتَقْبَلك. وهذا صَدَدَ هذا وبصَدَدِه وعلى صَدَده أَي قُبَالَتَه.
والصَّدَدُ: القُرْب. والصَّدَدُ: القَصْد. قال ابن سيده: قال سيبويه هو صَدَدُك ومعناه القصْدُ. قال: وهي من الحروف التي عَزَلَها ليفسر معانيها لأَنها غرائب. ويقال: صَدَّ السبيلُ
(* قوله «صد السبيل إلخ» عبارة
الأساس صد السبيل إذا اعترض دونه مانع من عقبة أَو غيرها فأخذت في غيره) إِذا اسْتَقْبَلَكَ عَقَبَةٌ صَعْبَةٌ فتركتَها وأَخَذتَ غيرها؛ قال الشاعر:إِذا رأَيْنَ علَماً مُقْوَدَّا،
صَدَدْنَ عن خَيْشُومِها وصَدَّا
وقول أَبي الهَيْثم:
فكُلُّ ذلكَ مِنَّا والمَطِيُّ بنا،
إِليكَ أَعْناقُها مِن واسِطٍ صَدَدُ
قال: صَدَدٌ قَصْدٌ. وصَدَدُ الطريق: ما استقبلك منه.
وأَما قول الله عز وجل: أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى فأَنت له تَصَدّى؛ فمعناه تتعرّض له وتَمِيل إِليه وتُقْبِل عليه. يقال: تَصَدّى فلان لفلان يَتَصَدّى إِذا تَعَرَّض له، والأَصل فيه أَيضاً تَصَدَّد يتَصَدَّد. يقال: تَصَدَّيت له أَي أَقْبَلْتُ عليه؛ وقال الشاعر:
لمَّا رَأَيْتُ وَلَدي فيهم مَيَلْ
إِلى البُيوتِ، وتَصَدَّوْا لِلحَجَلْ
قال الأَزهري: وأَصله من الصَّدَد وهو ما اسْتَقبلكَ وصار قُبالَتَكَ. وقال الزجاج: معنى قوله عز وجل: فأَنتَ له تَصَدّى؛ أَي أَنت تُقْبِلُ عليه، جعله من الصَّدَدِ وهو القُبالَةُ. وقال الليث: يقال هذه الدارُ على صَدَدِ هذه أَي قُبالَتَها. وداري صَدَدَ دارِه أَي قُبالَتَها، نَصْب على الظرف. قال أَبو عبيد: قال ابن السكيت: الصَّدَدُ والصَّقَبُ القُرْبُ. قال الأَزهري: فجائز أَن يكون معنى قوله تعالى: فأَنت له تصدّى؛ أَي تَتَقَرَّب إِليه على هذا التأْويل.
والصُّدّاد، بالضم والتشديد: دُوَيْبَّةٌ وهي من جنس الجُرْذانِ؛ قال أَبو زيد: هو في كلام قيس سامُّ أَبْرَصَ. ابن سيده: الصُّدَّادُ سامُّ أَبْرَصَ، وقيل: الوَزَغ؛ أَنشد يعقوب:
مُنْجَحِراً مُنْجَحَرَ الصُّدّادِ
ثم فسره بالوزغ، والجمع منهما الصَّدائدُ، على غير قياس؛ وأَنشد الأَزهري:
إِذا ما رَأَى إِشْرافَهُنَّ انْطَوَى لَها
خَفِيٌّ، كَصُدَّادِ الجَديرَةِ، أَطْلَسُ
والصَّدّى، مقصورٌ: تِينٌ أَبيضُ الظاهر أَكحلُ الجوفِ إِذا أَريدَ تزبيبهُ فُلْطِح، فيجيءُ كأَنه الفَلَكُ، وهو صادق الحلاوة؛ هذا قول أَبي حنيفة. وصَدّاءُ: اسم بئر، وقيل: اسم رَكِيَّة عذبة الماء، وروى بعضهم هذا المَثَل: ماءٌ ولا كَصَدَّاء؛ أَنشد أَبو عبيد:
وإِنِّي وتَهْيامِي بِزَيْنَبَ كالذي
يُحاوِلُ، من أَحْواضِ صَدَّاءَ، مَشْرَبا
وقيل لأَبي عليّ النحوي: هو فَعْلاءُ من المضاعف، فقال: نعم؛ وأَنشد لضرار بن عُتْبَةَ العبشمي:
كأَنِّيَ، مِنْ وَجْدٍ بزَيْنَبَ، هائمٌ،
يُخالسُ من أَحْواض صَدَّاءَ مَشْرَبا
يَرَى دُونَ بَرْدِ الماءِ هَوْلاً وذادَةً،
إِذا شَدَّ صاحوا قَبْلَ أَنْ يَتَحَبَّبَا
وبعضهم يقول: صَدْآءُ، بالهمز، مثل صَدْعاءَ؛ قال الجوهري: سأَلت عنه رجلاً في البادية فلم يهمزه. والصُّدَّادُ:
(* هو كرمان وكتاب كما في
القاموس.): الطريق إِلى الماء.

##### Türkçe

**الصَّدّ**: yüz çevirme ve **الصُّدُوف**. Ondan **صَدِّ** eder, **يَصِدُّ** ve **يَصُدُّ**; **صَدّاً** ve **صُدُوداً**: yüz çevirdi. Ve bir adam, kavimden **صادٌّ** (yüz çeviren), **صُدَّا**’dan; ve bir kadın, kadınlardan **صادَّةٌ**, **صَوادَّ** ve ayrıca **صُدَّادٍ**’dan; **القطامي** dedi ki:
أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ،
وقد أَراهُنَّ عنهم غَيحرَ صُدَّادَ
(*Onun “وقد أراهن عنهم” sözü: meşhur olan: “عنى”dır*).

Ve denir: onu işten **صدّه** eder, **يَصُدُّه** **صَدّاً**: onu men etti ve ondan çevirdi. Aziz ve yüce Allah dedi: **وصدَّها ما كانت تعبد من دون الله**; iman’dan (alıkoyan) diye söylenir: üzerinde bulunduğu âdet; çünkü o yetişti ve güneşe tapan bir kavimden başkasını tanımadı; böylece âdet onu alıkoydu—ki o onun âdetidir—şu sözüyle: **إِنها كانت من قوم كافرين**; mânâ: kâfir bir kavimden oluşu onu iman’dan alıkoydu. Ve hadiste: **فلا يَصُدَّنَّكم ذلك**. Ve ondan **وصعدَّه** ve **أَصَدَّه**: onu çevirdi. Ve tenzilde: **فصدَّهم عن السبيل**; ve **امرؤ القيس** dedi:
أَصَدَّ نِشاصَ ذي القَرْنعيْنِ، حتى
تَوَلَّى عارِضُ المَلكِ الهُمام

Ve **وصَدَّدَه**: **كأَصَدَّه** gibidir; ve **الفراء** **لذي الرمة**’den okuttu:
أُناسٌ أَصَدُّوا الناسَ بالسَّيْفِ عنهمُ،
صُدُود السَّواقي عَنْ أُنوفِ الحَوائِمِ

Ve bu beyti **الجوهري** ve başkaları bu lafız üzere rivayet etti; **ابن بري** dedi: ve onun rivayeti isabetli olan:
صُدُودَ السَّواقي عن رو وسِ المخارِم

Ve **السَّواقي**: suyun akış yataklarıdır. Ve **المَخْرِم**: dağın burnunun kesildiği yer. Diyor ki: insanları onlardan kılıçla alıkoydum; tıpkı bu nehirlerin **المَخارِم**’den alıkonması gibi; böylece ona yükselmeye güç yetiremedi. Ve **اللحياني** nakletti: **لا صَدَّ عن ذلك**; dedi ki: ve te’vil: gerçekten sen bunu yaptın. Ve **صَدَّ يَصِدُّ صَدّاً**: gülmekten şaşırdı. Ve “Meryem oğlu misal getirildiğinde, işte kavmin ondan **يَصِدُّون**”; ve **ويَصُدُّون** diye de okundu; o hâlde **فَيَصِدُّون**: bağırıp çağırırlar ve gürültü ederler, daha önce sunduğumuz gibi; ve **ويَصُدُّون**: yüz çevirirler; Allah daha iyi bilir. **الأَزهري**: **صَدَّ يَصِدُّ** ve **يَصُدُّ** dersin; tıpkı **شدَّ يَشِدُّ** ve **يَشُدُّ** gibi; ve tercih **يصهدون**’dur, kesre ile; ve o, **ابن عباس**’ın kıraatidir. Ve onu “bağırıp çağırırlar ve gürültü ederler” diye tefsir etti. **الليث** dedi: “kavmin ondan **يَصِدُّون**” yani gülerler; **الأَزهري** dedi: ve **ابن عباس**’ın tefsirindeki söz üzere amel edilir. **أَبو منصور** dedi: denir: falancayı işinden **ثَدَدْتُ**; onu **أَصُدُّه صَدّاً**; derken o **فَصَدَّ يَصخدُّ**; onda vâki‘ (geçişli) ve lâzım lafzı eşit olur. Şayet mânâ “bağırıp çağırır ve gürültü eder” ise, iyi vech **صَدَّ يَصِدَّ**’dir; tıpkı **ضَجَّ يَضِجُّ** gibi. Ondandır Aziz ve yüce O’nun sözü: **وما كان صلاتُهم عند البيت إِلا مُكاءً وتَصْدِيةً**; **المُكاءُ** ıslık, **التَّصْدية** alkıştır. Ve denildi: alkışa **تَصْديَةٌ** denilmiştir; çünkü iki el birbirine çarpar; böylece bunun çarpması ötekinin çarpmasına karşılık gelir; ve bunun **صدُّ**’u ötekinin **صَدَّ**’ına karşılık gelir; ikisi de onların iki yüzüdür.

