# صدم (ص-د-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - د - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والميم معهما
ص د م، د م ص، م ص د، ص م د مستعملات
صدم:
الصَّدْمُ: ضَرْبُ شيءٍ صُلْب بشيء مثله، ورجلانِ يَعْدُوانِ فتَصادَ ما، وجَيْشانِ، مثلُه، يَتَصادَمانِ.
وصَدَمَهم أمْرٌ اي أصابتهم شِدَّةٌ.
وصِدام: اسْمُ فَرَسٍ.
ورجلٌ مِصْدَم: مُجَرِّبٌ.
والصُّدامُ: داءٌ يأخُذُ رُءوسَ الدَّوابِّ.
وهذا صَدَم هذا أي يُصادِمُه.
دمص:
كلُّ عِرْقٍ من أعراق الحائِطِ يُسمَّى دِمْصاً، ما خَلا العِرْقَ الأسفَلَ فإِنّه دِهْصٌ.
والأدْمَصُ: الذي رَقَّ حاجِبُه من أُخُرٍ، وكَثُفَ من قُدُمٍ، والمصدرُ الدَّمَصُ، ورُبَّما قالوا: أدمَصُ الرأس اذا رَقَّ منه مَواضِعُ، وقَلَّ شَعُره.
مصد:
المَصْدُ: ضَرْبٌ من الرَّضاعِ، يقالُ: قَبَّلَها فمصَدَها مَصْداً.
صمد:
الصَّمَدُ عن الحَسنَ: الذي أُصْنِدَتْ إليه الأمورُ، فلا يعتني فيها أحَدٌ غيرُه.
وصَمَدْتُ: قَصَدْتُ.
وفي العربية: الصَّمَدُ السّيِّد في قومه، ليس فوقه أحَدٌ، ولا يُقضَى أمرٌ دونه، قال: خُذْها حُذَيْفَ فأنتَ السَّيِّدُ الصَّمَدُ ويقال: هو المُصمَتُ الذي ليس بأجْوَفَ.
والصَّمدَةُ والصُّمْدَة: صخرةٌ راسيةٌ في الأرض مستوية بمَتْنٍ من الأرض، وربَّما ارتَفَعَتْ شيئاً.
وصَمَدْتُ صَمْدَ كذا أي قَصَدْتُ قَصدَه واعتَمَدْتُه.
والصِّماد: عِفاصُ القارورة، وصَمَدتُها صَمْداً، قال الشاعر في الصُّمْدة:
مخالِفُ صُمْدةٍ وقرينُ أخرى		تَجُرُّ عليه حاصِبَها الشَّمالُ
وقال رؤبة: وزادَ ربّي حَسَدَ الحُسّادِ غيظاً وعَضُّوا جَنْدَلَ الصِّمادِ

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**الدال** ve**الميم** onlarla birlikte
**ص د م**، **د م ص**، **م ص د**، **ص م د** kullanımdadırlar.

**صدم**:
**الصَّدْمُ**: sert bir şeyi, onun benzeri bir şeyle vurmak; ve iki adam koşarlar da birbirlerine çarparlar; ve iki ordu da, onun benzeri, birbirleriyle çarpışırlar.
Ve **صَدَمَهم** bir iş, yani onlara bir şiddet isabet etti.
Ve **صِدام**: bir atın adıdır.
Ve bir adam **مِصْدَم**: tecrübeli.
Ve **الصُّدامُ**: binek hayvanlarının başlarını tutan bir hastalık.
Ve “bu, şuna **صَدَم** etti” yani ona çarpışır.

**دمص**:
Duvarın damarlarından her bir damara **دِمْصاً** denir; en alt damar hariç; çünkü o **دِهْصٌ**dur.
Ve **الأدْمَصُ**: kaşının arkadan inceldiği, önden ise kalınlaştığı kimse; mastar **الدَّمَصُ**tur. Ve bazen derler: “baş **أدمَصُ** oldu” yani ondan yerler inceldi ve saçı azaldı.

**مصد**:
**المَصْدُ**: emzirmenin bir türü; denir ki: onu öptü de onu bir **مَصْداً** ile **مصَدَ** etti.

**صمد**:
Güzellikten **الصَّمَدُ**: işlerin kendisine dayandırıldığı kimsedir; onda ondan başkası hiçbir kimse ilgilenmez.
Ve **صَمَدْتُ**: kastettim.
Ve Arapçada: **الصَّمَدُ** kavmi içinde efendidir; onun üstünde hiç kimse yoktur; ve onun dışında bir iş hükme bağlanmaz. Dedi ki: “Onu al, **حُذَيْفَ**; çünkü sen efendi **الصَّمَدُ**sun.” Ve denir: o, içi boş olmayan **المُصمَتُ**tur.
Ve **الصَّمدَةُ** ve **الصُّمْدَة**: yerde sağlam duran, yerin bir sırtıyla aynı seviyede olan bir kaya; bazen biraz yükselir.
Ve “şunun **صَمْدَ**ine **صَمَدْتُ**” yani onun kastını kastettim ve ona dayandım.
Ve **الصِّماد**: şişenin ağzına geçirilen bağ (kılıf); ve onu bir **صَمْداً** ile **صَمَدتُ**. Şair **الصُّمْدة** hakkında dedi ki:
مخالِفُ صُمْدةٍ وقرينُ أخرى		تَجُرُّ عليه حاصِبَها الشَّمالُ
Ve **رؤبة** dedi ki: وزادَ ربّي حَسَدَ الحُسّادِ غيظاً وعَضُّوا جَنْدَلَ الصِّمادِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صَدَمَهُ صَدْماً: ضربه بجسَده. وصادَمَهُ فتَصادَما واصْطَدَما. والصَدِمَتانِ، بكسر الدال: جَانبا الجبين. وفي الحديث: "الصبر عند الصَدْمَةِ الأولى" معناه أنّ كلّ ذي مَرزِئة قُصاراهُ الصَبرُ، ولكنَّه إنما يُحْمَدُ عند حِدَّتها. والصِدامُ بالكسر: داءٌ يأخذ رءوس الدوابِّ. والعامّة تضمه، وهو القياس.

