# صدغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صدغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صدغ

الصُّدْغُ: ما انحدر من الرأْس إلى مَرْكَبِ اللَّحيين، وقيل: هو ما بين العين والأُذن، وقيل: الصدغان ما بين لِحاظَي العينين إلى أَصل الأُذن؛ قال: قُبِّحْتِ من سالِفةٍ ومِنْ صُدُغْ،
كأَنها كُشْيةُ ضَبٍّ في صُقُعْ
(* في مادة «سقغ» يوجد سقغ بدل صُقُعْ.)
أَراد قبحتِ يا سالفةُ من سالفة وقبِّحتَ يا صُدُغُ من صدغ، فحذف لعلم المخاطب بما في قوة كلامه وحرَّك الصدُغَ. قال ابن سيده: فلا أَدري أَللشعر فَعَل ذلك أَم هو في موضوع الكلام، وكذلك صُقُع فلا أَدري أَصُقُع لغة أَم حرّكه تحريكاً مُعْتَبطاً، وقال: صُدُغ وصُقُع فجمع بين الغين والعين لأَنهما مجانِسانِ إذْ هما حرفا حلق، ويروى صُقُغْ، فلا أَدري هل صُقُغْ لغة في صُقُع أَم احتاج إليه للقافية فحوَّل العين غيناً لأَنهما جميعاً من حروف الحلق، والجمع أََصْداغٌ وأَصْدُغٌ، ويسمى أَيضاً الشعَرُ المتدلي عليه صُدْغاً، ويقال: صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ؛ قال الشاعر: عاضَها اللهُ غُلاماً، بَعْدَها
شابَتِ الأَصداغُ ، والضِّرْسُ نَقِدْ
وقال أَبو زيد: الصُّدْغانِ هما مَوْصِلُ ما بين اللِّحية والرأْس إلى أَسفَل من القَرْنَيْنِ وفيه الدُّوّارة، الواو ثقيلة والدال مرفوعة، وهي التي في وسط الرأْس يدعونها الدائرة، وإليها يَنتَهي فَروُ الرأْسِ، والقَرنانِ حرفا جانِبَيِ الرأْس، قال: وربما قالوا السُّدْغُ، بالسين، قال محمد بن المُسْتَنِير قُطْرُب: إِنَّ قوماً من بني تميم يقال لهم بَلْعَنْبَر يقلبون السين صاداً عند أَربعة أَحرف: عند الطاء والقاف والغين والخاء إِذا كُنَّ بعد السين، ولا يُبالون أَثانيةً كُنَّ أَم ثالثةً أَم رابعة بعد أَن يَكُنَّ بعدها، يقولون سِراط وصِراط وبَسْطة وبصطة وسَيْقل وصيقل وسَرَقْت وصرقت ومَسْغَبة ومَصغبة ومِسْدَغة ومِصدغة وسخَّر لكم وصخَّر لكم والسَّخَبُ والصَّخَبُ.
وصَدَغَه يَصْدَغُه صَدْغاً: ضرب صُدْغَه أَو حاذى صُدْغَه بصُدْغِه في المشي. وصُدِغَ صَدَغاً: اشتكى صُدْغَه. والمِصْدغةُ: المِخَدّةُ التي توضَعُ تحت الصُّدْغ، وقالوا مِزْدغة، بالزاي.
والأَصْدغانِ: عرقان تحت الصُّدْغين هما يضربان من كل أَحد في الدنيا أَبداً ولا واحد لهما يعرف، كما قالوا المذْرَوان لناحِيَتَي الرأْس ولا يقال مِذْرى للواحد، والمعروف الأَصْدرانِ.
والصِّداغُ: سِمةٌ في موضع الصُّدْغِ طُولاً. وبعير مَصْدوغٌ وإِبلُ مُصَدَّغةٌ إِذا وُسِمَتْ بالصَّداغ.
والصَّدِيغُ: الولد قبل اسْتِمتامه سبعةَ أَيامِ، سُمِّي بذلك لأَنه لا يشتَدُّ صُدغاه إلا إلى سبعة أَيام. وفي حديث قتادة: كان أَهل الجاهلية لا يُورّثون الصبي، يقولون: ما شأْن هذا الصَّدِيغِ الذي لا يحْتَرِفُ ولا يَنْفَع نجعل له نصيباً في الميراث؟ الصديغ: الضعيف، وقيل: هو فَعِيلٌ بمعنى مَفْعول من صَدَغه عن الشيء إذا صرفه. وما يَصْدَغُ نملةً من ضَعْفِه أَي ما يقتل نملة. وصَدُغَ، بالضم، يَصْدَغُ صَداغةً أَي ضَعُف؛ قال ابن بري: شاهده قول رؤبة:
إِذا المَنايا انْتَبْنَه لم يَصْدُغ
أَي لم يَضْعُفْ. وصَدَغَ إلى الشيء يَصْدُغ صُدوغاً وصَدَغاً: مالَ. وصَدَغ عن طريقة: مال. ولأُقِيمَنَّ صَدَغَك أَي مَيْلَك. وصَدَغَه.: أَقام صَدَغَه. وصَدَغَه عن الأَمر يَصْدَغُه صَدْغاً: صرَفَه. يقال: ما صَدَغك عن هذا الأَمر أَي ما صَرَفَك وردَّك؟ قال ابن السكيت: ويقال للفرس أَو البعير إِذا مرَّ مُنْفَلِتاً يَعْدو فأُتبِعَ لِيُرَدّ: اتَّبَعَ فلان بعيره فما صَدَغَه أَي فما ثناه وما ردَّه، وذلك إذا نَدَّ؛ وروى أَصحاب أبي عبيد هذا الحرف عنه بالعين، والصواب بالغين، كما قال ابن الأَعرابي وغيره.