Ve **الصَّدُّ**: terk ediştir; ondandır: “bu **فَيَصدُّ** eder ve bu **يَصُدُّ** eder” yani yüzüyle ondan yüz çevirir. **ابن سيده**: **التصدية**; şeddeli harfi dönüştürme üzere, alkış ve sestir. Dedi: ve benzeri: “**قَصَّيْتُ أَظفاري**”dır, birçok harfte. Dedi: ve **سيبويه** onun hakkında bir bab yapmıştır; ve ondan **يعقوب** ile **أَبو عبيد** birtakım harfler zikretmiştir. **الأَزهري**: denir: **صَدَّى يُصَدِّي تَصْدُيَةً**; alkışladığında. Ve aslı **صَدَّدِ يُصَدِّد**’dir; böylece **الدال**’lar çoğaldı; onlardan biri **ياء**’ya çevrildi; tıpkı “**قصيت أَظفاري**” dedikleri gibi; aslı “**قصَّصتُ أَظفاري**”dır. Dedi: bunu **أَبو عبيد** ve **ابن السكيت** ve başkaları söyledi. Ve **صَدِيدُ الجُرْحِ**: onun ince suyu; irin kalınlaşmadan önce kanla karışık olan. Ve hadiste: **يُسْقَى من صَدِيدِ أَهلِ النارِ**; o, bedenden akan kan ve irindir. Ondandır: kefende **الصدِّيق** hadisi: **إِنما هو للمُهْلِ والصَّدِيدِ**. **ابن سيده**: **الصديد**; sanki suymuş gibi olan ve içinde bir karışıklık bulunan irindir. Ve yara **أَصَدَّ** etti ve **صَدَّدَ**; yani onda irin oldu. Ve Kur’an’da **الصَّدِيدُ**: cehennem ehlinin derilerinden akan şeydir; ve denildi: kaynatılıp koyulaşıncaya dek kaynatılan sıcak sudur. Ve **صديد الفِضَّةِ**: onun eriyiğidir; benzetme üzere; ve bununla **المُهْلَةُ** adlandırıldı. Ve **أَبو إِسحق**, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında: **ويُسْقَى من ماءٍ صَدِيدٍ**: onu yudum yudum içer; dedi: **الصديد**; yarada irinle karışık kanın aktığı şeydir.

Ve **نوادر الأَعراب**’da: **الصِّدادُ**; çalkalanan şeydir.
(*“ما اضطرب إلخ” sözü: doğrusu “ما اصطدمت به المرأة وهو إلخ”tir; bunu, kendisine dayanılan aslın kenarına **السيد مرتضى** yazmıştır; ve o, **القاموس**’un lafzıdır*). Ve o, **السِّتْرُ**dür.

**ابنُ بُزُرخ**: **الصَّدُودُ**; aynaya sürdüğün, sonra onunla bir gözü sürmelediğin şeydir. Ve **الصَّدُّ** ve **الصُّدُّ**: dağdır; **ليلى الأَخيلية** dedi:
أَنابِغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوّلا،
وكنتَ صُنَيّاً بين صَدَّين، مَجْهَلا

Ve cem‘i **أَصْداد** ve **صُدُود**’dur; onda **السين** bir lehçedir. Ve **الصَّدُّ**: buluttan yüksek olan; onu dağ gibi görürsün; onda **السين** daha üstündür. Ve **صُدَّا الجبل**: onun iki yanı, geçidinde. Ve **الصَّدَّان**: geçidin yahut dağın yahut vadinin iki yanı; tekili **صَدٌّ**; ve onlar ayrıca **الصَّدَفان**’dır; ve **حميد** dedi:
تَقَلْقَلَ قِدْحٌ، بين صَدَّين، أَشْخَصَتْ
له كَفُّ رامٍ وِجْهَةً لا يُريدُها

Dedi: ve dağa **صَّدُّ** ve **سَدٌّ** denir. **أَبو عمرو** dedi: her dağa **صَدٌّ** ve **صُدٌّ** ve **سَدٌّ** ve **سُدٌّ** denir. **أَبو عمرو** dedi: **الصُّدَّان** iki dağdır; ve **ليلى الأَخيلية**’nin beytini okudu. Ve dedi: **الصُّنَيُّ**; içinde su akan küçük bir geçittir; ve **الصَّدُّ** yandır.

Ve **الصَّدَدُ**: taraf. Ve **الصَّدَدُ**: seni karşılayan şey. Ve bu, bunun **صَدَدَ**’ıdır; ve onun **بصَدَدِه**’sinde ve onun **على صَدَده**’sinde; yani onun karşısındadır.

Ve **الصَّدَدُ**: yakınlık. Ve **الصَّدَدُ**: kasıt. **ابن سيده** dedi: **سيبويه** dedi ki: o, senin **صَدَدُك**’undur; mânâsı kasıttır. Dedi: ve o, mânâlarını açıklamak için ayırdığı harflerdendir; çünkü onlar gariptir. Ve denir: **صَدَّ السبيلُ**
(*“صد السبيل إلخ” sözü: **الأساس**’ın ibaresi: “**صد السبيل**; eğer onun önünde bir engel, bir yokuştan yahut başkasından olursa; böylece sen başka bir yola girdin”*). Eğer seni zor bir yokuş karşılarsa; onu bırakırsın ve başkasını alırsın; şair dedi:إِذا رأَيْنَ علَماً مُقْوَدَّا،
صَدَدْنَ عن خَيْشُومِها وصَدَّا

Ve **أَبي الهَيْثم**’in sözü:
فكُلُّ ذلكَ مِنَّا والمَطِيُّ بنا،
إِليكَ أَعْناقُها مِن واسِطٍ صَدَدُ

Dedi: **صَدَدٌ**; kasıttır. Ve **صَدَدُ الطريق**: ondan seni karşılayan şeydir.

Ve Aziz ve yüce Allah’ın şu sözüne gelince: **أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى فأَنت له تَصَدّى**; mânâsı: ona yönelirsin ve ona meyledersin ve ona yönelip gelirsin. Denir: falan, falana **تَصَدّى** eder, **يَتَصَدّى**; ona ilişip karşısına çıktığında; ve aslı bunda da **تَصَدَّد**’dir, **يتَصَدَّد**. Denir: ona **تَصَدَّيت**; yani ona yöneldim; şair dedi:
لمَّا رَأَيْتُ وَلَدي فيهم مَيَلْ
إِلى البُيوتِ، وتَصَدَّوْا لِلحَجَلْ

**الأَزهري** dedi: ve aslı **الصَّدَد**’dendir; o, seni karşılayan ve senin karşında olan şeydir. Ve **الزجاج** dedi: Aziz ve yüce O’nun sözü “**فأَنتَ له تَصَدّى**”nın mânâsı: yani sen ona yönelirsin; onu **الصَّدَدِ**’den yaptı; o da karşı karşıya oluşdur. Ve **الليث** dedi: denir: bu ev, bunun **على صَدَدِ**’indedir; yani onun karşısındadır. Ve benim evim, onun evinin **صَدَدَ**’ıdır; yani onun karşısındadır; zarf üzere nasb. **أَبو عبيد** dedi: **ابن السكيت** dedi: **الصَّدَدُ** ve **الصَّقَبُ**; yakınlıktır. **الأَزهري** dedi: öyleyse caizdir ki Allah Teâlâ’nın “**فأَنت له تصدّى**” sözünün mânâsı: yani bu te’vil üzere ona yaklaşırsın.

Ve **الصُّدّاد**; damme ile ve şedde ile: küçük bir canlıdır; o, sıçanlar cinsindendir. **أَبو زيد** dedi: o, **قيس**’in sözünde **سامُّ أَبْرَصَ**’tır. **ابن سيده**: **الصُّدَّادُ**; **سامُّ أَبْرَصَ**’tır; ve denildi: **الوَزَغ**’dır. **يعقوب** okuttu:
مُنْجَحِراً مُنْجَحَرَ الصُّدّادِ

Sonra onu **بالوزغ** diye açıkladı. Ve ikisinin cem‘i **الصَّدائدُ**’dir; kıyasa aykırı olarak. Ve **الأَزهري** okuttu:
إِذا ما رَأَى إِشْرافَهُنَّ انْطَوَى لَها
خَفِيٌّ، كَصُدَّادِ الجَديرَةِ، أَطْلَسُ

Ve **الصَّدّى**, maksûr: dışı beyaz, içi sürmeli bir incirdir; kurutulup üzümleştirilmesi istendiğinde yassılaştırılır; böylece sanki **الفَلَكُ** gibi gelir; ve o, tatlılıkta doğru (hakiki)dir; bu, **أَبي حنيفة**’nin sözüdür. Ve **صَدّاءُ**: bir kuyunun adıdır; ve denildi: suyu tatlı bir **رَكِيَّة**’nin adıdır. Ve bazıları bu meseli rivayet etti: **ماءٌ ولا كَصَدَّاء**; **أَبو عبيد** okuttu:
وإِنِّي وتَهْيامِي بِزَيْنَبَ كالذي
يُحاوِلُ، من أَحْواضِ صَدَّاءَ، مَشْرَبا

Ve **أَبي عليّ النحوي**’ye denildi: o, ikiz (muda‘af)dan **فَعْلاءُ** mudur? O dedi: evet. Ve **لضرار بن عُتْبَةَ العبشمي**’den okuttu:
كأَنِّيَ، مِنْ وَجْدٍ بزَيْنَبَ، هائمٌ،
يُخالسُ من أَحْواض صَدَّاءَ مَشْرَبا
يَرَى دُونَ بَرْدِ الماءِ هَوْلاً وذادَةً،
إِذا شَدَّ صاحوا قَبْلَ أَنْ يَتَحَبَّبَا

Ve bazısı **صَدْآءُ** der; hemze ile; tıpkı **صَدْعاءَ** gibi. **الجوهري** dedi: onun hakkında çölde bir adama sordum da hemzelemedi. Ve **الصُّدَّادُ**:
(*O, **القاموس**’ta olduğu üzere **كرمان** ve **كتاب** gibidir*): suya giden yol.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص د د * * صَدَّ * عنه يصُد بضم الصاد * صُدُوداً * أعرض و * صَدَّهُ * عن الأمر منعه وصرفه عنه من باب رد و * أصَدَّهُ * لغة و * صَدَّ * يصُدُّ ويصِدُّ بالضم والكسر * صَديدا * ضج و * الصَّدَدُ * القرب يقال داري صدد داره أي قبالتها وهو نصب على الظرف و * صَدَّاهُ * بالفتح والتشديد والمد اسم ركية عذبة الماء وفي المثل ماء ولا كصداء وقلت لأبي علي النحويّ هو فعلاء من المضاعف فقال نعم وبعضهم يقول * صَدْءَاءُ * بالهمز بوزن حمراء وسألت عنه في البادية رجلا من بني سليم فلم يهمزه و * صَدِيدُ * الجرح ماؤه الرقيق المُختلط بالدم قبل أن تغلظ المدة تقول منه * أصدَّ * الجرح أي صار فيه المدة