##### Türkçe

**صَدَمَهُ** **صَدْماً**: Ona bedeniyle vurdu. Ve **صادَمَهُ**; böylece ikisi **تَصادَما** ve **اصْطَدَما**. Ve **الصَدِمَتانِ**, **الدال**’ın kesresiyle: alnın iki yanı. Ve hadiste: "الصبر عند **الصَدْمَةِ** الأولى" (vardır); bunun manası: her musibet sahibinin nihayeti sabırdır; fakat o ancak onun şiddeti anında övülür. Ve **الصِدامُ** kesre ile: binek hayvanlarının başlarını tutan bir hastalıktır. Avam onu zamme ile söyler; ve o kıyastır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د م
صدم ، صمد ، دمص ، مصد : ( مستعملة ) .
دصم ، مدص : ( مهملان ) .
صدم : قال الليث : الصَّدْمُ : ضربُ الشيء الصُّلْب بشيءٍ مثله ، والرجلان يَعْدُوان فيتصادَمان .
قلت : والجيشان يتصادمان واصطدام السَّفينتين : إذا ضَربَتْ كلُّ واحدةٍ صاحبتَها إذا جَرَيا فوقَ الماء بحَمُولَتهِما .
وفي الحديث : ( الصبر عند الصَّدْمة الأولى ) ، أي : عند فَوْرة المصيبة وحَمْوَتِها .
قال شَمِر : يقول : مَن صَبَر تلك الساعَة وتلقّاها بالرِّضَى فله الأجر .
قال الليث : صِدام : اسمُ فَرَس .
قلتُ : لا أدري صِدام أو صِرام .
قال : والصُّدَامُ داءٌ يأخذ في رؤوس الدوابّ .
وقال ابن شميل : ورجل مصدامَ : مجرب الصُّدام : داءٌ يأخذ الإبل فَتَخْمص بطونُها وتَدَعُ الماء وهي عِطاش أَيَّاماً حتى تبرأ أو تموت .
يقال منه : جمل مَصْدوم ، وإبل مُصدَّمة .
وقال بعضهم : الصُّدام : ثِقَلٌ يأخذ الإنسان في رأسه ، وهو الخُشام .
والعرب تقول : رماه بالصّدام والأولق والجذام .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : الصَّدْم : الدَّفْع . والصَّدِمتان : الجَبِينان . والصَّدمة : النزَعة . ورجلٌ أصدَم : أنزَع .
وقال غيره : يقال : لا أفعل الأمرين صَدْمةً واحدة ، أي : دَفْعةً واحدةً .
وقال عبدُ الملك بنُ مَرْوان لبعض عمَّاله : إني ولّيتُك العِراقَين صَدْمة واحدةً ، أي : دَفْعة واحدة .
وقال أبو زيد : في الرأس الصَّدِمتان بكسر الدال وهما الجَبِينَان .
صمد : الصَّمَد : من أسماء الله جلَّ وعزَّ .
ورَوَى الأعمش عن أبي وائل أنه قال : الصَّمَدُ : السيّدُ الذي قد انتهى سُؤدُدُه .
قلتُ : أمَّا الله تبارك وتعالى فلا نهايَة لسؤدُدِه ، لأن سؤدده غير مَحْدود .
وقال أبو عبد الرحمن السُّلَمي : الصمَد الذي يُصمَد إليه الأمْر فلا يُقضَى دُونَه ، وهو من الرجال الذي ليس فوقَه أحد .
وقال الحسن : الصَّمَدُ : الدائم .
وقال ميسرة : المُصْمَت : المصْمَد . والمُصمَت : الذي لا جَوْفَ له ، ونحواً من ذلك قال الشّعْبي .
وقال أبو إسحاق : الصَّمَد : الذي يَنتَهي إليه السُّودَد ، وأنشد :
لقد بَكَّر النّاعي بخَيْرَيْ بني أسَدْ
بعَمرو بنِ مسعود وبالسَّيّد الصَّمَدْ
وقيل : الصمَد : الذي صَمَد إليه كلُّ شيء ، أي : الذي خَلَق الأشياءَ كلَّها لا يَستغني عنه شيء وكلُّها دالٌّ على واحدنيّته .
وقيل : الصَّمَد : الدائِم الباقي بعد فَنَاءِ خَلْقه ، وهذه الصفات كلُّها يجوز أن تكون لله جلّ وعزّ .
وروي عن عمر أنه قال : أيّها الناس ، إيّاكم وتَعلُّمَ الأنسابِ والطَّعنَ فيها ، والَّذي نفسُ عمر بِيَدِه ، لو قلتُ : ولا يخرج من هذا البابِ إلا صَمَدٌ ما خرج إلا أقلُّكم .
وقال شمر : الصَّمَد : السيّد الذي قد انتهى سُؤدُدُه .
وقال الليث : صمدتُ صَمْدَ هذا الأمر ، أي : قصدتُ قصْدَه واعتمدتُه .
وقال أبو زيد : صَمَده بالعصا صَمْداً : إذا ضَرَبه بها .
ويقول : إني على صمادة من أمر : إذا أشرف عليه وحفلت به .
قال : وصَمَّد رأسَه تصميداً ، وذلك إذا لَفَّ رأسَه بِخرقة أو منديل أو ثوبٍ ما خلا العمامة ، وهي الصِّمادُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصِّماد : سِدادُ القَارُورة .
وقال الليث : الصِّماد : عِفاصُ القارورة ، وقد صَمَدْتها أصمِدها .
وقال الأصمعي : الصَّمْدُ : المكان المرتفع الغليظ ، والمُصمَّدُ : الصلْبُ الذي ليس فيه خَدد .
وقال أبو خَيرة : الصَّمْد والصِّماد : ما دقَّ من غِلَظ الجَبَل وتواضَع واطمأنَّ ونَبَت فيه الشجر .
وقال أبو عمرو : الصمْد : الشديدُ من الأرض .
وقال الليث : الصمْدة : صخرةٌ راسيةٌ في الأَرض مستويةٌ بمَتْن الأرض ، وربما ارتفعتْ شيئاً .
وقال غيره : ناقة مِصْمادٌ وهي الباقية على القُرّ والجَدْب ، الدائمةُ الرِّسْل . ونُوقٌ مَصامِد ومَصامِيد .
وقال الأغلب :
بين طَرِيِّ سَمَكٍ ومالحِ
ولُقَّحٍ مصامدٍ مجَالِحِ
دمص : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الدَّمصُ : الإسراعُ في كلّ شيء ، وأصله في الدَّجاجة ، يقال : دَمَصت بالكَيْكَة ، ويقال للمرأة إذا رمتْ ولدَها بزَحْرة واحدة : قد دَمَصَتْ به ، وزَكَبَتْ به .
وقال الليث : كلَّ عِرْق من أعراق الحائط يسمَّى دِمْصاً ، ما خلا العِرْق الأَسفل ، فإنه دِهْص .
قال : والدّمَص : مصدَرُ الأدمص ، وهو الذي رقَّ حاجِبهُ من أُخُرٍ ، وكَثُفَ من قُدُم . وربَّما قالوا : أدمص الرّأس : إذا رَقَّ منه مواضع وقلَّ شعرُه .
ويقال : دمَصَت الكلبةُ ولدَها : إذا أسقَطَتْه ، ولا يقال في الكلاب أسقَطَتْ .
عمرو عن أبيه : يقال للبَيْضة : الدَّوْمَصة ودَمَصت السباعُ إذا وَلَدَتْ ، ووضعتْ ما في بطونها .
مصد : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المصْدُ : المَصُّ ، مَصدَ جارِيَته ورَفَّها ومَصَّها ورَشَفَها بمعنَى واحد .
قال : والمصدُ : الرَّعد . والمصدُ : المطر .
وقال أبو زيد : يقال : ما لها مصْدةٌ ، أي : ما للأرض قُرٌّ ولا حَرّ .
ويقال : مصَدَ الرجُل جاريته وعصدها : إذا نكَحها ، وأنشد :
فأَبِيتُ أعتنِقُ الثُّغورَ وأقتفي
عن مَصدها وشِفاؤها المصدُ
وقال الرِّياشيّ : المصدُ : البرد . ورواه وانتهى ، عن مصدها ، أي : أتَّقِي أخبرنيه المنذريُّ عن الأسدي عن الرِّياشيّ .
وقال الليث : المصد : ضَرْبٌ من الرَّضاع ، يقال : قبَّلها فمصدها .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُصدانُ : أعالي الجبال ، واحدها مصَاد .
قلت : ميمُ مصاد ميمُ مفْعَل وجمع ، على مُصدان ، كما قالوا مطيرٌ ومُطران ، على توهُّم أنّ الميم فاءُ الفعل .

##### Türkçe

ص د م
**صدم** , **صمد** , **دمص** , **مصد** : (kullanılan).
**دصم** , **مدص** : (ihmal edilen ikisi).

**صدم** : Leys dedi: **الصَّدْمُ**: sert bir şeyi onun benzeri bir şeyle vurmak; iki adam koşarlar da çarpışırlar.
Ben dedim: iki ordu da çarpışır; iki geminin çarpışması: her biri, su üzerinde yükleriyle akıp giderlerken, arkadaşını vurduğu zaman.
Hadiste: (ilk **الصَّدْمة** anında sabır), yani musibetin kabarması ve harareti anında.
Şemir dedi: der ki: o saatte sabreden ve onu rızâ ile karşılayan kimse için ecir vardır.
Leys dedi: **صِدام**: bir atın adıdır.
Ben dedim: **صِدام** mı yoksa **صِرام** mı, bilmiyorum.
Dedi: **الصُّدَامُ** ise, binek hayvanlarının başlarında tutan bir hastalıktır.
İbn Şümeyl dedi: ve **مِصدامَ** adam: **الصُّدام**ı tecrübe etmiş (kimse); **الصُّدام**: develeri tutan bir hastalıktır; karınları içeri çöker, susuz oldukları hâlde günlerce suyu bırakırlar; iyileşinceye kadar yahut ölünceye kadar.
Ondan denir: **جمل مَصْدوم** ve **إبل مُصدَّمة**.
Bazıları dedi: **الصُّدام**: insanın başında tutan bir ağırlıktır; o, **الخُشام**dır.
Araplar der: onu **الصّدام** ile, **الأولق** ile ve **الجذام** ile attı.
Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الصَّدْم**: itmedir. **الصَّدِمتان**: iki alın yanıdır. **الصَّدمة**: alın açıklığıdır. **أصدَم** adam: alnı açılmış (kimse).
Başkası dedi: denir: iki işi bir **صَدْمة** ile yapmam; yani bir itişle.
Abdülmelik b. Mervân bazı âmillerine dedi: Ben seni iki Irak’a bir **صَدْمة** ile tayin ettim; yani bir itişle.
Ebu Zeyd dedi: başta, **الصَّدِمتان** (dâl’in kesresiyle) vardır; ikisi de iki alın yanıdır.

**صمد** : **الصَّمَد**: Allah’ın (celîl ve azîz) isimlerindendir.
A‘meş, Ebû Vâil’den rivayet etti: dedi ki: **الصَّمَدُ**: efendidir; efendiliği nihayete varmış olan.
Ben dedim: Allah Teâlâ’ya gelince, O’nun efendiliğine nihayet yoktur; çünkü O’nun efendiliği sınırlı değildir.
Ebu Abdurrahman es-Sülemî dedi: **الصمَد**: işin kendisine yöneltildiği, onsuz hükme bağlanmayan; ve o, erkeklerden üstünde kimse olmayan kimsedir.
Hasen dedi: **الصَّمَدُ**: daim olandır.
Meysera dedi: **المُصْمَت**: **المصْمَد**’dir. **المُصمَت**: iç boşluğu olmayan kimsedir; Şa‘bî de buna benzer söyledi.
Ebu İshak dedi: **الصَّمَد**: efendiliğin kendisinde son bulduğu kimsedir; ve şu beyti okudu:
لقد بَكَّر النّاعي بخَيْرَيْ بني أسَدْ
بعَمرو بنِ مسعود وبالسَّيّد الصَّمَدْ
Ve denildi: **الصمَد**: her şeyin kendisine yöneldiği; yani bütün şeyleri yaratan; hiçbir şeyin kendisinden müstağni olmadığı; hepsi O’nun birliğine delâlet eder.
Ve denildi: **الصَّمَد**: yaratıklarının fenasından sonra daim kalan bâkî; bu sıfatların hepsi Allah (celîl ve azîz) için câizdir.
Ömer’den rivayet olundu: dedi ki: Ey insanlar, nesebleri öğrenmekten ve onlarda ta‘na girmekten sakının; Ömer’in nefsi elinde olan (Allah)a yemin olsun, eğer ben: “Bu kapıdan **صَمَد**dan başkası çıkmasın” deseydim, ancak en azınız çıkardı.
Şemir dedi: **الصَّمَد**: efendidir; efendiliği nihayete varmış olan.
Leys dedi: **صمدتُ** bu işin **صَمْدَ**ına; yani onun kastına kastettim ve ona dayandım.
Ebu Zeyd dedi: onu değnekle **صَمْداً** **صَمَده**: onunla vurduğu zaman.
Ve der: Ben bir işten **صمادة** üzerindeyim: ona nazır olduğu ve onunla ilgilendiği zaman.
Dedi: ve başını **تصميداً** **صَمَّد**; bu, başını bir bezle yahut mendille yahut sarık dışında bir elbiseyle sardığı zamandır; o da **الصِّمادُ**dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصِّماد**: şişenin tıkacıdır.
Leys dedi: **الصِّماد**: şişenin kılıfıdır; onu **صَمَدْتها**; **أصمِدها**.
Asma‘î dedi: **الصَّمْدُ**: yüksek, kalın yer; **المُصمَّدُ**: içinde yarık olmayan sert (şey).
Ebu Hayra dedi: **الصَّمْد** ve **الصِّماد**: dağın kalınlığından incelen, alçalan, yatışan ve içinde ağaç biten şeydir.
Ebu Amr dedi: **الصمْد**: yerin şiddetli (sert) olanıdır.
Leys dedi: **الصمْدة**: yerde sabit, yerin sırtıyla düz bir kaya; bazen biraz yükselir.
Başkası dedi: **ناقة مِصْمادٌ**: soğuk ve kıtlık üzerinde kalan, salıverilişi daim olan (dişi deve). Ve **نُوقٌ مَصامِد** ve **مَصامِيد**.
Ağleb dedi:
بين طَرِيِّ سَمَكٍ ومالحِ
ولُقَّحٍ مصامدٍ مجَالِحِ

