# صدغ (ص-د-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - د - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والدال معهما

ص د غ، د غ ص يستعملان فقط صدغ: الصَّداغُ: سمةٌ في الصُّدْغِ، ما بين لحاظ العين إلى أصل الأذنِ.
والصَّديغُ: الضعيف من الرجال.
يقال: ما يَصْدَغُ نملةً من ضعفهِ.
والصَّديغُ: الولدُ إلى سبعةِ أيام، والتين لغةٌ.
والمِصْدَغَةُ لغة في المزدغة، تتوسد تحت الصُّدْغِ.
دغص: الداغِصةُ عَظْمٌ يَديصُ ويموج فوق رَضْف الركبة.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد** و**الدال** معهما

**ص د غ**، **د غ ص** yalnızca kullanılır: **صدغ**: **الصَّداغُ**: **الصُّدْغِ**de bir alâmettir; gözün kenar bakışından kulağın köküne kadar olan (yer).
Ve **الصَّديغُ**: erkeklerden zayıf olan.
Denilir ki: Zayıflığından bir karıncayı bile **يَصْدَغُ** etmez.
Ve **الصَّديغُ**: yedi güne kadar olan çocuk; ve **التين** bir dildir (lehçedir).
Ve **المِصْدَغَةُ**: **المزدغة**da bir dildir (lehçedir); **الصُّدْغِ**ın altına yastık edinilir.

**دغص**: **الداغِصةُ**: diz kapağının **رَضْف**i üstünde **يَديصُ** ve dalgalanır olan bir kemiktir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصُدْغُ: ما بين العين والأذن، ويسمَّى أيضاً الشعر المتدلِّي عليها صُدْغاً. ويقال صُدْغٌ مُعَقرَبٌ. قال الشاعر:
عاضَها اللهُ غلاماً بعـد مـا		شابَتِ الأَصْداعُ والضِرْسُ نَقِدْ
والمَصْدَغَةُ: المِخدَّةُ، لأنَّها توضع تحت الصُدْغِ. وربما قالوا: مِزدَغَةٌ بالزادي. وحكى أبو عبيد: صَدَغْتُ الرجلَ إذا حاذيتَ بصُدْغِكَ صُدْغَهُ في المشي. والصِداغُ: سِمةٌ في الصُدْغِ. وقولهم: فلان ما يَصْدَغُ نَملةً من ضعفه، أي ما يقتُل. وصَدُغَ الرجل بالضم يَصْدُغُ صَداغَةً، أي ضعُف، فهو صَديغٌ. ويقال للولد صَديغٌ. إلى أن يستكمل سبعةَ أيام. قال الأصمعي: ما صَدَغَكَ عن هذا الأمر، أي ما صرفك وردَّك. واتّبع فلان بعيره فما صَدَغَهُ، أي ما ثَناهُ، وذلك إذا نَدَّ.

##### Türkçe

**الصُدْغُ**: göz ile kulak arası; ayrıca onun üzerine sarkan saç da **صُدْغاً** diye adlandırılır. Ve **صُدْغٌ مُعَقرَبٌ** denir. Şair dedi ki:
عاضَها اللهُ غلاماً بعـد مـا		شابَتِ الأَصْداعُ والضِرْسُ نَقِدْ

Ve **المَصْدَغَةُ**: yastık; çünkü **الصُدْغِ** altına konur. Ve bazen **مِزدَغَةٌ** derler, **الزادي** ile. Ebû Ubeyd nakletti: yürüyüşte **بصُدْغِكَ** onun **صُدْغَهُ**’sine hizalandığın zaman **صَدَغْتُ الرجلَ**. Ve **الصِداغُ**: **الصُدْغِ**’de bir damga/nişan. Ve onların sözü: zayıflığından bir karıncayı **يَصْدَغُ** etmez; yani öldürmez. Ve adam **صَدُغَ** (ötre ile) **يَصْدُغُ** **صَداغَةً**; yani zayıfladı; o hâlde o **صَديغٌ**’dir. Ve çocuğa **صَديغٌ** denir; yedi günü tamamlayıncaya kadar. Asmaî dedi: Bu işten seni **صَدَغَ** eden nedir; yani seni çeviren ve geri döndüren nedir. Ve falan kimse devesinin peşine düştü de onu **صَدَغَهُ** etmedi; yani onu çevirmedi; bu, (deve) ürküp kaçtığı zaman olur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص د
صدغ ، دغص
استعمل من وجوهه : صدغ دغص .
صدغ : قال الليثُ : الصُّدْغان : ما بين لِحاظَي العينين إلى أصل الأُذن .
وقال أبو زيد : الصُّدْغانِ : هما موصلُ ما بين اللحية والرأس إلى أسفل من القرنين ، وفيه الدوارة الواوُ ثقيلة والدالُ مرفوعة ، وهي التي في وسط الرأس ندعوها الدائرةَ ، وإليها ينتهي فرق الرأْس ، والقرنان : حرْفَا جانبي الرَّأْسِ .
وقال أبو حاتم : قال بعضهم : الأَصْدَغان عرقان تحت الصُّدْغين .
قال : وقال الأصمعي : هما يضربان من كلِّ أحد في الدنيا أبداً ولا واحدَ لهما يعرف كما قالوا : المذْرَوان لناحيتي الرّأْسِ ، ولا يقال مِذْرَى لِلْواحِدِ .
وقال الليث : الْمِصْدَغَةُ والمزْدغة مرفقةٌ تتوسد تحت الصُّدْغ .
أبو عبيد عن الأحمر قال : الصَّدِيغ بالغين الضعيفُ ، يقال : ما يصدَغ نملةً من ضعفه أي : ما يقتل نملة .
شمر عن ابن الأعرابي : ما صَدَغَكَ عن هذا الأمر أي ما صرفك وردك .
قلت : روى أصحاب أبي عبيد عنه هذا الحرف بالعين والصوابُ الغينُ كما قال ابن الأعرابي .
وقال الكسائي : صَدَغْتُ فلاناً أَصْدَغُهُ إذا حاذيت صُدغك بصدغهِ والصُّدَاغُ سمة في الصُّدْغ طولاً .
وقال الليث : الصَّدِيغُ الوليد قبل استتمامه سبعة أيام لأنه لا يشتدُّ صُدْغه إلا إلى تمام السبعة .
وقال ابن شميل : بعير مَصْدوغٌ وإبلٌ مُصَدَّغَةٌ إذا وسمت بالصُّدَاغ .
ابن السكيت : يقال لِلْفَرس أو البعير إذا مر منفلتاً يعدو فأُتبع ليردَّ : اتبع فلان البعير فما ثناه وما صَدَغَهُ : أي ما ردَّه .
دغص : قال الليث : الدَّاغِصَة عظمٌ يديصُ ويموجُ فوق رَضْفِ الركبة ، وفي ( النوادر ) : دَغِصَتَ الدابة وبدِعت إذا سمنت غاية السمن ، يقال للرجل إذا سمن واكتنز لحمه : سمن كأنه داغصةٌ .
الحراني عن ابن السكيت : دغِصَتِ الإبل تدغَصُ دَغَصاً وذلك إذا استكثرت من الصِّلِّيان فالتوى في حيازيمها وغلاصمها وغصَّت به فلا تمضي ، وإبل دغاصَى ولَبادَى إذا فعلت ذلك .

##### Türkçe

غ ص د
**صدغ** ، **دغص**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **صدغ دغص** .

**صدغ** : Leys dedi ki: **الصُّدْغان**: iki gözün iki dış köşesi arasından kulağın köküne kadar olan şeydir.
Ebû Zeyd dedi ki: **الصُّدْغانِ**: ikisi, sakal ile baş arasından iki **القرنين**’den aşağıya doğru olan yerin birleşim yeridir; onda **الدوارة** vardır; **الواو** ağırdır ve **الدال** merfûdur; o, başın ortasında olan şeydir, ona **الدائرةَ** deriz; başın ayrımı ona varır; **القرنان**: başın iki yanının iki kenarıdır.
Ebû Hâtim dedi ki: Bazıları dedi ki: **الأَصْدَغان** iki damardır; **الصُّدْغين**’in altındadır.
Dedi ki: ve Asmaî dedi ki: İkisi, dünyada her bir kimseden ebediyen vurulur; ikisinin bir teki bilinmez; onların dediği gibi: **المذْرَوان** başın iki yanınadır; ve tek için **مِذْرَى** denilmez.
Leys dedi ki: **الْمِصْدَغَةُ** ve **المزْدغة** bir yastıktır; **الصُّدْغ**’un altında yastık edinilir.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Dedi ki: **الصَّدِيغ** (غ ile) zayıftır; denir ki: zayıflığından bir karıncayı **يصدَغ** etmez; yani: bir karıncayı öldürmez.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: “Bu işten seni ne **صَدَغَكَ** etti?” yani: seni ne çevirdi ve geri döndürdü.
Dedim: Ebû Ubeyd’in ashabı ondan bu harfi **العين** ile rivayet etti; doğru olan **الغين**’dir; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi.
Kisâî dedi ki: Bir kimseyi **صَدَغْتُ** onu **أَصْدَغُهُ** ederim; **صُدغ**unu onun **صدغهِ**iyle hizaladığın zaman; ve **الصُّدَاغُ** **الصُّدْغ**da boylamasına bir damgadır.
Leys dedi ki: **الصَّدِيغُ** yedi günü tamamlamadan önceki yenidoğandır; çünkü onun **صُدْغه**u ancak yedinin tamamına kadar sertleşmez.
İbn Şümeyl dedi ki: **مَصْدوغٌ** deve ve **مُصَدَّغَةٌ** develer; **الصُّدَاغ** ile dağlandığı zaman.
İbnü’s-Sikkît: Denir ki, at veya deve için, çözülmüş hâlde koşarak geçerse, geri döndürmek için peşine düşülürse: “Falan deveye uydu da onu ne çevirdi ne de onu **صَدَغَهُ** etti”; yani: onu geri döndürmedi.