##### Türkçe

* ص د د * **صَدَّ** ondan; **يصُد** (صاد’ın zammesiyle) **صُدُوداً**: yüz çevirdi. Ve **صَدَّهُ** onu işten: onu men etti ve ondan çevirdi; **رد** bâbından. Ve **أصَدَّهُ** bir lugattır. Ve **صَدَّ**: **يصُدُّ** ve **يصِدُّ** (zamme ve kesre ile) **صَديدا**: gürültü etti. Ve **الصَّدَدُ**: yakınlık; “dârim dârihi **صدد**” denir; yani onun karşısındadır; o, zarf üzerine nasbdır. Ve **صَدَّاهُ** (fetha, teşdîd ve medd ile): suyu tatlı bir kuyu adıdır; ve meselde: “su var, fakat **صداء** gibi yoktur.” Ebû Ali en-Nahvî’ye dedim: o, muzâaf’tan **فعلاء** mıdır? “Evet” dedi. Bazıları hemze ile, **حمراء** vezninde **صَدْءَاءُ** der. Bedevîde Benî Süleym’den bir adama onu sordum; hemzelemedi. Ve **صَدِيدُ**: yaranın, kanla karışık ince suyudur; irin katılaşmadan önce. Ondan “**أصدَّ** el-cerh” dersin; yani onda irin oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صدعنه يصد ويصد صدا وصدودا، كقعود أعرض، ورجل صاد، من قوم صداد، وامرأة صادة، من صواد، وصداد أيضا، قال القطامي:
  أبصارهن إلى الشبان مـائلة                      وقد أراهن عنهم غير صدأد ويقال : صد فلانا عن كذا صدا، إذا منعه وصرفه عنه، قال الله عز وجل:  وصدها ما كانت تعبد من دون الله  أي صدها كونها من قوم كافرين عن الإيمان. وفي التنزيل:  فصدهم عن السبيل  كأصده إصدادا، وصدده، وأنشد الفراء لذي الرمة:
  أناس أصدوا الناس بالسيف عنهمصدود السواقي عن أنوف الحوائم وصد يصد، بالضم، ويصدن بالكسر، صدا وصديدا: عج وضج. وفي التنزيل:  ولما ضرب ابن مريم مثلا إذا قومك منه يصدون  أي يضجون ويعجون، وقال قرئ:  يصدون  أي يعرضون. قال الأزهري تقول صد يصد ويصد، مثل شد يشد ويشد، والاختيار: يصدون، بالكسر. وهي قراءة ابن عباس. وعلى قوله في تفسيره العمل. قال أبو منصور: يقال صددت فلانا عن أمره أصده صدا فصد يصد، يستوي فيه لفظ الواقع واللازم، فإذا كان المعنى يضج ويعج فالوجه الجيد صد يصد، مثل ضج يضج. ونقل شيخنا عن شروح اللامية: أن صد اللازم، سواء كان بمعنى ضج أو أعرض، فمضارعه بالوجهين، الكسر على القياس، والضم على الشذوذ. قال: وكلام المصنف يقتضي أن الوجهين في معنى ضج فقط. وليس كذلك.

  وعن الليث يقال: هذه الدار على صدد هذه، وداري صدد داره محركة، أي قبالته وقربه، كذا في النسخ، وبتذكير الضمير والصواب تأنيثه، كما في سائر الأمهات نصب على الظرف، قال أبو عبيد، قال ابن السكيت، الصدد، والصقب: القرب، ويقال: هذا صدد هذا، وبصدده، وعلى صدده، أي قبالته. والصديد: ماء الجرح الرقيق المختلط بالدم قبل أن تغلظ المدة. وفي الحديث: يسقى من صديد أهل النار. قال ابن الأثير: هو الدم والقيح الذي يسيل من الجسد. وقال ابن سيده: الصديد: القيح الذي كأنه ماء وفيه شكلة. والصديد في القرآن: ما يسيل من جلود أهل النار. وقال الليث الصديد الدم المختلط بالقيح في الجرح. وقيل: الصديد: الحميم إذا أغلي حتى خثر أي غلظ، نقله الصاغاني. والتصديد: التصفيق. والتصدد: التعرض، هذا هو الأصل، وتبدل الدال ياء، فيقال التصدي والتصدية قال الله عز وجل  وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية  فالمكاء: الصفير، والتصدية: التصفيق، وقيل للتصفيق: تصدية، لأن اليدين تتصافقان، فيقابل صفق هذه صفق الأخرى وصد هذه صد الأخرى، وهما وجهاها. وعن ابن سيده: التصدية: التصفيق والصوت، على تحويل التضعيف. قال: ونظيره: قصيت أظفاري. في حروف كثيرة. قال: قد عمل فيه سيبويه بابا. وقد ذكر منه يعقوب وأبو عبيد أحرفا.
 وفي التهذيب: يقال صد يصدي: تصدية، إذا صفق، وأصله: صدد يصدد، فكثرت الدالات، فقلبت إحداهن ياء، كما قالوا: قصيت أظفاري، والأصل: قصصت. قال: قال ذلك أبو عبيد، وابن السكيت، وغيرهما. ذهب أبو جعفر الرستمي، إلى أن التصدية من الصدى، وهو الصوت، ولم يستعمل من الصدى فعل. والحمل على المستعمل أولى.
 قال شيخنا: هو كلام ظاهر، وفي كلام المصنف لف ونشر مشوش. وقول الله تعالى:  أما من استغنى فأنت له تصدى  معناه: تتعرض له، وتميل إليه وتقبل عليه، يقال: تصدى فلان لفلان، إذا تعرض له. والأصل تصدد. وقال الأزهري: ويجوز أن يكون معنى قوله:  فأنت له تصدى  أي تتقرب إليه، من الصدد وهو القرب، كما تقدم. والصداد، كرمان?: الحية، عن الصاغاني، ودويبة من جنس الجرذأن، أو سام أبرص، وقد جاء في كلام قيس وفسره به أبو زيد، وتبعه ابن سيده، وقيل: الوزغ، أنشد يعقوب:
  منجحرا منجحر الصداد ثم فسره بالوزغ ج: صدائد، على غير قياس. والصداد أيضا: الطريق إلى الماء. والصداد، ككتاب: ما اصطدت به المرأة ، وهو أي الصداد: الستر، كذا في نوادر الأعراب. وصداء، كعداء: لغة في صدآء وهو اسم بئر أو ركية عذبة الماء. وروى بعضهم هذا المثل: ماء ولا كصداء أنشد أبو عبيد:
  وإني وتهيامي بزينـب كـالـذي                      يحأول من أحواض صداء مشربا وقيل لأبي علي النحوي: هو فعلاء، من المضاعف. فقال: نعم، وأنشد لضرار بن عتبة العبشمي:
  كأني من وجـد بـزينـب هـائم                      يخالس من أحواض صداء مشربا وبعضهم يقول: صدآء، بالهمز مثل صدعاء، قال الجوهري: سألت عنه رجلا بالبادية فلم يهمزه. وقد مر في الهمز ما يقارب ذلك، فراجعه. والصد بالفتح ويضم: الجبل، والسين لغة فيه. قال أبو عمرو: يقال لكل جبل: صد وصد، وسد وسد. والصد والصد ناحية الوادي والشعب، وهما الصدان. والجمع: أصداد، وصدود. وصدا الجبل: ناحيتاه في مشعبه، وهما الصدفان، قال حميد:

  تقلقل قدح بين صدين أشخصت                      له كف رام وجهة لا يريدهـا والصدان، بالضم: شرخا الفرق كذا في النسخ. والصواب: الفوق. كما هو نص التكملة، مجازا عن جانبي الوادي. والصدود، كصبور المجول، نقله الصاغاني، والصدود ما دلكته على مرآة فكحلت به عينا، وهذا عن ابن بزرج. وصدصد: اسم امرأة، عن الصاغاني. وصداصد، كعلابط: جبل لهذيرل، نقله الصاغاني. وأصد الجرح إصدادا: قيح وصدد، صار فيه المدة. وزاد في المصباح: صدئ الجرح، كفرح. والقياس يقتضيه. قاله شيخنا.
 ومما يستدرك عليه: صد يصد صدا: استغرب ضحكا. قال الليث  إذا قومك منه يصدون  أي يضحكون. والصد: الهجران. والصد: المرتفع من السحاب، تراه كالجبل، والسين أعلى. والصد: شعب صغير يسيل فيه الماء، قاله الضبي. والصد الجانب والصدد: الناحية. والصدد: القصد. قاله ابن سيده. ويقال: صد السبيل، إذا استقبلك عقبة صعبة فتركتها وأخذت غيرها. وتصديت له: أقبلت عليه. ولاصدى، مقصور: تين أبيض الظاهر أكحل الجوف، وهو صادق الحلاوة، هذا قول أبي حنيفة. والصدصدة: ضرب المنخل بيدك. وصد بالفارسية: اسم للمائة من العدد. ويقال: لا صدد لي عن ذلك ولا جدد، أي لا مانع، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**صدعنه**: yüz çevirdi; **يصد** ve **يصد**: **صدا** ve **صدودا** (tıpkı **قعود** gibi); yüz çevirdi. Ve **رجل صاد**: **قوم صداد**’dan; ve **امرأة صادة**: **صواد**’dan; ve **صداد** da (böyledir). **القطامي** dedi ki:
  Gözleri gençlere doğru eğilimlidir,                      hâlbuki onları onlardan başka **صدأد** (olmayan) olarak görürüm.
Ve denilir: **صد فلانا عن كذا صدا**, onu ondan men edip ondan çevirdiği zaman. Aziz ve celil Allah dedi ki:  **وصدها ما كانت تعبد من دون الله**  yani, onun kâfir bir kavimden oluşu onu imandan alıkoydu. Ve tenzilde:  **فصدهم عن السبيل**  (vardır); **كأصده إصدادا** ve **صدده** (gibi). Ve **الفراء**, **ذي الرمة**’ye ait olarak okuttu:
  İnsanlar, insanları kılıçla onlardan alıkoydular;                      su yolları, hayvanların burunlarından alıkonmuş (gibi).
Ve **صد يصد** (ötre ile) ve **يصدن** (kesre ile), **صدا** ve **صديدا**: bağırdı ve gürültü etti. Ve tenzilde:  **ولما ضرب ابن مريم مثلا إذا قومك منه يصدون**  yani gürültü ederler ve bağırırlar. Ve denildi: şöyle okundu:  **يصدون**  yani yüz çevirirler. **الأزهري** dedi: **صد يصد ويصد** dersin; tıpkı **شد يشد ويشد** gibi; ve tercih: **يصدون** (kesre ile). Ve bu, **ابن عباس**’ın kıraatidir. Ve onun tefsirindeki sözüne göre amel edilir. **أبو منصور** dedi: denilir: **صددت فلانا عن أمره أصده صدا فصد يصد**; onda vâki‘ (geçişli) ile lâzım (geçişsiz) lafzı eşit olur. Eğer mâna “gürültü eder ve bağırır” ise, iyi vech **صد يصد**’dir; tıpkı **ضج يضج** gibi. Şeyhimiz, **اللامية** şerhlerinden nakletti: **صد** lâzım (fiil)dir; ister “**ضج**” mânasında olsun ister “yüz çevirdi” mânasında olsun; onun muzâri‘i iki vech iledir: kıyasa göre kesre, şâz olarak ötre. Dedi ki: Musannifin sözü, iki vechin yalnız “**ضج**” mânasında olduğunu gerektirir. Öyle değildir.