**دمص** : Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الدَّمصُ**: her şeyde sürat etmektir; aslı tavuktadır; denir: **دَمَصت** **بالكَيْكَة**. Ve kadına, çocuğunu bir tek atışla attığı zaman denir: onunla **دَمَصَتْ** ve onunla **زَكَبَتْ**.
Leys dedi: duvarın damarlarından her damar, en alt damar hariç, **دِمْصاً** diye adlandırılır; çünkü o **دِهْص**tır.
Dedi: ve **الدّمَص**: **الأدمص**ın masdarıdır; o, kaşının arkadan inceldiği, önden ise kalınlaştığı kimsedir. Bazen derler: **أدمص الرّأس**: ondan yerler inceldiği ve saçı azaldığı zaman.
Ve denir: köpek, yavrusunu **دمَصَت**: onu düşürdüğü zaman; köpekler hakkında “düşürdü” denmez.
Amr, babasından: yumurtaya **الدَّوْمَصة** denir; ve yırtıcılar **دَمَصت**: doğurdukları ve karınlarındakini bıraktıkları zaman.

**مصد** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المصْدُ**: emmedir; cariyesini **مَصدَ** etti, onu **رَفَّها** etti, onu **مَصَّها** etti ve onu **رَشَفَها** etti; mânâca birdir.
Dedi: ve **المصدُ**: gök gürültüsüdür. **المصدُ**: yağmurdur.
Ebu Zeyd dedi: denir: onun **مصْدةٌ**si yoktur; yani yer için ne soğuk vardır ne sıcak.
Ve denir: adam cariyesini **مصَدَ** etti ve onu **عصدها** etti: onunla cinsel ilişkide bulunduğu zaman; ve şu beyti okudu:
فأَبِيتُ أعتنِقُ الثُّغورَ وأقتفي
عن مَصدها وشِفاؤها المصدُ
Riyâşî dedi: **المصدُ**: soğuktur. Onu rivayet etti ve bitirdi: “**عن مصدها**”dan; yani: “**أتَّقِي**”; bunu bana Münzirî, Esedî’den, o da Riyâşî’den haber verdi.
Leys dedi: **المصد**: emzirmenin bir türüdür; denir: onu öptü de onu **فمصدها** etti.
Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: **المُصدانُ**: dağların üstleridir; tekili **مصَاد**.
Ben dedim: **مصاد**ın **ميم**i, **مفْعَل**in **ميم**idir ve çoğuldur; **مُصدان** üzerine (getirilmiştir); tıpkı **مطيرٌ** ve **مُطران** dedikleri gibi; **ميم**in fiilin **فاء**ı olduğu vehmi üzere.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والدال وما يثلثهما)
(صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره.
فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها.
وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])صَدْر المطية مصدر.
وأمَّا الآخر فالصَّدر للإنسان، والجمع صُدور، قال الله تعالى: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، ثم يشتقُّ منه. فالصِّدار: ثوبٌ يُغطِّي الرَّأس والصَّدْر. والصِّدَار: سِمةٌ على صدر البعير. والتَّصدير: حبل يُصدَّر به البعير لئلاَّ يُرَدَّ حِمْلُهُ إلى خَلْفه. والمُصَّدر: الأَسَد، سُمِّيَ بذلك لقوّة صَدْرِهِ. والمصدور: الذي يشتكى صَدْرَهُ.
(صدع) الصاد والدال والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انفراجٍ في الشيء. يقال صَدَعْتُهُ فانصدَعَ وتصدَّعَ. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتُها. ودليلٌ هادٍ مِصدَع. والصَّدْع: النَّبات؛ لأنه يَصدَع الأرض، [في] قوله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾  [الطارق 12].
ومن الباب: صَدَع بالحقِّ، إِذا تكلَّمَ به جهاراً. قال سُبحانَهُ لنبيِّه عليه السلام: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. ويقال تصدَّعَ القَوْمُ، إِذا تفرّقُوا. والصِّدْعَة من الإِبل: قِطعةٌ كالسِّتِّين ونحوِها، كأنَّها انصدعت عن العسكَر العظيم.
ومما شذَّ عن الباب: الصَّدَع، الفتِيُّ من الأوعال.
(صدغ) الصاد والدال والغين أصلان ، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخَر يدلُّ على ضَعْف.
فالأوّل الصُّدْغ، وهو ما بين خَطِّ العين إلى أصلِ الأُذُن. يقال صَدَغْت الرّجل، إذا حاذيتَ صُدْغَه بِصُدْغِكَ في المشي. والصِّداغ: سِمَة في الصُّدْغ.
والأصل الآخَر الصَّدِيغ: الرجل الضَّعيف. يقال ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف([3])، أي ما يقتُل. ويقال إنَّ الصَّديغ الولدُ إلى أن يستكملَ سبعةَ أيام([4]).
ومما شذَّ عن البابين قولُهم: صدغتُهُ  عن الشيء، أي كففتُهُ عنه.
(صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض.
فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين.
وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة.
(صدق) الصاد والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء قولاً وغيرَه. من ذلك الصِّدْق: خلاف الكَذِبَ، سمِّيَ لقوّته في نفسه، ولأنَّ الكذِبَ لا قُوَّة له، هو باطلٌ. وأصل هذا من قولهم شيءٌ صَدْقٌ، أي صُلْب.  ورُمْح صَدْقٌ. ويقال صَدَقُوهم القِتالَ، وفي خلاف ذلك كَذَبوهم. والصِّدِّيق: الملازم للصِّدْق. والصَّدَاق: صَدَاقَ المرأة، سُمِّيَ بذلك لقوّته وأنَّه حقٌّ يَلزمُ. ويقال صَدَاقٌ وصُدْقة وصَدُقة([7]). قال الله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. وقرئت: ﴿صدقاتِهِنَّ([8])﴾. و[من] الباب الصَّدَقة: ما يتصدَّق به المرءُ عن نفسه وماله. وأمَّا المُصَدِّق فخبّرَنا أبو الحسن علي بن إبراهيم، عن المفسِّر،عن القُتَيْبِيّ قال: ومما يضَعُهُ النّاسُ غير موضعه قولهم: هو يتصدَّق، إِذا أعطى، ويتصدّقُ إِذا سأل. وذلك غلطٌ، لأن المتصدِّق المُعطي. قال الله تعالى في قصّة من قال: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. وحدَّثَنا هذا الشيخ عن المَعْدَانيِّ عن أبيه، عن أبي مُعاذٍ، عن اللَّيْث، عن الخليل قال: المُطْعِم مُتصَدِّق والسَّائلُ متصدِّق. وهما سواء. فأمَّا الذي في القرآن فهو المعطِي. والمُصَدِّق: الذي يأخذ صَدَقات الغنم. ويقال: هو رجلُ صِدقٍ([9]). والصَّدَاقة مشتقّة من الصِّدق في المودّة. ويقال صَدِيق للواحد وللاثنين وللجماعة، وللمرأة. وربما قالوا أصدقاء، وأصادق. قال:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])(صدم) الصاد والدال والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي الصَّدْم، وهو ضَرْب الشَّيءِ الصُّلْبِ بمثله.
(صدن) الصاد والدال والنون أصلٌ ضعيف. يقولون: الصَّيْدَن: الثَّعْلَب.
(صدي) الصاد والدال والحرف المعتل فيه كلمٌ متباعدةُ القياس، لا يكاد يلتقي منها كلمتانِ في أصل. فالصَّدَى: الذَّكَرُ من البُومِ، والجمع أصداء. قال:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])والصَّدَى: الدِّماغُ نفسُه، ويقال بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، ولذلك يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ. ويقال بل هذا صَدَى الصَّوْت، وهو الذي يُجيبُك إذا صِحْتَ بقُرْبِ جَبَل. وقال يصف داراً:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])والصَّدَى: الرَّجُلُ الحَسَنُ القِيام على ماله، يقال هو صَدَى مالٍ. ولا يقال إلاَّ بالإِضافة. والصَّدَى: العَطَش، يقال رجلٌ صَدٍ وصادٍ، وامرأة صادية. وتصدَّى فُلانٌ للشَّيء يستشرفُهُ ناظراً إليه. والتَّصدية: التَّصفيق باليدين. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ فهي الطِّوال. ويقال: صاديتُ فلاناً، إِذا دارَيْتَه. وصاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])].
وإِذا كان بعد الدَّال همزة تغيَّر المعنى، فيكون من الصَّدَأ صدإ الحديد. يقولون: صاغِرٌ صَدِئٌ من صدأ العار([14]).
(صدح) الصاد والدال والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوت. يقال صدح الدِّيك والغُراب. وكان اللِّحياني يقول: إِنَّهُ لَصَيْدَحٌ، أي مرتفع الصَّوت. ويقولون: ـ وليس هو من هذا القِياس: إنَّ الصُّدْحَة خَرَزة يُؤَخَّذُ بِها. ويقال الصَّدَح: الإِكام([15]). والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) هو خلف الأحمر. وفي الأصل: "الآخر"، صوابه في المجمل.
([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (صدر).
([3]) في المجمل: "من ضعفه".
([4]) في اللسان: "سمي بذلك لأنَّه لا يشتد صدغاه إلا إلى سبعة أيام.
([5]) في الأصل: "من جانب الوحشي"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) أنشده في المجمل واللسان، وسيأتي في (عقب). وقبله في تاج العروس:
* لا ريّ حتى تنهل الروادف *.
([7]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل. وزاد في اللسان والقاموس: "صدقة" بالفتح، وبفتحتين وبضمتين. ويقال أيضاً: "صداق" ككتاب.
([8]) لم تضبط أي كلمة منهما في الأصل. وقد قرأ الجمهور: "صدقاتهن" بفتح الصاد وضم الدال. وقرأ قتادة بإسكان الدال وبضم الصاد، وقرأ مجاهد وموسى بن الزبير وابن أبي عبلة وفياض ابن غزوان بضمهما. تفسير ابن حيان (3: 166).
([9]) كذا ضبط في المجمل بالإضافة. ويقال أيضاً: "رجل صدق". بالوصف، مع كسر الصاد وفتحها.
([10]) لم، أي لماذا. وفي الأصل: "لم يحملنها"، صوابه من المخصص (17: 30)، حيث أنشد البيت. وأوله عنده: "فلا زلن دبرى".
([11]) البيت للبيد في ديوانه 135 واللسان (صدى، نقر). في نقير، أي ليسوا بعدك في شيء. وفي الأصل: "من نقر"، صوابه في الديوان واللسان.
([12]) لامرئ القيس في الديوان 148 واللسان (صدي).
([13]) التكملة من المجمل، وقد بيض لها في الأصل.
([14]) في اللسان: "وفلان صاغر صدئ إذا لزمه صدأ العار واللوم".
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "الأزهري: الصدحان آكام صغار صلاب الحجارة واحدها صدح".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الدال** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