**دغص** : Leys dedi ki: **الدَّاغِصَة** bir kemiktir; diz kapağının **رَضْف**inin üstünde oynar ve dalgalanır; ve (**النوادر**)’de: **دَغِصَتَ** binek hayvanı ve **بدِعت**; aşırı şişmanladığı zaman; adam için, şişmanlayıp eti yığıldığı zaman denir: “Şişmanladı; sanki **داغصةٌ** gibidir.”
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **دغِصَتِ الإبل** **تدغَصُ** **دَغَصاً**; bu, **الصِّلِّيان**’dan çokça aldığı zaman olur; sonra onun göğüs kemiklerinde ve boğazlarında bükülür; onunla tıkanır da ilerlemez; ve bunu yaptığı zaman: **إبل دغاصَى** ve **لَبادَى** (denir).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والدال وما يثلثهما)
(صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره.
فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها.
وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])صَدْر المطية مصدر.
وأمَّا الآخر فالصَّدر للإنسان، والجمع صُدور، قال الله تعالى: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، ثم يشتقُّ منه. فالصِّدار: ثوبٌ يُغطِّي الرَّأس والصَّدْر. والصِّدَار: سِمةٌ على صدر البعير. والتَّصدير: حبل يُصدَّر به البعير لئلاَّ يُرَدَّ حِمْلُهُ إلى خَلْفه. والمُصَّدر: الأَسَد، سُمِّيَ بذلك لقوّة صَدْرِهِ. والمصدور: الذي يشتكى صَدْرَهُ.
(صدع) الصاد والدال والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انفراجٍ في الشيء. يقال صَدَعْتُهُ فانصدَعَ وتصدَّعَ. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتُها. ودليلٌ هادٍ مِصدَع. والصَّدْع: النَّبات؛ لأنه يَصدَع الأرض، [في] قوله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾  [الطارق 12].
ومن الباب: صَدَع بالحقِّ، إِذا تكلَّمَ به جهاراً. قال سُبحانَهُ لنبيِّه عليه السلام: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. ويقال تصدَّعَ القَوْمُ، إِذا تفرّقُوا. والصِّدْعَة من الإِبل: قِطعةٌ كالسِّتِّين ونحوِها، كأنَّها انصدعت عن العسكَر العظيم.
ومما شذَّ عن الباب: الصَّدَع، الفتِيُّ من الأوعال.
(صدغ) الصاد والدال والغين أصلان ، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخَر يدلُّ على ضَعْف.
فالأوّل الصُّدْغ، وهو ما بين خَطِّ العين إلى أصلِ الأُذُن. يقال صَدَغْت الرّجل، إذا حاذيتَ صُدْغَه بِصُدْغِكَ في المشي. والصِّداغ: سِمَة في الصُّدْغ.
والأصل الآخَر الصَّدِيغ: الرجل الضَّعيف. يقال ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف([3])، أي ما يقتُل. ويقال إنَّ الصَّديغ الولدُ إلى أن يستكملَ سبعةَ أيام([4]).
ومما شذَّ عن البابين قولُهم: صدغتُهُ  عن الشيء، أي كففتُهُ عنه.
(صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض.
فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين.
وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة.
(صدق) الصاد والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء قولاً وغيرَه. من ذلك الصِّدْق: خلاف الكَذِبَ، سمِّيَ لقوّته في نفسه، ولأنَّ الكذِبَ لا قُوَّة له، هو باطلٌ. وأصل هذا من قولهم شيءٌ صَدْقٌ، أي صُلْب.  ورُمْح صَدْقٌ. ويقال صَدَقُوهم القِتالَ، وفي خلاف ذلك كَذَبوهم. والصِّدِّيق: الملازم للصِّدْق. والصَّدَاق: صَدَاقَ المرأة، سُمِّيَ بذلك لقوّته وأنَّه حقٌّ يَلزمُ. ويقال صَدَاقٌ وصُدْقة وصَدُقة([7]). قال الله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. وقرئت: ﴿صدقاتِهِنَّ([8])﴾. و[من] الباب الصَّدَقة: ما يتصدَّق به المرءُ عن نفسه وماله. وأمَّا المُصَدِّق فخبّرَنا أبو الحسن علي بن إبراهيم، عن المفسِّر،عن القُتَيْبِيّ قال: ومما يضَعُهُ النّاسُ غير موضعه قولهم: هو يتصدَّق، إِذا أعطى، ويتصدّقُ إِذا سأل. وذلك غلطٌ، لأن المتصدِّق المُعطي. قال الله تعالى في قصّة من قال: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. وحدَّثَنا هذا الشيخ عن المَعْدَانيِّ عن أبيه، عن أبي مُعاذٍ، عن اللَّيْث، عن الخليل قال: المُطْعِم مُتصَدِّق والسَّائلُ متصدِّق. وهما سواء. فأمَّا الذي في القرآن فهو المعطِي. والمُصَدِّق: الذي يأخذ صَدَقات الغنم. ويقال: هو رجلُ صِدقٍ([9]). والصَّدَاقة مشتقّة من الصِّدق في المودّة. ويقال صَدِيق للواحد وللاثنين وللجماعة، وللمرأة. وربما قالوا أصدقاء، وأصادق. قال:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])(صدم) الصاد والدال والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي الصَّدْم، وهو ضَرْب الشَّيءِ الصُّلْبِ بمثله.
(صدن) الصاد والدال والنون أصلٌ ضعيف. يقولون: الصَّيْدَن: الثَّعْلَب.
(صدي) الصاد والدال والحرف المعتل فيه كلمٌ متباعدةُ القياس، لا يكاد يلتقي منها كلمتانِ في أصل. فالصَّدَى: الذَّكَرُ من البُومِ، والجمع أصداء. قال:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])والصَّدَى: الدِّماغُ نفسُه، ويقال بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، ولذلك يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ. ويقال بل هذا صَدَى الصَّوْت، وهو الذي يُجيبُك إذا صِحْتَ بقُرْبِ جَبَل. وقال يصف داراً:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])والصَّدَى: الرَّجُلُ الحَسَنُ القِيام على ماله، يقال هو صَدَى مالٍ. ولا يقال إلاَّ بالإِضافة. والصَّدَى: العَطَش، يقال رجلٌ صَدٍ وصادٍ، وامرأة صادية. وتصدَّى فُلانٌ للشَّيء يستشرفُهُ ناظراً إليه. والتَّصدية: التَّصفيق باليدين. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ فهي الطِّوال. ويقال: صاديتُ فلاناً، إِذا دارَيْتَه. وصاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])].
وإِذا كان بعد الدَّال همزة تغيَّر المعنى، فيكون من الصَّدَأ صدإ الحديد. يقولون: صاغِرٌ صَدِئٌ من صدأ العار([14]).
(صدح) الصاد والدال والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوت. يقال صدح الدِّيك والغُراب. وكان اللِّحياني يقول: إِنَّهُ لَصَيْدَحٌ، أي مرتفع الصَّوت. ويقولون: ـ وليس هو من هذا القِياس: إنَّ الصُّدْحَة خَرَزة يُؤَخَّذُ بِها. ويقال الصَّدَح: الإِكام([15]). والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو خلف الأحمر. وفي الأصل: "الآخر"، صوابه في المجمل.
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (صدر).
([3]) في المجمل: "من ضعفه".
([4]) في اللسان: "سمي بذلك لأنَّه لا يشتد صدغاه إلا إلى سبعة أيام.
([5]) في الأصل: "من جانب الوحشي"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) أنشده في المجمل واللسان، وسيأتي في (عقب). وقبله في تاج العروس:
* لا ريّ حتى تنهل الروادف *.
([7]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل. وزاد في اللسان والقاموس: "صدقة" بالفتح، وبفتحتين وبضمتين. ويقال أيضاً: "صداق" ككتاب.
([8]) لم تضبط أي كلمة منهما في الأصل. وقد قرأ الجمهور: "صدقاتهن" بفتح الصاد وضم الدال. وقرأ قتادة بإسكان الدال وبضم الصاد، وقرأ مجاهد وموسى بن الزبير وابن أبي عبلة وفياض ابن غزوان بضمهما. تفسير ابن حيان (3: 166).
([9]) كذا ضبط في المجمل بالإضافة. ويقال أيضاً: "رجل صدق". بالوصف، مع كسر الصاد وفتحها.
([10]) لم، أي لماذا. وفي الأصل: "لم يحملنها"، صوابه من المخصص (17: 30)، حيث أنشد البيت. وأوله عنده: "فلا زلن دبرى".
([11]) البيت للبيد في ديوانه 135 واللسان (صدى، نقر). في نقير، أي ليسوا بعدك في شيء. وفي الأصل: "من نقر"، صوابه في الديوان واللسان.
([12]) لامرئ القيس في الديوان 148 واللسان (صدي).
([13]) التكملة من المجمل، وقد بيض لها في الأصل.
([14]) في اللسان: "وفلان صاغر صدئ إذا لزمه صدأ العار واللوم".
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "الأزهري: الصدحان آكام صغار صلاب الحجارة واحدها صدح".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الدال** ve ikisini üçleyenler)

(**صدر**) **الصاد** ve **الدال** ve **الرَّاء** iki sahih asıldır; ikisinden biri **الوِرْد**’ün zıddına delâlet eder, diğeri insanın ve başkasının **صَدْر**’üne.
Birincisi onların sözü: **صَدَرَ عن الماءِ** ve **صَدَرَ عن البِلاد**; onu **وَرَدَ** etmiş sonra ondan ayrılıp gitmiş olduğu zaman.
**الأَحْمَر**([1]) dedi: **صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً** denir; bu isimdir. Eğer mastarı istersen **الدَّال**’ı cezmedersin. Ve inşad etti:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])
**صَدْر المطية** mastardır.
Diğerine gelince: **الصَّدر** insan içindir; cem‘i **صُدور**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، sonra ondan türetilir. Artık **الصِّدار**: başı ve göğsü örten bir elbisedir. Ve **الصِّدَار**: devenin göğsü üzerinde bir damgadır. Ve **التَّصدير**: devenin yükü arkasına geri dönmesin diye deveye onunla **يُصدَّر** olunan bir iptir. Ve **المُصَّدر**: aslandır; göğsünün kuvvetinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve **المصدور**: göğsünden şikâyet eden kimsedir.

