# صدغ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D8%BA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صدغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%BA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: صدغ

غ ص د
صدغ ، دغص
استعمل من وجوهه : صدغ دغص .
صدغ : قال الليثُ : الصُّدْغان : ما بين لِحاظَي العينين إلى أصل الأُذن .
وقال أبو زيد : الصُّدْغانِ : هما موصلُ ما بين اللحية والرأس إلى أسفل من القرنين ، وفيه الدوارة الواوُ ثقيلة والدالُ مرفوعة ، وهي التي في وسط الرأس ندعوها الدائرةَ ، وإليها ينتهي فرق الرأْس ، والقرنان : حرْفَا جانبي الرَّأْسِ .
وقال أبو حاتم : قال بعضهم : الأَصْدَغان عرقان تحت الصُّدْغين .
قال : وقال الأصمعي : هما يضربان من كلِّ أحد في الدنيا أبداً ولا واحدَ لهما يعرف كما قالوا : المذْرَوان لناحيتي الرّأْسِ ، ولا يقال مِذْرَى لِلْواحِدِ .
وقال الليث : الْمِصْدَغَةُ والمزْدغة مرفقةٌ تتوسد تحت الصُّدْغ .
أبو عبيد عن الأحمر قال : الصَّدِيغ بالغين الضعيفُ ، يقال : ما يصدَغ نملةً من ضعفه أي : ما يقتل نملة .
شمر عن ابن الأعرابي : ما صَدَغَكَ عن هذا الأمر أي ما صرفك وردك .
قلت : روى أصحاب أبي عبيد عنه هذا الحرف بالعين والصوابُ الغينُ كما قال ابن الأعرابي .
وقال الكسائي : صَدَغْتُ فلاناً أَصْدَغُهُ إذا حاذيت صُدغك بصدغهِ والصُّدَاغُ سمة في الصُّدْغ طولاً .
وقال الليث : الصَّدِيغُ الوليد قبل استتمامه سبعة أيام لأنه لا يشتدُّ صُدْغه إلا إلى تمام السبعة .
وقال ابن شميل : بعير مَصْدوغٌ وإبلٌ مُصَدَّغَةٌ إذا وسمت بالصُّدَاغ .
ابن السكيت : يقال لِلْفَرس أو البعير إذا مر منفلتاً يعدو فأُتبع ليردَّ : اتبع فلان البعير فما ثناه وما صَدَغَهُ : أي ما ردَّه .
دغص : قال الليث : الدَّاغِصَة عظمٌ يديصُ ويموجُ فوق رَضْفِ الركبة ، وفي ( النوادر ) : دَغِصَتَ الدابة وبدِعت إذا سمنت غاية السمن ، يقال للرجل إذا سمن واكتنز لحمه : سمن كأنه داغصةٌ .
الحراني عن ابن السكيت : دغِصَتِ الإبل تدغَصُ دَغَصاً وذلك إذا استكثرت من الصِّلِّيان فالتوى في حيازيمها وغلاصمها وغصَّت به فلا تمضي ، وإبل دغاصَى ولَبادَى إذا فعلت ذلك .

### Türkçe

غ ص د
**صدغ** ، **دغص**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **صدغ دغص** .

**صدغ** : Leys dedi ki: **الصُّدْغان**: iki gözün iki dış köşesi arasından kulağın köküne kadar olan şeydir.
Ebû Zeyd dedi ki: **الصُّدْغانِ**: ikisi, sakal ile baş arasından iki **القرنين**’den aşağıya doğru olan yerin birleşim yeridir; onda **الدوارة** vardır; **الواو** ağırdır ve **الدال** merfûdur; o, başın ortasında olan şeydir, ona **الدائرةَ** deriz; başın ayrımı ona varır; **القرنان**: başın iki yanının iki kenarıdır.
Ebû Hâtim dedi ki: Bazıları dedi ki: **الأَصْدَغان** iki damardır; **الصُّدْغين**’in altındadır.
Dedi ki: ve Asmaî dedi ki: İkisi, dünyada her bir kimseden ebediyen vurulur; ikisinin bir teki bilinmez; onların dediği gibi: **المذْرَوان** başın iki yanınadır; ve tek için **مِذْرَى** denilmez.
Leys dedi ki: **الْمِصْدَغَةُ** ve **المزْدغة** bir yastıktır; **الصُّدْغ**’un altında yastık edinilir.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Dedi ki: **الصَّدِيغ** (غ ile) zayıftır; denir ki: zayıflığından bir karıncayı **يصدَغ** etmez; yani: bir karıncayı öldürmez.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: “Bu işten seni ne **صَدَغَكَ** etti?” yani: seni ne çevirdi ve geri döndürdü.
Dedim: Ebû Ubeyd’in ashabı ondan bu harfi **العين** ile rivayet etti; doğru olan **الغين**’dir; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi.
Kisâî dedi ki: Bir kimseyi **صَدَغْتُ** onu **أَصْدَغُهُ** ederim; **صُدغ**unu onun **صدغهِ**iyle hizaladığın zaman; ve **الصُّدَاغُ** **الصُّدْغ**da boylamasına bir damgadır.
Leys dedi ki: **الصَّدِيغُ** yedi günü tamamlamadan önceki yenidoğandır; çünkü onun **صُدْغه**u ancak yedinin tamamına kadar sertleşmez.
İbn Şümeyl dedi ki: **مَصْدوغٌ** deve ve **مُصَدَّغَةٌ** develer; **الصُّدَاغ** ile dağlandığı zaman.
İbnü’s-Sikkît: Denir ki, at veya deve için, çözülmüş hâlde koşarak geçerse, geri döndürmek için peşine düşülürse: “Falan deveye uydu da onu ne çevirdi ne de onu **صَدَغَهُ** etti”; yani: onu geri döndürmedi.

**دغص** : Leys dedi ki: **الدَّاغِصَة** bir kemiktir; diz kapağının **رَضْف**inin üstünde oynar ve dalgalanır; ve (**النوادر**)’de: **دَغِصَتَ** binek hayvanı ve **بدِعت**; aşırı şişmanladığı zaman; adam için, şişmanlayıp eti yığıldığı zaman denir: “Şişmanladı; sanki **داغصةٌ** gibidir.”
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **دغِصَتِ الإبل** **تدغَصُ** **دَغَصاً**; bu, **الصِّلِّيان**’dan çokça aldığı zaman olur; sonra onun göğüs kemiklerinde ve boğazlarında bükülür; onunla tıkanır da ilerlemez; ve bunu yaptığı zaman: **إبل دغاصَى** ve **لَبادَى** (denir).