(**صدر**) **الصاد** ve **الدال** ve **الرَّاء** iki sahih asıldır; ikisinden biri **الوِرْد**’ün zıddına delâlet eder, diğeri insanın ve başkasının **صَدْر**’üne.
Birincisi onların sözü: **صَدَرَ عن الماءِ** ve **صَدَرَ عن البِلاد**; eğer ona **وَرَدَ** etmiş sonra ondan ayrılıp gitmiş ise.
**الأَحْمَر**([1]) dedi: **صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً** denir; bu isimdir. Eğer mastarı istersen **الدَّال**’i cezmedersin. Ve inşad etti:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])**صَدْر المطية** mastardır.
Diğeri ise: **الصَّدر** insan içindir; cem‘i **صُدور**dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، sonra ondan türetilir. **الصِّدار**: başı ve göğsü örten bir elbisedir. **الصِّدَار**: devenin göğsü üzerinde bir damgadır. **التَّصدير**: devenin yükü arkasına geri dönmesin diye deveye onunla **يُصدَّر** olunan bir iptir. **المُصَّدر**: aslandır; göğsünün kuvvetinden dolayı bununla adlandırılmıştır. **والمصدور**: göğsünden şikâyet eden kimsedir.

(**صدع**) **الصاد** ve **الدال** ve **العين** sahih bir asıldır; şeyde bir yarılmaya delâlet eder. **صَدَعْتُهُ** denir; böylece **فانصدَعَ** ve **تصدَّعَ**. **وصَدَعْتُ الفلاةَ**: onu kestim (aştım). Ve yol gösteren bir delil **مِصدَع**dır. **والصَّدْع**: bitkidir; çünkü yeri yarar; Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾ [الطارق 12].
Babdan: **صَدَع بالحقِّ**; eğer onu açıktan söylemiş ise. Sübhânehû, Nebî’sine عليه السلام dedi: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. Ve **تصدَّعَ القَوْمُ** denir; eğer dağılıp ayrılmışlarsa. Ve develerden **الصِّدْعَة**: altmış ve benzeri gibi bir parçadır; sanki büyük ordudan ayrılıp yarılmıştır.
Babdan şâz olan: **الصَّدَع**; **الأوعال**’dan genç olan.

(**صدغ**) **الصاد** ve **الدال** ve **الغين** iki asıldır; birisi uzuvlardan bir uzuvdur, diğeri zayıflığa delâlet eder.
Birincisi **الصُّدْغ**’dur; o, göz çizgisi ile kulağın kökü arasındadır. **صَدَغْت** adamı denir; eğer yürüyüşte **صُدْغ**’unu kendi **صُدْغ**’unla hizalamışsan. **والصِّداغ**: **الصُّدْغ**’da bir damgadır.
Diğer asıl **الصَّدِيغ**’dir: zayıf adam. **ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف**([3]) denir; yani öldürmez. Ve denir ki: **الصَّديغ** çocuk, yedi günü tamamlayıncaya kadar([4]).
İki babdan şâz olanlardan: onların sözü **صدغتُهُ عن الشيء**; yani onu ondan alıkoydum.

(**صدف**) **الصاد** ve **الدال** ve **الفاء** iki asıldır: [birincisi] meyle delâlet eder, ikincisi arazlardan bir arazdır.
Birincisi onların sözü: **صَدَفَ عن الشيء**; eğer ondan meyledip yüz çevirerek gitmişse. Allah Teâlâ dedi: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. Ve deveden **الصَّدَف**: elden veya ayaktan tırnağının vahşî tarafa([5]) meyletmesidir; ve **صَدِفَ** olmuştur. Ve içmekte olanların dönmesini bekleyip girmek için havuzda develerin sağrıları yanında duran develere **الصَّوادِف** denir. Dedi:
* النّاظراتُ  العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) *
Ve **الصَّدَف**: dağın yanıdır; ancak iki yönden birine meyli sebebiyle adlandırılmıştır.
Diğeri ise: **الصَّدَف** istiridye kabuğudur; o bilinir.

(**صدق**) **الصاد** ve **الدال** ve **القاف** bir asıldır; sözde ve başkasında şeyde bir kuvvete delâlet eder. Bundan **الصِّدْق**: **الكَذِبَ**’in zıddıdır; kendi nefsinde kuvvetinden dolayı adlandırılmıştır; ve çünkü **الكذِبَ**’in kuvveti yoktur; o bâtıldır. Bunun aslı onların “**شيءٌ صَدْقٌ**” sözündendir; yani katı. Ve “**رُمْح صَدْقٌ**”. Ve **صَدَقُوهم القِتالَ** denir; bunun zıddında **كَذَبوهم**. **والصِّدِّيق**: **الصِّدْق**’a devamlı bağlı olandır. **والصَّدَاق**: kadının **صَدَاق**’ıdır; kuvvetinden ve onun bağlayıcı bir hak olmasından dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve **صَدَاقٌ** ve **صُدْقة** ve **صَدُقة**([7]) denir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**صدقاتِهِنَّ**([8])﴾. Ve babdan **الصَّدَقة**: kişinin kendi nefsi ve malı adına sadaka olarak verdiği şeydir. **وأمَّا المُصَدِّق** hakkında: bize Ebü’l-Hasen Ali b. İbrâhîm haber verdi; müfessirden, **القُتَيْبِيّ**’den: dedi ki: insanların onu yerinden başka yere koydukları şeylerden biri onların “o **يتصدَّق** eder” demeleridir; eğer verdi ise; ve “**يتصدّقُ** eder” (derler); eğer istedi ise. Bu hatadır; çünkü **المتصدِّق** veren kimsedir. Allah Teâlâ, “﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]” diyenin kıssasında dedi. Ve bu şeyh bize **المَعْدَانيِّ**’den, babasından, Ebû Muâz’dan, **اللَّيْث**’ten, **الخليل**’den haber verdi: **المُطْعِم** **مُتصَدِّق**tir ve **السَّائلُ** **متصدِّق**tir. İkisi eşittir. Kur’ân’daki ise verendir. **والمُصَدِّق**: koyun sadakalarını alan kimsedir. Ve denir: o **رجلُ صِدقٍ**([9]). **والصَّدَاقة**: sevgide **الصِّدق**’tan türetilmiştir. Ve **صَدِيق** tek için, iki için, cemaat için ve kadın için denir. Bazen **أصدقاء** ve **أصادق** derler. Dedi:
فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها  *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])

(**صدم**) **الصاد** ve **الدال** ve **الميم** tek bir kelimedir; o da **الصَّدْم**’dür; o, katı şeyi benzeriyle vurmaktır.

(**صدن**) **الصاد** ve **الدال** ve **النون** zayıf bir asıldır. Derler: **الصَّيْدَن**: tilkidir.