(**صدع**) **الصاد** ve **الدال** ve **العين** bir sahih asıldır; bir şeyde bir yarılmaya/çatlamaya delâlet eder. **صَدَعْتُهُ** denir; böylece **انصدَعَ** ve **تصدَّعَ**. Ve **صَدَعْتُ الفلاةَ**: onu kestim (aştım). Ve yol gösteren bir delil **مِصدَع**’dır. Ve **الصَّدْع**: bitkidir; çünkü yeri yarar; Allah Teâlâ’nın sözü [içinde]: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾ [الطارق 12].
Babdan: **صَدَع بالحقِّ**; onu açıktan söyleyince. Sübhânehû, Nebî’sine -aleyhi’s-selâm- dedi: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. Ve **تصدَّعَ القَوْمُ** denir; ayrılıp dağıldıkları zaman. Ve develerden **الصِّدْعَة**: altmış kadar ve benzeri bir parça; sanki büyük ordudan ayrılıp kopmuş gibidir.
Babdan şâz olan: **الصَّدَع**; dağ keçilerinin genci.

(**صدغ**) **الصاد** ve **الدال** ve **الغين** iki asıldır; ikisinden biri organlardan bir organdır, diğeri zayıflığa delâlet eder.
Birincisi **الصُّدْغ**’dur; o, göz çizgisi ile kulağın kökü arasındadır. **صَدَغْت** adamı denir; yürüyüşte **صُدْغ**’unu kendi **صُدْغ**’unla hizaladığın zaman. Ve **الصِّداغ**: **الصُّدْغ**’da bir damgadır.
Diğer asıl **الصَّدِيغ**’dir: zayıf adam. **ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف**([3]) denir; yani öldürmez. Ve denir ki: **الصَّديغ** çocuk, yedi günü tamamlayıncaya kadar([4]).
İki babdan şâz olanlardan: onların sözü **صدغتُهُ عن الشيء**; yani onu ondan alıkoydum.

(**صدف**) **الصاد** ve **الدال** ve **الفاء** iki asıldır: [birincisi] meyle delâlet eder, ikincisi arazlardan bir arazdır.
Birincisi onların sözü: **صَدَفَ عن الشيء**; ondan meyledip yüz çevirerek gidince. Allah Teâlâ dedi: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. Ve deveden **الصَّدَف**: elden yahut ayaktan tırnağının vahşî tarafa doğru yana meyletmesidir([5]); ve **صَدِفَ** olmuştur. Ve içenlerin dönmesini bekleyip girmek için havuzda develerin sağrıları yanında duran develere **الصَّوادِف** denir. Dedi:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
Ve **الصَّدَف**: dağın yanıdır; ancak iki taraftan birine meyli sebebiyle adlandırılmıştır.
Diğerine gelince: **الصَّدَف** istiridye kabuğudur; o bilinir.

(**صدق**) **الصاد** ve **الدال** ve **القاف** bir asıldır; sözde ve başkasında bir şeyde kuvvete delâlet eder. Bundan **الصِّدْق**: **الكَذِبَ**’in zıddıdır; kendi nefsinde kuvvetinden dolayı ve çünkü **الكذِبَ**’in kuvveti yoktur; o bâtıldır. Bunun aslı onların sözü: **شيءٌ صَدْقٌ**; yani katı. Ve **رُمْح صَدْقٌ**. Ve **صَدَقُوهم القِتالَ** denir; bunun zıddında **كَذَبوهم**. Ve **الصِّدِّيق**: **الصِّدْق**’a devamlı bağlı olandır. Ve **الصَّدَاق**: kadının **صَدَاق**’ıdır; kuvvetinden ve onun bağlayıcı bir hak olmasından dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve **صَدَاقٌ** ve **صُدْقة** ve **صَدُقة**([7]) denir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**صدقاتِهِنَّ**([8])﴾. Ve babdan **الصَّدَقة**: kişinin kendi nefsi ve malı adına sadaka verdiği şeydir. **المُصَدِّق**’e gelince: bize Ebü’l-Hasen Ali b. İbrâhîm haber verdi; müfessirden, **القُتَيْبِيّ**’den dedi ki: insanların onu yerli yerine koymadan kullandıklarından biri onların sözü: o verirken **يتصدَّق** olur, isterken **يتصدّقُ** olur. Bu yanlıştır; çünkü **المتصدِّق** veren kimsedir. Allah Teâlâ, “﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]” diyenin kıssasında dedi. Ve bu şeyh bize **المَعْدَانيِّ**’den, babasından, Ebû Muâz’dan, **اللَّيْث**’ten, **الخليل**’den haber verdi; dedi: **المُطْعِم** **مُتصَدِّق**’tir ve isteyen **متصدِّق**’tir; ikisi eşittir. Kur’ân’daki ise verendir. Ve **المُصَدِّق**: koyunların sadakalarını alan kimsedir. Ve denir: o **رجلُ صِدقٍ**([9]). Ve **الصَّدَاقة** muhabbetin doğruluğundan türetilmiştir. Ve **صَدِيق** bir kişi için, iki kişi için, cemaat için ve kadın için denir. Bazen **أصدقاء** ve **أصادق** derler. Dedi:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])

(**صدم**) **الصاد** ve **الدال** ve **الميم** tek bir kelimedir; o **الصَّدْم**’dır; o, sert şeyin benzeriyle vurulmasıdır.

(**صدن**) **الصاد** ve **الدال** ve **النون** zayıf bir asıldır. Derler ki: **الصَّيْدَن**: tilkidir.

(**صدي**) **الصاد** ve **الدال** ve içindeki illetli harf; onda kıyası uzak kelimeler vardır; onlardan iki kelime bir asılda neredeyse birleşmez. Artık **الصَّدَى**: baykuşun erkeğidir; cem‘i **أصداء**. Dedi:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])
Ve **الصَّدَى**: beynin kendisidir; denir ki bilakis o, beyinden işitmenin yerleştirildiği yerdir; bu yüzden “Allah onun **صَدَاهُ**’unu sağır etsin” denir. Ve denir ki bilakis bu, sesin **صَدَى**’sıdır; dağın yakınında bağırdığında sana cevap veren şeydir. Ve bir evi vasfederek dedi:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])
Ve **الصَّدَى**: malını iyi idare eden adamdır; **صَدَى مالٍ** denir. Ancak izafetle söylenir. Ve **الصَّدَى**: susuzluktur; **رجلٌ صَدٍ** ve **صادٍ** denir; ve kadın: **صادية**. Ve falan, bir şeye bakıp onu gözetleyerek yönelince **تصدَّى**. Ve **التَّصدية**: iki elle alkışlamadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. **الصَّوادي** ise hurmalardan uzun olanlardır. Ve **صاديتُ فلاناً** denir; onu idare ettiğin zaman. Ve **صاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه**([13])].
Ve eğer **الدَّال**’dan sonra hemze olursa mânâ değişir; artık **الصَّدَأ**’dan olur: demirin pası. Derler ki: **صاغِرٌ صَدِئٌ**; ayıbın pasından([14]).

