# صدف (ص-د-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yüz çevirirler

- Harfler: ص - د - ف
- Kur'an'da: 5 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَصْدِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B5%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Yüz çevirirler | 3 | 2 | [6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/6:46.md) |
| [الصَّدَفَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D8%AF%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفَعَلَيْنِ | Duvarın iki yüzü | 1 | 1 | [18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/18:96.md) |
| [وَصَدَفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%81%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve yüz çevirdi | 1 | 1 | [6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/6:157.md) |

## Mücavir kökler — 34 mücavir (50 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Maden eriyiğidir
2. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
3. [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ve mühürledi
4. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
5. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
6. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Körük demektir
7. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hadid demir demektir
8. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
9. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Beyn topraktaki yarık demektir
10. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
11. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
12. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
13. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
14. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Korkuluk demektir
15. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
16. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
17. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
18. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
19. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İşiten
20. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
21. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
22. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
23. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
24. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
25. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
26. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
27. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
28. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
29. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
30. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
31. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
32. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
33. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
34. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صدف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md), [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md), [نكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | أقبل |
| Çekirdek Özet 1 | İki yüzeyin açılı biçimde karşılaşması, bir kenara eğilme, doğrudan temastan saparak yan çizme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hakikatle yüz yüze gelindiğinde kasıtlı olarak yönü çevirip savuşma, hakka sırt dönme |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate karşı kurulan açısal kapanma ve geçit vermeyen iki engel arasında set çekme |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca pasif bir yüz çevirme veya rastlantısal karşılaşma sayıp bilinçli ve eğrilerek uzaklaşan direnç boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صد | Sert bir cisme çarpma, set çekme, engelleme ve geri püskürtme; [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md), [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md), [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md), [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) köklerinde olduğu gibi katı bir yüzeyle karşılaşma ve direnç | ف | Kenar, ağız ve ayrılma yönünü temsil eden harfin eklenmesiyle çarpışmanın doğrudan değil, bir kenara doğru açı yaparak kırılması, yan çizme ve iki kanadın birbirine açılı durması anlamı kazanılmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı; kıvrılma, yana bükülme, sıkışma | Doğrusal gidişin bir eksene bükülmesi, dirençle karşılaşan yönün eğrilmesi |
| د | Çadır kapısı; geçiş, açılıp kapanma, eşik | İki durum veya yön arasında bir açıklık ve geçit oluşturma hareketi |
| ف | Ağız; dışa açılma, kenar, nefesin kenardan salınması | Yönelişin uç noktada kenara kayması ve merkezden dış çepere doğru açılması |
| صدف | Bir eşik veya direnç noktasında bükülerek kenara doğru açılma ve yüzeyi eğme | Karşılaşılan hakikat veya kütle karşısında doğrudan hiza almayıp açılı durma, yan dönme ve iki kanat gibi birbirine karşı durup arayı açma |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin tabanının veya ayağının dış kenara doğru eğrilmesi (صدف البعير); istiridyenin birbirine açılı kapanan iki sert kabuğu (الصدف); iki dağ yamacının karşı karşıya gelip aralarında geçit bırakması (جانب الجبل) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde saçındaki beyazlığı sevmeyip araya açılı bir örtü çeken kadını anlatırken türemiş formu örtülmüş, araya açı konmuş anlamında şöyle kullanır: ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ / بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ |
| Erken Arapça kullanım | Su içme sırasını beklerken havuzun gerisinde yan durup bekleyen develer için erken kabile dilinde الصوادف nitelemesi kullanılmıştır; ayrıca bedende bir tarafa çarpık duran el veya ayak için صدف tabiri sabittir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-A‘şâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça صدف kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda özellikle açılı duruş, iki sert kanadın birbirine kavuşması veya bir yüzeyden açı yaparak sapma anlam örgüsüyle belirginleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ص-د-ف kök harfleriyle birebir örtüşen yaygın bir fiil kökü bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki ünsüzü olan צ-ד (Arapça صد) kökü yan taraf, kenar ve sarp sınır bildiren צַד (tsad) kelimesiyle fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada üçüncü harf olan ف eklentisiyle kavram, salt bir yan olma durumundan bir yüzeyden açı çizerek ayrılma (صُدُوف) ve deniz kabuklusunun karşılıklı iki sert kanadına (صَدَف) ad olma yönünde morfo-semantik bir özelleşme yaşamıştır. Kökün karşıt iki dağ yamacını ifade etmesi de iki yan yüzeyin birbirine açı oluşturması esasına dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صد ikilisinden ف ilavesiyle türeme | Sert bir duruş ve engelleme bildiren kökten açı yaparak yan tarafa sapma ve iki sert kapağın birbirine kavuşması türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צַד (tsad: yan, taraf, yamaç) kökü ile fonetik bağ | Yan taraf, sınır ve eğik yüzey kavramları Sami tabanında ortaktır; üçüncü harf Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yan/kanat kökleri | İki sert kabuk veya iki dağ kanadı arasındaki yarığa dair somut göçebe tasviri sınırlı bir alanda korunmuştur. | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صدف | Anlamlı | Yan dönme, açılı durma, yüz çevirme | İki kanatlı kabuk, dağ yamacı ve haktan sapıp yan çizme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AF.md) | Anlamlı | Bağlamak, sıkıca tutturmak, bukağı | Elleri boyuna bağlamak veya kişiyi ihsan ile kendine bağlamak | Kalb ve ortak temas; Kur'an'da geçer |
| دصف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kullanım tespiti yoktur | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder |
| [دفص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B5.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Tehzîb'de müsta'mel kaydedilse de yerleşik anlamı bulunmaz | Kur'an'da geçmez |
| [فصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D8%AF.md) | Anlamlı | Damar yarmak, kan akıtmak | Kan almak için damarı boylamasına kesip kanını boşaltmak | Kesme ve ayırma eylemi; Kur'an'da geçmez |
| فدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanımı olmayan harf dizilişidir | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صدف | Merkez | Açılı sapma ve yüz çevirme | Hakikatle yüzleştiği anda açı yaparak kasten yan çizme ve sırt dönme | Hakka karşı sert ve bilinçli bir açısal kırılma |
| [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) | Komşu | Yüz çevirme, yanını dönme | Genişlik ve yan boyutu gösterme; ilgisizlik sebebiyle yan dönme | صدف köküne göre daha genel ve ilgisizlikle de olabilen sapma |
| [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Engelleme, set çekme | Doğrudan karşı koyarak veya bir engelle geçişi tümden durdurma | صدف yan çizmeyi, [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) ise yolu doğrudan kesmeyi öne çıkarır |
| [نكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A8.md) | Komşu | Yoldan sapma | Rotadan çıkıp kenara kayma, ayağın tökezleyip istikametten çıkması | صدف karşılaşılan somut delile karşı kasti açı almayı belirtir |
| أقبل | Zıt | Yönelme, karşılama | Bütün varlığıyla yüzünü ve yönünü bir şeye doğru çevirme | Açıyı sıfırlayarak dosdoğru hedefe doğru yöneliş |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صدف | Yan çizmek, kabuk | Bir tarafa meyil ederek yüz çevirmek; iki simetrik sert yüzey | Kesin |
| Latince | declinare, avertere | Sapmak, başka yöne çevirmek | Declinare doğrultudan açılı sapmayı karşılar; deniz kabuğu anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | to turn away, to swerve, valve | Açılı sapmak, yüz çevirmek, kavkı | To swerve doğrultudan kasıtlı açıyla kaçmayı karşılar; valve ise iki kanatlı kabuğu ifade eder | Güçlü |
| Almanca | abwenden, abweichen, Schale | Yüz çevirmek, sapmak, kabuk | Abwenden bilinçli yön değişimini, abweichen ise rotadaki açısal sapmayı verir | Güçlü |
| Fransızca | se détourner, décliner | Yönünü değiştirmek, sapmak | Doğrusal akıştan yana doğru kırılma eylemini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَصْدِفُونَ / وَصَدَفَ | Ayetlerden kasten ve dirençle yüz çevirme | Kendilerine açık deliller, mucizeler ve ilahi uyarılar geldikten sonra bile bile haktan yan çizenlerin tutumu (En‘âm [6:46](https://lisan.digital/tr/ayet/6:46.md), [6:157](https://lisan.digital/tr/ayet/6:157.md)) |
| الصَّدَفَيْنِ | Karşı karşıya duran iki dağ yamacı | Zülkarneyn kıssasında iki dik dağ kütlesinin birbirine bakan ve aralarında geçit oluşturan dik yüzeyleri (Kehf [18:96](https://lisan.digital/tr/ayet/18:96.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnkâr psikolojisi ve hidayetten sapma | Hakkı bilmesine rağmen inatla ve açı yaparak uzaklaşan kâfirin sorumluluğu | Basit cehalet değil, delille karşılaştıktan sonra kasten yan çizme iradesi |
| Fıkıh | Sözleşmelerden ve yükümlülüklerden kaçınma | Bir haktan veya meşru akitten yüz çevirip borçtan savuşmanın hukuki hükmü | Belirgin bir terimleşme tespit edilmedi; ahlaki-hukuki sapma bağlamı |
| Tefsir | En‘âm ve Kehf surelerindeki lafızlar | الصدفين lafzında iki dağın temas açısı; صدف lafzında اعراض kelimesinden daha şiddetli bir yüz çevirme | İki sert kütlenin birbirine bakması ve hakka sırt çevirmedeki katı meyil |
| Hadis | Yolu saptırma ve meclisten yan çizme | Doğru istikametten yan çizenlerin ve yüzünü çevirenlerin yerildiği rivayetler | Doğru yönden açılı biçimde ayrılma davranışı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy karşısındaki tutum | Bilinçli yüz çevirme | Hakikatle teması kesmek için açısal direnç geliştirme | Delil ile temas anında yönü başka tarafa kırarak sorumluluktan kaçma | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve veri ahlakı | Doğrulanmış veriyi yok sayma | Hipotezi çürüten kesin delilden yan çizme | Apaçık kanıt karşısında teorik tutarlılığı bozma pahasına savuşma | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet düzeni | Kamusal sözleşmeden sapma | Toplumsal adaleti kuracak ilkeleri görmezden gelme | Devletin veya otoritenin temel ilkelerden yan çizerek keyfiliğe yönelmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve kaynak yönetimi | Pazar dengesinden kaçınma | İki tarafın birbirine denk durduğu adil zemini bozma | İki kanatlı dengeyi (arz-talep) görmezden gelip tek taraflı meyil oluşturma | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kırılma açısı ve açısal sapma | Bir ışının veya kuvvet vektörünün yoğun ortama çarptığında dik doğrultudan saparak bir açıyla yol değiştirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kaçınma | Bireyin inançlarıyla çelişen güçlü bir kanıtla karşılaştığında gerilimi düşürmek için dikkatini kasten başka yöne çevirmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ilgisizlik, unutma veya rastlantısal bir yüz çevirme gibi daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Delil ile bilfiil burun buruna gelindiği anda, gerçeği bilerek ve dirençli bir meyil ile yan çizmek; fiziki olarak ise iki kütlenin birbirine bakan kanatları olmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şiddetli azap tehdidini hakikate ulaşamamış kitlelere teşmil etmek; oysa tehdit delili görüp bile bile açı yaparak savuşan inatçı tutumadır |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inkâr tipolojisinde basit bilgi eksikliği ile yüzleşme sonrası bilinçli direniş arasındaki ayrımı netleştirdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | En‘âm suresindeki peş peşe mucize ve kanıt sunumundan sonra gelen uyarı ayetlerinde ve Kehf suresindeki Zülkarneyn kıssasının inşa bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatten uzaklaşmanın sadece pasif bir kopuş olmadığını, aksine bilinçli bir eğrilme, yön değiştirme ve açılanma eylemi olduğunu göstererek sorumluluğun ağırlığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki sert yüzeyin açılı biçimde karşı karşıya gelmesi veya bir nesnenin/ayağın doğrusal eksenden dış kenara doğru açı yaparak meyil etmesi.
- Soyut anlam: İlahi bir kanıt veya apaçık hakikat karşısında doğrusal yönelişi bozup kasten yan çizme, gerçeğe sırt dönerek açısal kaçınma üretme.
- Sistematik karşılık: İki karşıt blok arasında sınır inşa etme yeteneği veya kanıttan kaçınarak hakikat eksenini terk etme sapması.
- LaTeX modeli: $$\theta = \arccos\left(\frac{\vec{u} \cdot \vec{v}}{\|\vec{u}\| \|\vec{v}\|}\right) > 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\vec{u}$ vektörü gelen hakikat veya referans doğrultusunu, $\vec{v}$ vektörü muhatabın yönelişini temsil eder. İki vektör arasındaki açı $\theta$, sıfırdan büyük olduğu ölçüde doğrusal hizalanmanın bozulduğunu ve sistemin bir kenara doğru açı yaparak saptığını sembolize eder. Kehf suresindeki iki yamaçta ise bu açı, iki kütle vektörünün birleşmeyip aralarında bir açıklık bıraktığı durumu gösterir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D9%81/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/6:46.md) — يَصْدِفُونَ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/6:157.md) — وَصَدَفَ · يَصْدِفُونَ

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [Kehf 18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/ayet/18:96.md) — الصَّدَفَيْنِ

آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انْفُخُوا حَتَّى إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا

Meal (IK): Bana demir kütleleri getirin. Bunlar iki dağın arasını doldurunca; körükleyin, dedi. Nihayet o, bir ateş haline gelince; bana erimiş bakır getirin de üzerine dökeyim, dedi.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والفاء معهما
ص د ف، ف ص د، ص ف د مستعملات
صدف:
الصَّدَفُ: غِشاءٌ خَلْقٍ في البَحرِ تضُمُّه صَدَفَتانِ مَفرُوجتان عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمّى المَحارَةَ فيه اللُّؤْلُؤُ.
والصُّدُفان: جَبَلان مُتَصادِفان أي مُتلاقِيان بيننا وبين يَأجُوج ومَأْجُوج.
وصادَفْتُ فلاناً: لقِيتُه.
والصُّدُوف: المَيْلُ عن الشيءِ، وأصَدَفني عنه كذا.
والأصْدَفُ: مَن في يده اعِوجاجٌ، والمصدر الصَّدَفُ، وناقة صَدْفاءُ.
فصد:
الفَصْدُ: قَطعُ العُروق.
وافتَصَد فلانٌ: قَطَعَ عِرقَه ففَصَدَ.
والفَصيدُ: دَمٌ جُعِلَ في مِعىً من فَصْدِ عُروق الاِبلِ، ثم شُوِيَ فأُكِلَ.
صفد:
الصَّفَد والصَّفْدُ: العَطاءُ، وتقول: أصفَدَه إِصفاداً.
والصَّفْد، مجزوم، هو الظِّلُّ.
وصَفَدْتُ يَدَه الى عُنُقِه صَفْداً أي أوثَقْتُه، والاسمُ الصِّفاد، والجمع: الصُّفُدُ والأَصفادُ.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**الفاء** معهما
**ص د ف**، **ف ص د**، **ص ف د** kullanımdadırlar.

**صدف**:
**الصَّدَفُ**: denizde bir yaratılış zarıdır; onu, içinde “ruh” bulunan bir etten ayrılmış iki açılmış **صَدَفَتانِ** kuşatır; ona **المَحارَةَ** denir; içinde **اللُّؤْلُؤُ** vardır.
Ve **الصُّدُفان**: iki karşılıklı dağdır; yani bizimle **يَأجُوج** ve **مَأْجُوج** arasında birbirine kavuşan (iki dağ).
Ve **صادَفْتُ** falanı: onu karşılaştım.
Ve **الصُّدُوف**: şeyden meyletmektir; ve “şu, beni ondan **أصَدَفني** etti” (denir).
Ve **الأصْدَفُ**: elinde eğrilik bulunan kimsedir; mastar **الصَّدَفُ**’tur; ve **ناقة صَدْفاءُ** (denir).

**فصد**:
**الفَصْدُ**: damarları kesmektir.
Ve falan **افتَصَد**: damarını kesti; böylece **ففَصَدَ**.
Ve **الفَصيدُ**: develerin damarlarını **فَصْدِ** etmekten (kesmekten) bir bağırsak içine konulan kandır; sonra pişirilir, böylece yenir.

**صفد**:
**الصَّفَد** ve **الصَّفْدُ**: عطا (verme/bağış)tır; ve dersin ki: onu **أصفَدَه إِصفاداً**.
Ve **الصَّفْد** (cezmli), gölgedir.
Ve “elini boynuna **صَفْداً** **وصَفَدْتُ**” yani onu sağlamca bağladım; isim **الصِّفاد**’dır; çoğulu: **الصُّفُدُ** ve **الأَصفادُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَدَفَ عنِّي، أي أعرض. ويقال: امرأةٌ صَدُوفٌ، للتي تَعرِض وجههَا عليك ثم تَصْدِفُ. وأَصْدَفَني عنه كذا وكذا، أي أمالني. وصَدَفُ الدرّة: غشاؤها، الواحدة صَدَفَةٌ. وفرسٌ أَصْدَفُ بيّن الصَدَفِ، إذا كان متدانِيَ الفخذين متباعد الحافرين في التواءٍ من الرسغين. وقال أبو يوسف: الصَدَفُ أن يميل خُفُّ البعير من اليد أو الرجل إلى الجانب الوحشيِّ. قال: فإن مال إلى الإنسيِّ فهو أَقْفَدُ. والصَدَفُ والصُدَفُ: منقطَعُ الجبلِ المرتفعُ، وقرئ بهما قوله تعالى: "بَيْنَ الصَدَفَيْنِ". وقال الأصمعيُّ: الصَدَفُ كلُّ شيءٍ مرتفعٍ، مثل الهدف.. وصادَفْتُ فلاناً: وجدته. والصَوادِفُ: الإبلُ التي تجد الإبلَ على الحوض فتقف عند أعجازها تنتظر انصراف الشاربةِ لتدخلَ هي.