(**صدي**) **الصاد** ve **الدال** ve içindeki illetli harf; onda kıyası uzak kelimeler vardır; onlardan iki kelime bir asılda neredeyse birleşmez. **فالصَّدَى**: baykuşun erkeğidir; cem‘i **أصداء**. Dedi:
فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])
Ve **الصَّدَى**: bizzat beynin kendisidir; ve denir ki: bilakis o, beyinden işitmenin yerleştirildiği yerdir; bu yüzden “Allah onun **صَدَاهُ**’unu sağır etti” denir. Ve denir ki: bilakis bu **صَدَى الصَّوْت**’tur; o, dağa yakın bağırdığında sana cevap verendir. Ve bir evi vasfederek dedi:
صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])
Ve **الصَّدَى**: malı üzerinde güzelce kaim olan adamdır; “o **صَدَى مالٍ**’dır” denir. Ancak izafetle söylenir. Ve **الصَّدَى**: susuzluktur; “adam **صَدٍ** ve **صادٍ**” denir; ve “kadın **صادية**”. Ve falan kişi bir şeye **تصدَّى** etti; ona bakarak onu gözetip yükseldi. **والتَّصدية**: iki elle alkışlamadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. **فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ** ise uzun olanlardır. Ve “falana **صاديتُ**” denir; eğer onu idare ettiysen. Ve **صاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])]**.
Ve eğer **الدَّال**’dan sonra hemze olursa mana değişir; o zaman **الصَّدَأ**’dan olur: demirin pası. Derler: **صاغِرٌ صَدِئٌ**; ayıbın pasından([14]).

(**صدح**) **الصاد** ve **الدال** ve **الحاء** bir asılcık olup sese delâlet eder. “Horoz ve karga **صدح** etti” denir. **اللِّحياني** şöyle derdi: “O mutlaka **لَصَيْدَحٌ**’tır”; yani yüksek seslidir. Ve derler — ve bu bu kıyastan değildir: **الصُّدْحَة** bir boncuktur; onunla alınır. Ve **الصَّدَح** denir: tepeler([15]). Ve Allah daha iyi bilir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص د م
صدمه الحمار‏.‏
وصدمته الغرارة وصادمته‏.‏
والفارسان يتصادمان‏.‏
وتصادم الفحلان والجيشان واصطدما‏.‏
وضربه على صدمته وهما العظمان بينهما الجبهة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صدمت الشرّ بالشرّ‏.‏
وصدمهم أمر شديد‏.‏
‏"‏ والصبر عند الصدمة الأولى ‏"‏‏.‏
وأتيت على الأمرين صدمةً واحدة كما تقول‏:‏ ضربة وأعطاه رزق شهرين صدمة‏.‏
وقال عبد الملك للحجاج‏:‏ إني استعملتك على العراقين صدمة فاخرج إليهما كميش الإزار‏.‏
وصدمته حميّا الكأس‏.‏
ورجل مصدم‏:‏ مجرب‏.‏

##### Türkçe

ص د م
**صدمه** eşek.
Ve **صدمته** torba ve **صادمته**.
Ve iki süvari **يتصادمان**.
Ve iki aygır ve iki ordu **تصادم** etti ve **اصطدما**.
Ve onu **صدمته** üzerine vurdu; ve onlar, alın aralarında bulunan iki kemiktir.
Ve mecazdandır: **صدمت** şerri şerle.
Ve onları şiddetli bir iş **صدم** etti.
"Ve sabır, ilk **الصدمة** anındadır".
Ve iki iş üzerine tek bir **صدمةً** olarak geldim; senin dediğin gibi: bir darbe; ve ona iki ayın rızkını bir **صدمة** olarak verdi.
Ve Abdülmelik, Haccâc’a dedi: Şüphesiz ben seni iki Irak üzerine bir **صدمة** olarak görevlendirdim; öyleyse ikisine, izarı toplanmış olarak çık.
Ve onu, kadehin harareti **صدمته**.
Ve **مصدم** bir adam: tecrübeli.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّدْمُ: ضَرْبُ الشيء الصُّلْب بشيء مثله. وصَدَمَه صَدْماً: ضَرَبه بجسده. وصادَمَهُ فتَصادَماً واصطَدَما، وصَدَمَه يَصدِمُه صَدْماً، وصَدَمَهُم أَمْرٌ: أصابهم. والتَّصادُمُ: التَّزاحُمُ. والرَّجُلانِ يَعْدُوانِ فيَتَصادَمانِ أي يَصْدِمُ هذا ذاك وذاك هذا، والجَيْشانِ يَتَصادَمان. قال الأزهري: واصطِدامُ السفينتين إذا ضربتْ كلُّ واحدة صاحِبَتَها إذا مَرَّتا فوق الماء بحَمْوَتِهما، والسفينتان في البحر تتَصادَمانِ وتَصْطَدِمان إذا ضرب بعضُهما بعضاً، والفارسان يَتَصادمان أَيضاً. وفي الحديث: الصَّبْرُ عند الصَّدْمةِ الأُولى أي عند فَوْرة المصِيبة وحَمْوَتِها؛ قال شمر: يقول من صَبَرَ تلك الساعة وتَلَقَّاها بالرِّضا فله الأَجر؛ قال الجوهري: معناه أن كل ذي مَرْزِئةٍ قُصاراه الصبرُ ولكنه إنما يُحْمَدُ عند حِدَّتِها. ورجل مِصْدَمٌ: مِحْرَبٌ.
والصَّدِمَتان، بكسر الدال: جانبا الجَبِينَينِ. والصَّدمَةُ: النَّزَعةُ. ورجل أَصْدَمُ إذا كان أَنْزَع. أبو زيد: في الرأْس الصَّدِمَتان، بكسر الدال، وهما الجبينان. وفي حديث مسيره إلى بَدْرٍ: حتى أَفْتَقَ من الصَّدِمَتَيْنِ، يعني من جانبي الوادي، سمِّيتا بذلك كأَنهما لتقابلهما تَتَصادَمانِ، أو لأَنَّ كل واحدة منهما تَصْدِمُ من يَمُرُّ بها ويُقابلها.والصُّدامُ: داء يأْخذ في رؤوس الدواب؛ قال الجوهري: الصِّدامُ، بالكسر، داء يأْخذ رؤوسَ الدواب، قال: والعامَّة تضمه، قال: وهو القياس، قال ابن شميل: الصُّدامُ داء يأْخذ الإبل فتَخْمَصُ بُطُونُها وتَدَعُ الماء وهي عِطاشٌ أياماً حتى تَبْرأَ أو تموت، يقال منه: جمل مَصْدُوم وإبل مُصَدَّمَةٌ، وبعضهم يقول: الصُّدامُ ثِقَلٌ يأخذ الإنسان في رأْسه، وهو الخُشامُ.
أبو العباس عن ابن الأعرابي: الصَّدْمُ الدَّفْعُ، ويقال: لا أَفْعَلُ الأمرين صَدْمَةً واحدة أي دَفْعَةً واحدة. وقال عبدُ المَلِكِ بنُ مَرْوانَ وكتب إلى الحجاج: إني وَلَّيْتُكَ العراقين صَدْمةً واحدة أي دَفْعَةَ واحدةً.
وصِدامٌ: اسْمُ فرس لَقِيط بن زُرارَةَ. وصِدامٌ: فرس معروف؛ قال ابن بري: وأَنشد الهَرَويُّ في فصل نَقَصَ قول الشاعر:
وما اتَّخَدْتُ صِداماً للمُكوثِ بها،
وما انْتَقَشْناكَ إلاَّ للوَصَرَّاتِ
وقال الأزهري: لا أَدري صِدامٌ أو صَرامٌ. وصِدامٌ ومِصْدَمٌ: اسمان.

##### Türkçe

**الصَّدْمُ**: sert şeyin, kendisi gibi bir şeyle vurulmasıdır. Ve **صَدَمَه صَدْماً**: onu bedeniyle vurdu. Ve **صادَمَهُ**; böylece **تَصادَماً** ve **اصطَدَما** (birbirlerine çarptılar). Ve **صَدَمَه يَصدِمُه صَدْماً**. Ve **صَدَمَهُم أَمْرٌ**: onlara isabet etti. Ve **التَّصادُمُ**: itişip kakışmadır. Ve iki adam koşarlar da **يَتَصادَمانِ**; yani bu, şuna çarpar ve şu da buna çarpar; ve iki ordu **يَتَصادَمان**. Ezherî dedi: iki geminin **اصطِدامُ**’ı, su üzerinde iki gemi kendi hızlarıyla geçtiklerinde her birinin arkadaşını vurmasıdır; ve denizde iki gemi, birbirlerini vurduklarında **تتَصادَمانِ** ve **تَصْطَدِمان**; ve iki süvari de yine **يَتَصادَمان**. Ve hadiste: “**الصَّبْرُ عند الصَّدْمةِ الأُولى**” yani musibetin taşkınlığı ve harareti anında; Şemmer dedi: o saatte sabreden ve onu rıza ile karşılayan kimse için ecir vardır; Cevherî dedi: manası, her musibet sahibinin nihayetinin sabır olmasıdır; fakat ancak onun şiddeti anında övülür. Ve **رجل مِصْدَمٌ**: savaşçı.