(**صدح**) **الصاد** ve **الدال** ve **الحاء** bir asılcık olup sese delâlet eder. **صدح** horoz ve karga denir. **اللِّحياني** derdi: o mutlaka **لَصَيْدَحٌ**’tır; yani sesi yüksek. Ve derler ki — ve bu bu kıyastan değildir: **الصُّدْحَة** yakalanılan bir boncuktur. Ve **الصَّدَح** denir: tepeler([15]). Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) O, Halef el-Ahmer’dir. Asılda: “**الآخر**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([2]) Beyit İbn Mukbil’indir; **اللسان**’da (**صدر**)da olduğu üzere.
([3]) **المجمل**’de: “**من ضعفه**”.
([4]) **اللسان**’da: “Bununla adlandırıldı; çünkü onun iki **صدغ**’u ancak yedi güne kadar sertleşmez.”
([5]) Asılda: “**من جانب الوحشي**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **المجمل** ve **اللسان**’da inşad etti; ve (**عقب**)da gelecektir. Ondan önce **تاج العروس**’ta:
* لا ريّ حتى تنهل الروادف *.
([7]) Asılda iki kelime böyle ضبط edildi. **اللسان** ve **القاموس**’ta artırdı: “**صدقة**” fetha ile, iki fetha ile ve iki damme ile. Ve ayrıca: “**صداق**” kitap gibi denir.
([8]) Asılda ikisinden hiçbir kelime ضبط edilmedi. Cumhur: “**صدقاتهن**”ı **الصاد**’ı fetha, **الدال**’ı damme ile okudu. Katâde **الدال**’ı sükûn, **الصاد**’ı damme ile okudu; Mücâhid ve Mûsâ b. ez-Zübeyr ve İbn Ebî ‘Able ve Feyyâz b. Gazvân ikisini de damme ile okudu. İbn Hayyân tefsiri (3: 166).
([9]) **المجمل**’de izafetle böyle ضبط edildi. Ayrıca “**رجل صدق**” da denir; vasıf olarak, **الصاد**’ın kesriyle ve fethasıyla.
([10]) **لم**; yani niçin. Asılda: “**لم يحملنها**”; doğrusu **المخصص** (17: 30)’dandır; orada beyiti inşad etti. Başında onda: “**فلا زلن دبرى**”.
([11]) Beyit Lebîd’indir; divanında 135 ve **اللسان** (**صدى**، **نقر**)da. **في نقير**; yani senden sonra bir şeyde değiller. Asılda: “**من نقر**”; doğrusu divanda ve **اللسان**’dadır.
([12]) İmru’ul-Kays’ındır; divanda 148 ve **اللسان** (**صدي**)da.
([13]) Tamamlama **المجمل**’dendir; asılda onun için boş bırakılmıştı.
([14]) **اللسان**’da: “Ve falan **صاغر صدئ**; ayıbın ve kınamanın pası ona yapışınca.”
([15]) Ve **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**الأزهري**: **الصدحان** küçük, taşları sert tepeler; tekili **صدح**.”

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص د غ
ضربه في صدغه وهو ما بين اللحاظ إلى أصل الأذن ومنه‏:‏ المصدغة كما قيل‏:‏ المخدة من الخد‏.‏
وصادغته‏:‏ عارضته في المشي صدغى إلى صدغه كما تقول‏:‏ خاصرته من الخصر‏.‏
ووسمه الصداغ وهو سمة على مستوى الصدغ طولاً إلى أسفل الحنك‏.‏
وإبل مصدغة‏.‏
وتقول‏:‏ فلان ما يصدغ نمله وما يقصع قمله‏.‏
وصبي صديغ‏:‏ إلى أن يشكل سبعة أيام‏.‏

##### Türkçe

ص د غ
Onu **صدغه**’unda vurdu; o da **اللحاظ** ile kulağın kökü arasındaki şeydir. Bundan: **المصدغة**; nitekim denildi: **المخدة** **الخد**’den (gelir).

Ve **صادغته**: yürüyüşte **صدغى**’mı onun **صدغه**’una (getirerek) ona karşı geldim; senin “**خاصرته**” dediğin gibi, **الخصر**’den.

Ve onu **الصداغ** ile damgaladı; o, **الصدغ** hizasında, uzunlamasına, çenenin altına doğru (inen) bir damgadır.

Ve **إبل مصدغة**.

Ve dersin ki: Falan kimse karıncasını **يصدغ** etmez ve bitini **يقصع** etmez.

Ve **صبي صديغ**: yedi gün (olup) şekilleninceye kadar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصُّدْغُ: ما انحدر من الرأْس إلى مَرْكَبِ اللَّحيين، وقيل: هو ما بين العين والأُذن، وقيل: الصدغان ما بين لِحاظَي العينين إلى أَصل الأُذن؛ قال: قُبِّحْتِ من سالِفةٍ ومِنْ صُدُغْ،
كأَنها كُشْيةُ ضَبٍّ في صُقُعْ
(* في مادة «سقغ» يوجد سقغ بدل صُقُعْ.)
أَراد قبحتِ يا سالفةُ من سالفة وقبِّحتَ يا صُدُغُ من صدغ، فحذف لعلم المخاطب بما في قوة كلامه وحرَّك الصدُغَ. قال ابن سيده: فلا أَدري أَللشعر فَعَل ذلك أَم هو في موضوع الكلام، وكذلك صُقُع فلا أَدري أَصُقُع لغة أَم حرّكه تحريكاً مُعْتَبطاً، وقال: صُدُغ وصُقُع فجمع بين الغين والعين لأَنهما مجانِسانِ إذْ هما حرفا حلق، ويروى صُقُغْ، فلا أَدري هل صُقُغْ لغة في صُقُع أَم احتاج إليه للقافية فحوَّل العين غيناً لأَنهما جميعاً من حروف الحلق، والجمع أََصْداغٌ وأَصْدُغٌ، ويسمى أَيضاً الشعَرُ المتدلي عليه صُدْغاً، ويقال: صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ؛ قال الشاعر: عاضَها اللهُ غُلاماً، بَعْدَها
شابَتِ الأَصداغُ ، والضِّرْسُ نَقِدْ
وقال أَبو زيد: الصُّدْغانِ هما مَوْصِلُ ما بين اللِّحية والرأْس إلى أَسفَل من القَرْنَيْنِ وفيه الدُّوّارة، الواو ثقيلة والدال مرفوعة، وهي التي في وسط الرأْس يدعونها الدائرة، وإليها يَنتَهي فَروُ الرأْسِ، والقَرنانِ حرفا جانِبَيِ الرأْس، قال: وربما قالوا السُّدْغُ، بالسين، قال محمد بن المُسْتَنِير قُطْرُب: إِنَّ قوماً من بني تميم يقال لهم بَلْعَنْبَر يقلبون السين صاداً عند أَربعة أَحرف: عند الطاء والقاف والغين والخاء إِذا كُنَّ بعد السين، ولا يُبالون أَثانيةً كُنَّ أَم ثالثةً أَم رابعة بعد أَن يَكُنَّ بعدها، يقولون سِراط وصِراط وبَسْطة وبصطة وسَيْقل وصيقل وسَرَقْت وصرقت ومَسْغَبة ومَصغبة ومِسْدَغة ومِصدغة وسخَّر لكم وصخَّر لكم والسَّخَبُ والصَّخَبُ.
وصَدَغَه يَصْدَغُه صَدْغاً: ضرب صُدْغَه أَو حاذى صُدْغَه بصُدْغِه في المشي. وصُدِغَ صَدَغاً: اشتكى صُدْغَه. والمِصْدغةُ: المِخَدّةُ التي توضَعُ تحت الصُّدْغ، وقالوا مِزْدغة، بالزاي.
والأَصْدغانِ: عرقان تحت الصُّدْغين هما يضربان من كل أَحد في الدنيا أَبداً ولا واحد لهما يعرف، كما قالوا المذْرَوان لناحِيَتَي الرأْس ولا يقال مِذْرى للواحد، والمعروف الأَصْدرانِ.
والصِّداغُ: سِمةٌ في موضع الصُّدْغِ طُولاً. وبعير مَصْدوغٌ وإِبلُ مُصَدَّغةٌ إِذا وُسِمَتْ بالصَّداغ.
والصَّدِيغُ: الولد قبل اسْتِمتامه سبعةَ أَيامِ، سُمِّي بذلك لأَنه لا يشتَدُّ صُدغاه إلا إلى سبعة أَيام. وفي حديث قتادة: كان أَهل الجاهلية لا يُورّثون الصبي، يقولون: ما شأْن هذا الصَّدِيغِ الذي لا يحْتَرِفُ ولا يَنْفَع نجعل له نصيباً في الميراث؟ الصديغ: الضعيف، وقيل: هو فَعِيلٌ بمعنى مَفْعول من صَدَغه عن الشيء إذا صرفه. وما يَصْدَغُ نملةً من ضَعْفِه أَي ما يقتل نملة. وصَدُغَ، بالضم، يَصْدَغُ صَداغةً أَي ضَعُف؛ قال ابن بري: شاهده قول رؤبة:
إِذا المَنايا انْتَبْنَه لم يَصْدُغ
أَي لم يَضْعُفْ. وصَدَغَ إلى الشيء يَصْدُغ صُدوغاً وصَدَغاً: مالَ. وصَدَغ عن طريقة: مال. ولأُقِيمَنَّ صَدَغَك أَي مَيْلَك. وصَدَغَه.: أَقام صَدَغَه. وصَدَغَه عن الأَمر يَصْدَغُه صَدْغاً: صرَفَه. يقال: ما صَدَغك عن هذا الأَمر أَي ما صَرَفَك وردَّك؟ قال ابن السكيت: ويقال للفرس أَو البعير إِذا مرَّ مُنْفَلِتاً يَعْدو فأُتبِعَ لِيُرَدّ: اتَّبَعَ فلان بعيره فما صَدَغَه أَي فما ثناه وما ردَّه، وذلك إذا نَدَّ؛ وروى أَصحاب أبي عبيد هذا الحرف عنه بالعين، والصواب بالغين، كما قال ابن الأَعرابي وغيره.