### Türkçe

**الصُّدْغُ**: baştan **اللَّحيين**’in birleşim yerine doğru inen şeydir; ve denildi: o, göz ile kulak arasındaki şeydir; ve denildi: **الصدغان** gözün iki **لِحاظ**’ından kulak köküne kadar olan şeydir; dedi:
قُبِّحْتِ من سالِفةٍ ومِنْ صُدُغْ،
كأَنها كُشْيةُ ضَبٍّ في صُقُعْ
(* «سقغ» maddesinde **سقغ** **صُقُعْ** yerine vardır.)
Şunu kastetti: “çirkin oldun, ey **سالِفةُ**, **سالِفة**’den” ve “çirkin oldun, ey **صُدُغُ**, **صدغ**’den”; böylece, muhatabın sözünün kuvvetinde olan şeyi bilmesinden dolayı (onu) hazfetti ve **الصدُغَ**’u harekeledi. İbn Sîde dedi: artık bilmiyorum, bunu şiir için mi yaptı yoksa sözün vaz‘ında mı (böyledir); ve aynı şekilde **صُقُع** (hakkında da): bilmiyorum, **صُقُع** bir lugat mıdır yoksa onu, keyfî bir harekeleme ile mi harekeledi. Ve dedi: **صُدُغ** ve **صُقُع**; böylece **الغين** ile **العين**’i bir araya getirdi; çünkü ikisi, boğaz harfleri olmaları itibarıyla birbirine benzeşiktir. Ve **صُقُغْ** diye rivayet olunur; artık bilmiyorum, **صُقُغْ**, **صُقُع**’da bir lugat mıdır, yoksa kafiyeye ihtiyaç duydu da **العين**’i **غين**’e çevirdi mi; çünkü ikisi de boğaz harflerindendir. Çoğulu **أَصْداغٌ** ve **أَصْدُغٌ**’dur. Ve ayrıca onun üzerine sarkan saç da **صُدْغاً** diye adlandırılır. Ve denilir: **صُدْغٌ مُعَقْرَبٌ**; şair dedi:
عاضَها اللهُ غُلاماً، بَعْدَها
شابَتِ الأَصداغُ ، والضِّرْسُ نَقِدْ