  **الليث**’ten: denilir: bu ev, bunun **صدد**’i üzerinedir; ve evim, onun evinin **صدد**’idir (harekeli), yani onun karşısı ve yakınlığıdır. Nüshalarda böyledir; zamirin müzekker kılınmasıyladır; doğrusu onun müennes kılınmasıdır; diğer ana kaynakların geri kalanında olduğu gibi; zarf olarak nasb üzerinedir. **أبو عبيد** dedi, **ابن السكيت** dedi: **الصدد** ve **الصقب**: yakınlıktır. Ve denilir: bu, bunun **صدد**’idir; ve onun **بصدده**’si ve onun **على صدده**’si; yani onun karşısıdır. Ve **الصديد**: yaranın ince suyu; irin kalınlaşmadan önce kanla karışık olan. Hadiste: “Cehennem ehlinin **صديد**’inden içirilir.” **ابن الأثير** dedi: o, bedenden akan kan ve irindir. **ابن سيده** dedi: **الصديد**: sanki su olan ve içinde bir şekle (karışıklık) bulunan irindir. Ve Kur’an’daki **الصديد**: cehennem ehlinin derilerinden akan şeydir. **الليث** dedi: **الصديد** yarada irinle karışık kandır. Ve denildi: **الصديد**: kaynatılıp pıhtılaşıncaya kadar (yani kalınlaşıncaya kadar) kaynatılan **الحميم**’dir; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **التصديد**: el çırpmadır. Ve **التصدد**: maruz kalma/karşıya çıkmadır; bu asıldır; ve **الدال** **ياء**’ya çevrilir; böylece **التصدي** ve **التصدية** denilir. Aziz ve celil Allah dedi ki:  **وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية**  artık **المكاء**: ıslıktır; ve **التصدية**: el çırpmadır. Ve denildi: el çırpmaya **تصدية** denildi; çünkü iki el birbirine çarpar; böylece bunun **صفق**’ı ötekinin **صفق**’ına, ve bunun **صد**’i ötekinin **صد**’ine karşılık gelir; ve ikisi onların iki yüzüdür. **ابن سيده**’den: **التصدية**: el çırpma ve sestir; teşdîdin çevrilmesi üzere. Dedi ki: onun benzeri: **قصيت أظفاري**’dir. Birçok harfte (böyledir). Dedi ki: **سيبويه** bunun hakkında bir bab yapmıştır. Ve ondan **يعقوب** ve **أبو عبيد** bazı harfler zikretmiştir.
 Ve **التهذيب**’de: denilir: **صد يصدي**: **تصدية**; el çırptığı zaman. Ve aslı: **صدد يصدد**’dir; böylece **الدال**’ler çoğaldı; onlardan biri **ياء**’ya çevrildi; tıpkı onların “**قصيت أظفاري**” demeleri gibi; asıl: **قصصت**’tır. Dedi ki: bunu **أبو عبيد** ve **ابن السكيت** ve başkaları söyledi. **أبو جعفر الرستمي**, **التصدية**’nin **الصدى**’dan olduğuna gitti; o da sestir; ve **الصدى**’dan fiil kullanılmadı. Kullanılmış olana حمل etmek daha evlâdır.
 Şeyhimiz dedi: bu, açık bir sözdür; ve musannifin sözünde karışık bir لفّ ونشر vardır. Ve yüce Allah’ın sözü:  **أما من استغنى فأنت له تصدى**  mânası: ona maruz kalırsın; ve ona meyledersin ve ona yönelirsin. Denilir: **تصدى فلان لفلان**; ona maruz kaldığı zaman. Asıl **تصدد**’dir. **الأزهري** dedi: onun sözü olan:  **فأنت له تصدى**  mânası “ona yaklaşırsın” da olabilir; daha önce geçtiği üzere, yakınlık olan **الصدد**’den. Ve **الصداد** (tıpkı **رمان** gibi): yılandır; **الصاغاني**’den. Ve (o) **الجرذأن** cinsinden bir küçük hayvandır; yahut **سام أبرص**’tır. **قيس**’in sözünde gelmiştir; onu **أبو زيد** bununla tefsir etti; **ابن سيده** de ona tâbi oldu. Ve denildi: **الوزغ**’dur. **يعقوب** şu beyti okuttu:
  **الصداد**’ın inine benzer bir ine giren;
sonra onu **الوزغ** ile tefsir etti. Çoğulu: **صدائد**; kıyasa göre değildir. Ve **الصداد** ayrıca: suya giden yoldur. Ve **الصداد** (tıpkı **كتاب** gibi): kadının avlandığı şeydir; yani **الصداد**: örtüdür; **نوادر الأعراب**’da böyledir. Ve **صداء** (tıpkı **عداء** gibi): **صدآء**’da bir lugattır; o, suyu tatlı bir kuyunun yahut bir su çukurunun adıdır. Bazıları bu meseli rivayet etti: “Su var; fakat **صداء** gibi değil.” **أبو عبيد** okuttu:
  Ve ben, Zeyneb’e olan tutkumla,                      **صداء** havuzlarından bir içim su arayan kimse gibiyim.
Ve **أبو علي النحوي**’ye denildi: o, müzâafdan **فعلاء** mıdır? O dedi: evet. Ve **ضرار بن عتبة العبشمي**’den okuttu:
  Sanki ben, Zeyneb’e olan vecdden şaşkın,                      **صداء** havuzlarından bir içim suyu gizlice kapan kimseyim.
Bazıları **صدآء** der; hemze ile; tıpkı **صدعاء** gibi. **الجوهري** dedi: onun hakkında çölde bir adama sordum; onu hemzelemedi. Hemze bahsinde buna yakın olan geçti; ona müracaat et. Ve **الصد** (fetha ile) ve (ötre ile de) gelir: dağdır; **السين** onda bir lugattır. **أبو عمرو** dedi: her dağa **صد** ve **صد** denilir; ve **سد** ve **سد** (de denilir). Ve **الصد** ve **الصد**: vadi ve geçidin tarafıdır; ikisi **الصدان**’dır. Çoğulu: **أصداد** ve **صدود**. Ve **صدا الجبل**: onun geçidindeki iki tarafıdır; ikisi **الصدفان**’dır. **حميد** dedi:

  İki **صد** arasında bir kadeh sallanır;                      ona, istemediği bir yöne yönelen bir atıcının eli doğrulttu.
Ve **الصدان** (ötre ile): iki yarık, ayrığın **الفرق**’ı; nüshalarda böyledir. Doğrusu: **الفوق**’tur; **التكملة**’nin nassı böyledir; vadi iki yanına mecaz olarak. Ve **الصدود** (tıpkı **صبور** gibi): **المجول**’dür; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الصدود**: onu aynaya sürttüğün, sonra onunla bir gözü sürmelediğin şeydir; bu, **ابن بزرج**’dendir. Ve **صدصد**: bir kadının adıdır; **الصاغاني**’den. Ve **صداصد** (tıpkı **علابط** gibi): **هذيرل**’e ait bir dağdır; **الصاغاني** nakletti. Ve **أصد الجرح إصدادا**: irinlendi ve **صدد**; onda irin (مدة) oldu. Ve **المصباح**’ta artırdı: **صدئ الجرح** (tıpkı **فرح** gibi). Kıyas bunu gerektirir. Bunu şeyhimiz söyledi.
 Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **صد يصد صدا**: gülmekten garipsedi/şaşırdı. **الليث** dedi:  **إذا قومك منه يصدون**  yani gülerler. Ve **الصد**: terk ediştir. Ve **الصد**: buluttan yüksek olan şeydir; onu dağ gibi görürsün; ve **السين** daha yüksektir. Ve **الصد**: içinde suyun aktığı küçük bir geçittir; bunu **الضبي** söyledi. Ve **الصد**: yan; ve **الصدد**: taraf. Ve **الصدد**: kasıttır. Bunu **ابن سيده** söyledi. Ve denilir: **صد السبيل**; sana zor bir yokuş karşılayınca, onu bırakıp başkasını aldığın zaman. Ve **تصديت له**: ona yöneldim. Ve **لاصدى** (maksur): dışı beyaz, içi sürmeli beyaz incirdir; ve o, tatlılıkta doğru/gerçektir; bu, **أبو حنيفة**’nin sözüdür. Ve **الصدصدة**: elekle elinle vurmaktır. Ve Farsçada **صد**: sayıdan yüzün adıdır. Ve denilir: “Ondan bana ne **صدد** var ne **جدد**”; yani engelleyici yoktur; bunu **الصاغاني** nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَدَّ
صَدَّ U ( n. ac. صُدُوْد 27 )
a.  [ 'An ], Turned away from.

b.  ( n. ac. صَدّ 1 ) [ acc. &  'An ], Turned away, made to go back from.

c.  I ,  U ( n. ac. صَدِيْد 25 ), Cried out, shouted.

صَدَّدَ
صَدَّدَ II ,
a.  Clapped his hands, applauded.

أَصْدَدَ
أَصْدَدَ IV ,
a.  Suppurated, discharged, ran ( wound ).

b.  see I (b) .