##### Türkçe

**صَدَفَ** benden yüz çevirdi; yani yüz çevirdi. Ve denilir: **امرأةٌ صَدُوفٌ**, yüzünü sana çevirip sonra **تَصْدِفُ** (yüz çeviren) olana. Ve **أَصْدَفَني** ondan şöyle şöyle; yani beni meylettirdi. Ve **صَدَفُ الدرّة**: onun örtüsü; teki **صَدَفَةٌ**’dir. Ve **فرسٌ أَصْدَفُ** açıkça **الصَدَفِ** (olan); uylukları birbirine yakın, toynakları bileklerden bir eğrilik içinde birbirinden uzak olursa. Ebû Yûsuf dedi: **الصَدَفُ**, devenin elden veya ayaktan tırnağının dış yana meyletmesidir. Dedi: Eğer içe meylederse o **أَقْفَدُ**’dur. Ve **الصَدَفُ** ve **الصُدَفُ**: yüksek dağın kopuk yeri; ve onunla (bu ikisiyle) Yüce Allah’ın sözü okunmuştur: “**بَيْنَ الصَدَفَيْنِ**”. Ve el-Asma‘î dedi: **الصَدَفُ**, hedef gibi, yüksek olan her şeydir. Ve **صادَفْتُ** falanı: onu buldum. Ve **الصَوادِفُ**: havuz başında develeri bulan, sonra içenlerin dönüp gitmesini bekleyerek onların sağrıları yanında duran, kendisi girmek için bekleyen develerdir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ف
صدف ، صفد ، دفص ، فصد : مستعملة .
( دفص ) : أهمل الليث : دفص . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الدَّوفص : البَصَل .
قلتُ : وهو حرف غريب .
صدف : قال الليث : الصَّدَف : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْر تضمُّه صَدَفَتان مَفرُوجَتان عن لحم فيه روح يسمَّى المَحارَة ، وفي مِثلِه يكون اللّؤلؤ .
وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) .
قرىء : ( بين الصَّدَفين ) و ( الصُّدُفَين ) و ( الصُدَفيْن ) . والصَدَفة : الجانب والناحية .
ويقال لجانب الجَبَلين إذا تحاذَيا : صُدُفان وصَدَفان لتَصادفهما ، أي : تَلاقيهما يلاقي هذا الجانبُ الجانبَ الّذي يلاقيه ، وما بينهما فَجٌّ أو شِعْبٌ أو وادٍ ، ومِن هذا يقال : صادفْت فلاناً ، أي : لاقيْتُه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن اليزيديّ لأبي زيد قال : الصُّدُفان : جانبا الجَبَل .
وفي الحديث : ( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا مَرّ بصَدَف مائلٍ أو هَدَف مائلٍ أَسرَعَ المَشيَ ) .
قال أبو عبيد : الصَّدَف والهَدَف واحد ، وهو كلُّ بناء عظيم مرتفع .
قلتُ : وهو مثل صَدَف الجبل ، شُبّه به .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصَّدَف : أن يَمِيل خُفُّ البَعير من اليد أو الرِّجل إلى الجانب الوحشيّ ، وقد صَدِفَ صَدَفاً . فإن مَال إلى الجانب الإنسيّ فهو القَفَد وقد قَفِد قَفَداً ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ ) ( الأنعام : 157 ) ، أي : يُعرضون .
وقال الليث : الصَّدَف : المَيل عن الشيء ، وأَصدَفَني عنه كذا وكذا .
أبو عُبيد : صَدَف ونَكب وكَنف : إذا عَدَل . وقيل في قول الأعشى :
فَلَطْت بحجاب من دُوننا مَصْدُوف
إنه بمعنى مَسْتور .
فصد : قال الليث : الفَصْد : قَطْع العُروق . وافتَصَد فلانٌ : إذا قَطَع عِرْقَه ففَصَد .
قال : والفَصيد : دمٌ كان يُجعَل في مِعى لمن فَصْد عِرْق البعير فيُشْوَى ، كان أهلُ الجاهليّة يأكلونه .
وقال أبو عبيد : من أمثالهم في الّذي يُقضَى له بعضُ حاجته دون تمامه لم يُحرَمْ مَنْ فُصْدَ له بإسكان الصاد وربّما قالوا : فزْدَ له ، مأخوذ من الفِصيد الّذي وَصفه الليث ، يقول : كمَا يتبلّغ المُضْطرّ بالفَصيد ، فاقنع أنتَ بما ارتفع لكَ من قضاءِ حاجتك وإن لم تُقضَ كلُّها .
وفي الحديث : ( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا نَزَل عليه الوحيُ تَفصَّد عَرَقاً ) .
قال أبو عبيد : المتفصَّد : السائل . يقال : هو يتفَصّد عَرَقاً ، ويتبَضّع عَرَقاً .
وقال ابن شُمَيل : رأيتُ في الأرض تَفْصيداً من السَّيل ، أي : تَشقُّقاً وتخدُّداً .
وقال أبو الدُّقيش : التّفصيد : أن يُنقَع بشيء من ماءٍ قليل .
ويقال : فَصَد له عَطاءً ، أي : قَطَع له وأَمضاه ، يَفصِده فَصْداً .
وقال ابن هاني : قال ابن كثوة : الفَصيدة : تمرٌ يعجَن ويُشابُ بشيء من دَم وهو دَواءٌ يداوَى به الصِّبيان . قاله في تفسير قولهم :
ما حُرِم مَن فُصْدَ له .
صفد : قال الله جلّ وعزّ : ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ، ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( إذا دخل شهرُ رمضان صُفِّدت الشياطين ) .
قال أبو عبيد : قال الكسائي وغيرُه في قوله : ( صُفِّدَتْ ) يعني شُدَّت بالأغْلال وأُوثقَتْ ، يقال منه : صَفَدْتُ الرحلَ فهو مَصْفود ، وصفَّدْتُه فهو مُصفَّد . وأما أصفَدْته بالألف إصفاداً ، فهو أن تُعطِيَه وتَصِلَه ، والاسم من العطيّة : الصَّفَد ، وكذلك الوثاق ، وقال النابغة :
فلَم أُعرضْ أبَّيْتَ اللَّعْنَ بالصَّفَدِ
يقول : لم أمدَحْك لتُعطِيَني ، والجمع منها أصْفاد .
وقال الأعشى في العطيّة يمدَحُ رجلاً :
تضيّفْتُه يوماً فأكرَمَ مَقْعَدِي
وأصفَدَني على الزَّمانة قائِدَا
يريد : وَهب لي قائداً يَقودني .
قال : والمصدَر من العطيّة : الإصفاد ، ومن الوَثاق : الصَّفْد والتَّصْفيد .
ويقال للشيء الذي يُوثَق به الإنسان : الصِّفاد ، ويكون من نِسْع أو قِدّ ، وأنشد :
هَلاّ مَنَنْتَ على أخيك مُعَبّدٍ
والعامِرِي يَقُودُه بِصِفادِ
وأخبَرَني المنذريّ عن المُفضَّل بن سَلَمة ، عن أبيه عن أبي عبيدة في قول الله جلّ وعزّ : ( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ ) ( إبراهيم : 49 ) ، أي : الأغلال ، واحدها صَفَد .
وقيل : الصَّفَد : القَيْد ، وجمعُه أصفاد .

##### Türkçe

ص د ف
**صدف** ، **صفد** ، **دفص** ، **فصد** : kullanımdadır.

( **دفص** ) : el-Leys ihmal etti: **دفص**. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den onun şöyle dediğini rivayet etti: **الدَّوفص** : soğan.
Dedim: ve o, garip bir harftir.

**صدف** : el-Leys dedi: **الصَّدَف** : denizde bir yaratığın kılıfıdır; onu, içinde ruh bulunan bir etten ayrılmış iki **صَدَفَة** bir araya getirir; ona **المَحارَة** denir; ve onun benzerinde inci olur.
Ve el-Ferrâ, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında (dedi): **( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ )** (el-Kehf: 96).
Şöyle okunmuştur: **( بين الصَّدَفين )** ve **( الصُّدُفَين )** ve **( الصُدَفيْن )**. Ve **الصَدَفة** : yan ve taraf(tır).
Ve iki dağın yanına, birbirine karşı geldiklerinde, karşılaşmalarından dolayı **صُدُفان** ve **صَدَفان** denir; yani: buluşmaları; bu yan, karşılaştığı yana karşılaşır; ikisinin arasında ise bir **فَجّ** yahut bir **شِعْب** yahut bir vadi vardır; bundan dolayı denir ki: **صادفْت** falanı, yani: onunla karşılaştım.
Ve bana el-Münzirî, İbnü’l-Yezîdî’den, Ebû Zeyd için, şöyle dediğini haber verdi: **الصُّدُفان** : dağın iki yanı.

Ve hadiste: **( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا مَرّ بصَدَف مائلٍ أو هَدَف مائلٍ أَسرَعَ المَشيَ )**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الصَّدَف** ve **الهَدَف** birdir; o, her büyük yüksek bina(dır).
Dedim: ve o, dağın **صَدَف**’i gibidir; onunla benzetilmiştir.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الصَّدَف** : devenin tırnağının, elden yahut ayaktan, vahşî tarafa doğru eğilmesidir; ve **صَدِفَ** **صَدَفاً**. Eğer insî tarafa eğilirse o **القَفَد**’dir; ve **قَفِد** **قَفَداً**. Ve Yüce ve Aziz Allah’ın sözü: **( سُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ )** (el-En‘âm: 157), yani: yüz çevirirler.
Ve el-Leys dedi: **الصَّدَف** : şeyden meyletmek(tir); ve beni ondan şu ve şu **أَصدَفَ** etti.
Ebû ‘Ubeyd: **صَدَف** ve **نَكب** ve **كَنف** : saptığı zaman. Ve el-A‘şâ’nın şu sözü hakkında denildi:
فَلَطْت بحجاب من دُوننا مَصْدُوف
Onun, **مَسْتور** anlamında olduğu (söylenmiştir).

**فصد** : el-Leys dedi: **الفَصْد** : damarları kesmek(tir). Ve falan **افتَصَد** : damarını kestiği zaman; böylece **ففَصَد**.
Dedi: ve **الفَصيد** : deve damarını **فَصْد** eden kimse için bir bağırsak içine konulan kandır; sonra kızartılır; cahiliye ehli onu yerdi.
Ebû ‘Ubeyd dedi: onların, bir kimsenin ihtiyacının tamamı olmaksızın bir kısmı kendisi için yerine getirilen kimse hakkında darb-ı mesellerinden: **لم يُحرَمْ مَنْ فُصْدَ له**; **الصاد**’ı sükûn ile; bazen de: **فزْدَ له** derler; el-Leys’in vasfettiği **الفِصيد**’den alınmıştır; der ki: nasıl ki muztar, **الفَصيد** ile geçinir; sen de ihtiyacının görülmesinden sana yükseltilen (kadar) ile yetin; hepsi görülmemiş olsa bile.
Ve hadiste: **( أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا نَزَل عليه الوحيُ تَفصَّد عَرَقاً )**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **المتفصَّد** : akan(dır). Denir ki: o, ter olarak **يتفَصّد**; ve ter olarak **يتبَضّع**.
Ve İbn Şümeyl dedi: yerde selden bir **تَفْصيد** gördüm; yani: yarılma ve oluklanma.
Ve Ebû’d-Dukayş dedi: **التّفصيد** : az bir sudan bir şey ile ıslatılmasıdır.
Ve denir ki: ona bir bağış **فَصَد** etti; yani: onun için kesti ve yürürlüğe koydu; onu **يَفصِده** **فَصْداً**.
Ve İbn Hânî dedi: İbn Kethve dedi: **الفَصيدة** : yoğrulan ve bir miktar kan ile karıştırılan hurmadır; ve o, çocukların tedavi edildiği bir ilaçtır. Bunu, onların şu sözünün tefsirinde söyledi:
**ما حُرِم مَن فُصْدَ له**.

**صفد** : Yüce ve Aziz Allah dedi: **( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ )** (İbrâhîm: 49); ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki o dedi: **( إذا دخل شهرُ رمضان صُفِّدت الشياطين )**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Kisâî ve başkası, onun sözü hakkında: **( صُفِّدَتْ )** yani: zincirlerle bağlandı ve sağlamca bağlandı; ondan denir: **صَفَدْتُ** semeri; o da **مَصْفود**’dur; ve **صفَّدْتُه**; o da **مُصفَّد**’dir. Ama onu elif ile **أصفَدْته** **إصفاداً** ise, ona vermen ve onu gözetmen/ulaştırman(dır); bağışın adı: **الصَّفَد**; ve aynı şekilde bağ(lama) da; ve en-Nâbiga dedi:
فلَم أُعرضْ أبَّيْتَ اللَّعْنَ بالصَّفَدِ
Der ki: beni vermen için seni övmedim; bunun çoğulu **أصْفاد**’dır.
Ve el-A‘şâ, bir bağış hakkında bir adamı överek dedi:
تضيّفْتُه يوماً فأكرَمَ مَقْعَدِي
وأصفَدَني على الزَّمانة قائِدَا
İster: bana, beni güdecek bir kılavuz bağışladı.
Dedi: bağıştan masdar: **الإصفاد**; bağdan (وثاق) ise: **الصَّفْد** ve **التَّصْفيد**.
Ve insanın bağlandığı şeye **الصِّفاد** denir; ve o, bir kayıştan yahut deriden olur; ve şu şiir okunmuştur:
هَلاّ مَنَنْتَ على أخيك مُعَبّدٍ
والعامِرِي يَقُودُه بِصِفادِ
Ve bana el-Münzirî, el-Mufaddal b. Seleme’den, babasından, Ebû ‘Ubeyde’den, Yüce ve Aziz Allah’ın şu sözü hakkında haber verdi: **( مُّقَرَّنِينَ فِى الاَصْفَادِ )** (İbrâhîm: 49), yani: zincirler; onun teki **صَفَد**.
Ve denildi: **الصَّفَد** : köstek; onun çoğulu **أصفاد**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والدال وما يثلثهما)
(صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره.
فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها.
وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])صَدْر المطية مصدر.
وأمَّا الآخر فالصَّدر للإنسان، والجمع صُدور، قال الله تعالى: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، ثم يشتقُّ منه. فالصِّدار: ثوبٌ يُغطِّي الرَّأس والصَّدْر. والصِّدَار: سِمةٌ على صدر البعير. والتَّصدير: حبل يُصدَّر به البعير لئلاَّ يُرَدَّ حِمْلُهُ إلى خَلْفه. والمُصَّدر: الأَسَد، سُمِّيَ بذلك لقوّة صَدْرِهِ. والمصدور: الذي يشتكى صَدْرَهُ.
(صدع) الصاد والدال والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انفراجٍ في الشيء. يقال صَدَعْتُهُ فانصدَعَ وتصدَّعَ. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتُها. ودليلٌ هادٍ مِصدَع. والصَّدْع: النَّبات؛ لأنه يَصدَع الأرض، [في] قوله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾  [الطارق 12].
ومن الباب: صَدَع بالحقِّ، إِذا تكلَّمَ به جهاراً. قال سُبحانَهُ لنبيِّه عليه السلام: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. ويقال تصدَّعَ القَوْمُ، إِذا تفرّقُوا. والصِّدْعَة من الإِبل: قِطعةٌ كالسِّتِّين ونحوِها، كأنَّها انصدعت عن العسكَر العظيم.
ومما شذَّ عن الباب: الصَّدَع، الفتِيُّ من الأوعال.
(صدغ) الصاد والدال والغين أصلان ، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخَر يدلُّ على ضَعْف.
فالأوّل الصُّدْغ، وهو ما بين خَطِّ العين إلى أصلِ الأُذُن. يقال صَدَغْت الرّجل، إذا حاذيتَ صُدْغَه بِصُدْغِكَ في المشي. والصِّداغ: سِمَة في الصُّدْغ.
والأصل الآخَر الصَّدِيغ: الرجل الضَّعيف. يقال ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف([3])، أي ما يقتُل. ويقال إنَّ الصَّديغ الولدُ إلى أن يستكملَ سبعةَ أيام([4]).
ومما شذَّ عن البابين قولُهم: صدغتُهُ  عن الشيء، أي كففتُهُ عنه.
(صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض.
فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين.
وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة.
(صدق) الصاد والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء قولاً وغيرَه. من ذلك الصِّدْق: خلاف الكَذِبَ، سمِّيَ لقوّته في نفسه، ولأنَّ الكذِبَ لا قُوَّة له، هو باطلٌ. وأصل هذا من قولهم شيءٌ صَدْقٌ، أي صُلْب.  ورُمْح صَدْقٌ. ويقال صَدَقُوهم القِتالَ، وفي خلاف ذلك كَذَبوهم. والصِّدِّيق: الملازم للصِّدْق. والصَّدَاق: صَدَاقَ المرأة، سُمِّيَ بذلك لقوّته وأنَّه حقٌّ يَلزمُ. ويقال صَدَاقٌ وصُدْقة وصَدُقة([7]). قال الله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. وقرئت: ﴿صدقاتِهِنَّ([8])﴾. و[من] الباب الصَّدَقة: ما يتصدَّق به المرءُ عن نفسه وماله. وأمَّا المُصَدِّق فخبّرَنا أبو الحسن علي بن إبراهيم، عن المفسِّر،عن القُتَيْبِيّ قال: ومما يضَعُهُ النّاسُ غير موضعه قولهم: هو يتصدَّق، إِذا أعطى، ويتصدّقُ إِذا سأل. وذلك غلطٌ، لأن المتصدِّق المُعطي. قال الله تعالى في قصّة من قال: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. وحدَّثَنا هذا الشيخ عن المَعْدَانيِّ عن أبيه، عن أبي مُعاذٍ، عن اللَّيْث، عن الخليل قال: المُطْعِم مُتصَدِّق والسَّائلُ متصدِّق. وهما سواء. فأمَّا الذي في القرآن فهو المعطِي. والمُصَدِّق: الذي يأخذ صَدَقات الغنم. ويقال: هو رجلُ صِدقٍ([9]). والصَّدَاقة مشتقّة من الصِّدق في المودّة. ويقال صَدِيق للواحد وللاثنين وللجماعة، وللمرأة. وربما قالوا أصدقاء، وأصادق. قال:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])(صدم) الصاد والدال والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي الصَّدْم، وهو ضَرْب الشَّيءِ الصُّلْبِ بمثله.
(صدن) الصاد والدال والنون أصلٌ ضعيف. يقولون: الصَّيْدَن: الثَّعْلَب.
(صدي) الصاد والدال والحرف المعتل فيه كلمٌ متباعدةُ القياس، لا يكاد يلتقي منها كلمتانِ في أصل. فالصَّدَى: الذَّكَرُ من البُومِ، والجمع أصداء. قال:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])والصَّدَى: الدِّماغُ نفسُه، ويقال بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، ولذلك يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ. ويقال بل هذا صَدَى الصَّوْت، وهو الذي يُجيبُك إذا صِحْتَ بقُرْبِ جَبَل. وقال يصف داراً:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])والصَّدَى: الرَّجُلُ الحَسَنُ القِيام على ماله، يقال هو صَدَى مالٍ. ولا يقال إلاَّ بالإِضافة. والصَّدَى: العَطَش، يقال رجلٌ صَدٍ وصادٍ، وامرأة صادية. وتصدَّى فُلانٌ للشَّيء يستشرفُهُ ناظراً إليه. والتَّصدية: التَّصفيق باليدين. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ فهي الطِّوال. ويقال: صاديتُ فلاناً، إِذا دارَيْتَه. وصاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])].
وإِذا كان بعد الدَّال همزة تغيَّر المعنى، فيكون من الصَّدَأ صدإ الحديد. يقولون: صاغِرٌ صَدِئٌ من صدأ العار([14]).
(صدح) الصاد والدال والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوت. يقال صدح الدِّيك والغُراب. وكان اللِّحياني يقول: إِنَّهُ لَصَيْدَحٌ، أي مرتفع الصَّوت. ويقولون: ـ وليس هو من هذا القِياس: إنَّ الصُّدْحَة خَرَزة يُؤَخَّذُ بِها. ويقال الصَّدَح: الإِكام([15]). والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو خلف الأحمر. وفي الأصل: "الآخر"، صوابه في المجمل.
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (صدر).
([3]) في المجمل: "من ضعفه".
([4]) في اللسان: "سمي بذلك لأنَّه لا يشتد صدغاه إلا إلى سبعة أيام.
([5]) في الأصل: "من جانب الوحشي"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) أنشده في المجمل واللسان، وسيأتي في (عقب). وقبله في تاج العروس:
* لا ريّ حتى تنهل الروادف *.
([7]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل. وزاد في اللسان والقاموس: "صدقة" بالفتح، وبفتحتين وبضمتين. ويقال أيضاً: "صداق" ككتاب.
([8]) لم تضبط أي كلمة منهما في الأصل. وقد قرأ الجمهور: "صدقاتهن" بفتح الصاد وضم الدال. وقرأ قتادة بإسكان الدال وبضم الصاد، وقرأ مجاهد وموسى بن الزبير وابن أبي عبلة وفياض ابن غزوان بضمهما. تفسير ابن حيان (3: 166).
([9]) كذا ضبط في المجمل بالإضافة. ويقال أيضاً: "رجل صدق". بالوصف، مع كسر الصاد وفتحها.
([10]) لم، أي لماذا. وفي الأصل: "لم يحملنها"، صوابه من المخصص (17: 30)، حيث أنشد البيت. وأوله عنده: "فلا زلن دبرى".
([11]) البيت للبيد في ديوانه 135 واللسان (صدى، نقر). في نقير، أي ليسوا بعدك في شيء. وفي الأصل: "من نقر"، صوابه في الديوان واللسان.
([12]) لامرئ القيس في الديوان 148 واللسان (صدي).
([13]) التكملة من المجمل، وقد بيض لها في الأصل.
([14]) في اللسان: "وفلان صاغر صدئ إذا لزمه صدأ العار واللوم".
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "الأزهري: الصدحان آكام صغار صلاب الحجارة واحدها صدح".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الدال** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**صدر**) **الصاد** ve **الدال** ve **الرَّاء** iki sahih asıldır; bunlardan biri **الوِرْد**’ün zıddına delâlet eder, diğeri insanın ve başkasının **صَدْر**’üne.
Birincisi onların sözü: **صَدَرَ عن الماءِ** ve **صَدَرَ عن البِلاد**; eğer ona varmış sonra ondan ayrılıp gitmiş ise.
Ve **الأَحْمَر**([1]) dedi: **صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً** denir; bu isimdir. Eğer mastarı istersen **الدَّال**’ı cezmedersin. Ve inşad etti:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])
**صَدْر المطية** mastardır.
Diğerine gelince: **الصَّدر** insan içindir; cem‘i **صُدور**’dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، sonra ondan türetilir. Artık **الصِّدار**: başı ve göğsü örten bir elbisedir. Ve **الصِّدَار**: devenin göğsü üzerinde bir damgadır. Ve **التَّصدير**: devenin yükü arkasına geri dönmesin diye onunla devenin “önden bağlandığı” bir iptir. Ve **المُصَّدر**: aslandır; göğsünün kuvvetinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve **المصدور**: göğsünden şikâyet eden kimsedir.