Ebû Zeyd dedi: **الصُّدْغانِ**, sakal ile baş arasından **القَرْنَيْنِ**’den daha aşağıya kadar olanın birleşim yeridir; ve onda **الدُّوّارة** vardır; **الواو** ağırdır ve **الدال** merfûdur; o, başın ortasında olan şeydir; ona **الدائرة** derler; ve başın derisi ona kadar varır; ve **القَرنانِ**, başın iki yanının kenarıdır. Dedi: ve bazen **السُّدْغُ** derler, **السين** ile. Muhammed b. el-Mustenîr Kutrub dedi: Temîm oğullarından **بَلْعَنْبَر** denilen bir kavim, **السين**’i dört harfin yanında **صاد**’a çevirir: **الطاء**’ın, **القاف**’ın, **الغين**’in ve **الخاء**’ın yanında; **السين**’den sonra oldukları zaman; ve ikinci mi, üçüncü mü, dördüncü mü olduklarına aldırmazlar; yeter ki ondan sonra bulunsunlar. Derler: **سِراط** ve **صِراط**; ve **بَسْطة** ve **بصطة**; ve **سَيْقل** ve **صيقل**; ve **سَرَقْت** ve **صرقت**; ve **مَسْغَبة** ve **مَصغبة**; ve **مِسْدَغة** ve **مِصدغة**; ve **سخَّر لكم** ve **وصخَّر لكم**; ve **السَّخَبُ** ve **الصَّخَبُ**.

Ve **وصَدَغَه يَصْدَغُه صَدْغاً**: onun **صُدْغ**’unu vurdu; yahut yürüyüşte **صُدْغ**’unu onun **صُدْغ**’una hizaladı. Ve **وصُدِغَ صَدَغاً**: **صُدْغ**’undan şikâyet etti. Ve **المِصْدغةُ**: **الصُّدْغ**’un altına konulan yastıktır; ve **مِزْدغة** dediler, **الزاي** ile.

Ve **الأَصْدغانِ**: **الصُّدْغين**’in altında iki damardır; dünyada her bir kimseden daima vururlar; ve onlar için bilinen bir tekil yoktur; tıpkı başın iki tarafı için **المذْرَوان** dedikleri gibi; ve tekil için **مِذْرى** denilmez; bilinen ise **الأَصْدرانِ**’dır.

Ve **الصِّداغُ**: **الصُّدْغِ** yerinde boylamasına bir nişandır. Ve **بعير مَصْدوغٌ** ve **إِبلُ مُصَدَّغةٌ**: **الصَّداغ** ile dağlandıkları zaman.

Ve **الصَّدِيغُ**: yedi günü tamamlamasından önce çocuk; böyle adlandırıldı; çünkü onun iki **صُدغ**’u ancak yedi güne kadar sertleşmez. Ve Katâde hadîsinde: câhiliye ehli çocuğu mirasçı kılmazdı; derlerdi: “Ne işi var bu **الصَّدِيغِ**’in ki ne kazanç sağlar ne fayda verir; ona mirasta bir pay mı yapalım?” **الصديغ**: zayıftır; ve denildi: o, **صَدَغه**’dan, yani onu bir şeyden çevirdiği zaman, **فَعِيلٌ** vezninde **مَفْعول** mânâsınadır. Ve onun zayıflığından bir karıncayı bile **يَصْدَغُ** etmez; yani bir karıncayı öldürmez. Ve **وصَدُغَ** (zamm ile) **يَصْدَغُ صَداغةً**: yani zayıfladı; İbn Berrî dedi: bunun şahidi, Ru’be’nin sözü:
إِذا المَنايا انْتَبْنَه لم يَصْدُغ
yani zayıflamadı. Ve **وصَدَغَ إلى الشيء يَصْدَغُ صُدوغاً وصَدَغاً**: meyletti. Ve **وصَدَغ عن طريقة**: meyletti. Ve “mutlaka senin **صَدَغَك**’ını ikame edeceğim” yani senin meylini (düzelteceğim). Ve **وصَدَغَه**: onun **صَدَغ**’ını ikame etti. Ve **وصَدَغَه عن الأَمر يَصْدَغُه صَدْغاً**: onu çevirdi. Denilir: “Seni bu işten ne **صَدَغك** etti?” yani seni ne çevirdi ve geri döndürdü? İbn es-Sikkît dedi: ve at yahut deve, kaçmış olarak koşup giderken geri çevrilmek için peşine düşülürse (şöyle) denilir: “Falan, devesine tâbi oldu da onu **صَدَغَه** etmedi”; yani onu bükmedi ve geri döndürmedi; bu, (hayvan) ürküp kaçtığı zaman olur. Ebû Ubeyd’in ashabı bu lafzı ondan **العين** ile rivayet etti; doğrusu **الغين** iledir; İbnü’l-A‘râbî ve başkalarının dediği gibi.