##### Türkçe

**الصُّدْغُ**: baştan **اللَّحيين**’in birleşim yerine doğru inen şeydir; ve denildi: o, göz ile kulak arasındaki şeydir; ve denildi: **الصدغان** gözün iki **لِحاظ**’ından kulak köküne kadar olan şeydir; dedi:
قُبِّحْتِ من سالِفةٍ ومِنْ صُدُغْ،
كأَنها كُشْيةُ ضَبٍّ في صُقُعْ
(* «سقغ» maddesinde **سقغ** **صُقُعْ** yerine vardır.)
Şunu kastetti: “çirkin oldun, ey **سالِفةُ**, **سالِفة**’den” ve “çirkin oldun, ey **صُدُغُ**, **صدغ**’den”; böylece, muhatabın sözünün kuvvetinde olan şeyi bilmesinden dolayı (onu) hazfetti ve **الصدُغَ**’u harekeledi. İbn Sîde dedi: artık bilmiyorum, bunu şiir için mi yaptı yoksa sözün vaz‘ında mı (böyledir); ve aynı şekilde **صُقُع** (hakkında da): bilmiyorum, **صُقُع** bir lugat mıdır yoksa onu, keyfî bir harekeleme ile mi harekeledi. Ve dedi: **صُدُغ** ve **صُقُع**; böylece **الغين** ile **العين**’i bir araya getirdi; çünkü ikisi, boğaz harfleri olmaları itibarıyla birbirine benzeşiktir. Ve **صُقُغْ** diye rivayet olunur; artık bilmiyorum, **صُقُغْ**, **صُقُع**’da bir lugat mıdır, yoksa kafiyeye ihtiyaç duydu da **العين**’i **غين**’e çevirdi mi; çünkü ikisi de boğaz harflerindendir. Çoğulu **أَصْداغٌ** ve **أَصْدُغٌ**’dur. Ve ayrıca onun üzerine sarkan saç da **صُدْغاً** diye adlandırılır. Ve denilir: **صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ**; şair dedi:
عاضَها اللهُ غُلاماً، بَعْدَها
شابَتِ الأَصداغُ ، والضِّرْسُ نَقِدْ

Ebû Zeyd dedi: **الصُّدْغانِ**, sakal ile baş arasından **القَرْنَيْنِ**’den daha aşağıya kadar olanın birleşim yeridir; ve onda **الدُّوّارة** vardır; **الواو** ağırdır ve **الدال** merfûdur; o, başın ortasında olan şeydir; ona **الدائرة** derler; ve başın derisi ona kadar varır; ve **القَرنانِ**, başın iki yanının kenarıdır. Dedi: ve bazen **السُّدْغُ** derler, **السين** ile. Muhammed b. el-Mustenîr Kutrub dedi: Temîm oğullarından **بَلْعَنْبَر** denilen bir kavim, **السين**’i dört harfin yanında **صاد**’a çevirir: **الطاء**’ın, **القاف**’ın, **الغين**’in ve **الخاء**’ın yanında; **السين**’den sonra oldukları zaman; ve ikinci mi, üçüncü mü, dördüncü mü olduklarına aldırmazlar; yeter ki ondan sonra bulunsunlar. Derler: **سِراط** ve **صِراط**; ve **بَسْطة** ve **بصطة**; ve **سَيْقل** ve **صيقل**; ve **سَرَقْت** ve **صرقت**; ve **مَسْغَبة** ve **مَصغبة**; ve **مِسْدَغة** ve **مِصدغة**; ve **سخَّر لكم** ve **وصخَّر لكم**; ve **السَّخَبُ** ve **الصَّخَبُ**.

Ve **وصَدَغَه يَصْدَغُه صَدْغاً**: onun **صُدْغ**’unu vurdu; yahut yürüyüşte **صُدْغ**’unu onun **صُدْغ**’una hizaladı. Ve **وصُدِغَ صَدَغاً**: **صُدْغ**’undan şikâyet etti. Ve **المِصْدغةُ**: **الصُّدْغ**’un altına konulan yastıktır; ve **مِزْدغة** dediler, **الزاي** ile.

Ve **الأَصْدغانِ**: **الصُّدْغين**’in altında iki damardır; dünyada her bir kimseden daima vururlar; ve onlar için bilinen bir tekil yoktur; tıpkı başın iki tarafı için **المذْرَوان** dedikleri gibi; ve tekil için **مِذْرى** denilmez; bilinen ise **الأَصْدرانِ**’dır.

Ve **الصِّداغُ**: **الصُّدْغِ** yerinde boylamasına bir nişandır. Ve **بعير مَصْدوغٌ** ve **إِبلُ مُصَدَّغةٌ**: **الصَّداغ** ile dağlandıkları zaman.

Ve **الصَّدِيغُ**: yedi günü tamamlamasından önce çocuk; böyle adlandırıldı; çünkü onun iki **صُدغ**’u ancak yedi güne kadar sertleşmez. Ve Katâde hadîsinde: câhiliye ehli çocuğu mirasçı kılmazdı; derlerdi: “Ne işi var bu **الصَّدِيغِ**’in ki ne kazanç sağlar ne fayda verir; ona mirasta bir pay mı yapalım?” **الصديغ**: zayıftır; ve denildi: o, **صَدَغه**’dan, yani onu bir şeyden çevirdiği zaman, **فَعِيلٌ** vezninde **مَفْعول** mânâsınadır. Ve onun zayıflığından bir karıncayı bile **يَصْدَغُ** etmez; yani bir karıncayı öldürmez. Ve **وصَدُغَ** (zamm ile) **يَصْدَغُ صَداغةً**: yani zayıfladı; İbn Berrî dedi: bunun şahidi, Ru’be’nin sözü:
إِذا المَنايا انْتَبْنَه لم يَصْدُغ
yani zayıflamadı. Ve **وصَدَغَ إلى الشيء يَصْدَغُ صُدوغاً وصَدَغاً**: meyletti. Ve **وصَدَغ عن طريقة**: meyletti. Ve “mutlaka senin **صَدَغَك**’ını ikame edeceğim” yani senin meylini (düzelteceğim). Ve **وصَدَغَه**: onun **صَدَغ**’ını ikame etti. Ve **وصَدَغَه عن الأَمر يَصْدَغُه صَدْغاً**: onu çevirdi. Denilir: “Seni bu işten ne **صَدَغك** etti?” yani seni ne çevirdi ve geri döndürdü? İbn es-Sikkît dedi: ve at yahut deve, kaçmış olarak koşup giderken geri çevrilmek için peşine düşülürse (şöyle) denilir: “Falan, devesine tâbi oldu da onu **صَدَغَه** etmedi”; yani onu bükmedi ve geri döndürmedi; bu, (hayvan) ürküp kaçtığı zaman olur. Ebû Ubeyd’in ashabı bu lafzı ondan **العين** ile rivayet etti; doğrusu **الغين** iledir; İbnü’l-A‘râbî ve başkalarının dediği gibi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص د غ * * الصُّدْغُ * ما بين العين والأذن ويُسمى أيضا الشعر المتدلي عليه صُدغا يقال صُدغ معقرب

##### Türkçe

* ص د غ * * **الصُّدْغُ** * göz ile kulak arasındaki şeydir; üzerine sarkan saç da ayrıca **صُدغا** diye adlandırılır; **صُدغ معقرب** denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصدغ، بالضم: ما انحدر من الرأس إلى مركب اللحيين، وقيل: ما بين العين والأذن، وفي الأساس: يقال: ضربه في صدغه، وهو ما بين اللحاظ وأصل الأذن، وهما صدغان، وقال أبو زيد: هما موصل ما بين اللحية والرأس إلى أسفل من القرنين، وفيه الدوارة، وهي التي في وسط الرأس، يدعونها الدائرة، وإليها ينتهي فرو الرأس، قال: وربما قالوا: السدغ بالسين، وأنشد ابن سيده:
  قبحت من سالفة ومن صدغ قال: لا أدري أللشعر فعل ذلك، أم هو في موضوع الكلام.
 ومن المجاز: الصدغ: هو الشعر المتدلي على هذا الموضع ويقال: صدغ معقرب، قال الشاعر:
  صدغ الحبيب وحالي                      كلاهما كاللـيالـي وقد صرح السعد وغيره من علماء البيان أنه من إطلاق المحل على الحال.
 ج: أصداغ قال الشاعر:
  عاضها الله غلاما بـعـدمـا                      شابت الأصداغ والضرس نقد ويجمع أيضا على أصدغ.
 وقال محمد بن المستنير قطرب: إن قوما من بني تميم يقال لهم: بلعنبر، يقلبون السين صادا عند أربعة أحرف: عند الطاء، والقاف، والغين، والخاء، إذا كن بعد السين، ولا تبالي أثانية كانت أم ثالثة أم رابعة، بعد أن يكن بعدها، يقولون: سراط وصراط، وبسطة وبصطة، وسيقل وصيقل، وسرقت وصرقت، وسخر لكم، وصخر لكم، والسخب والصخب.
 والمصدغة كمكنسة: المخدة لأنها توضع تحت الصدغ، وربما قالوا: مزدغة بالزاي، كما قالوا للصراط: زراط. وصدغه كمنعه: حاذى بصدغه صدغه في المشي، حكاه أبو عبيد.
 وصدغ النملة: قتلها يقال: فلان ما يصدغ نملة، ولا يقصع قملة، أي: ما يقتل من ضعفه.
 ويقال: صدغه عن الأمر، أي: صرفه ورده قاله الأصمعي، وقال ابن السكيت: ويقال للفرس أو البعير إذا مر منفلتا يعدو، فأتبع ليرد: اتبع فلان بعيره فما صدغه، أي: فما ثناه وما رده، وذلك إذا ند كما في الصحاح وروى أصحاب أبي عبيد هذا الحرف عنه بالعين والصواب بالغين، كما قال ابن الأعرابي وغيره، وعن سلمة: اشتريت سنورا فلم يصدغهن يعني الفأر، لأنه لضعفه لا يقدر على شيء، فكأنه مصروف عنه.
 والصداغ، ككتاب: سمة في موضع، وفي الأساس عند مستوى الصدغ طولا، نقله الجوهري والسهيلي.
 والأصدغان: عرقان تحت الصدغين قال الأصمعي: هما يضربان من كل أحد في الدنيا أبدا، ولا واحد لهما يعرف، كما قالوا: المذروان.
 والصديغ كأمير: الصبي أتى له من الولادة سبعة أيام، سمي بذلك لأنه لا يشتد صدغاه إلا سبعة أيام، ومنه حديث قتادة: كان أهل الاهلي  لا يورثون الصبي، يقولون: ما شأن هذا الصديغ الذي لا يحترف ولا ينفع نجعل له نصيبا من الميراث.
 والصديغ أيضا: الضعيف، وقد صدغ، ككرم، صداغة، أي: ضعف، قال ابن بري: وشاهده قول رؤبة:
  إذا المنايا انتبنه لم يصدغ أي: لم يضعف، وقيل: هو فعيل بمعنى مفعول، من صدغه عن الشيء: إذا صرفه.