تَصَدَّدَ
تَصَدَّدَ V
a.  [ La ], Met, came face to face with, encountered.

صَدّ
صَدّ 1 ,
a.  Separation.

b.  Hindrance.

c.  Refusal.

d.  see 3 .

صُدّ
صُدّ 3 , ( pl. صُدُوْد 27 ,  أَصْدَاْد 38 ),
a.  Mountain; side of a valley.

صَدَد
صَدَد 4 ,
a.  Vicinity.

b.  Direction.

c.  [ coll. ], Subject of discussion.

d.  see 1 (b) &  3 .

صِدَاْد
صِدَاْد 23 ,
a.  Woman's veil.

صَدِيْد
صَدِيْد 25 ,
a.  Crying, shouting, clamour.

b.  Ichor, watery matter, pus, discharge ( from a wound ).

صُدَّاْد
صُدَّاْد 29 , ( pl. صَدَاْئِدُ 46 ),
a.  Road leading to water.

b.  Serpent; large lizard.

##### Türkçe

**صَدَّ**
**صَدَّ** U ( n. ac. **صُدُوْد** 27 )
a. [ 'An ], -den yüz çevirdi.

b. ( n. ac. **صَدّ** 1 ) [ acc. & 'An ], -den yüz çevirdi, -den geri döndürdü.

c. I , U ( n. ac. **صَدِيْد** 25 ), haykırdı, bağırdı.

**صَدَّدَ**
**صَدَّدَ** II ,
a. Ellerini çırptı, alkışladı.

**أَصْدَدَ**
**أَصْدَدَ** IV ,
a. İrinledi, akıntı çıkardı, aktı (yara).

b. I (b)’ye bak.

**تَصَدَّدَ**
**تَصَدَّدَ** V
a. [ La ], karşılaştı, yüz yüze geldi, rastladı.

**صَدّ**
**صَدّ** 1 ,
a. Ayrılık.

b. Engel.

c. Reddetme.

d. 3’e bak.

**صُدّ**
**صُدّ** 3 , ( pl. **صُدُوْد** 27 , **أَصْدَاْد** 38 ),
a. Dağ; bir vadinin yanı.

**صَدَد**
**صَدَد** 4 ,
a. Yakın çevre.

b. Yön.

c. [ coll. ], tartışma konusu.

d. 1 (b) ve 3’e bak.

**صِدَاْد**
**صِدَاْد** 23 ,
a. Kadının örtüsü.

**صَدِيْد**
**صَدِيْد** 25 ,
a. Ağlama, bağırma, gürültü.

b. İkor, sulu madde, irin, akıntı (bir yaradan).

**صُدَّاْد**
**صُدَّاْد** 29 , ( pl. **صَدَاْئِدُ** 46 ),
a. Suya götüren yol.

b. Yılan; büyük kertenkele.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صدد
صَدَّ - يَصُدُّ - صُدُوْد
صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى
صُدُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَدَّ - يَصُدُّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر "، وهي:
صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي)
يفرق لفظاً:
صَدَّ - يَصُدُّ + كائن + كائناً + عن كان أو شيء أو أمر: يقوم بتشكيل حاجز في طريق سير شيء متحرك ليوقف تقدمه، ويرده عائداً من حيث أتى
صَدَّ - يَصِدُّ + الكائن أو الجرح: يُقًزِّز ويُقْرِف ويُنَفِّر لامتلائه بالقيح والصديد الذي ينز ويسيل ويخرج عنه
وَصَدَ - يَصِدُ + كائن + شيئاً: سد منفذه للخارج
صَدَى - يَصْدِي + كائن + شيئاً: يصدمه ويصفقه ويصفعه سطحاً بسطح

1 - الصد عن سبيل الله
أولاً - يصدون عن سبيل الله
(1) المنافقون
الذين يحلفون الكذب	﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله فلهم عذاب مهين (16)﴾ المجادلة ﴿اتخذوا أيمانهم جنة فصدوا عن سبيل الله إنهم ساء ما كانوا يعملون(2)﴾ المنافقون
 	﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل
(2) الكفار
الكفر﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله قد ضلوا ضلالا بعيدا(167)﴾ النساء ﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله أضل أعمالهم(1)﴾ محمد
 	﴿الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله زدناهم عذابا فوق العذاب بما كانوا يفسدون(88)﴾ النحل
 	﴿إن الذين كفروا ينفقون أموالهم ليصدوا عن سبيل الله فسينفقونها ثم تكون عليهم حسرة ثم يغلبون والذين كفروا إلى جهنم يحشرون(36)﴾ الأنفال
(3) أهل الكتاب
 ﴿اشتروا بآيات الله ثمنا قليلا فصدوا عن سبيله إنهم ساء ما كانوا يعملون(9)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم(34)﴾ التوبة
 	﴿فبظلم من الذين هادوا حرمنا عليهم طيبات أحلت لهم وبصدهم عن سبيل الله كثيرا (160)﴾ النساء ﴿ولا تكونوا كالذين خرجوا من ديارهم بطرا ورئاء الناس ويصدون عن سبيل الله والله بما يعملون محيط(47)﴾ الأنفال
ثانياً - يصدون عن سبيل الله من آمن يبغونها عوجا
(1) أهل الكتاب
﴿قل ياأهل الكتاب لم تصدون عن سبيل الله من آمن تبغونها عوجا وأنتم شهداء وما الله بغافل عما تعملون(99)﴾ آل عمران
 	﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف ﴿الذين يستحبون الحياة الدنيا على الآخرة ويصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا أولئك في ضلال بعيد(3)﴾ إبراهيم
(2) الكفار
الكافرون بالآخرة  ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرون(45)﴾ الأعراف ﴿الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة هم كافرون(19)﴾ هود
ثالثاً - يزين لهم سوء عملهم فيصدون عن سبيل الله
(1) الكفار
 ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد ﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب(37)﴾ غافر
 	﴿وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون(24)﴾ النمل ﴿وعادا وثمود وقد تبين لكم من مساكنهم وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل وكانوا مستبصرين (38)﴾ العنكبوت
 	﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين(36) وإنهم ليصدونهم عن السبيل ويحسبون أنهم مهتدون(37)﴾ الزخرف
رابعاً - ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام
(1) الكفار
 ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
 	﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة
 	﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله ثم ماتوا وهم كفار فلن يغفر الله لهم(34)﴾ محمد
الصد عن المسجد الحرام
الكفار
 ﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)﴾ الفتح ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادواولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة ﴿وما لهم ألا يعذبهم الله وهم يصدون عن المسجد الحرام وما كانوا أولياءه إن أولياؤه إلا المتقون ولكن أكثرهم لا يعلمون(34)﴾ الأنفال
 	﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
الصد عن ما أنزل الله من كتاب
(1) أهل  الكتاب يصدون عنه
 ﴿فمنهم من آمن به ومنهم من صد عنه وكفى بجهنم سعيرا(55)﴾ النساء ﴿قال الذين استكبروا للذين استضعفوا أنحن صددناكم عن الهدى بعد إذ جاءكمبل كنتم مجرمين(32)﴾ سبأ
(2) الذين يتبعون الهوى
 ﴿فلا يصدنك عنها من لا يؤمن بها واتبع هواه فتردى(16)﴾ طه ﴿ولا يصدنك عن آيات الله بعد إذ أنزلت إليك وادع إلى ربك ولا تكونن من المشركين(87)﴾ القصص
(3) المنافقون
 	﴿وإذا قيل لهم تعالوا إلى ما أنزل الله وإلى الرسول رأيت المنافقين يصدون عنك صدودا (61)﴾ النساء ﴿إن الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله وشاقوا الرسول من بعد ما تبين لهم الهدى لن يضروا الله شيئا وسيحبط أعمالهم(32)﴾ محمد
الشيطان يصد عنه
 	﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء في الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله وعن الصلاة فهل أنتم منتهون(91)﴾ المائدة ﴿ولا يصدنكم الشيطان إنه لكم عدو مبين(62)﴾ الزخرف
الصد عن الرسل
(1) المنافقون
 ﴿وإذا قيل لهم تعالوا إلى ما أنزل الله وإلى الرسول رأيت المنافقين يصدون عنك صدودا (61)﴾ النساء ﴿وإذا قيل لهم تعالوا يستغفر لكم رسول الله لووا رءوسهم ورأيتهم يصدون وهم مستكبرون (5)﴾ المنافقون
(2) الكفار
 ﴿ولما ضرب ابن مريم مثلا إذا قومك منه يصدون(57)﴾ الزخرف
 	﴿وصدها ما كانت تعبد من دون الله إنها كانت من قوم كافرين(43)﴾ النمل
الصد عن ما كان يعبد الآباء
 ﴿قالت رسلهم أفي الله شك فاطر السماوات والأرض يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى قالوا إن أنتم إلا بشر مثلنا تريدون أن تصدونا عما كان يعبد آباؤنا فأتونا بسلطان مبين(10)﴾ إبراهيم ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قالوا ما هذا إلا رجل يريد أن يصدكم عما كان يعبد آباؤكم وقالوا ما هذا إلا إفك مفترى وقال الذين كفروا للحق لما جاءهم إن هذا إلا سحر مبين(43)﴾ سبأ
صدودا
 ﴿وإذا قيل لهم تعالوا إلى ما أنزل الله وإلى الرسول رأيت المنافقين يصدون عنك صدودا (61)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [صدد] ص د د: صَدَّ عنه يصُد بضم الصاد صُدُوداً أعرض و صَدَّهُ عن الأمر منعه وصرفه عنه من باب رد و أصَدَّهُ لغة و صَدَّ يصُدُّ ويصِدُّ بالضم والكسر صَديدا ضج و الصَّدَدُ القرب يقال داري صدد داره أي قبالتها وهو نصب على الظرف و صَدَّاهُ بالفتح والتشديد والمد اسم ركية عذبة الماء وفي المثل ماء ولا كصداء وقلت لأبي علي النحويّ هو فعلاء من المضاعف فقال نعم وبعضهم يقول صَدْءَاءُ بالهمز بوزن حمراء وسألت عنه في البادية رجلا من بني سليم فلم يهمزه و صَدِيدُ الجرح ماؤه الرقيق المُختلط بالدم قبل أن تغلظ المدة تقول منه أصدَّ الجرح أي صار فيه المدة
الراغب
صدد
- الصدود والصد قد يكون انصرافا عن الشيء وامتناعا، نحو: }يصدون عنك صدودا﴿[النساء/61]، وقد يكون صرفا ومنعا نحو:﴾وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل﴿[النمل/24]،﴾الذين كفروا وصدوا عن سبيل الله﴿[محمد/1]،﴾ويصدون عن سبيل الله﴿[الحج/25]،﴾قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله﴿[البقرة/217]،﴾ولا يصدنك عن آيات الله بعد إذ أنزلت إليك{ [القصص/87]، إلى غير ذلك من الآيات. وقيل: صد يصد صدودا، وصد يصد صدا (قال السرقسطي: وصد عن الشيء صدودا، أعرض، وصد أيضا: ضج. انظر: الأفعال 3/385.
وفي اللسان: صد يصد صدا: ضج وعج)، والصد من الجبل: ما يحول، والصديد: ما حال بين اللحم والجلد من القيح، وضرب مثلا لمطعم أهل النار. قال تعالى: }ويسقى من ماء صديد * يتجرعه ولا يكاد يسيغه{ [إبراهيم /16 - 17].