(**صدع**) **الصاد** ve **الدال** ve **العين** sahih bir asıldır; bir şeyde yarılmaya/çatlamaya delâlet eder. Denir: **صَدَعْتُهُ**; böylece **فانصدَعَ** ve **تصدَّعَ**. Ve **صَدَعْتُ الفلاةَ**: onu kestim (aştım). Ve yol gösteren bir delil **مِصدَع**’dır. Ve **الصَّدْع**: bitkidir; çünkü yeri yarar; Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾ [الطارق 12].
Ve babdandır: **صَدَع بالحقِّ**; onu açıktan söylemiş ise. Sübhânehû, peygamberine عليه السلام dedi: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. Ve denir: **تصدَّعَ القَوْمُ**; ayrılıp dağıldıkları zaman. Ve develerden **الصِّدْعَة**: altmış kadar ve benzeri bir parçadır; sanki büyük ordudan ayrılıp kopmuş gibidir.
Ve babdan şâz olan: **الصَّدَع**; dağ keçilerinin genci.

(**صدغ**) **الصاد** ve **الدال** ve **الغين** iki asıldır; bunlardan biri organlardan bir organdır, diğeri zayıflığa delâlet eder.
Birincisi **الصُّدْغ**’dur; o, göz çizgisi ile kulağın kökü arasındaki şeydir. Denir: **صَدَغْت** adamı; yürüyüşte **صُدْغ**’unu **صُدْغ**’unla hizaladığın zaman. Ve **الصِّداغ**: **الصُّدْغ**’da bir damgadır.
Diğer asıl **الصَّدِيغ**’dir: zayıf adam. Denir: **ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف**([3])؛ yani öldürmez. Ve denir: **الصَّديغ** çocuk, yedi günü tamamlayıncaya kadar([4]).
İki babdan da şâz olanlardan: onların sözü **صدغتُهُ  عن الشيء**; yani onu ondan alıkoydum.

(**صدف**) **الصاد** ve **الدال** ve **الفاء** iki asıldır: [birincisi] meyle delâlet eder, ikincisi arazlardan bir arazdır.
Birincisi onların sözü: **صَدَفَ عن الشيء**; ondan meyledip yüz çevirerek gidici olmuş ise. Allah Teâlâ dedi: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. Ve deveden **الصَّدَف**: elden yahut ayaktan tırnağının vahşî tarafa doğru yana meyletmesidir([5]); ve **صَدِفَ** olmuştur. Ve içenlerin dönmesini bekleyip girmek için havuzda develerin sağrıları yanında duran develere denir: onlar **الصَّوادِف**’tir. Dedi:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
Ve **الصَّدَف**: dağın yanıdır; ancak iki taraftan birine meylinden dolayı adlandırılmıştır.
Diğerine gelince: **الصَّدَف** istiridye kabuğudur; o bilinir.

(**صدق**) **الصاد** ve **الدال** ve **القاف** bir asıldır; sözde ve başkasında bir şeyde kuvvete delâlet eder. Ondan **الصِّدْق**: **الكَذِبَ**’in zıddıdır; kendi nefsinde kuvvetinden ve çünkü **الكذِبَ**’in kuvveti olmadığından dolayı adlandırılmıştır; o bâtıldır. Bunun aslı onların “**شيءٌ صَدْقٌ**” sözündendir; yani katı. Ve “**رُمْح صَدْقٌ**”. Ve denir: **صَدَقُوهم القِتالَ**; bunun zıddında: **كَذَبوهم**. Ve **الصِّدِّيق**: **الصِّدْق**’a devamlı bağlı olandır. Ve **الصَّدَاق**: kadının **صَدَاق**’ıdır; kuvvetinden ve onun bağlayıcı bir hak olmasından dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve denir: **صَدَاقٌ** ve **صُدْقة** ve **صَدُقة**([7]). Allah Teâlâ dedi: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**صدقاتِهِنَّ**([8])﴾. Ve babdandır **الصَّدَقة**: kişinin kendi nefsi ve malı adına sadaka verdiği şey. **المُصَدِّق**’e gelince: bize Ebü’l-Hasen Ali b. İbrahim haber verdi; müfessirden, **القُتَيْبِيّ**’den dedi ki: insanların onu yerinden başka yere koydukları şeylerdendir: “o **يتصدَّق**” derler; verdiği zaman, ve “**يتصدّقُ**” derler; istediği zaman. Bu yanlıştır; çünkü **المتصدِّق** veren kimsedir. Allah Teâlâ, “diyenin” kıssasında dedi: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. Ve bu şeyh bize **المَعْدَانيِّ**’den, babasından, Ebû Muâz’dan, **اللَّيْث**’ten, **الخليل**’den haber verdi; dedi: **المُطْعِم** **مُتصَدِّق**’tir ve **السَّائلُ** **متصدِّق**’tir. İkisi eşittir. Kur’ân’daki ise verendir. Ve **المُصَدِّق**: koyunların **صَدَقات**’ını alan kimsedir. Ve denir: o **رجلُ صِدقٍ**([9]). Ve **الصَّدَاقة**: sevgide **الصِّدق**’tan türetilmiştir. Ve tek için, iki için, cemaat için ve kadın için **صَدِيق** denir. Bazen **أصدقاء** ve **أصادق** derler. Dedi:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])

(**صدم**) **الصاد** ve **الدال** ve **الميم** tek bir kelimedir; o **الصَّدْم**’dur; katı şeyi benzeriyle vurmaktır.

(**صدن**) **الصاد** ve **الدال** ve **النون** zayıf bir asıldır. Derler: **الصَّيْدَن**: tilkidir.

(**صدي**) **الصاد** ve **الدال** ve içindeki illetli harf; kıyası uzak kelimelerdir; onlardan iki kelime bir asılda neredeyse buluşmaz. Artık **الصَّدَى**: baykuşun erkeğidir; cem‘i **أصداء**. Dedi:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])
Ve **الصَّدَى**: bizzat beynin kendisidir; denir ki bilakis o, beyinden işitmenin yerleştirildiği yerdir; bu yüzden denir: **أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ**. Ve denir ki bilakis bu **صَدَى الصَّوْت**’tur; dağın yakınında bağırdığında sana cevap veren şeydir. Ve bir evi vasfederek dedi:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])
Ve **الصَّدَى**: malını iyi idare eden adamdır; denir: o **صَدَى مالٍ**’dır. Ancak izafetle söylenir. Ve **الصَّدَى**: susuzluktur; denir: adam **صَدٍ** ve **صادٍ**; kadın **صادية**. Ve falan, bir şeye **تصدَّى**; ona bakarak onu gözetip yükselir. Ve **التَّصدية**: iki elle alkışlamadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. **الصَّوادي**’ye gelince, hurmalardan olanlar uzundur. Ve denir: **صاديتُ** falanı; ona müdârâ ettiğim zaman. Ve **صاديت** [falanı **مُصاداةً**: onun yaptığının benzeriyle muamele ettim([13])].
Ve eğer **الدَّال**’dan sonra hemze olursa mana değişir; artık **الصَّدَأ**’dan olur: demirin pası. Derler: **صاغِرٌ صَدِئٌ**; ayıbın pasından([14]).

(**صدح**) **الصاد** ve **الدال** ve **الحاء** bir asılcık olup sese delâlet eder. Denir: **صدح** horoz ve karga. **اللِّحياني** derdi: “o mutlaka **لَصَيْدَحٌ**’tır”; yani sesi yüksek. Ve derler: — ve bu kıyastan değildir: **الصُّدْحَة** bir boncuktur; onunla alınır. Ve denir: **الصَّدَح**: tepeler([15]). Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) O, **خلف الأحمر**’dır. Asılda: “**الآخر**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([2]) Beyit İbn Mukbil’indir; **اللسان**’da (**صدر**) olduğu gibi.
([3]) **المجمل**’de: “**من ضعفه**”.
([4]) **اللسان**’da: “Bununla adlandırıldı; çünkü iki **صدغ**’u ancak yedi güne kadar sertleşmez.”
([5]) Asılda: “**من جانب الوحشي**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **المجمل** ve **اللسان**’da inşad etti; (عقب)’da gelecektir. Ondan önce **تاج العروس**’ta:
* لا ريّ حتى تنهل الروادف *.
([7]) Asılda iki kelime böyle ضبط edildi. **اللسان** ve **القاموس**’ta artırdı: “**صدقة**” fetha ile, iki fetha ile ve iki damme ile. Ve ayrıca denir: “**صداق**” kitap gibi.
([8]) Asılda ikisinden hiçbir kelime ضبط edilmedi. Cumhur: “**صدقاتهن**”ı **الصاد** fethası ve **الدال** dammesiyle okudu. **قتادة** **الدال**’ı sükûnla ve **الصاد** dammesiyle okudu; **مجاهد** ve **موسى بن الزبير** ve **ابن أبي عبلة** ve **فياض ابن غزوان** ikisini de damme ile okudu. **تفسير ابن حيان** (3: 166).
([9]) **المجمل**’de izafetle böyle ضبط edildi. Ayrıca denir: “**رجل صدق**” vasıf olarak; **الصاد** kesresiyle ve fethasıyla.
([10]) **لم**; yani niçin. Asılda: “**لم يحملنها**”; doğrusu **المخصص** (17: 30)’dandır; orada beyiti inşad etti. Başında onda: “**فلا زلن دبرى**”.
([11]) Beyit Lebîd’indir; divanında 135 ve **اللسان** (**صدى**، **نقر**). “**في نقير**”; yani senden sonra bir şeyde değiller. Asılda: “**من نقر**”; doğrusu divan ve **اللسان**’dadır.
([12]) İmruülkays’ındır; divanda 148 ve **اللسان** (**صدي**).
([13]) Tamamlama **المجمل**’dendir; asılda onun için boş bırakılmıştı.
([14]) **اللسان**’da: “Falan **صاغر صدئ**’dir; ayıbın ve kınamanın pası ona yapıştığı zaman.”
([15]) Ve **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**الأزهري**: **الصدحان** küçük, taşları sert tepeler; tekili **صدح**.”

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- صدف عنه: أعرض إعراضا شديدا يجري مجرى الصدف، أي: الميل في أرجل البعير، أو في الصلابة كصدف الجبل أي: جانبه، أو الصدف الذي يخرج من البحر. قال تعالى: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها﴾ [الأنعام/157]، ﴿سنجزي الذين يصدفون...﴾ الآية إلى ﴿بما كانوا يصدفون﴾ [الأنعام/157] (تمام الآية: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها، سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون﴾ ).

##### Türkçe

- **صدف عنه**: Şiddetli bir yüz çevirme ile yüz çevirdi; **الصدف**’in yürüdüğü yol üzere cereyan eder; yani: devenin ayaklarındaki meyil, yahut sertlikte, **صدف الجبل** gibi, yani: onun yanı; yahut denizden çıkan **الصدف**. Yüce Allah dedi ki: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها﴾ [الأنعام/157]، ﴿سنجزي الذين يصدفون...﴾ âyet, ﴿بما كانوا يصدفون﴾ [الأنعام/157]’e kadar (âyetin tamamı: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها، سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون﴾ ).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص د ف
صدف عن الشيء صدوفاً‏:‏ أعرض عنه وفيه صدوف عن الفحشاء‏.‏
وامرأة صدوف‏:‏ تصد عن الريبة‏.‏
وصادفته‏:‏ وجدته وصادفه‏:‏ قابله وتصادفا‏:‏ تقابلا ومنه‏:‏ صدفا المحارة‏:‏ لتقابلهما‏.‏
و ‏"‏ ساوى بين الصدفين ‏"‏‏:‏ بين رأسي الجبلين المتقابلين‏.‏
ومن الكناية‏:‏ رجل صدوف‏:‏ أبخر لأنه كلما حدّث صدف بوجهه لئلا يوجد بخره‏.‏