Ve **الصَّدِمَتان** ( **الدال**’ın kesresiyle): iki alın kemiğinin iki yanıdır. Ve **الصَّدمَةُ**: alın açıklığıdır. Ve **رجل أَصْدَمُ**: eğer alın açıklığı olan (saçı geriye çekilmiş) ise. Ebû Zeyd: başta **الصَّدِمَتان** vardır, **الدال**’ın kesresiyle; ve onlar iki alındır. Ve Bedir’e yürüyüşü hadîsinde: “**حتى أَفْتَقَ من الصَّدِمَتَيْنِ**”, yani vadinin iki yanından; bu adla adlandırıldılar; sanki karşı karşıya olmaları sebebiyle **تَتَصادَمانِ** (birbirlerine çarpışırlar) gibidirler; yahut her birinin, yanından geçen ve ona karşı gelen kimseye **تَصْدِمُ** (çarptığı) içindir. Ve **الصُّدامُ**: binek hayvanlarının başlarında meydana gelen bir hastalıktır; Cevherî dedi: **الصِّدامُ** (kesre ile), binek hayvanlarının başlarını tutan bir hastalıktır; dedi: avam onu damme ile söyler; dedi: ve bu kıyastır. İbn Şümeyl dedi: **الصُّدامُ** develeri tutan bir hastalıktır; karınları çöker, susuz oldukları hâlde günlerce suyu bırakırlar; iyileşinceye yahut ölünceye kadar; bundan şöyle denir: **جمل مَصْدُوم** ve **إبل مُصَدَّمَةٌ**. Ve bazısı der ki: **الصُّدامُ** insanın başında meydana gelen bir ağırlıktır; ve o **الخُشامُ**’dur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّدْمُ** itmedir; ve denir ki: iki işi bir tek **صَدْمَةً واحدة** yapmam; yani bir tek itiş/defada. Ve Abdülmelik b. Mervân dedi ve Haccâc’a yazdı: “Seni iki Irak’a bir tek **صَدْمةً واحدة** ile tayin ettim”; yani bir tek defada.

Ve **صِدامٌ**: Lakît b. Zürâre’nin atının adıdır. Ve **صِدامٌ**: bilinen bir attır; İbn Berrî dedi: Herevî, **نَقَصَ** faslında şairin sözünü rivayet etti:
وما اتَّخَدْتُ **صِداماً** للمُكوثِ بها،
وما انْتَقَشْناكَ إلاَّ للوَصَرَّاتِ
Ezherî dedi: **صِدامٌ** mu yoksa **صَرامٌ** mı, bilmiyorum. Ve **صِدامٌ** ve **مِصْدَمٌ**: iki addır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص د م * * صَدَمَهُ * ضربه بجسده وبابه ضرب و * صادَمَهُ * و * تَصادَما * و * اصْطَدَما * وفي الحديث ﴿الصبر عند * اللصَّدْمَةِ * الأولى﴾ معناه أن كل ذي مرزئة قُصاراهُ الصبر ولكنه إنما يُحمد عند حدتها

##### Türkçe

* ص د م * * **صَدَمَهُ** * onu bedeniyle vurdu; ve onunla: vurdu. Ve * **صادَمَهُ** * ve * **تَصادَما** * ve * **اصْطَدَما** *. Ve hadiste: ﴿sabır, * **اللصَّدْمَةِ** * ilkinde(olandır)﴾ mânâsı: her musibet sahibinin nihayeti sabırdır; fakat ancak onun şiddeti anında övülür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الصَّدْم : ضَرْب ) شَيء ( صُلْب | بِمِثْله ، والفَعْل كَضَرب ) ، وفي | الصحاح : صدمه صدماً : ضربه | بجسده . | | ( و ) من المجاز : الصَّدْمُ : ( إصابَةُ | الأَمر ) ، يقال : صَدَمَهم أَمرٌ أي : | أَصابَهم . ( و ) الصَّدْمُ : ( الدَّفْعُ ) | يقال : صَدمْتُ الشَّرَّ بالشَّرّ . | | ( وقد صَادَمَه ) مُصادَمَةً : دافَعَه |

| ( فاْصْطَدَما ) يقال : اْصْطَدَم الفَحْلان | إذا صَدَم الواحِدُ الآخَر . | | ( وتَصادَمُوا ) في العَدْو : صَدَم هذا | ذَاكَ . وأيضاً : ( تَزَاحَمُوا ) كَتَصادُمِ | السَّفِينَتَيْن في البَحْر . | | ( و ) الصِّدَامُ ( كَكِتاب : دَاءٌ في | رُؤُوس الدّوابِّ ، ولا يُضَمّ ) ، ونَسَبه | الجَوْهَرِيُّ للعَامَّة ، ( وإِنْ كَانَ ) الضم | فيه ( هو القِيَاس ) ؛ لأَنّ الأَدواءَ كُلَّها | كذلك كالصُّدَاع والزُّكَام والدُّوَار | وغير ذلك . وجَزَم الأَزْهَرِيُّ | بالضَّمّ ، وقال اْبنُ شُمَيْل : |   الصِّدام : داءٌ يأخذ الإِبَل | فتَخْمَصُ بُطونُها وتَدَعُ المَاءُ وهي | عِطاشٌ أَيَّاماً حتى تَبْرَأَ أو تَمُوت   . | | ( و ) صُدَام : ( فَرسُ قَيْسٍ بنِ نُشْبَة . | و ) أيضاً : ( فَرَسُ زُفَرَ بنِ الحَارِث ، | و ) أيضاً : ( فَرَسُ لَقِيط بنِ زُرَارةَ ) . | قال اْبنُ بَرّيّ : وأنشَدَ الهَرَوِيّ في | فصل نَقَص قَولَ الشَّاعر : | % ( وما اْتْخَذْتُ صِداماً للمُكُوثِ بها % | وما انْتَقِشْناك إلا للوَصَرَّاتِ ) % | | وقال الأزهريّ : لا أَدْرِي صدَامٌ أو | صِرامٌ . | | ( و ) صُدام : ( اسمُ ) رَجُل ، قيل : هو | لَقِيطُ بنُ زُرَارة ، ( كَمِصْدَم كَمِنْبَر ) . | | ( والصَّدْمَةُ : النَّزْعَةُ ، وهو أَصْدَمُ ) | إذا كَانَ ( أَنْزَعَ . والدَّفْعَةُ الوَاحِدَةُ ) . | | ( و ) قال أبو زَيْد : في الرَّأْس | ( الصَّدْمَتان ، وقد تُكْسَر دَالُه ) ، | وهما ( الجَبِينَان أو جَانِبَاه ) أي : | الجَبِين ، وهكذا وَقَع في الصّحاح | عن أَبِي زَيْد مُقْتَصِراً على الكَسْر ، | وَوَجَدْتُ في الهَامِش ما نَصُّه : قال | أَبو عَمْرو : الصَّواب جَانِبا الجَبْهَة . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : |

| | في الحَدِيث :   الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ | الأُولَى   ، أي : عِنْد فَورَة المُصِيبَة | وحَمْوَتِها ، وقال الجَوْهَرِيّ : عند | حِدَّتِها . ورجل مِصْدَم كَمِنْبَر : | مُجَرَّب ، وهو مَجَاز . | | والصَّدْمَتَان : جانِبَا الوَادِي ، | كَأَنَّهُما لِتَقابُلِهِما يَتَصَادَمَان . | | وجَمَلٌ مَصْدُومٌ : به صُدامٌ وإِبل | مُصَدَّمَة . | | والصَّدْمَة : الدَّفْعَة ، يقال : أَتيتُ | على الأمرَيْن صَدْمَةً واحِدَةً ، | وصَدَمْتُه حُمَيًّا الكَأْس : إذا ضرَبَتْه | في رَأْسِهِ ، وهو مَجاز . وصَدِمٌ من | الحَرّة وصَدِمةٌ - بكسر دَالِهِما - | أي : ما غَلُظ منها ، عن اْبنِ شُمَيْل . |

##### Türkçe

| | ( **الصَّدْم** : sert bir şeyin ( **صُلْب** ) benzeriyle ona vurması ( **ضَرْب** )dır; fiil de **ضَرَب** gibi (gelir). | **الصحاح**’ta: **صدمه صدماً**: ona bedeniyle vurdu ( **ضربه بجسده** ). | | ( ve ) mecazdan: **الصَّدْمُ**: ( **إصابَةُ الأَمر** )dir; denir ki: **صَدَمَهم أَمرٌ** yani: onlara isabet etti ( **أَصابَهم** ). ( ve ) **الصَّدْمُ**: ( **الدَّفْعُ** )dır; denir ki: **صَدمْتُ الشَّرَّ بالشَّرّ**. | | ( ve gerçekten **صَادَمَه** ) **مُصادَمَةً**: onu itti/defetti ( **دافَعَه** ). |

| ( **فاْصْطَدَما** ) denir ki: **اْصْطَدَم الفَحْلان**; biri ötekine vurduğunda ( **صَدَم الواحِدُ الآخَر** ). | | ( ve **تَصادَمُوا** ) koşuda: şu, şuna vurdu ( **صَدَم هذا ذَاكَ** ). Yine: ( **تَزَاحَمُوا** ) denizdə iki geminin çarpışması gibi ( **كَتَصادُمِ السَّفِينَتَيْن في البَحْر** ). | | ( ve ) **الصِّدَامُ** ( **كَكِتاب** : binek hayvanlarının başlarında bir hastalık; ve (harfi) dammeli yapılmaz ( **ولا يُضَمّ** ) ); el-Cevherî onu avama nisbet etti; ( her ne kadar ) onda damme ( **هو القِيَاس** ) ise de; çünkü hastalıkların hepsi böyledir: **الصُّدَاع** ve **الزُّكَام** ve **الدُّوَار** ve bunun dışındakiler gibi. El-Ezherî damme ile kesin hüküm verdi ve İbn Şümeyl dedi ki: |   **الصِّدام**: develere gelen bir hastalıktır; karınları çöker; susuz oldukları hâlde günlerce suyu bırakırlar; iyileşinceye yahut ölünceye kadar. | | ( ve ) **صُدَام**: ( Kays b. Nuşbe’nin atı. | ve ) ayrıca: ( Züfer b. el-Hâris’in atı, | ve ) ayrıca: ( Lakît b. Zürâre’nin atı ). | İbn Berrî dedi ki: ve Herevî “**نَقَص**” faslında şairin sözünü inşad etti: | % ( **وما اْتْخَذْتُ صِداماً للمُكُوثِ بها % | وما انْتَقِشْناك إلا للوَصَرَّاتِ** ) % | | El-Ezherî dedi ki: bilmiyorum **صدَامٌ** mı yoksa **صِرامٌ** mı. | | ( ve ) **صُدام**: ( bir adamın adı ); denildi ki: o, Lakît b. Zürâre’dir; ( **كَمِصْدَم كَمِنْبَر** ). | | ( **الصَّدْمَةُ** : **النَّزْعَةُ**’dir; ve o **أَصْدَمُ**’dur ) eğer ( **أَنْزَعَ** ) ise. ( ve tek itiş/defetme ( **الدَّفْعَةُ الوَاحِدَةُ** ) ). | | ( ve ) Ebû Zeyd dedi ki: başta ( **الصَّدْمَتان**; ve **دَالُه** kırılabilir ); ikisi de ( iki alın kemiği ( **الجَبِينَان** ) yahut iki yanı ( **جَانِبَاه** ) ) yani: alın ( **الجَبِين** ). Ve **الصّحاح**’ta Ebû Zeyd’den, sadece kesre üzere kısaltılmış olarak böyle vâki oldu; ve ben hâmişte metni şu olanı buldum: Ebû Amr dedi ki: doğru olan, alnın iki yanı ( **جَانِبا الجَبْهَة** ). | | [ ] Ve kendisine ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: |