  وقال ابن شميل: بعير مصدوغ، ومصدغ كمعظم: وسم به، أي: بالصداغ، ونص ابن شميل: بعير مصدوغ: وسم بالصداغ، وإبل مصدغة، وسمت بالصداغ، ففرق بينهما في الذكر، ولو أن مآل المعنى واحد، إشارة إلى ما في الثاني من التكثير، فتأمل.
 وصادغه: داراه، أو عارضه في المشي، ونص المحيط: صادغت الرجل: إذا داريته، وهي المعارضة في المشي، وفي الأساس: صادغته: عارضته في المشي صدغي لصدغه.
 قال الصاغاني: والتركيب يدل على عضو من الأعضاء، وعلى ضعف، وقد شذ عنه: صدغته عن الشيء: إذا صرفته عنه.
 قلت: ليس بشاذ عن التركيب فإنه من قولهم: صدغه: إذا ضرب صدغه، ومن كان كذلك فقد صرف، فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: صدغه يصدغه صدغا: ضرب صدغه.
 وصدغ كعني، صدغا: اشتكى صدغه.
 وصدغ إلى الشيء صدوغا: مال، وكذا: صدغ عن طريقه: إذا مال.
 وصدغه صدغا: أقام صدغه، محركة، وهو العوج والميل.

##### Türkçe

**الصدغ**، (ضم ile): baştan iki çenenin birleşim yerine doğru inen şeydir; ve denildi: göz ile kulak arasındaki şeydir. Ve **الأساس**’ta: “**صدغه**’inde ona vurdu” denir; o, **اللحاظ** ile kulağın kökü arasındaki şeydir; ve onlar iki **صدغان**’dır. Ebû Zeyd dedi: ikisi, çene ile baş arasını boynuzlardan daha aşağıya kadar birleştiren yerdir; ve onda **الدوارة** vardır; o, başın ortasındaki olandır; ona **الدائرة** derler; ve baş derisinin tüyü ona kadar biter. Dedi: ve bazen **السدغ**’ı **السين** ile söylediler. İbn Sîde rivayet etti:
  “Bir **سالفة**’den ve bir **صدغ**’dan (dolayı) çirkinleşti.”
Dedi: bilmiyorum; bunu şiir mi yaptı, yoksa sözün konusunun içinde midir.

Ve mecazdan: **الصدغ**: bu yer üzerine sarkan saçtır; ve “**صدغ معقرب**” denir. Şair dedi:
  “Sevgilinin **صدغ**’u ve hâlim,
  ikisi de geceler gibidir.”
Ve Sa‘d ve beyan âlimlerinden başkası, bunun “mahallin hâl üzerine ıtlakı”ndan olduğunu açıkça söylemiştir.

Çoğulu: **أصداغ**. Şair dedi:
  “Allah ona bir oğlanı, yokluktan sonra, verdi;
  **الأصداغ** ağardı ve azı dişi inceldi.”
Ve ayrıca **أصدغ** üzerine de cem‘ olunur.

Muhammed b. el-Mustenîr Kutrub dedi: Benî Temîm’den bir kavim vardır; onlara **بلعنبر** denir; dört harfte **السين**’i **صاد**’a çevirirler: **الطاء** yanında, ve **القاف** yanında, ve **الغين** yanında, ve **الخاء** yanında; eğer onlar **السين**’den sonra olurlarsa; ve aldırma: ikincil mi idi, üçüncül mü, dördüncül mü; ondan sonra olmalarından sonra. Derler: **سراط** ve **صراط**; ve **بسطة** ve **بصطة**; ve **سيقل** ve **صيقل**; ve **سرقت** ve **صرقت**; ve “**سخر لكم**” ve “**صخر لكم**”; ve **السخب** ve **الصخب**.

Ve **المصدغة** ( **مكنسة** gibi): yastıktır; çünkü **الصدغ**’un altına konur. Ve bazen **مزدغة**’yı **الزاي** ile söylediler; **الصراط** için “**زراط**” dedikleri gibi. Ve **صدغه** ( **منعه** gibi): yürüyüşte **صدغ**’u ile onun **صدغ**’una hizalandı; Ebû ‘Ubeyd onu nakletti.

Ve **صدغ النملة**: onu öldürdü; “falanca bir karıncayı öldürmez, bir biti de ezmez” denir; yani: zayıflığından öldürmez.

Ve “**صدغه عن الأمر**” denir; yani: onu çevirdi ve geri çevirdi; bunu el-Asma‘î söyledi. İbn es-Sikkît dedi: ve at veya deve için de denir; eğer çözülmüş olarak geçer, koşar; sonra geri çevirmek için peşine düşülürse: “falanca devesinin peşine düştü de onu **صدغه** etmedi”; yani: onu bükmedi ve onu geri çevirmedi. Bu, **الصحاح**’ta olduğu gibi, eğer azgınlaştıysa. Ebû ‘Ubeyd’in ashabı bu harfi ondan **العين** ile rivayet etti; doğrusu **الغين** iledir; İbnü’l-A‘râbî ve başkası dediği gibi. Seleme’den: “Bir kedi satın aldım da onları **يصدغهن** etmedi” yani fareyi; çünkü zayıflığından hiçbir şeye güç yetiremez; sanki ondan çevrilmiş gibidir.

Ve **الصداغ** ( **كتاب** gibi): bir yerde bir damgadır; ve **الأساس**’ta: **الصدغ** hizasında boyuna; el-Cevherî ve es-Suheylî onu nakletti.

Ve **الأصدغان**: iki **صدغ**’un altında iki damardır. el-Asma‘î dedi: ikisi, dünyada her bir kimseden ebediyen vurulur; ve ikisinin tekili bilinmez; “**المذروان**” dedikleri gibi.

Ve **الصديغ** ( **أمير** gibi): doğumdan yedi gün geçmiş olan oğlancık; böyle adlandırıldı; çünkü onun iki **صدغ**’u ancak yedi günde sertleşir. Ve ondan Katâde hadisi: “Câhiliye ehli oğlancığa miras vermezlerdi; derlerdi: ‘Bu, ne mesleği olan ne fayda veren şu **الصديغ**’in hâli nedir ki ona mirastan bir pay yapalım?’”

Ve **الصديغ** ayrıca: zayıftır. Ve **صدغ** ( **كرم** gibi) **صداغة**: yani: zayıfladı. İbn Berrî dedi: ve onun şahidi Ru’be’nin sözü:
  “Ölümler onu çağırdığında **لم يصدغ**”
yani: zayıflamadı. Ve denildi: o, “**صدغه عن الشيء**”den, “onu ondan çevirdiği zaman” mânasında, mef‘ûl mânasında **فعيل**’dir.

İbn Şümeyl dedi: **بعير مصدوغ** ve **مصدغ** ( **معظم** gibi): onunla damgalanmış; yani: **بالصداغ** ile. İbn Şümeyl’in nassı: **بعير مصدوغ**: **بالصداغ** ile damgalandı; ve **إبل مصدغة**: **بالصداغ** ile damgalandı. Böylece ikisini zikirde ayırdı; her ne kadar mânânın dönüşü bir olsa da; ikincideki çoğaltmaya işaret olarak; öyleyse düşün.

Ve **صادغه**: onu idare etti; yahut yürüyüşte ona karşı yürüdü. **المحيط**’un nassı: “**صادغت الرجل**”: onu idare ettiğim zaman; ve o, yürüyüşte karşı yürüyüştür. Ve **الأساس**’ta: “**صادغته**”: yürüyüşte ona karşı yürüdüm; **صدغي** ile onun **صدغ**’una.

es-Sâgânî dedi: ve terkib, organlardan bir organa ve zayıflığa delâlet eder; ve ondan şâz oldu: “**صدغته عن الشيء**”: onu ondan çevirdiğim zaman.

Dedim: terkibden şâz değildir; çünkü onların “**صدغه**: **صدغ**’una vurduğu zaman” sözündendir; ve kim böyle olursa çevrilmiş olur; öyleyse düşün.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: “**صدغه يصدغه صدغا**”: onun **صدغ**’una vurdu.

Ve **صدغ** ( **عني** gibi), **صدغا**: **صدغ**’undan şikâyet etti.

Ve “**صدغ إلى الشيء صدوغا**”: meyletti; ve yine: “**صدغ عن طريقه**”: yolundan meylettiği zaman.