##### Türkçe

ص د ف
**صدف**’un şeyden **صدوفاً** (şeklinde) olması: ondan yüz çevirdi; onda **صدوف** (vardır) **عن الفحشاء** (yani) fuhşiyattan yüz çevirme.
Ve kadın **صدوف**: şüpheden yüz çevirir.
Ve onu **صادفته**: onu buldum; ve onu **صادفه**: onunla karşılaştı; ve ikisi **تصادفا**: karşılıklı karşılaştılar; bundan: **صدفا المحارة**: ikisinin karşılıklı oluşundan dolayı.
Ve “**ساوى بين الصدفين**”: karşılıklı iki dağın iki başı arasında.
Ve kinayeden: adam **صدوف**: ağız kokulu; çünkü her ne zaman konuşsa, ağız kokusu bulunmasın diye yüzüyle yüz çevirir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصُّدُوفُ: المَيْلُ عن الشيء. وأَصْدَفَني عنه كذا وكذا أَي أَمالَني. ابن سيده: صَدَفَ عنه يَصْدِفُ صَدْفاً وصُدُوفاً: عَدَلَ. وأَصْدَفَه عنه: عَدَل به، وصَدَفَ عني أَي أَعْرَضَ. وقوله عز وجل: سَنَجْزِي الذين يَصْدِفون عن آياتنا سُوء العذاب بما كانوا يَصْدِفُونَ، أَي يُعْرِضون. أَبو عبيد: صَدَفَ ونكَبَ إذا عَدلَ؛ وقيل في قول الأَعشى: ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ
بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ
أَي بمعنى مَسْتُور.
ويقال: امرأَة صَدُوفٌ للتي تَعْرِضُ وجهها عليك ثم تَصْدِفُ. ابن سيده: والصَّدُوفُ من النساء التي تَصْدِفُ عن زَوجها؛ عن اللحياني، وقيل: التي لا تشتهي القبل، وقيل: الصَّدُوفُ البَخْراء؛ عن اللحياني أَيضاً. والصَّدَفُ: عَوَجٌ في اليدين، وقيل: مَيَلٌ في الحافر إلى الجانب الوحْشِيِّ، وقيل: هو أَن يَمِيل خُفُّ البعير من اليد أَو الرجل إلى الجانب الوحشي، وقيل: الصَّدَفُ مَيل في القدم؛ قال الأَصمعي: لا أَدري أَعن يمين أَو شمال، وقيل: هو إقْبالُ إحدى الرُّكْبَتين على الأُخرى، وقيل: هو في الخيل خاصّة إقْبالُ إحداهما على الأُخرى، وقد صَدِفَ صَدَفاً، فإن مالَ إلى الجانب الإنسيّ، فهو القَفَدُ، وقد قَفِدَ قَفَداً، وقيل: الصَّدَفُ تَداني العُجايَتَين وتباعُدُ الحافرين في التِواءٍ من الرُّسْغَينِ، وهو من عيوب الخيل التي تكون خِلْقةً، وقد صَدِفَ صَدَفاً، وهو أَصْدَفُ. الجوهري: فرس أَصْدَفُ بَيِّنُ الصَّدَفِ إذا كان مُتَدانيَ الفَخْذين مُتَباعِد الحافرين في التواء من الرسغين.
الأَصمعي: الصدفُ كل شيء مرتفع عظيم كالهدَف والحائط والجبل. والصدَفُ والصدَفَةُ: الجانِبُ والناحِيةُ. والصَّدَفُ والصُّدُفُ: مُنْقَطَعُ الجبل المرتفِع. ابن سيده: والصدَفُ جانب الجبل، وقيل الصدَفُ ما بين الجبلين، والصُّدُفُ لغة فيه؛ عن كراع.
وقال ابن دريد: الصُّدُفانِ، بضم الدال، ناحِيتا الشِّعْب أَو الوادي كالصَّدَّيْنِ. ويقال لجانبي الجبل إذا تَحاذيا: صُدُفانِ وصَدَفانِ لتَصادُفِهما أَي تَلاقِيهما وتَحاذي هذا الجانِبِ الجانِبَ الذي يُلاقيه، وما بينهما فَجٌّ أَو شِعْب أَو وادٍ، ومن هذا يقال: صادَفْت فلاناً أَي لاقَيْتُه ووجَدْتُه. والصَّدَفانِ والصُّدُفانِ: جبلان مُتلاقِيانِ بيننا وبين يأْجوجَ ومأْجوجَ. وفي التنزيل العزيز: حتى إذا ساوَى بين الصَّدَفَيْنِ؛ قرئ الصَّدَفَيْنِ والصُّدُفَيْنِ والصُّدَفَيْنِ (* قوله «قرئ
الصدفين إلخ» بقيت رابعة الصدفين كعضدين كما في القاموس.). وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان إذا مرَّ بصَدَفٍ أَو هَدَفٍ مائل أَسْرَع المشي؛ ابن الأَثير: هو بفتحتين وضمتين؛ قال أَبو عبيد: الصَّدَفُ والهدَفُ واحد، وهو كلُّ بناء مرتفع عظيم؛ قال الأَزهري: وهو مثل صدَفِ الجبل شَبَّهه به وهو ما قابلك من جانبه. وفي حديث مُطَرِّفٍ: من نامَ تحتَ صَدفٍ مائلٍ يَنْوِي التوكُّلَ فَليَرْمِ نَفْسَه من طَمارِ؛ وهو يَنْوِي التَّوكلَ يعني أَنَّ الاحْتِرازَ من المَهالِك واجب وإلقاء الرجل بيده إليها والتَّعَرُّضُ لها جَهْلٌ وخَطأٌ.
والصَّوادِفُ: الإبل التي تأْتي على الحَوْض فتَقِف عند أَعْجازها تنتظر انْصِرافَ الشارِبةِ لتَدخل؛ ومنه قول الراجز:
النَّاظِراتُ العُقَبَ الصَّوادِفُ
(* قوله «الناظرات إلخ» صدره كما في شرح القاموس:
لا ريَّ حتى تنهل الروادف)
وقول مليح الهُذَلي:
فلما اسْتَوَتْ أَحْمالُها، وتصَدَّفَتْ
بِشُمِّ المَراقي بارِداتِ المَداخِلِ
قال السكري: تَصَدَّفَتْ تَعَرَّضَتْ.
والصَّدَفُ: المَحارُ، واحدته صَدَفَةٌ. الليث: الصَّدَفُ غِشاء خَلْقٍ في البحر تضمّه صَدَفَتانِ مَفْرُوجَتانِ عن لحم فيه روح يسمى المَحارَةَ، وفي مثله يكون اللؤلؤ. الجوهري: وصَدَفُ الدرَّةِ غِشاؤها، الواحدة صدَفَةٌ. وفي حديث ابن عباس: إذا مَطَرَتِ السماء فَتَحتِ الأَصْدافُ أَفْواهَها؛ الأَصْدافُ: جمع الصَّدَفِ، وهو غِلافُ اللُّؤلؤِ وهو من حيوان البحر. والصَّدفةُ: مَحارةُ الأُذن. والصَّدَفتانِ: النُّقْرَتانِ اللتانِ فيهما مَغْرِزُ رأْسَيِ الفَخِذَين وفيهما عَصَبةٌ إلى رأْسهما. والمُصادَفةُ: المُوافَقَةُ.
والصُّدَفُ: سبع من السِّباعِ، وقيل طائر.
والصَّدِفُ: قبيلة من عَرب اليمن؛ قال:
يومٌ لهَمْدانَ ويَوْمٌ للصَّدِفْ
ابن سيده: والصَّدَفيُّ ضرب من الإبل، قال: أُراه نسب إليهم؛ قال طرفة: لدى صَدَفيٍّ كالحَنِيّةِ بارِك
وقال ابن بري: الصَّدِفُ بَطْن من كِنْدة والنسب إليه صَدَفيّ؛ قال الراجز:
يوم لهمْدان ويوم للصَّدِفْ،
ولِتَمِيمٍ مِثْلُه أَو تَعْترِفْ
قال: وقال طرفة:
يَرُدُّ عليَّ الرِّيحُ ثوبي قاعداً،
لدى صدفيّ كالحنِيَّةِ بازِلِ
وصَيْدفا وتَصْدَفُ: موضعان؛ قال السُّلَيْكُ بن السُّلَكةِ: إذا أَسْهَلَتْ خَبَّتْ، وإن أَحْزَنتْ مَشَتْ،
ويُغْشَى بها بين البُطونِ وتَصْدَفِ
قال ابن سيده: وإنما قضيت بزيادة التاء فيه لأَنه ليس في الكلام مثل جعفر.

##### Türkçe

**الصُّدُوفُ**: şeyden meyletmektir. Ve “beni ondan şöyle şöyle **أَصْدَفَ** etti” yani beni meylettirdi. İbn Sîde: “ondan **صَدَفَ** eder, **يَصْدِفُ**; **صَدْفاً** ve **صُدُوفاً** (olarak)” : saptı. Ve “onu ondan **أَصْدَفَ** etti”: onu onunla saptırdı; ve “benden **صَدَفَ** etti” yani yüz çevirdi. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Âyetlerimizden **يَصْدِفون** edenleri, **يَصْدِفُونَ** oldukları şey sebebiyle azabın kötüsüyle mutlaka cezalandıracağız”; yani yüz çevirirler. Ebû Ubeyd: **صَدَفَ** etti ve **نكَبَ** etti; saptığı zaman; ve A‘şâ’nın sözü hakkında denildi:
ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ
بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ
yani **مَسْتُور** (örtülü) manasındadır.

Ve denilir: yüzünü sana çevirip sonra **تَصْدِفُ** eden (yüz çeviren) kadına: **امرأَة صَدُوفٌ**. İbn Sîde: ve kadınlardan **الصَّدُوفُ**, kocasından **تَصْدِفُ** eden kadındır; Lihyânî’den; ve denildi: öpüşmeyi arzulamayan; ve denildi: **الصَّدُوفُ** ağız kokulu olandır; yine Lihyânî’den.

Ve **الصَّدَفُ**: ellerde eğriliktir; ve denildi: tırnakta yabanî tarafa doğru meyildir; ve denildi: devenin elden yahut ayaktan olan toynağının yabanî tarafa meyletmesidir; ve denildi: **الصَّدَفُ** ayakta meyildir; Asma‘î dedi: sağdan mı yoksa soldan mı, bilmiyorum; ve denildi: iki dizden birinin ötekine yönelmesidir; ve denildi: atlarda özellikle, ikisinden birinin ötekine yönelmesidir; ve **صَدِفَ** etti, **صَدَفاً** (olarak); eğer insî tarafa meylederse, o **القَفَدُ**’dur; ve **قَفِدَ** etti, **قَفَداً** (olarak); ve denildi: **الصَّدَفُ**, iki **العُجايَتَين**’in birbirine yaklaşması ve iki tırnağın, iki bilekten bir bükülme içinde, birbirinden uzaklaşmasıdır; ve bu, yaratılıştan olan at kusurlarındandır; ve **صَدِفَ** etti, **صَدَفاً** (olarak); ve o **أَصْدَفُ**’dur. Cevherî: iki uyluğu birbirine yakın, iki tırnağı bileklerden bir bükülme içinde birbirinden uzak olduğu zaman, **بَيِّنُ الصَّدَفِ** (belirgin **الصَّدَف**’li) **فرس أَصْدَفُ**.

Asma‘î: **الصدفُ**; **الهدَف** ve duvar ve dağ gibi, yüksek büyük olan her şeydir. Ve **الصدَفُ** ve **الصدَفَةُ**: yan ve yöndür. Ve **الصَّدَفُ** ve **الصُّدُفُ**: yüksek dağın kesik yeri. İbn Sîde: ve **الصدَفُ** dağın yanıdır; ve denildi: **الصدَفُ** iki dağ arasındaki şeydir; ve **الصُّدُفُ** onda bir dildir; Kurâ‘dan.

İbn Düreyd dedi: **الصُّدُفانِ**, **الدال**’ın dammesiyle, geçidin yahut vadinin iki yanıdır; **الصَّدَّيْنِ** gibi. Ve iki dağın iki yanına, birbirine hizalandıkları zaman: **صُدُفانِ** ve **صَدَفانِ** denilir; **لتَصادُفِهما** yani onların karşılaşmaları ve bu yanın, kendisini karşılayan yana hizalanması sebebiyle; ve ikisinin arasında bir **فَجٌّ** yahut **شِعْب** yahut vadi vardır. Ve bundan denilir: “falancayla **صادَفْت**” yani onunla karşılaştım ve onu buldum. Ve **الصَّدَفانِ** ve **الصُّدُفانِ**: bizimle Ye’cûc ve Me’cûc arasındaki, birbirine kavuşan iki dağdır. Ve Aziz tenzilde: “iki **الصَّدَفَيْنِ** arasını eşitlediği zaman”; **الصَّدَفَيْنِ** ve **الصُّدُفَيْنِ** ve **الصُّدَفَيْنِ** diye okunmuştur.
(* Sözü: “**قرئ الصدفين** ilh.” dördüncüsü **الصدفين**’dir; **كعضدين**; Kâmûs’ta olduğu gibi.) Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, eğik bir **صَدَفٍ** yahut **هَدَفٍ**’in yanından geçtiği zaman yürüyüşü hızlandırırdı; İbnü’l-Esîr: o, iki fetha ve iki damme iledir; Ebû Ubeyd dedi: **الصَّدَفُ** ve **الهدَفُ** birdir; ve o, yüksek büyük olan her binadır; Ezherî dedi: ve o, dağın **صدَفِ**’i gibidir; onu ona benzetti; ve o, yanından sana karşı gelen şeydir. Ve Mutarrif’in hadisinde: “eğik bir **صَدفٍ** altında, tevekkül etmeyi niyet ederek uyuyan kimse, kendini bir **طَمارِ**’dan atsın”; ve “tevekkül etmeyi niyet eder” yani helâklerden sakınmanın vacip olduğunu, kişinin kendini eliyle onlara atmasının ve onlara maruz kalmasının cehalet ve hata olduğunu.

Ve **الصَّوادِفُ**: havuza gelip sağrılarının yanında durup içenin dönmesini bekleyerek girmek için bekleyen develerdir; ve ondan râcizin sözü:
النَّاظِراتُ العُقَبَ الصَّوادِفُ
(* Sözü: “**الناظرات** ilh.” başı, Kâmûs şerhinde olduğu gibi:
لا ريَّ حتى تنهل الروادف)
Ve Melîh el-Hüzelî’nin sözü:
فلما اسْتَوَتْ أَحْمالُها، وتصَدَّفَتْ
بِشُمِّ المَراقي بارِداتِ المَداخِلِ
Sükkerî dedi: **تَصَدَّفَتْ**: **تَعَرَّضَتْ** (maruz kaldı/yöneldi).

Ve **الصَّدَفُ**: **المَحارُ**’dır; bir tanesi **صَدَفَةٌ**’dir. Leys: **الصَّدَفُ**, denizde bir yaratılış örtüsüdür; onu, içinde ruh olan bir etten ayrılmış iki **صَدَفَتانِ** bir araya getirir; ona **المَحارَةَ** denir; ve onun benzerinde inci olur. Cevherî: ve incinin **صَدَفُ**’u onun örtüsüdür; tekili **صدَفَةٌ**. İbn Abbâs hadîsinde: “gök yağmur yağdırdığı zaman **الأَصْدافُ** ağızlarını açtı”; **الأَصْدافُ**: **الصَّدَفِ**’in cem‘idir; ve o, incinin kılıfıdır; ve o, deniz hayvanındandır. Ve **الصَّدفةُ**: kulağın **مَحارةُ**’sıdır. Ve **الصَّدَفتانِ**: iki uyluk başının yerleşme yeri olan iki çukurdur; ve ikisinde, ikisinin başına (ulaşan) bir sinir vardır.

Ve **المُصادَفةُ**: uygun düşmedir.

Ve **الصُّدَفُ**: yırtıcılardan bir yırtıcıdır; ve denildi: bir kuştur.

Ve **الصَّدِفُ**: Yemen Araplarından bir kabiledir; dedi ki:
يومٌ لهَمْدانَ ويَوْمٌ للصَّدِفْ
İbn Sîde: ve **الصَّدَفيُّ** develerden bir türdür; dedi: onu onlara nisbet edilmiş görüyorum; Tarafe dedi:
لدى صَدَفيٍّ كالحَنِيّةِ بارِك
İbn Berrî dedi: **الصَّدِفُ**, **كِنْدة**’den bir batındır; ona nisbet: **صَدَفيّ**’dir; râciz dedi:
يوم لهمْدان ويوم للصَّدِفْ،
ولِتَمِيمٍ مِثْلُه أَو تَعْترِفْ
Dedi: ve Tarafe dedi:
يَرُدُّ عليَّ الرِّيحُ ثوبي قاعداً،
لدى صدفيّ كالحنِيَّةِ بازِلِ
Ve **صَيْدفا** ve **تَصْدَفُ**: iki yerdir; Süleyk b. Süleke dedi:
إذا أَسْهَلَتْ خَبَّتْ، وإن أَحْزَنتْ مَشَتْ،
ويُغْشَى بها بين البُطونِ وتَصْدَفِ
İbn Sîde dedi: onda **التاء**’nın ziyadeliğine hükmettim; çünkü الكلام’da **جعفر** gibi (bir örnek) yoktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص د ف * * صَدَف * عنه أعرض وبابه ضرب وجلس و * أصْدَفهُ * عنه كذا أماله عنه و * صَدَفُ * الدُّرَّة غشاؤها الواحدة * صَدَفةٌ * و * الصَّدَفُ * بفتحتين وبضمتين أيضا مُنقطع الجبل المرتفع ز وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿بين الصُّدُّفيْن﴾ و * صادَفَ * فلانا وجده

##### Türkçe

* ص د ف * **صَدَف**: ondan yüz çevirdi; babı **ضرب** ve **جلس**’tir. Ve **أصْدَفهُ**: onu ondan (şöyle) eğdi, onu ondan çevirdi. Ve **صَدَفُ** **الدُّرَّة**: onun örtüsüdür; teki **صَدَفةٌ**’dir. Ve **الصَّدَفُ**: iki fetha ile ve iki damme ile de; yüksek dağın kopuk (kesik) kısmıdır; **ز**. Ve onunla (bu iki okuyuşla) Yüce Allah’ın sözü okunmuştur: ﴿بين الصُّدُّفيْن﴾. Ve **صادَفَ** falanı: onu buldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصدف، محركة: غشاء الدر، الواحدة بهاء، هذا نص الصحاح، والعباب، وقال الليث: الصدف: غشاء خلق في البحر، تضمه صدفتان مفروجتان عن لحم فيه روح، يسمى المحارة، وفي مثله يكون اللؤلؤ: ج: أصداف، كسبب وأسباب، ومنه حديث ابن عباس: إذا مطرت السماء فتحت الأصداف أفواهها. وقال الأصمعي: كل شيء مرتفع عظيم، من حائط ونحوه صدف، وهدف، وحائط، وجبل، ومنه الحديث: كان إذا مر بهدف مائل، أو صدف مائل، أسرع المشي ومنه حديث مطرف: من نام تحت صدف مائل، وهو ينوي التوكل، فليرم نفسه من طمار، وهو ينوي التوكل قال أبو عبيد: الصدف، والهدف، واحد، وهو: كل بناء مرتفع عظيم، قال الأزهري: وهو مثل صدف الجبل، شبهه به، وهو ما قابلك من جانبه. والصدف: موضع الوابلة من الكتف، نقله الصاغاني. وصدف: ة،، قرب قيروان علي خمسة فراسخ منها. والصدف: لحمة تنبت في الشجة عند الجمجمة، كالغضاريف، نقله الصاغاتي، وهو مجاز. والصدف: لقب ولد، هكذا في النسخ، والصواب: لقب والد نوح بن عبد الله بن سيف البخاري، هكذا في العباب، والذي في التبصير شيخ للبخاري، حدث عن يحيى بن النضر، وعنه ابنه إبراهيم بن نوح. والصدف في الفرس: تداني الفخذين، وتباعد الحافرين، في التواء في الرسغين، هكذا في النسخ، والصواب: من الرسغين وهو من عيوب الخيل التي تكون خلقة، وقد صدف، فهو أصدف، أو: هو ميل في الحافر إلى الشق الوحشي، قاله ابن السكيت، أو: هو ميل في الخف، أي خف البعير من اليد أو الرجل إلي الشق الوحشي، وقيل: هو ميل في القدم، قال الأصمعي: لا أدري أعن يمين أو شمال، وقيل: هو إقبال إحدى الركبتين على الأخرى، وقيل: هو في الخيل خاصة إقبال إحداهما على الأخرى، قاله الأصمعي، فإن مال إلي الجانب الإنسي فهو القفد، وقد قفد، قفدا، فهو أقفد، وقد ذكر في الدال. والصدف، كجبل، وعنق، وصرد، وعضد: منقطع الجبل المرتفع، أو ناحيته وجانبه، كما في المحكم، وقرئ بهن قوله تعالى:  حتى إذا ساوي بين الصدفين  . الأولى: قراءة أبي جعفر، ونافع، وعاصم، وحمزة، والكسائي، وخلف. والثانية: لغة عن كراع، وهي قراءة ابن كثير، وابن عامر، وأبي عمرو، ويعقوب، وسهل. والثالثة: قراءة قتادة والأعمش والخليل والرابعة قراءة يعقوب بن الماجشون. أو الصدفان ههنا، أي في الآية: جبلان متلازقان، كذا في النسخ، والصواب: متلاقيان، كما هو نص اللسان، بيننا وبين يأجوج ومأجوج. وقال ابن دريد: الصدفان، بضمتين خاصة: ناحيتا الشعب أو الوادي، كالصدين، ويقال لجانبي الجبل إذا تحاذيا، صدفان، وكذا صدفان؛ لتصادفهما، أي: تلاقيهما، وتحاذي هذا الجانب الجانب الذي يلاقيه، وما بينهما فج، أو شعب، أو واد. والصدف، كصرد: طائر أو سبع من السباع. وصدف عنه، يصدف، من حد ضرب: أعرض، ومنه قوله تعالى:  سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون  أي: يعرضون. وصدف فلانا، يصدفه: صرفه، كأصدفه عن كذا وكذا، أي: أماله، وقيل: عدل به. وفي المحكم: صدف عنه فلان،