ملخص اللسان
1.     صدد: الصَّدّ: الإِعْراضُ والصُّدُوف. صَدِّ عنه يَصِدُّ ويَصُدُّ  صَدّاً وصُدُوداً: أَعرض. ورجل صادٌّ من قوم صُدَّا،، وامرأَة صادَّةٌ من  نِسوة صَوادَّ وصُدَّادٍ أَيضاً؛ ويقال: صدّه عن الأَمر يَصُدُّه صَدّاً منعه وصرفه عنه.
2.     وصَدَّ يَصِدُّ صَدّاً: اسْتَغْرَب ضَحِكاً.
3.     ويَصُدُّون يُعْرِضون،
4.     فإِذا كان المعنى يَضِجُّ ويَعِجُّ فالوجه الجيد صَدَّ  يَصِدَّ مثل ضَجَّ يَضِجُّ، ومنه قوله عز وجل: وما كان صلاتُهم عند البيت إِلا  مُكاءً وتَصْدِيةً، فالمُكاءُ الصَّفِير والتَّصْدية التصفيق، وقيل  للتَّصّفِيق تَصْديَةٌ لأَن اليدين تتصافقان فيقابل صَفْقُ هذه صَفْقَ  الأُخرى، وصدُّ هذه صَدَّ الأُخرى وهما وَجْهاها.
5.     والصَّدُّ: الهِجْرانُ؛ ومنه فَيَصدُّ هذا ويَصُدُّ هذا أَي يُعرِض  بوجهه عنه.
6.     وصَدِيدُ الجُرْحِ: ماؤُه الرقيقُ  المختلط بالدم قبل أَن تَغْلُظ المِدَّة.
7.     والصَّدِيدُ في القرآن: ما يَسِيلُ من جلود أَهل النار،
8.     والصَّدُّ: المرتفع من السحاب  تراه كالجبل، وصُدَّا الجبل: ناحيتاه في مَشْعَبِه.  والصَّدَّان: ناحيتا الشِّعْب أَو الجبل أَو الوادي، الواحد صَدٌّ، وهما  الصَّدَفان أَيضاً؛
9.     والصَّدَدُ: ما اسْتَقْبَلك.
10.                        وهذا صَدَدَ هذا  وبصَدَدِه وعلى صَدَده أَي قُبَالَتَه.
11.                        والصَّدَدُ: القُرْب.
12.                        والصَّدَدُ: القَصْد.
13.                        وصَدَدُ الطريق: ما استقبلك منه.
14.                        وأَما قول الله عز وجل: أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى فأَنت له تَصَدّى؛  فمعناه تتعرّض له وتَمِيل إِليه وتُقْبِل عليه. يقال: تَصَدّى فلان لفلان  يَتَصَدّى إِذا تَعَرَّض له،
لسان العرب
● - صدد: الصَّدّ: الإِعْراضُ والصُّدُوف. صَدِّ عنه يَصِدُّ ويَصُدُّ  صَدّاً وصُدُوداً: أَعرض. ورجل صادٌّ من قوم صُدَّا،، وامرأَة صادَّةٌ من  نِسوة صَوادَّ وصُدَّادٍ أَيضاً؛ قال القطامي:  أَبْصارُهُنَّ إِلى الشُّبَّانِ مائِلَةٌ،  وقد أَراهُنَّ عنهم غَيحرَ صُدَّادَ  (*قوله «وقد أراهن عنهم» المشهور: عنى).  ويقال: صدّه عن الأَمر يَصُدُّه صَدّاً منعه وصرفه عنه. قال الله عز  وجل: وصذَّها ما كانت تعبد من دون الله؛ يقال عن الايمان، العادةُ التي كانت  عليها لأَنها نشأَت ولم تعرف إِلا قوماً يعبدون الشمس، فصَدَّتها  العادةُ، وهي عادتها، بقوله: إِنها كانت من قوم كافرين؛ المعنى صَدَّها كونُها  من قوم كافرين عن الإِيمان. وفي الحديث: فلا يَصُدَّنَّكم ذلك. وصعدَّه  عنه وأَصَدَّه: صرفه. وفي التنزيل: فصدَّهم عن السبيل؛ وقال امرؤ القيس:  أَصَدَّ نِشاصَ ذي القَرْنعيْنِ، حتى  تَوَلَّى عارِضُ المَلكِ الهُمام  وصَدَّدَه: كأَصَدَّه؛ وأَنشد الفراء لذي الرمة:  أُناسٌ أَصَدُّوا الناسَ بالسَّيْفِ عنهمُ،  صُدُود السَّواقي عَنْ أُنوفِ الحَوائِمِ  وهذا البيت أَنشده الجوهري وغيره على هذا النص؛ قال ابن بري: وصاب  إِنشاده:  صُدُودَ السَّواقي عن رو وسِ المخارِم  والسَّواقي: مَجاري الماء. والمَخْرِم: مُنْقَطَعُ أَنِف الجبل. يقول:  صَدُّوت الناسَ عنهم بالسيفِ كما صُدَّتْ هذه الأَنهارُ عن المَخارِم فلم  تستطع أَن ترتفع إِليها. وحكى اللحياني: لا صَدَّ عن ذلك؛ قال:  والتأْويل حَقّاً أَنت فَعَلْتَ ذاك. وصَدَّ يَصِدُّ صَدّاً: اسْتَغْرَب ضَحِكاً.  ولما ضخربَ ابنُ مريم مثلاً إِذا قومكَ منه يَصِدُّون؛ وقرئ:  ويَصُدُّون، فَيَصِدُّون يَضِجُّون ويَعِجُّون كما قدَّمنا، ويَصُدُّون يُعْرِضون،  والله أَعلم. الأَزهري: تقول صَدَّ يَصِدُّ ويَصُدُّ مثل شدَّ يَشِدُّ  ويَشُدُّ، والاختيار يصهدون، بالكسر، وهي قراءة ابن عباس،. وفسره  يَضِجُّون ويَعِجُّون. وقال الليث: إِذا قومك منه يَصِدُّون، أَي يضحكون؛ قال  الأَزهري: وعلى قول ابن عباس في تفسيره العمل. قال أَبو منصور: يقال  ثَدَدْتُ فلاناً عن أَمره أَصُدُّه صَدّاً فَصَدَّ يَصخدُّ، يستوي فيه لفظ  الواقع واللازم، فإِذا كان المعنى يَضِجُّ ويَعِجُّ فالوجه الجيد صَدَّ  يَصِدَّ مثل ضَجَّ يَضِجُّ، ومنه قوله عز وجل: وما كان صلاتُهم عند البيت إِلا  مُكاءً وتَصْدِيةً، فالمُكاءُ الصَّفِير والتَّصْدية التصفيق، وقيل  للتَّصّفِيق تَصْديَةٌ لأَن اليدين تتصافقان فيقابل صَفْقُ هذه صَفْقَ  الأُخرى، وصدُّ هذه صَدَّ الأُخرى وهما وَجْهاها.  والصَّدُّ: الهِجْرانُ؛ ومنه فَيَصدُّ هذا ويَصُدُّ هذا أَي يُعرِض  بوجهه عنه. ابن سيده: التصدية التَّصفيقُ والصَّوتُ على تحويل التضعيف. قال:  ونظيره قَصَّيْتُ أَظفاري في حروف كثيرة. قال: وقد عمل فيه سيبويه باباً،  وقد ذكر منه يعقوبُ وأَبو عبيد أَحرفاً. الأَزهري: يقال صَدَّى يُصَدِّي  تَصْدُيَةً إِذا صَفَّق، وأَصله صَدَّدِ يُصَدِّد فكثرت الدالات فقلبت  إِحداهن ياء، كما قالوا قصيت أَظفاري والأَصل قصَّصتُ أَظفاري. قال: قال  ذلك أَبو عبيد وابن السكيت وغيرهما. وصَدِيدُ الجُرْحِ: ماؤُه الرقيقُ  المختلط بالدم قبل أَن تَغْلُظ المِدَّة. وفي الحديث: يُسْقَى من صَدِيدِ  أَهلِ النارِ؛ وهو الدم والقيح الذي يسيل من الجسد؛ ومنه حديث الصدِّيق في  الكفن: إِنما هو للمُهْلِ والصَّدِيدِ؛ ابن سيده: الصديد القَيْح الذي  كأَنه ماء وفيه شُكْلةٌ. وقد أَصَدَّ الجرحُ وصَدَّدَ أَي صار فيه  المِدَّة. والصَّدِيدُ في القرآن: ما يَسِيلُ من جلود أَهل النار، وقيل: هو  الحَمِيم إِذا أُغْلِيَ حتى خَثُرَ. وصديد الفِضَّةِ: ذؤابَتُها، على  التشبيه، وبذلك سُمِّي المُهْلَةُ. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: ويُسْقَى من  ماءٍ صَدِيدٍ: يَتَجَرَّعُه؛ قال: الصديد ما يسيل الدمُ المختلط بالقيح  في الجُرْح.  وفي نوادر الأَعراب: الصِّدادُ ما اضْطَرَبَ  (* قوله «ما اضطرب إلخ»  صوابه ما اصطدمت به المرأة وهو إلخ كتبه السيد مرتضى بهامش الأصل المعول  عليه وهو نص القاموس). وهو السِّتْرُ.  ابنُ بُزُرخ: الصَّدُودُ ما دَلَكْتَه على مِرْآةٍ ثم كَحَلْتَ به  عيناً.والصَّدُّ والصُّدُّ: الجبل؛ قالت ليلى الأَخيلية:  أَنابِغَ، لم تَنْبَغْ ولم تَكُ أَوّلا،  وكنتَ صُنَيّاً بين صَدَّين، مَجْهَلا  والجمع أَصْداد وصُدُود، والسين فيه لغة. والصَّدُّ: المرتفع من السحاب  تراه كالجبل، والسين فيه أَعلى. وصُدَّا الجبل: ناحيتاه في مَشْعَبِه.  