Ve “**صدغه صدغا**”: onun **صدغ**’unu dikleştirdi; **صدغه** (harekeli): o, eğrilik ve meyildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَدَغْتُهُ
1 صَدَغْتُهُ ذ , (A'Obeyd, S, O, K, *) aor. صَدَغَ , (K,) inf. n. صَدْغٌ, (TK,) [may be rendered I walked, or went along, cheek by jole with him; lit.] I had my صُدْغ [or temple] over against his (another man's) in walking, or going along. (A'Obeyd, S, O, K *) [See also 3. Accord. to Golius, it means also I overtook him, and joined myself to him by his side: but for this explanation he names no authority.] ― -b2- And صَدَغَهُ, aor. as above [and probably صَدُغَ also, like that of دَمَغَهُ], and inf. n. as above, He struck his صُدْغ [or temple]. (TA.) ― -b3- And صُدِغَ, like عُنِىَ, inf. n. as above, He had a complaint of his صُدْغ [or temple]. (TA.) -A2- صَدَغَهُ عَنِ الأَمْرِ He turned him away, or back, from the affair. (K. [And so, accord. to Freytag, as from the S, on the authority of As, اصدغه: but he has app. taken this from a mistranscription in a copy of the S.]) One says, مَا صَدَغَكَ عَنْ هٰذَا الأَمْرِ What turned thee away, or back, from this affair? (As, S, O:) and صَدَعَكَ also: (S and O in art. صدع:) but the former is the better. (O in that art.) And اِتَّبَعَ فُلَانٌ بَعِيرَهُ فَمَا صَدَغَهُ i. e. [Such a one followed his camel, and] he did not turn him aside: this is said when he has taken fright, or become refractory, and run away. (As, S, O.) And Selemeh is related to have said, اِشْتَرَيْتُ سِنَّوْرًا فَلَمْ يَصْدَغْهُنَّ [I bought a cat, and he did not drive them away]; meaning the rats, or mice. (O.) ― -b2- One says also, فُلَانٌ مَا يَصْدَغُ نَمْلَةً Such a one does not kill an ant; (S, K; *) by reason of his weakness. (S.) ― -b3- And صَدَغَهُ, inf. n. as above, He straightened his, or its, صَدَغ, i. e. crookedness, and bending, or inclining. (TA.) -A3- صَدَغَ اـِلَى الشَّىْءِ, inf. n. صُدُوغٌ, He inclined to the thing. (TA.) And صَدَغَ عَنْ طَرِيقِهِ He declined from his way, or road. (TA.) -A4- صَدُغَ, aor. صَدُغَ , (S, O, K,) inf. n. صَدَاغَةٌ, (S, O,) He (a man, S, O,) was, or became, weak. (S, O, K.) [See its part. n. صَدِيغٌ.]

صادغهُ
3 صادغهُ ذ i. q. دَارَاهُ [He treated him with gentleness, or blandishment; soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him; &c.]: or عَارَضَهُ فِى المَشْىِ [he went along over against him]: (K:) Ibn-'Abbلd says that صَادَغْتُ الرَّجُلَ means دَارَيْتُهُ: and he adds, وَهِىَ المُعَارَضَةُ فِى المَشْىِ: (O: [but the right reading seems to be أَوْ هِىَ:]) accord. to the A, one says, صَادَغْتُهُ فِى المَشْىِ صُدْغِى لِصُدْغِهِ [I walked, or went along, with him, my temple towards his temple]. (TA.) [See also 1, first sentence.]

صُدْغٌ
صُدْغٌ ذ [The temple; i. e.] the part between the eye and the ear; (S, O, K;) the part between the outer angle of the eye and the root (أَصْل) of the ear; (A, Msb;) the part of the head that slopes down to the place of attachment of the jaws; as expl. by AZ, it is [from] the place of juncture between the لحية [app. a mistranscription for لَحْى i. e. jaw, agreeably with the explanation next preceding,] and [the main portion of] the head, to the part beneath the قَرْن [which is the temporal ridge]; (TA;) each of what are termed the صُدْغَانِ: (AZ, A, TA:) ISd mentions also ↓ صُدُغ, as occurring in poetry, and expresses a doubt whether it be, or be not, peculiar to poetry: (TA:) and sometimes they said سُدْغٌ, with س: Ktr says that certain persons of the Benoo-Temeem, called Bel'ambar [a contraction of Benu-l-'Ambar], change س into ص [or use these two letters indiscriminately] when followed by any of the letters ط and ق and غ and خ, whether the latter be second or third or fourth; saying سِرَاطٌ and صِرَاطٌ, and بَسْطَةٌ and بَصْطَةٌ, and سَيْقَلٌ and صَيْقَلٌ, &c.: (S, O:) the pl. is أَصْدَاغٌ (S, O, Msb, TA, [in all except the Msb mentioned after the signification expl. in the next sentence, and properly a pl. of pauc.,]) and also أَصْدُغٌ [which is probably used only as a pl. of pauc.]. (TA.) ― -b2- And (tropical:) The hair that hangs down upon the place above-mentioned. (S, O, Msb, K.) One says صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ (tropical:) [A curled lock of hair hanging down upon the temple]. (S, O, TA.)

صَدَغٌ
صَدَغٌ ذ Crookedness, and bending, or inclining. (TA. [See 1, near the end.])

صُدُغٌ
صُدُغٌ ذ : see صُدْغٌ.

صَدَاغٌ
صَدَاغٌ ذ A mark made with a hot iron upon the صُدْغ [or temple, of a camel], (S, O, K, TA,) or, as in the A, upon the even part of the صُدْغ, lengthwise. (TA.)

صَدِيغٌ
صَدِيغٌ ذ an epithet applied to a child (S, K) In the stage extending to his completion of seven days: (S:) or that is seven days old: (Mgh, O, K:) because his temple becomes firm (يَشْتَدُّ صُدْغُهُ) only to this period, (so in the O, [and the like is said in the Mgh,]) or because his temples are not bound (لَا يُشَدُّ صُدْغَاهُ) save for seven days: (so in the TA:) or it may be an instance of فَعِيلٌ in the sense of مَفْعُولٌ from صَدَغَهُ عَنِ الشَّىْءِ meaning “ he turned him away, or back, from the thing. ” (O.) ― -b2- And [hence, perhaps,] Weak. (S, O, K.)

الأَصْدَغَانِ
الأَصْدَغَانِ ذ [The two temporal arteries;] two veins beneath the صُدْغَانِ [or two temples], (O, K,) which, as is said by As, are always pulsing, in everyone in the world: a word having no sing., like as they say of المِذْرَوَانِ. (O.)

مِصْدَغٌ
مِصْدَغٌ ذ : see what next follows.

مِصْدَغَةٌ
مِصْدَغَةٌ ذ A pillow, or cushion; (S, O, K;) because placed beneath the صُدْغ [or temple]; also pronounced مِسْدَغَةٌ; and sometimes they said مِزْدَغَةٌ; (S, O;) and [↓ مِصْدَغٌ and] مِسْدَغٌ and مِزْدَغٌ signify the same. (TA in art. سدغ.)

مَصْدَّغٌ
مَصْدَّغٌ ذ , and its fem.: see what follows.

مَصْدُوغٌ
مَصْدُوغٌ ذ , A camel marked with the mark termed صِدَاغ; as also ↓ مُصَدَّغٌ: (K, * TA:) or the former is applied in this sense to a camel, and ↓ مُصَدَّغَةٌ in like manner to camels. (ISh, O, TA.)

##### Türkçe

**صَدَغْتُهُ**
1 **صَدَغْتُهُ** ذ, (A'Obeyd, S, O, K, *) muzârîsi **صَدَغَ**, (K,) mastar ismi **صَدْغٌ**, (TK,) [“Onunla yanak yanağa yürüdüm yahut gittim” diye tercüme edilebilir; lafzen:] yürürken yahut giderken benim **صُدْغ**’um [yahut şakağım] onun (başka bir adamın) **صُدْغ**’unun karşısında oldu. (A'Obeyd, S, O, K *) [Bkz. ayrıca 3. Golius’a göre, “ona yetiştim ve yanına katıldım” mânâsına da gelir: fakat bu açıklama için hiçbir otorite zikretmez.] ― -b2- Ve **صَدَغَهُ**, muzârîsi yukarıdaki gibi [ve muhtemelen **صَدُغَ** da, **دَمَغَهُ**’ninki gibi], ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Onun **صُدْغ**’una [yahut şakağına] vurdu. (TA.) ― -b3- Ve **صُدِغَ**, **عُنِىَ** gibi, mastar ismi yukarıdaki gibi, Onun **صُدْغ**’unda [yahut şakağında] bir şikâyeti oldu. (TA.) -A2- **صَدَغَهُ عَنِ الأَمْرِ** Onu işten çevirdi yahut geri çevirdi. (K. [Ve Freytag’a göre, S’den, As’ın otoritesiyle, **اصدغه**: fakat bunu görünüşe göre S’nin bir nüshasındaki yanlış yazımdan almıştır.]) Şöyle denir: **مَا صَدَغَكَ عَنْ هٰذَا الأَمْرِ** “Seni bu işten ne çevirdi yahut geri çevirdi?” (As, S, O:) ve **صَدَعَكَ** da: (S ve O, madde **صدع**’da:) fakat birincisi daha iyidir. (O, o maddede.) Ve **اِتَّبَعَ فُلَانٌ بَعِيرَهُ فَمَا صَدَغَهُ** yani [Falanca devesini takip etti de] onu yana çevirmedi: bu, ürkmüş yahut huysuzlaşmış ve kaçmış olduğu zaman söylenir. (As, S, O.) Ve Selemeh’in şöyle dediği rivayet olunur: **اِشْتَرَيْتُ سِنَّوْرًا فَلَمْ يَصْدَغْهُنَّ** [Bir kedi satın aldım da onları kovmadı]; bununla fareleri yahut sıçanları kasteder. (O.) ― -b2- Şöyle de denir: **فُلَانٌ مَا يَصْدَغُ نَمْلَةً** Falanca bir karıncayı öldürmez; (S, K; *) zayıflığından dolayı. (S.) ― -b3- Ve **صَدَغَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Onun yahut onun (şeyin) **صَدَغ**’ını, yani eğriliğini ve bükülmesini yahut meylini doğrulttu. (TA.) -A3- **صَدَغَ اـِلَى الشَّىْءِ**, mastar ismi **صُدُوغٌ**, Şeye meyletti. (TA.) Ve **صَدَغَ عَنْ طَرِيقِهِ** Yolundan yahut caddesinden saptı. (TA.) -A4- **صَدُغَ**, muzârîsi **صَدُغَ**, (S, O, K,) mastar ismi **صَدَاغَةٌ**, (S, O,) O (bir adam, S, O,) zayıf oldu yahut zayıfladı. (S, O, K.) [Bkz. onun ism-i fâili **صَدِيغٌ**.]