  يصدف، ويصدف، من حدي نصر، وضرب، صدفا، وصدوفا: انصرف، ومال، وقال أبو عبيد: صدف، ونكب: إذا عدل، وفي العباب أن صدف لازم متعد، إلا أن مصدر اللازم الصدف، والصدوف، ومصدر المتعدي الصدف، لا غير. والصدوف: المرأة تعرض وجهها عليك، ثم تصدف، وفي المحكم: هي التي تصدف عن زوجها، عن اللحياني، وقيل: التي لا تشتهي القبل. والصدوف: الأبخر، عن ابن عباد، والذي في نوادر اللحياني: الصدوف: البخراء. وصدوف بلالام: علم لهن قال رؤبة:ف، ويصدف، من حدي نصر، وضرب، صدفا، وصدوفا: انصرف، ومال، وقال أبو عبيد: صدف، ونكب: إذا عدل، وفي العباب أن صدف لازم متعد، إلا أن مصدر اللازم الصدف، والصدوف، ومصدر المتعدي الصدف، لا غير. والصدوف: المرأة تعرض وجهها عليك، ثم تصدف، وفي المحكم: هي التي تصدف عن زوجها، عن اللحياني، وقيل: التي لا تشتهي القبل. والصدوف: الأبخر، عن ابن عباد، والذي في نوادر اللحياني: الصدوف: البخراء. وصدوف بلالام: علم لهن قال رؤبة:
  وقد تري يوما بها صدوف
  كالشمس لاقى ضوءها النصيف وصادف: فرس قاسط الجشمي، قال أبو جرول الجشمي:
  يكلفنـي زيد بـن فـارس صـادف                      وزيد كنصل السيف عاري الأشاجع وصادف أيضا: فرس عبد الله ابن الحجاج الثعلبي، كما في المحيط. والصدف، ككتف: بطن من كندة، ينسبون اليوم إلى حضرموت، وإذا نسبت إليهم قلت: هو صدفي، محركة، كراهة الكسرة قبل ياء النسب، قاله ابن دريد، وأنشد:
  يوم لهمدان ويوم للصدف
  ولتميم مثله أو تعتـرف وقال غيره: هو صدف بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حيدان بن قطن بن عريب بن زهير بن أيمن بن الهميسع بن حمير بن سبأ، وينسب إليه خلق من الصحابة، وغيرهم، قد نزلوا بمصر، واختطوا بها، ومنهم يونس بن عبد الأعلى الصدفي، وغيره. قال ابن سيده: النجائب الصدفية، أراها نسبت إليهم، قال طرفة:
  لدي صدفي كالحنية بارك وصادفه، مصادفة، وجده، ولقيه، ووافقه. وتصدف عنه: أعرض، وفي العباب: عدل، وأنشد للعجاج يصف ثورا:
  فانصاع مذعورا وما تصدفا
  كالبرق يجتاز أميلا أعرفا ومما يستدرك عليه: المصدوف: المستور، وبه فسر قول الأعشى:
  فلطت... بحجاب من بيننا مصدوف والمصادفة: المخاذاة. والصوادف: الإبل التي تأتي على الحوض، فتقف عند أعجازها، تنتظر انصراف الشاربة، لتدخل هي، قال الراجز:
  لاري حتى تنهل الروادف
  الناظرات العقب الصوادف وتصدف: تعرض، ومنه قول مليح الهذلي:
  فلما استوت أحمالها وتصدفتبشم المراقي باردات المداخل

  قال السكري: أي تعرضت. والصدفة: محارة الأذن، والصدفتان: النقرتان اللتان فيهما مغرز رأسي الفخذين، وفيهما عصبة إلى رأسهما. والأصداف: أمواج البحر، كما في التكملة. والمصدف، كمعظم: من تصيبه الأمراض كثيرا، عامية. ومن الكناية: رجل صدوف، أي أبخر، لأنه كلما حدث صدف بوجهه، لئلا يوجد بخره.

##### Türkçe

**الصدف**، harekeli: incinin zarı; bir tanesi **ـة** iledir; bu, **الصحاح**’ın ve **العباب**’ın nassıdır. **الليث** dedi: **الصدف**: denizde yaratılmış bir zardır; onu, içinde ruh bulunan bir etten ayrılmış iki **صدفة** bir araya getirir; buna **المحارة** denir; inci de onun benzerinde olur. Çoğulu: **أصداف**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ondan, **ابن عباس** hadisi: “Gök yağmur yağdırdığı zaman **الأصداف** ağızlarını açar.” **الأصمعي** dedi: Duvar ve benzeri gibi her yüksek büyük şey **صدف**’tir, ve **هدف**’tir, ve duvar, ve dağ. Ondan hadis: “Eğer eğik bir **هدف**’in, yahut eğik bir **صدف**’in yanından geçerse yürüyüşü hızlandırırdı.” Ondan **مطرف** hadisi: “Eğik bir **صدف** altında uyuyan, ve tevekkül etmeyi niyet eden kimse, tevekkül etmeyi niyet ederek kendini bir **طمار**’dan atsın.” **أبو عبيد** dedi: **الصدف** ve **الهدف** birdir; o: her yüksek büyük binadır. **الأزهري** dedi: O, dağın **صدف**’i gibidir; onu ona benzetti; o, onun yanından sana karşı gelen şeydir. **الصدف**: omuzdan **الوابلة**’nin yeri; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **صدف**: **ـة**; **قيروان**’a yakın, ondan beş fersah üzeredir. **الصدف**: kafatası yanında yarıkta biten, kıkırdaklar gibi bir et parçası; **الصاغاتي** onu nakletti; ve o mecazdır. **الصدف**: bir oğlun lakabı; nüshalarda böyle; doğrusu: **نوح بن عبد الله بن سيف البخاري**’nin babasının lakabı; **العباب**’da böyle. **التبصير**’de olan: **البخاري**’nin bir şeyhidir; **يحيى بن النضر**’dan rivayet etti; ondan da oğlu **إبراهيم بن نوح**.

**الصدف** at hakkında: iki uyluğun yakınlaşması ve iki toynağın uzaklaşması; iki bilekte bir eğrilik içinde; nüshalarda böyle; doğrusu: iki bilekten; ve o, yaratılışça olan at ayıplarındandır. “**صدف** etti; o hâlde o **أصدف**’tir.” Yahut: toynağın vahşî yarığa doğru meyletmesidir; **ابن السكيت** söyledi. Yahut: devenin el veya ayaktan olan toynağında, vahşî yarığa doğru bir meyildir. Ve denildi: ayakta bir meyildir. **الأصمعي** dedi: sağdan mı soldan mı bilmem. Ve denildi: iki dizden birinin ötekine yönelmesidir. Ve denildi: atlarda özellikle, ikisinden birinin ötekine yönelmesidir; **الأصمعي** söyledi. Eğer iç tarafa meylederse o **القفد**’dir; ve **قفد** etti, **قفدا**; o hâlde o **أقفد**’dir; **الدال**’da zikredilmiştir.

**الصدف**; **جبل** ve **عنق** ve **صرد** ve **عضد** gibi: dağın yüksek kopuk yeri; yahut onun yönü ve yanı; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve onunla şu yüce söz okunmuştur: **حتى إذا ساوي بين الصدفين**. Birincisi: **أبي جعفر**’in, **نافع**’ın, **عاصم**’ın, **حمزة**’nin, **الكسائي**’nin ve **خلف**’ın kıraati. İkincisi: **كراع**’dan bir lehçedir; ve **ابن كثير**’in, **ابن عامر**’in, **أبي عمرو**’nun, **يعقوب**’un ve **سهل**’in kıraatidir. Üçüncüsü: **قتادة**’nin, **الأعمش**’ın, **الخليل**’in kıraati. Dördüncüsü: **يعقوب بن الماجشون**’un kıraatidir. Yahut buradaki **الصدفان**, yani âyette: birbirine bitişik iki dağdır; nüshalarda böyle; doğrusu: birbirine kavuşan iki dağdır; **اللسان**’ın nassı olduğu üzere; bizimle **يأجوج ومأجوج** arasında. **ابن دريد** dedi: **الصدفان**, özellikle iki damme ile: geçidin yahut vadinin iki yanı; **الصدين** gibi. Ve dağın iki yanına, birbirine hizalandıklarında, **صدفان** denir; ve yine **صدفان**; onların **تصادف**’i sebebiyle, yani: onların birbirine kavuşması ve bu yanın, ona kavuşan yanla hizalanması; ve aralarındaki şey bir **فج** yahut bir **شعب** yahut bir vadidir.

**الصدف**, **صرد** gibi: bir kuş yahut yırtıcılardan bir yırtıcıdır. Ve “**صدف عنه**”, “**يصدف**”, **ضرب** babından: yüz çevirdi. Ondan yüce sözü: **سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون**; yani: yüz çevirirler. Ve “**صدف فلانا**”, “**يصدفه**”: onu çevirdi; “**أصدفه** عن şöyle ve şöyle” gibi; yani: onu meylettirdi; ve denildi: onunla saptırdı. **المحكم**’de: “**صدف عنه فلان**,

**يصدف** ve **يصدف**; **نصر** ve **ضرب** bablarından; **صدفا** ve **صدوفا**: döndü, meyletti.” **أبو عبيد** dedi: “**صدف** ve **نكب**: saptığı zaman.” **العباب**’da: **صدف** lâzım ve müteaddîdir; ancak lâzımın masdarı **الصدف** ve **الصدوف**; müteaddînin masdarı ise yalnız **الصدف**’tir. **الصدوف**: sana yüzünü gösteren kadın, sonra **تصدف** eder. **المحكم**’de: o, kocasından **تصدف** eden kadındır; **اللحياني**’den. Ve denildi: öpüşmeyi arzulamayan. **الصدوف**: ağız kokulu; **ابن عباد**’dan. **نوادر اللحياني**’de olan: **الصدوف**: ağız kokulu kadın. Ve **صدوف** **باللام** ile: onlar için bir addır. **رؤبة** dedi:
وقد تري يوما بها **صدوف**
كالشمس لاقى ضوءها النصيف

Ve **صادف**: **قاسط الجشمي**’nin atı. **أبو جرول الجشمي** dedi:
يكلفنـي زيد بـن فـارس **صـادف**                      وزيد كنصل السيف عاري الأشاجع

Ve **صادف** ayrıca: **عبد الله ابن الحجاج الثعلبي**’nin atı; **المحيط**’te olduğu gibi. **الصدف**, **كتف** gibi: **كندة**’den bir batındır; bugün onları **حضرموت**’a nisbet ederler. Onlara nisbet ettiğinde “o **صدفي**’dir” dersin; harekeli; nisbet **ياء**’sından önce kesreden hoşlanmama sebebiyle; **ابن دريد** söyledi. Ve şu beyti okudu:
يوم لهمدان ويوم للصدف
ولتميم مثله أو تعتـرف

Başkası dedi: O, **صدف بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حيدان بن قطن بن عريب بن زهير بن أيمن بن الهميسع بن حمير بن سبأ**’dır. Ondan sahâbeden ve başkalarından bir topluluk nisbet edilir; Mısır’a indiler ve orada yer tuttular; onlardan **يونس بن عبد الأعلى الصدفي** ve başkası. **ابن سيده** dedi: **النجائب الصدفية**; onları onlara nisbet edilmiş görüyorum. **طرفة** dedi:
لدي **صدفي** كالحنية بارك

Ve “**صادفه**”, **مصادفة**: onu buldu, ona rastladı, ona uygun geldi. Ve “**تصدف عنه**”: yüz çevirdi. **العباب**’da: saptı. Ve **العجاج**’dan, bir öküzü vasfederken:
فانصاع مذعورا وما **تصدفا**
كالبرق يجتاز أميلا أعرفا

Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **المصدوف**: örtülü olan. Ve onunla **الأعشى**’nın sözü tefsir edilmiştir:
فلطت... بحجاب من بيننا **مصدوف**

Ve **المصادفة**: yan yana gelme. Ve **الصوادف**: havuza gelen develerdir; sağanların arka taraflarında dururlar; içenlerin dönmesini beklerler ki kendileri girsin. **الراجز** dedi:
لاري حتى تنهل الروادف
الناظرات العقب الصوادف

Ve “**تصدف**”: karşısına çıktı. Ondan **مليح الهذلي**’nin sözü:
فلما استوت أحمالها وتصدفتبشم المراقي باردات المداخل

**السكري** dedi: yani karşısına çıktı. Ve **الصدفة**: kulağın **محارة**’sı. Ve **الصدفتان**: uyluk başlarının yerleştirildiği iki çukurdur; ve ikisinde, başlarına doğru bir sinir vardır. Ve **الأصداف**: denizin dalgalarıdır; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **المصدف**, **معظم** gibi: hastalıklar kendisine çok isabet eden; avamîdir. Ve kinayedendir: **رجل صدوف**; yani ağız kokulu; çünkü her konuştuğunda yüzüyle **صدف** eder ki ağız kokusu bulunmasın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَدَفَ عَنِّى
1 صَدَفَ عَنِّى ذ , (S, O,) or عَنْهُ, (Msb, K,) aor. صَدِفَ , (O, K,) He turned away from, avoided, shunned, and left, (S, O, Msb, K,) me, (S, O,) or him, or it; (Msb, K;) so the verb signifies in the Kur vi. 158 [and a similar instance occurs in verse 46 of the same chap.]; (O;) and so عَنْهُ ↓ تصدّف: (O, * K:) and (so in the K [but more properly “ or ”]) صَدَفَ, (A'Obeyd, M, O, K,) aor. صَدِفَ (M, K) and صَدُفَ , (K,) inf. n. صَدْفٌ and صُدُوفٌ, (M, O, K, TA, [صَدَفًا in the CK is a mistake,]) he turned away, (A'Obeyd, M, O, K, TA,) or became turned away, or back, (O, K, TA,) and declined, (K, TA,) عَنْهُ from it, (M, O,) namely, a thing; (O;) said of a man. (K.) And صَدَفَتْ, said of a woman, She turned away her face. (Msb.) -A2- See also 4. -A3- صَدَفٌ is an inf. n. (S, M, O, Msb) of which the verb is صَدِفَ, (M, Msb,) and from which is derived the epithet ↓ أَصْدَفُ applied to a horse, or to a camel: (S, M, O:) it signifies, in relation to a horse, The having the thighs near together, and the hoofs far apart, with a twisting of the pasterns (S, O, K:) or a crookedness in the fore legs: (M:) or an inclining in the hoof towards the off side: (ISk, S, M, Mgh, O, K:) or an inclining of the foot (As, S, M, Mgh, O, Msb, K) of the fore leg or of the kind leg (As, S, M, O, Msb) of the camel, towards the off side; (As, S, M, Mgh, O, Msb, K;) if towards the near side, the epithet applied to him is أَقْفَدُ, (As, S, O, K,) and the verb is قَفِدَ, inf. n. قَفَدٌ: (TA:) or an inclining in the قَدَم [or human foot]; As says, I know not whether from the right or from the left: or an approaching of one of the knees towards the other; thus, peculiarly, in the horse: or a nearness together of [the two tendons called] the عُجَايَتَانِ, and a wideness apart of the hoofs, with a twisting of the pasterns; one of the natural faults of horses: (M:) (Mtr says,] as meaning a twisting in the neck, I have not found it. (Mgh.)

صادفهُ
3 صادفهُ ذ , (S, O, K, TA,) inf. n. مُصَادَفَةٌ, (M, TA,) He found him; or lighted on him; syn. وَجَدَهُ; (S, O, K, TA;) namely, another man; (S, O;) and لَقِيَهُ [which may also be rendered he met with him; or encountered him]; (O, K, TA;) and وَافَقَهُ [which signifies the same]. (M, * TA, and S and K in art. وفق.) One says, صَادَفْتُ فُلَانًا بِمَوْضِعِ كَذَا I found, or met with, such a one in such a place; syn. وَافَقْتُهُ. (TA in art. وفق.) And صَادَفْتَ أَمْرَكَ مُوَافِقًا لِاـِرَادَتِكَ [Thou foundest thine affair, or thy case, suitable to thy wish; i. e., foundest it to be so: thus, in this instance, and in many others, like its syns. وَجَدْتَ and لَقِيتَ, the verb has two objective complements]. (S * and K * and TA in art. وفق.) ― -b2- And مُصَادَفَةٌ signifies also The being opposite, one to another; or the facing one another; or the matching one another; syn. مُحَاذَاةٌ. (TA.)

اصدفهُ
4 اصدفهُ ذ He, or it, turned him away, (S, M, O, K,) or back; or caused him to return, go back, or revert; (K, TA;) عَنْهُ from it; (M;) and ↓ صَدَفَهُ, (O, K,) inf. n. صَدْفٌ, (O,) signifies the same; (O, K;) the latter verb being trans. as well as intrans., but when trans. having only one inf. n., that mentioned above. (O.) One says, أَصْدَفَنِى عَنْهُ كَذَا وَكَذَا Such and such things turned me away from it. (S, O.)