| | Hadiste:   **الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى**   ; yani: musibetin taşkınlığı ve harareti anında ( **عِنْد فَورَة المُصِيبَة وحَمْوَتِها** ); el-Cevherî dedi ki: onun keskinliği anında ( **عند حِدَّتِها** ). Ve **مِصْدَم** ( **كَمِنْبَر** ) bir adam: tecrübeli ( **مُجَرَّب** ); bu mecazdır. | | **الصَّدْمَتَان**: vadinin iki yanı; sanki karşı karşıya oluşlarından dolayı birbirine çarpışırlar ( **كَأَنَّهُما لِتَقابُلِهِما يَتَصَادَمَان** ). | | Ve **جَمَلٌ مَصْدُومٌ**: onda **صُدامٌ** vardır; ve **إِبل مُصَدَّمَة**. | | Ve **الصَّدْمَة**: itiş/defetme ( **الدَّفْعَة** ); denir ki: **أَتيتُ على الأمرَيْن صَدْمَةً واحِدَةً**; ve **صَدَمْتُه حُمَيًّا الكَأْس**: kadehin hararetini ona çarptırdım; yani onu başında vurdu ( **إذا ضرَبَتْه في رَأْسِهِ** ); bu mecazdır. Ve **صَدِمٌ** ( **من الحَرّة** ) ve **صَدِمةٌ** - ikisinin **دَال**’i kesreli olarak - yani: ondan kalın olan şey; İbn Şümeyl’den. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَدَمَهُ
1 صَدَمَهُ ذ , (S, M, K,) aor. صَدِمَ , (M, K,) inf. n. صَدْمٌ, (S, M, Mgh, K,) He dashed himself, i. e. his body, (S, Mgh, TA,) against him, (S, TA,) or against it, (S, Mgh, TA,) i. e., a thing: (Mgh:) or he struck it, or knocked it, [or struck or knocked against it,] namely, a hard thing with the like thereof. (M, K.) Hence the saying, الكَلْبُ اـِذَا قَتَلَ الصَّيْدَ صَدْمًا لَا يُؤْكَلُ [i. e. When the dog kills the game by dashing himself against it, it shall not be eaten]. (Mgh.) [See also 3.] ― -b2- And صَدَمَهُ, aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., (Mgh, Msb, K,) He pushed, thrust, or repelled, him, or it. (Mgh, Msb, K, TA.) One says, صَدَمْتُ الشَّرَّ بِالشَّرِّ [I repelled evil with evil]. (TA.) ― -b3- And صَدَمَتْهُ حُمَيَّا الكَأْسِ i. e. (tropical:) [The intoxicating influence of the cup of wine] smote him [or attacked him] in his head. (TA.) ― -b4- And صَدَمَهُمْ أَمْرٌ, (M, TA,) inf. n. as above, (K,) (tropical:) An event befell them. (M, K, * TA.) ― -b5- And صَدَمَهُ بِالقَوْلِ (assumed tropical:) He silenced him by speech. (Msb.)

صادمهُ
3 صادمهُ ذ , (S, K, TA,) inf. n. مُصَادَمَةٌ, (TA,) He, or it, dashed against him, or it, being dashed against by him, or it: (S, * PS:) or struck, or knocked, him, or it, being struck, or knocked, by him, or it: (K, * PS:) or pushed, thrust, or repelled, him, or it, being pushed, &c., by him, or it; (K, * TA;) syn. دَافَعَهُ: (TA, and Ham p. 313:) and i. q. سَاكَّهُ [i. e. he struck him, or it; or struck him, or it, vehemently, with a broad thing, or with anything; or slapped him with his hand; being struck, &c., by him]: (Ham ibid.:) [but, like as دَافَعَهُ often signifies the same as دَفَعَهُ, so accord. to Fei,] صَادَمَهُ الحِمَارُ means صَدَمَهُ [i. e. The ass dashed against him; &c.]. (Msb in art. شتم.)

تَصَادَمَا
6 تَصَادَمَا ذ , (S, Mgh,) said of two men running, (Mgh,) and ↓ اِصْطَدَمَا, (S, Mgh, K, K,) said of two horsemen, (Mgh,) and of two stallion [camels], (TA,) They dashed themselves together, each against the other: (S, * TA, PS:) or they struck, or knocked, [against] each other; they collided; (K, * TA;) each of them struck with himself the other: (Mgh:) or both verbs, said of two horsemen, they smote each other, each of them with his weight and his sharpness or vigorousness or valiantness: (Msb:) [or they pushed, thrust, or repelled, each other: (see 1:)] and تصادموا they pushed, pressed, crowded, or thronged, together; or dashed, one against another; (M, K, TA; but in the M, only the inf. n. is mentioned;) like two ships in the sea. (TA.)

8 اـِصْتَدَمَ see the next preceding paragraph.

صِدْمٌ
صِدْمٌ ذ The rugged portion of a [stony tract such as is termed] حَرَّة; as also ↓ صِدْمَةٌ. (ISh, TA.)

صَدْمَةٌ
صَدْمَةٌ ذ A single shock, or collision: (KL:) a single impulsion, push, or thrust: (TA:) and (assumed tropical:) a vehement befalling of an event. (KL.) It is said in a trad., الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى (S, Msb, TA) i. e. (assumed tropical:) [Patience is to be exercised] at the first [shock, or] assault, or attack, of the calamity: (TA:) meaning that patience is the last thing in the case of every misfortune, (S, Msb,) but it is [most] commended, (S,) or is most rewarded, (Msb,) on the occasion of the sharpness, or vehemence, thereof. (S, Msb.) And one says, أَتَيْتُ عَلَى الأَمْرَيْنِ صَدْمَةً وَاحِدَةً [I made an end of the two affairs at one dash, or at one stroke]. (TA.) -A2- And A baldness in the side of the forehead; syn. نَزْعَةٌ. (K.) ― -b2- See also الصَّدِمَتَانِ, in two places.

صِدْمَةٌ
صِدْمَةٌ ذ : see صِدْمٌ.

الصَّدِمَتَانِ
الصَّدِمَتَانِ ذ (AZ, S, M, K) and ↓ الصَّدْمَتَانِ (K) The جَبِينَانِ [or two parts whereof each is termed جَبِين, above the temple, on either side of the forehead]: (K:) or the two sides (AZ, S, M, K) of the جَبِين (AZ, S, K) or of the جَبِينَانِ: (M:) or, accord. to AA, as is stated in a marginal note in a copy of the S, the correct meaning is the two sides of the forehead. (TA.) ― -b2- And الصدمتان [i. e. الصَّدِمَتَانِ or ↓ الصَّدْمَتَانِ] signifies also The two sides of the valley: as though, by reason of their confronting, they struck each other. (TA.)

صُدَامٌ
صُدَامٌ ذ : see what next follows.

صِدَامٌ
صِدَامٌ ذ , (S, K,) or ↓ صُدَامٌ, (M,) asserted by Az to be with damm, (TA,) or the latter is vulgar, (S,) not allowable, (K,) though agreeable with analogy, (S, K,) being like صُدَاعٌ and زُكَامٌ and دُوَارٌ and other terms for diseases, (TA,) A certain disease in the heads of horses or similar beasts: (S, M, K:) or, accord. to ISh, a certain disease that attacks camels, in consequence of which their bellies become affected with acidity, and they relinquish the water, though thirsty, for some days, until they recover or die. (TA.)

أَصْدَمُ
أَصْدَمُ ذ Bald in the sides of the forehead. (K.)

مِصْدَمٌ
مِصْدَمٌ ذ A man vehement in war, and courageous; or a warrior; or known, experienced warrior; syn. مِحْرَبٌ. (M.)

اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ
اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ ذ : see what follows.

جَمَلٌ مَصْدُومٌ
جَمَلٌ مَصْدُومٌ ذ A camel affected with [the disease termed] صِدَام: and ↓ اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ [camels affected therewith]. (TA.)