والصَّدَّان: ناحيتا الشِّعْب أَو الجبل أَو الوادي، الواحد صَدٌّ، وهما  الصَّدَفان أَيضاً؛ وقال حميد:  تَقَلْقَلَ قِدْحٌ، بين صَدَّين، أَشْخَصَتْ  له كَفُّ رامٍ وِجْهَةً لا يُريدُها  قال: ويقال للجبل صَّدُّ وسَدٌّ. قال أَبو عمرو: يقال لكل جبل صَدٌّ  وصُدٌّ وسَدٌّ وسُدٌّ. قال أَبو عمرو: الصُّدَّان الجبلان، وأَنشد بيت ليلى  الأَخيلية. وقال: الصُّنَيُّ شِعْبٌ صغير يَسِيل فيه الماء، والصَّدُّ  الجانب.  والصَّدَدُ: الناحية. والصَّدَدُ: ما اسْتَقْبَلك. وهذا صَدَدَ هذا  وبصَدَدِه وعلى صَدَده أَي قُبَالَتَه.  والصَّدَدُ: القُرْب. والصَّدَدُ: القَصْد. قال ابن سيده: قال سيبويه هو  صَدَدُك ومعناه القصْدُ. قال: وهي من الحروف التي عَزَلَها ليفسر  معانيها لأَنها غرائب. ويقال: صَدَّ السبيلُ  (* قوله «صد السبيل إلخ» عبارة  الأساس صد السبيل إذا اعترض دونه مانع من عقبة أَو غيرها فأخذت في غيره)  إِذا اسْتَقْبَلَكَ عَقَبَةٌ صَعْبَةٌ فتركتَها وأَخَذتَ غيرها؛ قال  الشاعر:إِذا رأَيْنَ علَماً مُقْوَدَّا،  صَدَدْنَ عن خَيْشُومِها وصَدَّا  وقول أَبي الهَيْثم:  فكُلُّ ذلكَ مِنَّا والمَطِيُّ بنا،  إِليكَ أَعْناقُها مِن واسِطٍ صَدَدُ  قال: صَدَدٌ قَصْدٌ. وصَدَدُ الطريق: ما استقبلك منه.  وأَما قول الله عز وجل: أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى فأَنت له تَصَدّى؛  فمعناه تتعرّض له وتَمِيل إِليه وتُقْبِل عليه. يقال: تَصَدّى فلان لفلان  يَتَصَدّى إِذا تَعَرَّض له، والأَصل فيه أَيضاً تَصَدَّد يتَصَدَّد. يقال:  تَصَدَّيت له أَي أَقْبَلْتُ عليه؛ وقال الشاعر:  لمَّا رَأَيْتُ وَلَدي فيهم مَيَلْ  إِلى البُيوتِ، وتَصَدَّوْا لِلحَجَلْ  قال الأَزهري: وأَصله من الصَّدَد وهو ما اسْتَقبلكَ وصار قُبالَتَكَ.  وقال الزجاج: معنى قوله عز وجل: فأَنتَ له تَصَدّى؛ أَي أَنت تُقْبِلُ  عليه، جعله من الصَّدَدِ وهو القُبالَةُ. وقال الليث: يقال هذه الدارُ على  صَدَدِ هذه أَي قُبالَتَها. وداري صَدَدَ دارِه أَي قُبالَتَها، نَصْب على  الظرف. قال أَبو عبيد: قال ابن السكيت: الصَّدَدُ والصَّقَبُ القُرْبُ.  قال الأَزهري: فجائز أَن يكون معنى قوله تعالى: فأَنت له تصدّى؛ أَي  تَتَقَرَّب إِليه على هذا التأْويل.  والصُّدّاد، بالضم والتشديد: دُوَيْبَّةٌ وهي من جنس الجُرْذانِ؛ قال  أَبو زيد: هو في كلام قيس سامُّ أَبْرَصَ. ابن سيده: الصُّدَّادُ سامُّ  أَبْرَصَ، وقيل: الوَزَغ؛ أَنشد يعقوب:  مُنْجَحِراً مُنْجَحَرَ الصُّدّادِ  ثم فسره بالوزغ، والجمع منهما الصَّدائدُ، على غير قياس؛ وأَنشد  الأَزهري:  إِذا ما رَأَى إِشْرافَهُنَّ انْطَوَى لَها  خَفِيٌّ، كَصُدَّادِ الجَديرَةِ، أَطْلَسُ  والصَّدّى، مقصورٌ: تِينٌ أَبيضُ الظاهر أَكحلُ الجوفِ إِذا أَريدَ  تزبيبهُ فُلْطِح، فيجيءُ كأَنه الفَلَكُ، وهو صادق الحلاوة؛ هذا قول أَبي  حنيفة. وصَدّاءُ: اسم بئر، وقيل: اسم رَكِيَّة عذبة الماء، وروى بعضهم هذا  المَثَل: ماءٌ ولا كَصَدَّاء؛ أَنشد أَبو عبيد:  وإِنِّي وتَهْيامِي بِزَيْنَبَ كالذي  يُحاوِلُ، من أَحْواضِ صَدَّاءَ، مَشْرَبا  وقيل لأَبي عليّ النحوي: هو فَعْلاءُ من المضاعف، فقال: نعم؛ وأَنشد  لضرار بن عُتْبَةَ العبشمي:  كأَنِّيَ، مِنْ وَجْدٍ بزَيْنَبَ، هائمٌ،  يُخالسُ من أَحْواض صَدَّاءَ مَشْرَبا  يَرَى دُونَ بَرْدِ الماءِ هَوْلاً وذادَةً،  إِذا شَدَّ صاحوا قَبْلَ أَنْ يَتَحَبَّبَا  وبعضهم يقول: صَدْآءُ، بالهمز، مثل صَدْعاءَ؛ قال الجوهري: سأَلت عنه  رجلاً في البادية فلم يهمزه. والصُّدَّادُ:  (* هو كرمان وكتاب كما في  القاموس.): الطريق إِلى الماء.
مقاييس اللغة:
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
القاموس المحيط:
صَدَّ عنه صُدوداً أعْرَضَ، وفلاناً عن كذا صَدَّاً مَنَعَهُ، وصَرَفَهُ، كأَصَدَّهُ. وصَدَّ يَصُدُّ ويَصِدُّ صَديداً ضَجَّ. ودارِي صَدَدَ دارِهِ، أي قُبالَتَهُ، وقُرْبَهُ، نُصِبَ على الظَّرْفِ،والصَّديدُ ماءُ الجُرْحِ الرَّقيقُ، والحَميمُ أُغْلِيَ حتى خَثُرَ خَثِرَ. والتَّصْديدُ التَّصْفيقُ. والتَّصَدُّدُ التَّعَرُّضُ، وتُبْدَلُ الدالُ ياءً فيقالُ التَّصَدِّي والتَّصْدِيَةُ. والصُّدَّادُ، كرُمَّانٍ الحَيَّةُ، ودُويْبَّةٌ، أو سامُّ أبْرَصَ،
ج: صَدائِدُ، والطَّريقُ إلى الماءِ. وككِتابٍ: ما اصطَدَّتْ به المرأةُ، وهو: السِّتْرُ، وصَدَّاءُ، كعَدَّاءٍ: لُغَةٌ في " صَدْآءَ " . والصَّدُّ، ويُضَمُّ: الجَبَلُ، وناحِيَةُ الوادِي. والصُّدَّانِ، بالضم: شَرْخا الفَرْقِ. والصَّدودُ، كصَبورٍ: المِجْوَلُ، وما دَلَكْتَهُ على مِرْآةٍ فكَحَلْتَ به عَيْناً. وصَدْصَدُ: امرأةٌ.
وصُداصِدٌ، كعُلابِطٍ: جَبَلٌ لهُذَيْلٍ. وأصَدَّ الجُرْحُ: قَيَّحَ.
تاج العروس:
ص - د - د
صَدَّعَنْه يصُدُّ وَيصِدُّ صَدّاً وصُدُوداً كقُعودٍ أَعرضَ ورَجلٌ صادٌّ من قَومٍ صُدّاد وامرأةٌ صادَّةٌ من صَوادَّ وصُدَّادٍ أَيضاً قال القُطامِيُّ :
أَبصارُهُنَّ إلى الشُّبَّانِ مائِلةٌ ... وقد أَراهُنَّ عَنْهُمْ غيرَ صُدَّأدِ ويقال : صَدَّ فُلاناً عن كذا صَدّاً إِذا مَنَعَهُ وصَرَفَهُ عنه قال الله عزَّ وجلَّ : " وصَدَّها ما كانَتْ تَعْبُدُ مِن دُونِ اللهِ " أَي صَدَّهَا كونُها من قَوْمٍ كافرينَ عن الإيمان . وفي التنزيل : " فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ " كأَصَدَّهُ إِصْداداً وصَدَّدَه وأَنشد الفَرَّاءُ لذي الرُّمَّة :
" أُناسٌ أَصَدُّوا النَّاسَ بالسَّيْفِ عَنْهُمُصُدُودَ السَّواقِي عن أُنُوفِ الحَوائِمِ وصَدَّ يَصُدُّ بالضّمّ ويَصِدُّن بالكسر صَدّاً وصَدِيداً : عَجَّ وَضَجَّ . وفي التنزيل : " ولمَّا ضُرِبَ ابنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذَا قَوْمُكَ مِنه يَصِدُّونَ " أَي يَضِجُّون ويعِجُّون وقال قُرِئ : " يَصُدُّون " أَي يُعْرِضُون . قال الأزهريّ تقول صَدَّ يصُدُّ ويصِدُّ مثل شَدَّ يَشُدّ ويَشِدّ والاختيار : يَصِدُّون بالكسر . وهي قراءة ابن عباس . وعلى قوله في تفسيره العَمَلُ . قال أَبو منصور : يقال صَدَدْتُ فُلاناً عن أَمرِهِ أَصُدُّه صَدّاً فصدَّ يَصُدُّ يستوي فيه لفظُ الواقعِ واللازمِ فإذا كان المعنى يَضِجُّ وَيعِجُّ فالوَجْهُ الجَيِّدُ صَدَّ يَصِدُّ مثل ضَجّ يَضِجُّ . ونقل شيخنا عن شروح اللامِيَّة : أَن صَدَّ اللازِمَ سواءٌ كان بمعنى ضَجَّ أَو أَعرَضَ فمضارِعُهُ بالوَجْهَيْن الكسر على القِيَاس والضّمّ على الشُّذوذ . قال : وكلامُ المصنِّف يقتضي أَن الوَجْهَيْن في معنَى ضَجَِّ فقط . وليس كذلك