تصدّف
5 تصدّف ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also I. q. تَعَرَّضَ: (TA:) in the saying of Muleyh ElHudhalee,
فَلَمَّا اسْتَوَتْ أَحْمَالُهَا وَتَصَدَّفَتٌ
بِشُمِّ المَرَاقِى بَارِدَاتِ المَدَاخِلِ
[app. describing a she-camel, or a number of camels, meaning And when her, or their, burdens were, or became, adjusted, or firm or steady, and she, or they, went alternately to the right and left, (see the phrase تَعَرَّضَتِ الاـِبِلُ المَدَارِجَ, in art. عرض,) in the high places of ascent, cold in the entrances thereof, because of their height], Skr says, تَصَدَّفَتْ means تَعَرَّضَتْ. (M, TA.)

تَصَادَفَا
6 تَصَادَفَا ذ , said of two sides of a mountain, They met together, and faced each other. (TA.)

صَدَفٌ
صَدَفٌ ذ inf. n. of صَدِفَ [q. v.]. (M, Msb.) -A2- Also Anything high, or lofty, (As, S, M, O, K,) such as a wall and a mountain, (M,) or such as a wall and the like; (K;) like what is termed هَدَفٌ: (As, S, O:) and the side of a mountain: (M:) or صَدَفٌ and هَدَفٌ both signify any building or structure, that is high, or lofty, and great; (A'Obeyd, TA;) accord. to Az, likened to the صَدَف of a mountain, which is the side that faces one, thereof: (TA:) and صَدَفٌ and ↓ صُدُفٌ (S, M, O, K) and ↓ صُدَفٌ and ↓ صَدُفٌ, (O, K,) accord. to different readings of a passage in the Kur, (S, M, O, K,) [xviii. 95,] in which the dual occurs, (S, M, O,) signify the place of ending, or breaking off, (S, O, K,) of a mountain, (K,) or of a lofty mountain: (S, O:) or the side of a mountain: (K:) or the part between two mountains: (M:) or, as used in this instance, (K, TA,) in the verse of the Kur, (TA,) الصَّدَفَانِ, (M, K,) as also ↓ الصُّدُفَانِ, (M,) means two mountains (M, L, K) meeting together, (M, L, TA,) in the copies of the K, مُتَلَازِقَانِ [i. e. cleaving together], but the correct reading is مُتَلَاقِيَانِ, as in the L [and M], (TA,) between Ya-jooj and Ma-jooj: (M, L, K, TA:) and ↓ الصُّدُفَانِ, (M, K,) with damm to the د (M,) i. e. with two dammehs, especially, (K,) or this as well as الصَّدَفَانِ, (TA,) means the two sides of the شِعْب [app. here meaning ravine, or gap, between two mountains], or of the valley: (M, K, TA:) so says IDrd: (M, TA:) both signify the two sides of the mountain when they [meet together, and] face each other, so called لِتَصَادُفِهِمَا, i. e. because of their meeting together, and facing each other, having between them a [road such as is termed] فَجّ, or a شِعْب [expl. above], or a valley. (TA.) -A3- Also [The mother-of-pearl shell; or oyster-shell; and any shell of a mollusk: and, by an extension of its primary application, the oyster itself; and any shell-fish, or testaceous mollusk of the water, and likewise of the land:] the cover of the pearl; (K;) or this is called صَدَفُ الدُّرَّةِ, (S, O,) or صَدَفُ الدُّرِّ; (Msb;) a kind of cover created in the sea, composed of [what are termed] صَدَفَتَانِ [i. e. a pair of shell-valves], which are opened from [i. e. so as to disclose] a kind of flesh in which is life, called the مَحَارَة [i. e. oyster], and in the like thereof are found pearls; (Lth, TA;) i. q. مَحَارٌ [which means oyster-shells, and also oysters themselves, and both of these may be here meant, as both are correct meanings of صَدَفٌ]: (M:) n. un. with ة: (S, M, O, Msb, K:) [in the Msb it is also said that الصَّدَفَةُ signifies the مَحَارَة, which is the مَحْمِل of the pilgrims; but I think that this is a mistake, caused by understanding مَحَارَة here in a wrong sense; for I find no other authority for assigning this meaning to الصَّدَفَةُ:] pl. أَصْدَافٌ. (O, K.) [See an ex. of the pl. voce حَلَزُونٌ.] ― -b2- [Hence,] الصَّدَفَةُ signifies also, (M, TA,) or صَدَفَةُ الأُذُنِ, (O,) The مَحَارَة [or concha, i. e. the external, deep, and wide, cavity, around the hole,] of the ear. (M, O, TA.) ― -b3- [And hence, also,] الصَّدَفَتَانِ signifies The two small hollows, or sockets, in each of which is set the head of one of the two thing-bones, and in each of which is a ligament (عَصَبَةٌ [app. that called ligamentum teres, forming a tie]) to that head. (M, TA.) [And in like manner, The two sockets in the scapula, in each of which turns the head of one of the two upper arm-bones: (see حَارِقَةٌ:) or these, it seems, are called by some الصَّدَفَانِ; for it is said that] الصَّدَفُ signifies the part of the scapula which is the place of the وَابِلَة. (O, K.) ― -b4- And صَدَفٌ also signifies (tropical:) Flesh, (O,) or a piece of flesh, (K, TA,) growing in a wound of the head, next the skull, resembling the cartilages. (O, K.) -A4- And in the Tekmileh it is said that [the pl.] أَصْدَافٌ signifies Waves of the sea. (TA.) -A5- See also صُدَفٌ.

صَدُفٌ
صَدُفٌ ذ : see صَدَفٌ, second sentence.

صُدَفٌ
صُدَفٌ ذ : see صَدَفٌ, second sentence. -A2- Also, i. e. like صُرَدٌ, (O, K,) or ↓ صَدَفٌ, (so in a copy of the M,) A species of animal of prey: (M, O, K: *) or, as some say, a bird. (M, O, K.)

صُدُفٌ
صُدُفٌ ذ : see صَدَفٌ, in three places.

صَدَفِىٌّ
صَدَفِىٌّ ذ A camel of a certain sort, (M, K, *) of excellent quality, (K,) [ISd says,] so called, (M, K,) I think, in relation to a tribe of Arabs of El-Yemen, (M,) or in relation to a sub-tribe (بَطْن) of Kindeh, (K,) called الصَّدِفُ. (M, K.) [See also صَرَفِىٌّ.] -A2- [Also a rel. n. from صَدَفٌ; Testaceous.]

صَدُوفٌ
صَدُوفٌ ذ A woman who turns away her face (Lh, M, Msb) from her husband: (Lh, M:) or a woman who turns her face towards one and then turns away: (S, O, K:) or a woman who desires not kisses: (M:) or having a stinking mouth, (Lh, Ibn-'Abbلd, M, O, K,) as an epithet applied to a female, (Lh, M,) or to a male: (Ibn-'Abbلd, O, K:) applied in this last sense to a man because he turns away his face whenever any one speaks to him. (TA.) ― -b2- And A she-camel that will not come to the watering-trough until it is left to her unoccupied: like صَرُومٌ. (TA in art. صرم. [See also what next follows.])

صَوَادِفُ
صَوَادِفُ ذ [pl. of صَادِفَةٌ] Camels that come to others at the drinking-trough, and wait at their rumps until the drinkers have gone away, that they may go in. (S, O. [See also what next precedes.])

أَصْدَفُ
أَصْدَفُ ذ : see صَدَفٌ, in the first paragraph.

مُصَدَّفٌ
مُصَدَّفٌ ذ meaning One often attacked by diseases is a word used by the vulgar. (TA.)

مَصْدُوفٌ
مَصْدُوفٌ ذ Veiled, or concealed; covered; or protected; syn. مَسْتُورٌ. (TA.)

##### Türkçe

**صَدَفَ عَنِّى**
1 **صَدَفَ عَنِّى** ذ , (S, O,) yahut **عَنْهُ**, (Msb, K,) muzârîsi **صَدِفَ** , (O, K,) O, benden, (S, O,) yahut ondan, yahut ondan (şeyden), (Msb, K;) yüz çevirdi, sakındı, kaçındı ve terk etti; (S, O, Msb, K;) böylece fiil, Kur’ân’da vi. 158’de [ve aynı sûrenin 46. âyetinde benzeri bir örnek vardır] bu mânâyı ifade eder; (O;) ve böylece **عَنْهُ** ↓ **تصدّف**: (O, * K:) ve (K’da da böyledir [fakat daha doğru olarak “yahut”]) **صَدَفَ**, (A'Obeyd, M, O, K,) muzârîsi **صَدِفَ** (M, K) ve **صَدُفَ** , (K,) mastarı **صَدْفٌ** ve **صُدُوفٌ**, (M, O, K, TA, [CK’daki **صَدَفًا** bir hatadır,]) o, yüz çevirdi, (A'Obeyd, M, O, K, TA,) yahut yüz çevrilmiş oldu, yahut geri döndü, (O, K, TA,) ve meyletti, (K, TA,) **عَنْهُ** ondan; (M, O,) yani bir şeyden; (O;) bir adam hakkında söylenir. (K.) Ve **صَدَفَتْ**, bir kadın hakkında söylenir: Yüzünü çevirdi. (Msb.) -A2- 4’e de bak. -A3- **صَدَفٌ**, (S, M, O, Msb) fiili **صَدِفَ** olanın (M, Msb) bir mastarıdır; ve bundan, ata yahut deveye nisbetle kullanılan sıfat ↓ **أَصْدَفُ** türetilir: (S, M, O:) ata nisbetle şu mânâya gelir: uylukların birbirine yakın, toynakların birbirinden uzak olması, bileklerin burkulmasıyla birlikte (S, O, K:) yahut ön ayaklarda bir eğrilik: (M:) yahut toynağın uzak tarafa doğru meyletmesi: (ISk, S, M, Mgh, O, K:) yahut ön ayağın (As, S, M, Mgh, O, Msb, K) yahut devenin arka ayağının (As, S, M, O, Msb) uzak tarafa doğru meyletmesi; (As, S, M, Mgh, O, Msb, K;) eğer yakın tarafa doğru ise, ona uygulanan sıfat **أَقْفَدُ**’dur, (As, S, O, K,) fiil de **قَفِدَ**, mastarı **قَفَدٌ**: (TA:) yahut **قَدَم**’de [yahut insan ayağında] bir meyil; As der ki: sağdan mı soldan mı bilmem: yahut dizlerden birinin diğerine yaklaşması; böylece, özellikle atta: yahut **عُجَايَتَانِ** denilen [iki tendonun] birbirine yakınlığı ve toynakların birbirinden genişçe ayrılığı, bileklerin burkulmasıyla birlikte; atların tabiî kusurlarından biridir: (M:) (Mtr der ki,] boyunda burkulma mânâsıyla onu bulmadım. (Mgh.)

**صادفهُ**
3 **صادفهُ** ذ , (S, O, K, TA,) mastarı **مُصَادَفَةٌ**, (M, TA,) onu buldu; yahut ona rastladı; eş anlamlısı **وَجَدَهُ**; (S, O, K, TA;) yani başka bir adamı; (S, O;) ve **لَقِيَهُ** [ki “ona rastladı; yahut onunla karşılaştı” diye de çevrilebilir]; (O, K, TA;) ve **وَافَقَهُ** [ki aynı mânâyı ifade eder]. (M, * TA, ve S ve K, madde **وفق**’ta.) Denir ki: **صَادَفْتُ فُلَانًا بِمَوْضِعِ كَذَا** “Falancayı falan yerde buldum, yahut onunla karşılaştım;” eş anlamlısı **وَافَقْتُهُ**. (TA, madde **وفق**’ta.) Ve **صَادَفْتَ أَمْرَكَ مُوَافِقًا لِاـِرَادَتِكَ** [“İşini, yahut hâlini, isteğine uygun buldun; yani onu öyle buldun:” bu örnekte ve daha birçoklarında, eş anlamlıları **وَجَدْتَ** ve **لَقِيتَ** gibi, fiilin iki mef’ûlü vardır]. (S * ve K * ve TA, madde **وفق**’ta.) ― -b2- Ve **مُصَادَفَةٌ** ayrıca, birbirine karşı karşıya olma; yahut birbirine yüz yüze gelme; yahut birbirine denk gelme mânâsına gelir; eş anlamlısı **مُحَاذَاةٌ**. (TA.)

**اصدفهُ**
4 **اصدفهُ** ذ O, yahut o (şey), onu çevirdi, (S, M, O, K,) yahut geri çevirdi; yahut onu döndürdü, geri gönderdi, yahut geri döndürdü; (K, TA;) **عَنْهُ** ondan; (M;) ve ↓ **صَدَفَهُ**, (O, K,) mastarı **صَدْفٌ**, (O,) aynı mânâya gelir; (O, K;) ikinci fiil hem geçişli hem geçişsizdir; fakat geçişli olduğunda yalnız bir mastarı vardır; yukarıda zikredilen. (O.) Denir ki: **أَصْدَفَنِى عَنْهُ كَذَا وَكَذَا** “Şu ve şu şeyler beni ondan çevirdi.” (S, O.)

**تصدّف**
5 **تصدّف** ذ : 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca **تَعَرَّضَ** ile aynı mânâdadır: (TA:) Muleyh ElHudhalee’nin şu sözünde:
فَلَمَّا اسْتَوَتْ أَحْمَالُهَا وَتَصَدَّفَتٌ
بِشُمِّ المَرَاقِى بَارِدَاتِ المَدَاخِلِ
[muhtemelen bir dişi deveyi yahut bir grup deveyi tasvir eder; mânâsı: “Yükleri düzeldi, yahut sağlamlaştı/sabit oldu ve o, yahut onlar, sağa sola dönüşümlü olarak gittiler,” (madde **عرض**’da **تَعَرَّضَتِ الاـِبِلُ المَدَارِجَ** ibaresine bak) “yükselişin yüksek yerlerinde, girişleri yüksekliklerinden dolayı soğuk olan”], Skr der ki: **تَصَدَّفَتْ** demek **تَعَرَّضَتْ** demektir. (M, TA.)

**تَصَادَفَا**
6 **تَصَادَفَا** ذ , bir dağın iki yanı hakkında söylenir: Birbirine kavuştu ve birbirine karşı geldi. (TA.)

**صَدَفٌ**
**صَدَفٌ** ذ **صَدِفَ**’in mastarıdır [bk.]. (M, Msb.) -A2- Ayrıca, yüksek olan her şey, yahut yüce olan her şey, (As, S, M, O, K,) duvar ve dağ gibi, (M,) yahut duvar ve benzeri gibi; (K;) **هَدَفٌ** diye adlandırılana benzer: (As, S, O:) ve bir dağın yanı: (M:) yahut **صَدَفٌ** ve **هَدَفٌ** her ikisi de, yüksek, yahut yüce, ve büyük olan her bina yahut yapı mânâsına gelir; (A'Obeyd, TA;) Az’a göre, bir dağın **صَدَف**’ine benzetilmiştir; o da, onun insana bakan yanıdır: (TA:) ve **صَدَفٌ** ve ↓ **صُدُفٌ** (S, M, O, K) ve ↓ **صُدَفٌ** ve ↓ **صَدُفٌ**, (O, K,) Kur’ân’daki bir pasajın farklı kıraatlerine göre, (S, M, O, K,) [xviii. 95,] onda tesniye geldiği hâlde, (S, M, O,) bir dağın, (K,) yahut yüksek bir dağın, (S, O:) bitiş yeri, yahut kesilme yeri mânâsına gelir; (S, O, K,) yahut bir dağın yanı: (K:) yahut iki dağ arasındaki kısım: (M:) yahut bu örnekte kullanıldığı üzere, (K, TA,) Kur’ân âyetinde, (TA,) **الصَّدَفَانِ**, (M, K,) ve ayrıca ↓ **الصُّدُفَانِ**, (M,) iki dağ demektir (M, L, K) birbirine kavuşan, (M, L, TA,) K nüshalarında **مُتَلَازِقَانِ** [yani birbirine yapışık], fakat doğru okunuş L’de [ve M’de] olduğu gibi **مُتَلَاقِيَانِ**’dır, (TA,) Ya-jooj ile Ma-jooj arasında: (M, L, K, TA:) ve ↓ **الصُّدُفَانِ**, (M, K,) **د** üzerine damme ile (M,) yani özellikle iki damme ile, (K,) yahut bu da **الصَّدَفَانِ** gibi, (TA,) **شِعْب**’in [burada muhtemelen iki dağ arasındaki yarık/gedik mânâsında], yahut vadinin iki yanı demektir: (M, K, TA:) IDrd böyle der: (M, TA:) her ikisi de, birbirine karşı geldiklerinde dağın iki yanı mânâsına gelir; **لِتَصَادُفِهِمَا**, yani birbirine kavuşmaları ve birbirine karşı gelmeleri sebebiyle böyle adlandırılmıştır; aralarında **فَجّ** diye adlandırılan bir [yol], yahut bir **شِعْب** [yukarıda açıklanan], yahut bir vadi bulunur. (TA.) -A3- Ayrıca [sedef kabuğu; yahut istiridye kabuğu; ve yumuşakça kabuğunun her türlüsü: ve asıl kullanımının genişletilmesiyle, istiridyenin kendisi; ve suyun, ayrıca karanın, her kabuklu deniz hayvanı yahut kabuklu yumuşakçası:] incinin örtüsü; (K;) yahut buna **صَدَفُ الدُّرَّةِ**, (S, O,) yahut **صَدَفُ الدُّرِّ** denir; (Msb;) denizde yaratılmış bir tür örtüdür; **صَدَفَتَانِ** denilen [yani iki kabuk kapağı]ndan oluşur; bunlar, içinde hayat bulunan bir tür eti ortaya çıkaracak şekilde açılır; buna **مَحَارَة** denir; ve bunun benzerlerinde inciler bulunur; (Lth, TA;) **مَحَارٌ** ile aynı mânâdadır [ki istiridye kabukları ve ayrıca istiridyelerin kendileri demektir; ve burada her ikisi de kastedilmiş olabilir; zira ikisi de **صَدَفٌ**’ün doğru mânâlarıdır]: (M:) tekili ة ile: (S, M, O, Msb, K:) [Msb’de ayrıca **الصَّدَفَةُ**’nin, hacıların **مَحْمِل**’i olan **مَحَارَة** mânâsına geldiği de söylenmiştir; fakat bunun, burada **مَحَارَة**’yi yanlış mânâda anlamaktan doğan bir hata olduğunu düşünüyorum; zira **الصَّدَفَةُ**’ye bu mânâyı vermek için başka bir otorite bulmuyorum:] çoğulu **أَصْدَافٌ**. (O, K.) [Çoğula bir örnek için **حَلَزُونٌ** maddesine bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **الصَّدَفَةُ** ayrıca, (M, TA,) yahut **صَدَفَةُ الأُذُنِ**, (O,) kulağın **مَحَارَة**’si [yahut konka; yani deliğin etrafındaki dış, derin ve geniş boşluk] mânâsına gelir. (M, O, TA.) ― -b3- [Ve bundan dolayı ayrıca,] **الصَّدَفَتَانِ**, her birinde iki uyluk kemiğinden birinin başının yerleştirildiği ve her birinde o başa bir bağ ( **عَصَبَةٌ** [muhtemelen ligamentum teres denilen, bağ oluşturan]) bulunan iki küçük çukur, yahut yuva mânâsına gelir. (M, TA.) [Ve aynı şekilde, kürek kemiğinde, her birinde iki üst kol kemiğinden birinin başının döndüğü iki yuva: (**حَارِقَةٌ**’ye bak:) yahut bunlara, görünüşe göre, bazılarınca **الصَّدَفَانِ** denir; zira şöyle denmiştir:] **الصَّدَفُ**, kürek kemiğinin **وَابِلَة**’nin yeri olan kısmı mânâsına gelir. (O, K.) ― -b4- Ve **صَدَفٌ** ayrıca (mecazen:) et, (O,) yahut bir et parçası, (K, TA,) baş yarasında, kafatasının yanında, kıkırdaklara benzeyen şekilde büyüyen (şey) mânâsına gelir. (O, K.) -A4- Ve Tekmileh’te, [çoğul] **أَصْدَافٌ**’un denizin dalgaları mânâsına geldiği söylenmiştir. (TA.) -A5- **صُدَفٌ**’e de bak.