**صادغهُ**
3 **صادغهُ** ذ **دَارَاهُ** ile aynı mânâdadır [ona yumuşak davrandı yahut gönlünü aldı; yatıştırdı, kandırdı, tatlı dille oyaladı, vb.]: yahut **عَارَضَهُ فِى المَشْىِ** [yürüyüşte onun karşısında yürüdü]: (K:) İbn-’Abbād der ki **صَادَغْتُ الرَّجُلَ** demek **دَارَيْتُهُ** demektir: ve ekler: **وَهِىَ المُعَارَضَةُ فِى المَشْىِ**: (O: [fakat doğru okunuş görünüşe göre **أَوْ هِىَ**’dir:]) A’ya göre şöyle denir: **صَادَغْتُهُ فِى المَشْىِ صُدْغِى لِصُدْغِهِ** [Onunla yürüdüm yahut gittim; şakağım onun şakağına dönük olarak]. (TA.) [Bkz. ayrıca 1, ilk cümle.]

**صُدْغٌ**
**صُدْغٌ** ذ [Şakak; yani] göz ile kulak arasındaki kısım; (S, O, K;) gözün dış köşesi ile kulağın kökü (**أَصْل**) arasındaki kısım; (A, Msb;) başın, çenelerin bağlandığı yere doğru aşağı meyleden kısmı; AZ’nin açıkladığı üzere, o, **لحية** [görünüşe göre **لَحْى** yani çene için bir yanlış yazımdır; bir önceki açıklamaya uygun olarak,] ile başın [asıl kısmının] birleşme yerinden, **قَرْن**’ın altındaki kısma kadar olan yerdir [**قَرْن** zamansal çıkıntıdır]; (TA;) **صُدْغَانِ** denilenlerden her biri: (AZ, A, TA:) ISd şiirde vâki olan ↓ **صُدُغ**’u da zikreder ve bunun şiire mahsus olup olmadığı hususunda şüphe beyan eder: (TA:) ve bazen **سُدْغٌ** da dediler, **س** ile: Ktr der ki Benû-Temîm’den Bel’ambar denilen bazı kimseler, ardından **ط** ve **ق** ve **غ** ve **خ** harflerinden herhangi biri geldiğinde, ister o (harf) ikinci ister üçüncü ister dördüncü olsun, **س**’yi **ص**’ye çevirirler [yahut bu iki harfi birbirinin yerine kullanırlar]; **سِرَاطٌ** ve **صِرَاطٌ**, ve **بَسْطَةٌ** ve **بَصْطَةٌ**, ve **سَيْقَلٌ** ve **صَيْقَلٌ**, vb. derler: (S, O:) çoğulu **أَصْدَاغٌ**’dur (S, O, Msb, TA, [Msb hariç hepsinde, bir sonraki cümlede açıklanan mânâdan sonra zikredilmiştir; ve aslında azlık çoğuludur,]) ve ayrıca **أَصْدُغٌ** [ki muhtemelen yalnız azlık çoğulu olarak kullanılır]. (TA.) ― -b2- Ve (mecazen:) yukarıda zikredilen yerin üzerine sarkan saç. (S, O, Msb, K.) Şöyle denir: **صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ** (mecazen:) [şakağın üzerine sarkan kıvrılmış bir saç lülesi]. (S, O, TA.)

**صَدَغٌ**
**صَدَغٌ** ذ Eğrilik, ve bükülme yahut meyletme. (TA. [Bkz. 1, sona yakın.])

**صُدُغٌ**
**صُدُغٌ** ذ : bkz. **صُدْغٌ**.

**صَدَاغٌ**
**صَدَاغٌ** ذ **صُدْغ** üzerine [yahut devenin şakağı üzerine] kızgın demirle yapılan bir nişan, (S, O, K, TA,) yahut A’da olduğu üzere, **صُدْغ**’un düz kısmı üzerine, boylamasına. (TA.)

**صَدِيغٌ**
**صَدِيغٌ** ذ bir çocuğa nispet edilen bir sıfat (S, K) yedi gününü tamamlamasına kadar olan merhalede: (S:) yahut yedi günlük olandır: (Mgh, O, K:) çünkü onun şakağı ancak bu müddete kadar sağlamlaşır (**يَشْتَدُّ صُدْغُهُ**), (O’da böyledir, [ve benzeri Mgh’de söylenir,]) yahut çünkü onun iki şakağı ancak yedi gün için bağlanır (**لَا يُشَدُّ صُدْغَاهُ**): (TA’da böyledir:) yahut **صَدَغَهُ عَنِ الشَّىْءِ**’den, “onu şeyden çevirdi yahut geri çevirdi” mânâsında, مَفْعُولٌ mânâsında فَعِيلٌ’ün bir örneği olabilir. (O.) ― -b2- Ve [bundan dolayı belki,] Zayıf. (S, O, K.)

**الأَصْدَغَانِ**
**الأَصْدَغَانِ** ذ [İki şakak atardamarı;] **صُدْغَانِ**’ın [yahut iki şakağın] altında iki damar, (O, K,) ki As’ın söylediğine göre bunlar dünyadaki herkesde daima atar: müfredi olmayan bir kelimedir; tıpkı **المِذْرَوَانِ** hakkında dedikleri gibi. (O.)

**مِصْدَغٌ**
**مِصْدَغٌ** ذ : bkz. bundan sonra gelen.

**مِصْدَغَةٌ**
**مِصْدَغَةٌ** ذ Bir yastık yahut minder; (S, O, K;) çünkü **صُدْغ**’un [yahut şakağın] altına konur; **مِسْدَغَةٌ** diye de telaffuz edilir; ve bazen **مِزْدَغَةٌ** dediler; (S, O;) ve [↓ **مِصْدَغٌ** ve] **مِسْدَغٌ** ve **مِزْدَغٌ** aynı mânâya gelir. (TA, madde **سدغ**’da.)

**مَصْدَّغٌ**
**مَصْدَّغٌ** ذ, ve onun müennesi: bkz. aşağıda gelen.

**مَصْدُوغٌ**
**مَصْدُوغٌ** ذ, **صِدَاغ** denilen nişanla nişanlanmış deve; bunun gibi ↓ **مُصَدَّغٌ** da: (K, * TA:) yahut birincisi bu mânâda deveye uygulanır, ve ↓ **مُصَدَّغَةٌ** develere aynı şekilde. (ISh, O, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَدَغَ
صَدَغَ A ( n. ac. صَدْغ 1 ),
a.  Walked by the side of.

b.  Killed ( an ant ).

صَدُغَ
صَدُغَ U ( n. ac. صَدَاْغَة 22t ),
a.  Was weak, feeble.

صَدْغَة
صَدْغَة 1t
a.  [ coll. ], Liquid chalk, lime.

صُدْغ
صُدْغ 3 , ( pl. أَصْدَاْغ 38 ),
a.  Temple; hair over the temples.

b.  [ coll. ], Doorpost, upright.

مِصْدَغَة
مِصْدَغَة 20t ,
a.  Pillow, bolster, cushion.

صَدِيْغ
صَدِيْغ 25 ,
a.  Sevendays-old infant.

b.  Weak.

الأَصَدَغَانِ
الأَصَدَغَانِ
a.  The two temporal arteries.

##### Türkçe

**صَدَغَ**
**صَدَغَ** A (mastarı: **صَدْغ** 1),
a. Yanından yürüdü.

b. (Bir karıncayı) öldürdü.

**صَدُغَ**
**صَدُغَ** U (mastarı: **صَدَاْغَة** 22t),
a. Zayıf, güçsüz oldu.

**صَدْغَة**
**صَدْغَة** 1t
a. [topluluk], Sıvı tebeşir, kireç.

**صُدْغ**
**صُدْغ** 3, (çoğulu: **أَصْدَاْغ** 38),
a. Şakak; şakakların üzerindeki saç.

b. [topluluk], Kapı dikmesi, dikme.

**مِصْدَغَة**
**مِصْدَغَة** 20t,
a. Yastık, silindir yastık, minder.

**صَدِيْغ**
**صَدِيْغ** 25,
a. Yedi günlük bebek.

b. Zayıf.

**الأَصَدَغَانِ**
**الأَصَدَغَانِ**
a. İki şakak atardamarı.