##### Türkçe

**صَدَمَهُ**
1 **صَدَمَهُ** ذ , (S, M, K,) muzâri‘ı **صَدِمَ** , (M, K,) mastarı **صَدْمٌ**, (S, M, Mgh, K,) O, kendisini, yani bedenini, (S, Mgh, TA,) ona, (S, TA,) yahut ona karşı, (S, Mgh, TA,) yani bir şeye: (Mgh:) yahut onu vurdu, yahut onu çarptı, [yahut ona çarparak vurdu veya çarptı,] yani sert bir şeyi onun benzeriyle. (M, K.) Bundan dolayı şu söz: **الكَلْبُ اـِذَا قَتَلَ الصَّيْدَ صَدْمًا لَا يُؤْكَلُ** [yani: Köpek avı kendisini ona çarparak öldürürse yenmez]. (Mgh.) [Bkz. ayrıca 3.] ― -b2- Ve **صَدَمَهُ**, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (Msb,) ve mastar da böyledir, (Mgh, Msb, K,) O, onu itti, dürttü, yahut geri çevirdi. (Mgh, Msb, K, TA.) Şöyle denir: **صَدَمْتُ الشَّرَّ بِالشَّرِّ** [Ben kötülüğü kötülükle geri çevirdim]. (TA.) ― -b3- Ve **صَدَمَتْهُ حُمَيَّا الكَأْسِ** yani (mecaz:) [şarap kadehinin sarhoş edici tesiri] onu başında vurdu [yahut ona saldırdı]. (TA.) ― -b4- Ve **صَدَمَهُمْ أَمْرٌ**, (M, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) (mecaz:) Bir olay onların başına geldi. (M, K, * TA.) ― -b5- Ve **صَدَمَهُ بِالقَوْلِ** (varsayılan mecaz:) O, söz ile onu susturdu. (Msb.)

**صادمهُ**
3 **صادمهُ** ذ , (S, K, TA,) mastarı **مُصَادَمَةٌ**, (TA,) O, ona, yahut ona karşı, çarptı; onun tarafından ona, yahut ona karşı, çarpılmış olarak: (S, * PS:) yahut onu vurdu, yahut onu çarptı; onun tarafından vurulmuş, yahut çarpılmış olarak: (K, * PS:) yahut onu itti, dürttü, yahut geri çevirdi; onun tarafından itilmiş vb. olarak; (K, * TA;) eş anlamlısı **دَافَعَهُ**: (TA, ve Ham s. 313:) ve **سَاكَّهُ** ile aynı manadadır [yani: onu, yahut onu vurdu; yahut onu, yahut onu, geniş bir şeyle veya herhangi bir şeyle şiddetle vurdu; yahut eliyle ona tokat attı; onun tarafından vurulmuş vb. olarak]: (Ham a.g.y.:) [fakat, **دَافَعَهُ** çoğu kez **دَفَعَهُ** ile aynı manaya geldiği gibi, Fei’ye göre,] **صَادَمَهُ الحِمَارُ** demek **صَدَمَهُ** demektir [yani: Eşek ona çarptı; vb.]. (Msb, **شتم** maddesinde.)

**تَصَادَمَا**
6 **تَصَادَمَا** ذ , (S, Mgh,) koşan iki adam hakkında söylenir, (Mgh,) ve ↓ **اِصْطَدَمَا**, (S, Mgh, K, K,) iki süvari hakkında söylenir, (Mgh,) ve iki aygır [deve] hakkında, (TA,) Birbirlerine çarptılar, her biri ötekine karşı: (S, * TA, PS:) yahut birbirlerini vurdular yahut çarptılar; çarpıştılar; (K, * TA;) her biri kendisiyle ötekini vurdu: (Mgh:) yahut iki fiil de, iki süvari hakkında, birbirlerini vurdular, her biri ötekini ağırlığı ve keskinliği yahut kuvvetliliği yahut yiğitliği ile: (Msb:) [yahut birbirlerini ittiler, dürttüler, yahut geri çevirdiler: (bkz. 1:)] ve **تصادموا** birbirlerine itiştiler, bastırdılar, sıkıştılar, yahut kalabalıklaştılar; yahut biri diğerine çarptı; (M, K, TA; fakat M’de yalnız mastar zikredilmiştir;) denizde iki gemi gibi. (TA.)

8 **اـِصْتَدَمَ** bir önceki paragrafı gör.

**صِدْمٌ**
**صِدْمٌ** ذ [**حَرَّة** denilen taşlık arazi gibi bir yerin] engebeli kısmı; bunun gibi ↓ **صِدْمَةٌ**. (ISh, TA.)

**صَدْمَةٌ**
**صَدْمَةٌ** ذ Tek bir sarsıntı, yahut çarpışma: (KL:) tek bir itiş, itme, yahut dürtme: (TA:) ve (varsayılan mecaz:) bir olayın şiddetli vuku bulması. (KL.) Bir rivayette şöyle denmiştir: **الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى** (S, Msb, TA) yani (varsayılan mecaz:) musibetin ilk [sarsıntısı, yahut] hücumu, yahut saldırısı sırasında [sabır gösterilir]: (TA:) her musibet halinde sabrın en son şey olduğu manasında, (S, Msb,) fakat o, [en çok] övülen şeydir, (S,) yahut en çok sevap verilendir, (Msb,) onun keskinliği, yahut şiddeti, vuku bulduğu sırada. (S, Msb.) Ve şöyle denir: **أَتَيْتُ عَلَى الأَمْرَيْنِ صَدْمَةً وَاحِدَةً** [İki işi bir tek çarpışta, yahut bir tek vuruşta bitirdim]. (TA.) -A2- Ve alnın yan tarafında kellik; eş anlamlısı **نَزْعَةٌ**. (K.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **الصَّدِمَتَانِ**’a da bak.

**صِدْمَةٌ**
**صِدْمَةٌ** ذ : **صِدْمٌ**’e bak.

**الصَّدِمَتَانِ**
**الصَّدِمَتَانِ** ذ (AZ, S, M, K) ve ↓ **الصَّدْمَتَانِ** (K) **جَبِينَانِ** [yahut her birine **جَبِين** denilen, şakak üstünde, alnın iki yanındaki iki kısım]: (K:) yahut **جَبِين**’in (AZ, S, M, K) yahut **جَبِينَانِ**’ın iki yanı: (M:) yahut AA’ya göre, S’nin bir nüshasının kenar notunda zikredildiği üzere, doğru mana alnın iki yanıdır. (TA.) ― -b2- Ve **الصدمتان** [yani **الصَّدِمَتَانِ** yahut ↓ **الصَّدْمَتَانِ**] ayrıca vadinin iki yanı manasına gelir: sanki, karşı karşıya gelmeleri sebebiyle, birbirlerini vururlar. (TA.)

**صُدَامٌ**
**صُدَامٌ** ذ : hemen sonra geleni gör.

**صِدَامٌ**
**صِدَامٌ** ذ , (S, K,) yahut ↓ **صُدَامٌ**, (M,) Az tarafından damme ile olduğu ileri sürülmüştür, (TA,) yahut ikincisi avamîdir, (S,) caiz değildir, (K,) her ne kadar kıyasla uygun ise de, (S, K,) **صُدَاعٌ** ve **زُكَامٌ** ve **دُوَارٌ** ve hastalıklar için diğer terimler gibi, (TA,) Atların yahut benzeri hayvanların başlarında olan belli bir hastalık: (S, M, K:) yahut ISh’ye göre, develere musallat olan belli bir hastalık; bunun sonucunda karınları ekşilikle etkilenir ve susamış oldukları halde birkaç gün suyu bırakırlar; iyileşinceye yahut ölünceye kadar. (TA.)

**أَصْدَمُ**
**أَصْدَمُ** ذ Alnın yanlarında kel. (K.)

**مِصْدَمٌ**
**مِصْدَمٌ** ذ Savaşta şiddetli ve cesur bir adam; yahut bir savaşçı; yahut tanınmış, tecrübeli savaşçı; eş anlamlısı **مِحْرَبٌ**. (M.)

**اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ**
**اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ** ذ : aşağıda geleni gör.

**جَمَلٌ مَصْدُومٌ**
**جَمَلٌ مَصْدُومٌ** ذ [**صِدَام** denilen] hastalığa tutulmuş bir deve: ve ↓ **اـِبِلٌ مُصَدَّمَةٌ** [ona tutulmuş develer]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَدَمَ
صَدَمَ I ( n. ac. صَدْم 1 ),
a.  Knocked, struck; dashed himself against.

b.  [ acc. &  Bi ], Knocked ( one thing ) against ( another ).

c.  [ Min ], Guarded, defended.

صَاْدَمَ
صَاْدَمَ III ,
a.  see I (a) .

b.  Attacked; fought with.

تَصَاْدَمَ
تَصَاْدَمَ VI ,  اِصْتَدَمَ VIII ( T ),
a.  Dashed or knocked against one another, came into collision, clashed together.

صَدْم
صَدْم 1 ,
a.  see 1t .

صَدْمَة
صَدْمَة 1t ,
a.  Blow; shock, collision.

أَصْدَمُ
أَصْدَمُ 14 ,
a.  Bald.

##### Türkçe

**صَدَمَ**
**صَدَمَ** I ( i. ac. **صَدْم** 1 ),
a. Vurdu, çarptı; kendisini -e çarptı.

b. [ acc. & Bi ], (bir şeyi) (başka bir şeye) çarptı.

c. [ Min ], korudu, savundu.

**صَاْدَمَ**
**صَاْدَمَ** III ,
a. I (a)’ya bak.

b. Saldırdı; ile savaştı.

**تَصَاْدَمَ**
**تَصَاْدَمَ** VI , **اِصْتَدَمَ** VIII ( T ),
a. Birbirlerine çarptılar yahut vurdular, çarpışmaya geldiler, birlikte çarpıştılar.

**صَدْم**
**صَدْم** 1 ,
a. 1t’ye bak.

**صَدْمَة**
**صَدْمَة** 1t ,
a. Darbe; şok, çarpışma.

**أَصْدَمُ**
**أَصْدَمُ** 14 ,
a. Kel.