**صَدُفٌ**
**صَدُفٌ** ذ : **صَدَفٌ**’ün ikinci cümlesine bak.

**صُدَفٌ**
**صُدَفٌ** ذ : **صَدَفٌ**’ün ikinci cümlesine bak. -A2- Ayrıca, yani **صُرَدٌ** gibi, (O, K,) yahut ↓ **صَدَفٌ**, (M’nin bir nüshasında böyle,) yırtıcı bir hayvan türü: (M, O, K: *) yahut bazılarına göre bir kuş. (M, O, K.)

**صُدُفٌ**
**صُدُفٌ** ذ : **صَدَفٌ**’e, üç yerde, bak.

**صَدَفِىٌّ**
**صَدَفِىٌّ** ذ belirli bir türden bir deve, (M, K, *) üstün nitelikte, (K,) [ISd der ki,] böyle adlandırılmıştır, (M, K,) zannederim, Yemen’in Araplarından bir kabileye nisbetle, (M,) yahut Kindeh’in bir alt koluna ( **بَطْن** ), (K,) **الصَّدِفُ** denilen. (M, K.) [**صَرَفِىٌّ**’e de bak.] -A2- [Ayrıca **صَدَفٌ**’den bir nisbe ismi; kabuklu.]

**صَدُوفٌ**
**صَدُوفٌ** ذ kocasından (Lh, M, Msb) yüzünü çeviren kadın: (Lh, M:) yahut yüzünü birine çevirip sonra çeviren kadın: (S, O, K:) yahut öpücük istemeyen kadın: (M:) yahut ağzı kokan, (Lh, Ibn-'Abbلd, M, O, K,) dişiye sıfat olarak, (Lh, M,) yahut erkeğe: (Ibn-'Abbلd, O, K:) bu son mânâda bir adama uygulanır; çünkü biri onunla konuştuğunda yüzünü çevirir. (TA.) ― -b2- Ve suluk başına, kendisine boş bırakılmadıkça gelmeyen dişi deve: **صَرُومٌ** gibidir. (TA, madde **صرم**’da. [Ayrıca hemen ardından gelene de bak.])

**صَوَادِفُ**
**صَوَادِفُ** ذ [**صَادِفَةٌ**’nin çoğulu] suluk başında başkalarına gelen ve içenler gidince girebilmek için onların sağrılarında bekleyen develer. (S, O. [Ayrıca hemen önce gelene de bak.])

**أَصْدَفُ**
**أَصْدَفُ** ذ : ilk paragrafta **صَدَفٌ**’e bak.

**مُصَدَّفٌ**
**مُصَدَّفٌ** ذ “hastalıklarca sıkça saldırıya uğrayan kimse” mânâsında, avamın kullandığı bir kelimedir. (TA.)

**مَصْدُوفٌ**
**مَصْدُوفٌ** ذ örtülü, yahut gizlenmiş; örtülmüş; yahut korunmuş; eş anlamlısı **مَسْتُورٌ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَدَفَ
صَدَفَ I ,  U ( n. ac. صَدْف 1 ,  صُدُوْف 27 )
a.  [ 'An ], Turned away from, avoided.

b.  Turned away, caused to revert from.

c.  [ coll. ].  see III .

صَاْدَفَ
صَاْدَفَ III ,
a.  Met by chance, found, encountered.

تَصَدَّفَ
تَصَدَّفَ V ,
a.  see I (a) .

b.  [ coll. ], Happened by chance, befell.

صُدْفَة
صُدْفَة 3t
a.  [ coll. ], Meeting.

صَدَف
صَدَف 4 , ( pl. أَصْدَاْف 38 ),
a.  Shell; mother-of-pearl.

b.  High, lofty.

c.  see 9 .
4t; ( pl. صَدَف 4 ), Shell; the concha or external ear. -  صُدَف 9 ,  صُدُف 10 , Rocky defile, raving, gorge.
صَاْدَفَ
N.Ac. صَاْدَفَ III ( صِدْف 2 ),
a.  Encounter, meeting; coincidence.

صُدْفَةً
صُدْفَةً ,  بِالصُّدْفَة
a.  By chance, accidentally; casually.

##### Türkçe

**صَدَفَ**
**صَدَفَ** I , U (mastar: **صَدْف** 1 , **صُدُوْف** 27 )
a. [ **'An** ], -den yüz çevirdi, -den kaçındı.

b. Yüz çevirdi, (birini) -den geri döndürmeye sebep oldu.

c. [ topluluk ], III’e bak.

**صَاْدَفَ**
**صَاْدَفَ** III ,
a. Tesadüfen karşılaştı, buldu, rastladı.

**تَصَدَّفَ**
**تَصَدَّفَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ topluluk ], Tesadüfen vuku buldu, başına geldi.

**صُدْفَة**
**صُدْفَة** 3t
a. [ topluluk ], Karşılaşma.

**صَدَف**
**صَدَف** 4 , (çoğulu **أَصْدَاْف** 38 ),
a. Kabuk; sedef.

b. Yüksek, yüce.

c. 9’a bak.
4t; (çoğulu **صَدَف** 4 ), Kabuk; konka yahut dış kulak. - **صُدَف** 9 , **صُدُف** 10 , Kayalık dar geçit, yarık, boğaz.

**صَاْدَفَ**
Mastar-isim: **صَاْدَفَ** III ( **صِدْف** 2 ),
a. Karşılaşma, buluşma; tesadüf.

**صُدْفَةً**
**صُدْفَةً** , **بِالصُّدْفَة**
a. Tesadüfen, kazara; rastgele.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صدف
صَدَفَ - يَصْدِفُ - صَدَف - صَدَفَيْن

صَدَفَ - يَصْدِفُ + كائن + بشيء: يمر قرب الشيء وهو يعطيه ويقابله بجانبه: وفيه كناية عن المرور والتلاقي من غير عزم أو نية (صُدفة)
صَدَفَ - يَصْدِفُ + كائن + عن شيء: يمر مبتعداً عن الشيء وهو يعطيه ويقابله بجانبه: وفيه كناية عن عدم الاكتراث أو اللا مبالاة
صَدَف: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " صَدَفَ - يَصْدِفُ ": جانب الشيء: الحافة الطرفية من الجهة اليمنى أو اليسرى من الشيء التي تظهر لمن ينظر إليه من الأمام
صَدّفَيْن: مثنى " صَدَف "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحرك مبتعداً عن كائن مبدياً له أحد جوانب جسمه"، وهي:
صَدَفَ - يَصْدِفُ، نَكَبَ - يَنْكُبُ (نَكِبَ - يَنْكَبُ)، صَفَحَ - يَصْفَحُ، عَنَّ - يَعِنُّ - عَنْ، يَمِنُ - يَيْمَنُ (يَمَنَ - يَيْمَنُ)، شَمَلَ - يَشْمُلُ (شَمَلَ - يَشْمَلُ)