وعن الليث يقال : هذه الدار على صَدَدِ هذه ودارِي صَدَدَ دارِهِ محرَّكَةَ أَي قُبَالَتَهُ وقُرْبَهُ كذا في النُّسْخ وبتذكير الضمير والصواب تأْنِيثُه كما في سائر الأُمهات نُصِبَ على الظَّرْفِ قال أَبو عُبَيْد قال ابن السِّكِّيت الصَّدَدُ والصَّقَبُ : القُرْبُ ويقال : هذا صَدَدَ هذا وبِصَدَدِه وعلى صَدَدِهِ أَي قُبَالَتَهُ . والصَّدِيدُ : ماءُ الجُرْحِ الرَّقِيقُ المختلِطُ بالدَّمِ قبل أَن تَغْلُظَ المِدَّة . وفي الحديث : يُسْقَى من صَدِيدِ أَهْلِ النار . قال ابن الأَثير : هو الدَّمُ والقَيْحُ الذي يَسِيل من الجَسَدِ . وقال ابن سِيده : الصَّدِيدُ : القَيْحُ الذِي كأَنَّه ماءٌ وفيه شُكْلَةٌ . والصَّدِيدُ في القرآن : ما يَسِيلُ من جُلودِ أَهْلِ النَّار . وقال اللَّيْث الصديد الدّمُ المُخْتلِط بالقَيْحِ في الجُرْحِ . وقيل : الصَّدِيِدُ : الحَمِيمُ إذا أُغْليَ حَتَّى خَثُرَ أَي غَلُظ نقله الصاغانيّ . والتَّصْدِيدُ : التَّصْفِيقُ . والتَّصدُّدُ : التَّعَرُّض هذا هو الأَصل وتُبْدَلُ الدالُ ياءً فيقال التَّصَدِّي والتَّصْدِيَةُ قال الله عز وجل " وما كانَ صَلاتُهُمْ عنْدَ البَيْتِ إِلاَّ مُكَاءً وتَصْدِيَةً " فالمُكَاءُ : الصَّفِيرُ والتَّصْدِيةُ : التَّصْفِيقُ وقيل للتَّصْفِيق : تَصِديةٌ لأَن اليَدَيْنِ تَتصافَقانِ فيقابِل صَفْقُ هذه صَفْقَ الأُخرى وصَدُّ هذه صَدَّ الأُخرَى وهما وَجْهاها . وعن ابن سيده : التَّصْدِيَةُ : التَّصْفِيقُ والصَّوتُ على تحويل التّضعيف . قال : ونظيره : قَصَّيْتُ أَظْفَارِي . في حروف كثيرة . قالَ : قد عَمِلَ فيه سيبويه باباً . وقد ذَكَرَ منه يَعقُوبُ وأَبو عبيدٍ أَحرُفاً
وفي التهذيب : يقال صدَّ يُصَدِّي : تَصْدِيةً إذا صَفَّقَ وأَصله : صَدَّدَ يُصدِّدُ فكثرت الدّالات فقُلِبَت إِحداهُنَّ ياءً كما قالوا : قَصَّيْتُ أَظْفَارِي والأَصلُ : قَصَصْتُ . قال : قال ذلك أَبو عُبَيْدٍ وابنُ السِّكِّيت وغيرهما . ذَهَبَ أَبو جعفرٍ الرُّسْتُمِيُّ إلى أَن التَّصْدِيَةَ من الصَّدَى وهو الصَّوتُ ولم يُستَعمل من الصَّدَى فِعْلٌ . والحَمْل على المُستعمَل أَوْلَى
قال شيخنا : هو كلامٌ ظاهرٌ وفي كلام المصنِّف لَفٌّ ونَشْرٌ مُشَوَّشٌ . وقول الله تعالى : " أَمّا مَنِ اسْتَغْنَى فأَنتَ لَهُ تَصَدَّى " معناه : تَتَعرَّض له وتَمِيل إليه وتُقْبِل عليه يقال : تَصَدَّى فُلانٌ لفُلان إذا تَعَرَّضَ له . والأَصْل تَصدَّدَ . وقال الأَزهريّ : ويجوز أَن يكون معنى قوله : " فَأَنْتَ له تَصَدَّى " أَي تَتَقَرَّب إِليه من الصَّدَدِ وهو القُرْبُ كما تقدم . والصُّدَّاد كَرُمَّانِ ؟ ٍ : الحَيَّةُ عن الصاغاني ودُوَيْبَّةٌ من جنْس الجُرْذَأنِ أَو سامٌّ أَبْرَصَ وقد جاءَ في كلام قيس وفسره به أبو زيد وتَبِعَه ابنُ سيده وقيل : الوَزَغُ أَنشد يعقوب :
" مُنْجَحِراً مُنْجَحَرَ الصُّدَّادِ ثم فَسَّرَه بالوَزَغِ ج : صَدَائِدُ على غير قياس . والصُّدَّاد أَيضاً : الطريق إلى الماء . والصِّدَاد ككِتَابٍ : ما اصْطَدَّتْ به المرأةُ وهو أي الصِّدَاد : السِّتْرُ كذا في نوادر الأعراب . وصَدّاءُ كعَدَّاء : لغةٌ في صَدْآءَ وهو اسم بئرْ أَو رَكِيَّةٍ عَذْبةِ الماءِ . ورَوَى بعضُهم هذا المَثَلَ : ماءٌ ولا كَصَدَّاءَ أَنشد أَبو عُبَيْدٍ :
وإِنِّي وتَهْيامِي بزَيْنَبَ كالَّذِي ... يُحَأوِلُ مِن أَحواضِ صَدَّاءَ مَشْرَبَا وقيل لأبي عليٍّ النحويّ : هو فَعْلاءُ من المضاعف . فقال : نعم وأَنشد لِضرار بن عُتْبَةَ العَبْشَمِيّ :
كأَنِّيَ مِن وَجْدٍ بِزَيْنَبَ هائِمٌ ... يُخَالِسُ من أَحواضِ صَدَّاءَ مَشْرَبَا وبعضهم يقول : صَدْآءُ بالهمز مثل صَدْعَاءَ قال الجوهريُّ : سأَلْتُ عنه رجلاً بالبادية فلم يَهْمِزْه . وقد مَرَّ في الهَمْز ما يقارب ذلك فراجِعْه . والصَّدُّ بالفتح ويُضَمُّ : الجَبَلُ والسين لغة فيه . قال أَبو عَمْرٍو : يقال لكل جَبلٍ : صَدٌّ وصُدٌّ وسَدٌّ وسُدٌّ . والصَّدُّ والصُّدُّ ناحِيةُ الوادِي والشِّعْبِ وهما الصَّدَّانِ . والجمع : أَصدادٌ وصُدودٌ . وصُدّاً الجبلِ : ناحِيَتاه في مَشْعَبِه وهما الصَّدَفانِ قال حُمَيْد :
تَقَلْقَلَ قِدْحٌ بينَ صُدَّينِ أَشْخَصَتْ ... لهُ كَفُّ رامٍ وِجْهةً لا يُريدُهَا والصُّدَّانِ بالضّمّ : شَرْخَا الفَرْقِ كذا في النُّسخ . والصواب : الفُوق . كما هو نصّ التكملة مجازاً عن جانِبَيِ الوادِي . والصَّدُود كَصَبُورٍ المِجْوَلُ نقله الصاغَانيُّ والصَّدُود ما دَلَكْتَهُ على مِرْآةٍ فكَحَلْتَ بِهِ عَيْناً وهذا عن ابن بُزُرْج . وصَدْصَدُ : اسم امرأَةٍ عن الصاغانيّ . وصَدَاصِدٌ كعُلابِطٍ : جَبَلٌ لهُذَيْرلٍ نقله الصاغَانيُّ . وأَصَدَّ الجُرْحُ إِصْدَاداً : قَيَّحَ وصَدَّدَ صَار فيه المِدَّةُ . وزاد في المصباح : صَدِئَ الجُرْحُ كفَرِحَ . والقياس يقتضيه . قاله شيخُنا
ومما يستدرك عليه : صَدَّ يَصِدُّ صَدّاً : استَغْرَب ضَحِكاً . قال الليث " إذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ " أَي يَضْحكون . والصَّدُّ : الهِجْرَانُ . والصَّدُّ : المرتفِعُ من السَّحَابِ تَراه كالجَبلِ والسِّين أَعلى . والصَّدُّ : شِعْبٌ صَغِير يَسيل فيه الماءُ قاله الضَّبِّيُّ . والصَّدُّ الجانِبُ والصَّدَدُ : الناحِيَةُ . والصَّدَدُ : القَصْدُ . قاله ابن سيده . ويقال : صَدَّ السَّبِيلُ إِذا استَقْبَلَكَ عَقَبَةٌ صَعْبَةٌ فَتَركْتَها وأَخَذْتَ غَيرَها . وتَصدَّيتُ له : أَقْبلتُ عليه . ولاصَّدَّى مَقصور : تِينٌ أَبيضُ الظاهِرِ أَكْحَلُ الجَوْفِ وهو صادِقُ الحَلاوة هذا قول أَبي حَنِيفَة . والصَّدْصَدَة : ضَرْبُ المُنْخُلِ بِيَدِكَ . وصَدّ بالفارسية : اسم للمائة من العَدَدِ . ويقال : لا صَدَدَ لي عن ذلك ولا جَدَدَ أَي لا مانِعَ نقله الصاغانيُّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