صدف - يصدف - يصدفون
 	﴿قل أرأيتم إن أخذ الله سمعكم وأبصاركم وختم على قلوبكم من إله غير الله يأتيكم به انظر كيف نصرف الآيات ثم هم يصدفون(46)﴾ الأنعام ﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون (157)﴾ الأنعام
يصدفون عن آيات الله	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام
صَدَفٌ - صدفين - الصدفين
 	﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا(96)﴾ الكهف
جاء في التفسير: صدف: أعرض، صادف - يصادف مصادفة: لقيته عن إعراض عن جهته، الصدفين: جانبي الجبل
مختار الصحاح
● [صدف] ص د ف: صَدَف عنه أعرض وبابه ضرب وجلس و أصْدَفهُ عنه كذا أماله عنه و صَدَفُ الدُّرَّة غشاؤها الواحدة صَدَفةٌ و الصَّدَفُ بفتحتين وبضمتين أيضا مُنقطع الجبل المرتفع ز وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿بين الصُّدُّفيْن﴾ و صادَفَ فلانا وجده
الراغب
صدف
- صدف عنه: أعرض إعراضا شديدا يجري مجرى الصدف، أي: الميل في أرجل البعير، أو في الصلابة كصدف الجبل أي: جانبه، أو الصدف الذي يخرج من البحر. قال تعالى: }فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها﴿[الأنعام/157]،﴾سنجزي الذين يصدفون... ﴿الآية إلى﴾بما كانوا يصدفون﴿[الأنعام/157] (تمام الآية:﴾فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها، سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون{ ).
ملخص اللسان:
1.     الصُّدُوفُ: المَيْلُ عن الشيء.صَدَفَ عنه يَصْدِفُ صَدْفاً وصُدُوفاً: عَدَلَ.وأَصْدَفَه عنه:عَدَل به،وصَدَفَ عني أَي أَعْرَضَ.
2.     والصَّدُوفُ من النساء التي تَصْدِفُ عن زَوجها؛
3.     والصَّدَفُ: عَوَجٌ في اليدين، وقيل: هو أَن يَمِيل خُفُّ البعير من اليد أَو الرجل إلى الجانب الوحشي،
4.     الصدفُ كل شيء مرتفع عظيم كالهدَف والحائط والجبل.
5.     والصدَفُ والصدَفَةُ: الجانِبُ والناحِيةُ.
6.     والصَّدَفُ والصُّدُفُ: مُنْقَطَعُ الجبل المرتفِع.
7.  ويقال لجانبي الجبل إذا تَحاذيا: صُدُفانِ وصَدَفانِ لتَصادُفِهما أَي تَلاقِيهما وتَحاذي هذا الجانِبِ الجانِبَ الذي يُلاقيه، ومن هذا يقال: صادَفْت فلاناً أَي لاقَيْتُه ووجَدْتُه.
8.     والصَّوادِفُ: الإبل التي تأْتي على الحَوْض فتَقِف عند أَعْجازها تنتظر انْصِرافَ الشارِبةِ لتَدخل؛
9.     الصَّدَفُ غِشاء خَلْقٍ في البحر تضمّه صَدَفَتانِ مَفْرُوجَتانِ عن لحم فيه روح يسمى المَحارَةَ، وفي مثله يكون اللؤلؤ.
10.                        والصَّدَفتانِ: النُّقْرَتانِ اللتانِ فيهما مَغْرِزُ رأْسَيِ الفَخِذَين وفيهما عَصَبةٌ إلى رأْسهما.
11.                        والمُصادَفةُ: المُوافَقَةُ.
لسان العرب
● - صدف: الصُّدُوفُ: المَيْلُ عن الشيء. وأَصْدَفَني عنه كذا وكذا أَي   أَمالَني. ابن سيده: صَدَفَ عنه يَصْدِفُ صَدْفاً وصُدُوفاً: عَدَلَ.   وأَصْدَفَه عنه: عَدَل به، وصَدَفَ عني أَي أَعْرَضَ. وقوله عز وجل: سَنَجْزِي   الذين يَصْدِفون عن آياتنا سُوء العذاب بما كانوا يَصْدِفُونَ، أَي   يُعْرِضون. أَبو عبيد: صَدَفَ ونكَبَ إذا عَدلَ؛ وقيل في قول الأَعشى:   ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ   بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ   أَي بمعنى مَسْتُور.   ويقال: امرأَة صَدُوفٌ للتي تَعْرِضُ وجهها عليك ثم تَصْدِفُ. ابن سيده:   والصَّدُوفُ من النساء التي تَصْدِفُ عن زَوجها؛ عن اللحياني، وقيل:   التي لا تشتهي القبل، وقيل: الصَّدُوفُ البَخْراء؛ عن اللحياني أَيضاً.   والصَّدَفُ: عَوَجٌ في اليدين، وقيل: مَيَلٌ في الحافر إلى الجانب   الوحْشِيِّ، وقيل: هو أَن يَمِيل خُفُّ البعير من اليد أَو الرجل إلى الجانب   الوحشي، وقيل: الصَّدَفُ مَيل في القدم؛ قال الأَصمعي: لا أَدري أَعن يمين   أَو شمال، وقيل: هو إقْبالُ إحدى الرُّكْبَتين على الأُخرى، وقيل: هو في   الخيل خاصّة إقْبالُ إحداهما على الأُخرى، وقد صَدِفَ صَدَفاً، فإن مالَ   إلى الجانب الإنسيّ، فهو القَفَدُ، وقد قَفِدَ قَفَداً، وقيل: الصَّدَفُ   تَداني العُجايَتَين وتباعُدُ الحافرين في التِواءٍ من الرُّسْغَينِ،   وهو من عيوب الخيل التي تكون خِلْقةً، وقد صَدِفَ صَدَفاً، وهو أَصْدَفُ.   الجوهري: فرس أَصْدَفُ بَيِّنُ الصَّدَفِ إذا كان مُتَدانيَ الفَخْذين   مُتَباعِد الحافرين في التواء من الرسغين.   الأَصمعي: الصدفُ كل شيء مرتفع عظيم كالهدَف والحائط والجبل. والصدَفُ   والصدَفَةُ: الجانِبُ والناحِيةُ. والصَّدَفُ والصُّدُفُ: مُنْقَطَعُ   الجبل المرتفِع. ابن سيده: والصدَفُ جانب الجبل، وقيل الصدَفُ ما بين   الجبلين، والصُّدُفُ لغة فيه؛ عن كراع.   وقال ابن دريد: الصُّدُفانِ، بضم الدال، ناحِيتا الشِّعْب أَو الوادي   كالصَّدَّيْنِ. ويقال لجانبي الجبل إذا تَحاذيا: صُدُفانِ وصَدَفانِ   لتَصادُفِهما أَي تَلاقِيهما وتَحاذي هذا الجانِبِ الجانِبَ الذي يُلاقيه، وما   بينهما فَجٌّ أَو شِعْب أَو وادٍ، ومن هذا يقال: صادَفْت فلاناً أَي   لاقَيْتُه ووجَدْتُه. والصَّدَفانِ والصُّدُفانِ: جبلان مُتلاقِيانِ بيننا   وبين يأْجوجَ ومأْجوجَ. وفي التنزيل العزيز: حتى إذا ساوَى بين   الصَّدَفَيْنِ؛ قرئ الصَّدَفَيْنِ والصُّدُفَيْنِ والصُّدَفَيْنِ   (* قوله «قرئ   الصدفين إلخ» بقيت رابعة الصدفين كعضدين كما في القاموس.). وفي الحديث:   أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان إذا مرَّ بصَدَفٍ أَو هَدَفٍ مائل   أَسْرَع المشي؛ ابن الأَثير: هو بفتحتين وضمتين؛ قال أَبو عبيد: الصَّدَفُ   والهدَفُ واحد، وهو كلُّ بناء مرتفع عظيم؛ قال الأَزهري: وهو مثل صدَفِ   الجبل شَبَّهه به وهو ما قابلك من جانبه. وفي حديث مُطَرِّفٍ: من نامَ تحتَ   صَدفٍ مائلٍ يَنْوِي التوكُّلَ فَليَرْمِ نَفْسَه من طَمارِ؛ وهو   يَنْوِي التَّوكلَ يعني أَنَّ الاحْتِرازَ من المَهالِك واجب وإلقاء الرجل بيده   إليها والتَّعَرُّضُ لها جَهْلٌ وخَطأٌ.   والصَّوادِفُ: الإبل التي تأْتي على الحَوْض فتَقِف عند أَعْجازها تنتظر   انْصِرافَ الشارِبةِ لتَدخل؛ ومنه قول الراجز:   النَّاظِراتُ العُقَبَ الصَّوادِفُ   (* قوله «الناظرات إلخ» صدره كما في شرح القاموس:   لا ريَّ حتى تنهل الروادف)   وقول مليح الهُذَلي:   فلما اسْتَوَتْ أَحْمالُها، وتصَدَّفَتْ   بِشُمِّ المَراقي بارِداتِ المَداخِلِ   قال السكري: تَصَدَّفَتْ تَعَرَّضَتْ.   والصَّدَفُ: المَحارُ، واحدته صَدَفَةٌ. الليث: الصَّدَفُ غِشاء خَلْقٍ   في البحر تضمّه صَدَفَتانِ مَفْرُوجَتانِ عن لحم فيه روح يسمى   المَحارَةَ، وفي مثله يكون اللؤلؤ. الجوهري: وصَدَفُ الدرَّةِ غِشاؤها، الواحدة   صدَفَةٌ. وفي حديث ابن عباس: إذا مَطَرَتِ السماء فَتَحتِ الأَصْدافُ   أَفْواهَها؛ الأَصْدافُ: جمع الصَّدَفِ، وهو غِلافُ اللُّؤلؤِ وهو من حيوان   البحر. والصَّدفةُ: مَحارةُ الأُذن. والصَّدَفتانِ: النُّقْرَتانِ اللتانِ   فيهما مَغْرِزُ رأْسَيِ الفَخِذَين وفيهما عَصَبةٌ إلى رأْسهما.   والمُصادَفةُ: المُوافَقَةُ.   والصُّدَفُ: سبع من السِّباعِ، وقيل طائر.   والصَّدِفُ: قبيلة من عَرب اليمن؛ قال:   يومٌ لهَمْدانَ ويَوْمٌ للصَّدِفْ   ابن سيده: والصَّدَفيُّ ضرب من الإبل، قال: أُراه نسب إليهم؛ قال طرفة:   لدى صَدَفيٍّ كالحَنِيّةِ بارِك   وقال ابن بري: الصَّدِفُ بَطْن من كِنْدة والنسب إليه صَدَفيّ؛ قال   الراجز:   يوم لهمْدان ويوم للصَّدِفْ،   ولِتَمِيمٍ مِثْلُه أَو تَعْترِفْ   قال: وقال طرفة:   يَرُدُّ عليَّ الرِّيحُ ثوبي قاعداً،   لدى صدفيّ كالحنِيَّةِ بازِلِ   وصَيْدفا وتَصْدَفُ: موضعان؛ قال السُّلَيْكُ بن السُّلَكةِ:   إذا أَسْهَلَتْ خَبَّتْ، وإن أَحْزَنتْ مَشَتْ،   ويُغْشَى بها بين البُطونِ وتَصْدَفِ   قال ابن سيده: وإنما قضيت بزيادة التاء فيه لأَنه ليس في الكلام مثل   جعفر.
مقاييس اللغة:
(صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض.
فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين.
وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة.
القاموس المحيط:
الصَّدَفُ، مُحرَّكةً غِشاءُ الدُّرِّ، الواحِدَةُ بهاءٍ، ج أصْدَافٌ، وكُلُّ شيءٍ مُرْتَفِعٍ من حائِطٍ ونَحْوِهِ، ومَوْضِعُ الوابِلَةِ من الكَتِفِ، و ة قُرْبَ قَيْرَوانَ، ولَحْمَةٌ تَنْبُتُ في الشَّجَّةِ عِنْدَ الجُمْجُمَةِ، كالغَضَارِيفِ، ولَقَبُ وَلَدِ نوحِ بنِ عَبْدِ اللهِ بِن سَيْفٍ البُخَارِيِّ، و في الفرَسِ تَدَانِي الفَخِذَيْنِ، وتَباعُدُ الحافِرَيْنِ في الْتِوَاءٍ في الرُّسْغَيْنِ، أو مَيَلٌ في الحافِرِ أو الخُفِّ إلى الشِّقِّ الوَحْشِيِّ، فإِنْ مالَ إلى الإِنْسِيِّ فهو أقْفَدُ. وكجبلٍ وعُنُقٍ وصُرَدٍ وعَضُدٍ مُنْقَطَعُ الجَبَلِ، أو ناحِيَتُه، وقُرِىءَ بِهنّ، أو الصَّدَفانِ هاهُنا جَبَلانِ مُتَلازِقانِ بينَنا وبين يأجوج ومأجوجَ. والصُّدُفانِ، بضمتينِ خاصَّةً ناحِيَتا الشِعْبِ أو الوادي. وكَصُرَدٍ طائِرٌ، أو سَبُعٌ. وصَدَفَ عنه يَصْدِفُ أعْرَضَ،
و فلاناً: صَرَفَه، كأَصْدَفَه، و فلانٌ يَصْدُفُ ويَصْدِفُ صَدْفاً وصُدوفاً: انْصَرَفَ، ومالَ.
والصَّدوفُ: المرأةُ تَعْرِضُ وَجْهَها عليكَ ثم تَصْدِفُ، والأبْخَرُ، وبِلا لامٍ: عَلَمٌ لَهُنَّ. وصادِفٌ: فرسُ قاسِطٍ الجُشَمِيِّ، وفرسُ عبدِ اللهِ بنِ الحَجَّاجِ الثَّعْلَبِيِّ. وكَكَتِفٍ: بَطْنٌ من كِنْدَةَ يُنْسَبونَ اليومَ إلى حَضْرَمَوْتَ، وهو صَدَفِيُّ، محرّكةً، ويُنْسَبُ إليه النَّجائِبُ. وصادَفَهُ: وجَدَهُ، ولَقِيَهُ.
وتَصَدَّفَ عنه: أعْرَضَ.
تاج العروس:
ص د ف
الصَّدَفُ مُحَرَّكَةً : غِشاءُ الدُّرِّ الْوَاحِدَةُ بِهَاءٍ هذا نَصُّ الصِّحاحِ والعُبابِ وقال اللَّيْثُ : الصَّدَفُ : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْرِ تَضُمُّه صَدَفَتانِ مَفْرُوجَتانِ عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمَّى المَحارَةَ وفي مِثْلِهِ يكونُ اللُّؤْلُؤُ : ج : أَصْدَافٌ كسَبَبٍ وأَسْبابٍ ومنه حديثُ ابنِ عَبَّاسٍ : إِذا مَطَرَتِ السَّماءُ فَتَحَتِ الأَصْدَافُ أَفْوَاهَهَا . وقال الأَصْمَعِيُّ : كُلُّ شَيْءٍ مُرْتَفِعٍ عَظِيمٍ مِن حَائِطٍ ونِحْوِهِ صَدَفٌ وهَدَفٌ وحَائِطٌ وجَبَلٌ ومنه الحديثُ : كانَ إِذا مَرَّ بهَدَفٍ مَائِلٍ أَو صَدَفٍ مَائِلٍ أَسْرَعَ المَشْيَ ومنه حديثُ مُطَرِّفٍ : مَن نَامَ تَحْتَ صَدَفٍ مَائِلٍ وهو يَنْوِي التَّوَكُّلَ فلْيَرْمِ نَفْسَهُ من طَمَارٍ وهو يَنْوِي التَّوَكُّلَ قال أَبو عُبَيْدٍ : الصَّدَفُ والهَدَفُ وَاحِدٌ وهو : كُلُّ بِنَاءٍ مُرْتَفِعٍ عَظِيمٍ قال الأَزْهَرِيُّ : وهو مِثْلُ صَدَفِ الجَبَلِ شَبَّهَهُ به وهو ما قَابَلَكَ مِن جَانِبِهِ . والصَّدَفُ : مَوْضِعُ الْوَابِلَةِ مِن الكَتِفِ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وصَدَفُ : ة قُرْبَ قَيْرَوَانَ علَي خَمْسَةِ فَرَاسِخَ منها . والصَّدَفُ : لَحْمَةٌ تَنْبُتُ في الشَّجَّةِ عِنْدَ الجُمْجُمَةِ كَالْغَضَارِيفِ نَقَلَهُ الصَّاغَاتِيُّ وهو مَجازٌ . والصَّدَفُ : لَقَبُ وَلَدِ هكذا في النَّسَخِ والصَّوَابُ : لَقَبُ وَالِدِ نُوحِ بنِ عبدِ اللهِ بنِ سَيْفٍ البُخَارِيِّ هكذا في العُبابِ والذي في التَّبْصِيرِ شَيْخٌ للبُخارِيِّ حدَّثَ عن يَحْيَى بنِ النَّضْرِ وعنه ابنُه إِبراهيمُ بنُ نُوحٍ . والصَّدَفُ في الْفَرَسِ : تَدَانِي الفَخِذَيْنِ وتَبَاعُدُ الْحَافِرَيْنِ في الْتِوَاءٍ في الرُّسْغَيْنِ هكذا في النُّسَخِ والصَّوابُ : مِن الرُّسْغَيْنِ وهو مِن عُيُوبِ الخَيْلِ التي تكونُ خِلْقَةً وقد صَدِفَ فهو أَصْدَفُ أَو : هو مَيَلٌ في الْحَافِرِ إلى الشِّقِّ الوَحْشِيِّ قَالَهُ ابنُ السِّكِّيتِ أَو : هو مَيْلٌ في الخُفِّ أي خُفِّ البَعِيرِ مِن اليَدِ أَو الرِّجْلِ إَلَي الشِّقِّ الوَحْشِيِّ وقيل : هو مَيْلٌ في القَدَمِ قال الأَصْمَعِيُّ : لا أَدْرِي أَعَنْ يَمِينٍ أَو شِمَالٍ وقيل : هو إِقْبَالُ إِحْدَى الرُّكْبَتَيْنِ علَى الأُخْرَى وقيل : هو في الخَيْلِ خَاصَّةً إِقْبالُ إِحْدَاهُما على الأُخْرَى قَالَهُ الأَصْمَعِيُّ فإِنْ مَالَ إِلَي الْجَانِبِ الإِنْسِيِّ فَهُوَ القَفَدُ وقد قَفِدَ قَفَداً فهو أَقْفَدُ وقد ذُكِرَ في الدَّالِ . والصَّدَفُ كَجَبَلٍ وعُنُقٍ وصُرَدٍ وعَضُدٍ : مُنْقَطَعُ الْجَبَلِ المُرْتَفِعُ أَو نَاحِيَتُهُ وجَانِبُه كما في المُحْكَم وقُرِئَ بِهِنَّ قَوْلُه تعالَى : " حَتَّى إِذَا سَاوَي بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ " . الأُوْلَى : قِراءَةُ أَبي جَعْفَرٍ ونَافِعٍ وعَاصِمٍ وحَمْزَةَ والكِسَائِيِّ وخَلَفٍ . والثَّانِيَةُ : لُغَةٌ عن كُراعٍ وهي قِراءَةُ ابنِ كَثِيرٍ وابن عَامِرٍ وأَبي عَمْروٍ ويَعْقوبَ وسَهْلٍ . والثالثةُ : قراءة قتادة والأعمش والخليل والرابعة قِراءَةُ يَعْقوبَ بنِ المَاجُشُونِ . أَو الصَّدَفَانِ ههُنَا أَي في الآيةِ : جَبَلاَنِ مُتَلازِقَانِ كذا في النُّسَخِ والصَّوابُ : مُتَلاقِيانِ كما هو نَصُّ اللِّسانِ بَيْنَنَا وبَيْنَ يَأْجُوجَ ومَأْجُوجَ . وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الصُّدُفَانِ بِضَمَّتَيْنِ خَاصَّةً : نَاحِيَتَا الشِّعْبِ أَو الْوَادِي كالصُّدَّيْنِ ويُقال لِجَانِبَيِ الجَبَلِ إِذا تَحاذَيَا صُدُفَانِ وكذا صَدَفانِ ؛ لِتَصادُفِهِما أَي : تَلاَقِيهما وتَحَاذِي هذا الْجانِبِ الْجانِبَ الذي يُلاقِيهِ وما بَيْنَهُما فَجٌّ أَو شِعْبٌ أَو وَادٍ . والصُّدَفُ كَصُرَدٍ : طَائِرٌ أَوْ سَبْعٌ مِن السِّباعِ . وصَدَفَ عنه يَصْدِفُ مِن حَدِّ ضَرَب : أَعْرَضَ ومنه قَوْلُهُ تعالَى : " سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ " أَي : يُعْرِضُونَ . وصَدَفَ فُلاَناً يَصْدِفُهُ : صَرَفَهُ كَأَصْدَفَهُ عَن كذا وكذا أَي : أَمَالَهُ وقيل : عَدَلَ به . وفي المُحْكَمِ : صَدَفَ عنه فُلاَنٌ
يَصْدُفُ ويَصْدِفُ من حَدَّيْ نَصَر وضَرَب صَدْفاً وصُدُوفاً : انْصَرَفَ ومَالَ وقال أَبو عُبَيْدٍ : صَدَفَ ونَكَبَ : إِذا عَدَلَ وفي العُبابِ أَنَّ صَدَفَ لاَزِمٌ مُتَعَدٍّ إِلاَّ أَنَّ مَصْدَرَ الَّلازِمِ الصَّدَفُ والصُّدُوفُ ومَصْدَرَ المُتَعَدِّي الصَّدَفُ لا غَيْرُ . والصَّدُوفُ : المَرْأَةُ تَعْرِضُ وجْهَهَا عَلَيْكَ ثُمَّ تَصْدِفُ وفي المُحْكَمِ : هي التي تَصْدِفُ عَن زَوْجِها عن الِّلحْيانِيِّ وقيل : التي لا تَشْتَهِي القُبَلَ . والصَّدُوفُ : الأَبْخَرُ عن ابنِ عَبّادٍ والذي في نَوَادِرِ اللِّحْيانِيِّ : الصَّدُوفُ : البَخْرَاءُ . وصَدُوفٌ بِلاَلاَمٍ : عَلَمٌ لَهُنَّ قال رُؤْبَةُ : ُفُ ويَصْدِفُ من حَدَّيْ نَصَر وضَرَب صَدْفاً وصُدُوفاً : انْصَرَفَ ومَالَ وقال أَبو عُبَيْدٍ : صَدَفَ ونَكَبَ : إِذا عَدَلَ وفي العُبابِ أَنَّ صَدَفَ لاَزِمٌ مُتَعَدٍّ إِلاَّ أَنَّ مَصْدَرَ الَّلازِمِ الصَّدَفُ والصُّدُوفُ ومَصْدَرَ المُتَعَدِّي الصَّدَفُ لا غَيْرُ . والصَّدُوفُ : المَرْأَةُ تَعْرِضُ وجْهَهَا عَلَيْكَ ثُمَّ تَصْدِفُ وفي المُحْكَمِ : هي التي تَصْدِفُ عَن زَوْجِها عن الِّلحْيانِيِّ وقيل : التي لا تَشْتَهِي القُبَلَ . والصَّدُوفُ : الأَبْخَرُ عن ابنِ عَبّادٍ والذي في نَوَادِرِ اللِّحْيانِيِّ : الصَّدُوفُ : البَخْرَاءُ . وصَدُوفٌ بِلاَلاَمٍ : عَلَمٌ لَهُنَّ قال رُؤْبَةُ :
" وقَدْ تُرَي يَوْماً بِهَا صَدُوفُ
" كالشَّمْسِ لاَقَى ضَوْءَهَا النَّصِيفُ وصَادِفٌ : فَرَسُ قَاسِطٍ الْجُشَمِيِّ قال أَبو جَرْوَلٍ الجُشَمِيُّ :
يُكَلِّفُنِي زَيْدُ بنُ فَارِسِ صَادِفٍ ... وَزيْدٌ كَنَصْلِ السَّيْفِ عَارِي الأَشَاجِعِ وصَادِفٌ أيضاً : فَرَسُ عبدِ الله ابنِ الحَجَّاجِ الثَّعْلَبِيِّ كما في المُحِيطِ . والصَّدَفُ كَكَتِفٍ : بَطْنٌ مِن كِنْدَةَ يُنْسَبُونَ الْيَوْمَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ وإِذا نَسَبْتَ إليهم قُلْتَ : هو صَدَفِيٌّ مُحَرَّكَةً كَراهَةَ الكَسْرةِ قبلَ يَاءِ النَّسَبِ قَالَهُ ابْنُ دُرَيْدٍ وأَنْشَدَ :
" يَوْمٌ لِهَمْدَانَ ويَوْمٌ لِلصَّدِفْ
" ولِتَمِيمٍ مِثْلُهُ أَو تَعْتَرِفْ وقال غيرُه : هو صَدِفُ بنُ عَمْرِو بنِ قَيْسِ بنِ مُعاويةَ بنِ جُشَمَ بنِ عَبْدِ شَمْسِ بنِ وَائِلِ بنِ الغَوْثِ بنِ حَيْدانَ بنِ قَطَنِ بنِ عَرِيبِ بنِ زُهَيْرِ بنِ أَيْمَنَ بنِ الهَمَيْسَعِ بنِ حِمْيَرَ بنِ سَبأٍ ويُنْسَبُ إِلَيْهِ خَلْقٌ مِن الصَّحابةِ وغيرِهم قد نَزَلُوا بمصرَ واخْتَطُّوا بها ومنهم يُونُسُ بنُ عبدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ وغيرُه . قال ابنُ سِيدَه : النَّجَائِبُ الصَّدَفِيَّةُ أُراهَا نُسِبَتْ إليهم قال طَرَفَةُ :
" لَدَي صَدَفِيٍّ كالْحَنِيَّةِ بَارِكِ وصَادَفَهُ مُصادَفَةً وَجَدَهُ ولَقِيَهُ ووَافَقَهُ . وتَصَدَّفَ عَنْهُ : أَعْرَضَ وفي العُبابِ : عَدَلَ وأَنْشَدَ للعَجَّاجِ يَصِفُ ثَوْراً :
" فَانْصَاعَ مَذْعُوراً وما تَصَدَّفَا
" كالْبَرْقِ يَجْتازُ أَمِيلاً أَعْرَفَا ومما يستدرك عليه : المَصْدُوفُ : المَسْتورُ وبه فُسِّرَ قَوْلُ الأَعْشَى :
" فلَطَّتْ... بحِجَابٍ مِنْ بَيْنِنَا مَصْدُوفُ والمُصادَفَةُ : المُخاذَاةُ . والصَّوادِفُ : الإِبِلُ التي تَأْتِي علَى الحَوْضِ فتَقِفُ عندَ أَعْجازِهَا تَنْتَظِرُ انْصِرَافَ الشَّارِبَةِ لِتَدْخُلَ هي قال الرَّاجِزُ :
" لارِيَّ حتى تَنْهَلَ الرَّوَادِفُ
" النَّاظِرَاتُ العُقَبَ الصَّوَادِفُ وتَصَدَّف : تَعَرَّضَ ومنه قَوْلُ مُلَيْحٍ الهُذَلِيِّ :
" فَلَمَّا اسْتَوَتْ أَحْمَالُهَا وتَصَدَّفَتْبِشُمِّ المَرَاقِي بَارِدَاتِ الْمَدَاخِلِ
قال السُّكَّرِيُّ : أَي تَعَرَّضَتْ . والصَّدَفَةُ : مَحارَةُ الأُذُنِ والصَّدَفَتانِ : النُّقْرَتانِ اللَّتانِ فيهما مَغْرِزُ رَأْسَي الفَخِذَيْنِ وفيهما عَصَبَةٌ إلى رَأْسِهِما . والأَصْدَافُ : أَمْواجُ البَحْرِ كما في التَّكْمِلَةِ . والمُصَدَّفُ كمُعَظَّمٍ : مَنْ تُصِيبُه الأَمْرَاضُ كَثِيراً عَامِّيَّةٌ . ومِن الكِنَايةِ : رَجُلٌ صَدُوفٌ أَي أَبْخَرُ لأَنَّه كلَّما حَدَّثَ صَدَفَ بوَجْهِهِ لِئَلاَّ يُوجَدَ بَخَرُهُ

_Türkçe çeviri henüz yok_
