# صدم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%AF%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صدم

الصَّدْمُ: ضَرْبُ الشيء الصُّلْب بشيء مثله. وصَدَمَه صَدْماً: ضَرَبه بجسده. وصادَمَهُ فتَصادَماً واصطَدَما، وصَدَمَه يَصدِمُه صَدْماً، وصَدَمَهُم أَمْرٌ: أصابهم. والتَّصادُمُ: التَّزاحُمُ. والرَّجُلانِ يَعْدُوانِ فيَتَصادَمانِ أي يَصْدِمُ هذا ذاك وذاك هذا، والجَيْشانِ يَتَصادَمان. قال الأزهري: واصطِدامُ السفينتين إذا ضربتْ كلُّ واحدة صاحِبَتَها إذا مَرَّتا فوق الماء بحَمْوَتِهما، والسفينتان في البحر تتَصادَمانِ وتَصْطَدِمان إذا ضرب بعضُهما بعضاً، والفارسان يَتَصادمان أَيضاً. وفي الحديث: الصَّبْرُ عند الصَّدْمةِ الأُولى أي عند فَوْرة المصِيبة وحَمْوَتِها؛ قال شمر: يقول من صَبَرَ تلك الساعة وتَلَقَّاها بالرِّضا فله الأَجر؛ قال الجوهري: معناه أن كل ذي مَرْزِئةٍ قُصاراه الصبرُ ولكنه إنما يُحْمَدُ عند حِدَّتِها. ورجل مِصْدَمٌ: مِحْرَبٌ.
والصَّدِمَتان، بكسر الدال: جانبا الجَبِينَينِ. والصَّدمَةُ: النَّزَعةُ. ورجل أَصْدَمُ إذا كان أَنْزَع. أبو زيد: في الرأْس الصَّدِمَتان، بكسر الدال، وهما الجبينان. وفي حديث مسيره إلى بَدْرٍ: حتى أَفْتَقَ من الصَّدِمَتَيْنِ، يعني من جانبي الوادي، سمِّيتا بذلك كأَنهما لتقابلهما تَتَصادَمانِ، أو لأَنَّ كل واحدة منهما تَصْدِمُ من يَمُرُّ بها ويُقابلها.والصُّدامُ: داء يأْخذ في رؤوس الدواب؛ قال الجوهري: الصِّدامُ، بالكسر، داء يأْخذ رؤوسَ الدواب، قال: والعامَّة تضمه، قال: وهو القياس، قال ابن شميل: الصُّدامُ داء يأْخذ الإبل فتَخْمَصُ بُطُونُها وتَدَعُ الماء وهي عِطاشٌ أياماً حتى تَبْرأَ أو تموت، يقال منه: جمل مَصْدُوم وإبل مُصَدَّمَةٌ، وبعضهم يقول: الصُّدامُ ثِقَلٌ يأخذ الإنسان في رأْسه، وهو الخُشامُ.
أبو العباس عن ابن الأعرابي: الصَّدْمُ الدَّفْعُ، ويقال: لا أَفْعَلُ الأمرين صَدْمَةً واحدة أي دَفْعَةً واحدة. وقال عبدُ المَلِكِ بنُ مَرْوانَ وكتب إلى الحجاج: إني وَلَّيْتُكَ العراقين صَدْمةً واحدة أي دَفْعَةَ واحدةً.
وصِدامٌ: اسْمُ فرس لَقِيط بن زُرارَةَ. وصِدامٌ: فرس معروف؛ قال ابن بري: وأَنشد الهَرَويُّ في فصل نَقَصَ قول الشاعر:
وما اتَّخَدْتُ صِداماً للمُكوثِ بها،
وما انْتَقَشْناكَ إلاَّ للوَصَرَّاتِ
وقال الأزهري: لا أَدري صِدامٌ أو صَرامٌ. وصِدامٌ ومِصْدَمٌ: اسمان.

### Türkçe

**الصَّدْمُ**: sert şeyin, kendisi gibi bir şeyle vurulmasıdır. Ve **صَدَمَه صَدْماً**: onu bedeniyle vurdu. Ve **صادَمَهُ**; böylece **تَصادَماً** ve **اصطَدَما** (birbirlerine çarptılar). Ve **صَدَمَه يَصدِمُه صَدْماً**. Ve **صَدَمَهُم أَمْرٌ**: onlara isabet etti. Ve **التَّصادُمُ**: itişip kakışmadır. Ve iki adam koşarlar da **يَتَصادَمانِ**; yani bu, şuna çarpar ve şu da buna çarpar; ve iki ordu **يَتَصادَمان**. Ezherî dedi: iki geminin **اصطِدامُ**’ı, su üzerinde iki gemi kendi hızlarıyla geçtiklerinde her birinin arkadaşını vurmasıdır; ve denizde iki gemi, birbirlerini vurduklarında **تتَصادَمانِ** ve **تَصْطَدِمان**; ve iki süvari de yine **يَتَصادَمان**. Ve hadiste: “**الصَّبْرُ عند الصَّدْمةِ الأُولى**” yani musibetin taşkınlığı ve harareti anında; Şemmer dedi: o saatte sabreden ve onu rıza ile karşılayan kimse için ecir vardır; Cevherî dedi: manası, her musibet sahibinin nihayetinin sabır olmasıdır; fakat ancak onun şiddeti anında övülür. Ve **رجل مِصْدَمٌ**: savaşçı.

Ve **الصَّدِمَتان** ( **الدال**’ın kesresiyle): iki alın kemiğinin iki yanıdır. Ve **الصَّدمَةُ**: alın açıklığıdır. Ve **رجل أَصْدَمُ**: eğer alın açıklığı olan (saçı geriye çekilmiş) ise. Ebû Zeyd: başta **الصَّدِمَتان** vardır, **الدال**’ın kesresiyle; ve onlar iki alındır. Ve Bedir’e yürüyüşü hadîsinde: “**حتى أَفْتَقَ من الصَّدِمَتَيْنِ**”, yani vadinin iki yanından; bu adla adlandırıldılar; sanki karşı karşıya olmaları sebebiyle **تَتَصادَمانِ** (birbirlerine çarpışırlar) gibidirler; yahut her birinin, yanından geçen ve ona karşı gelen kimseye **تَصْدِمُ** (çarptığı) içindir. Ve **الصُّدامُ**: binek hayvanlarının başlarında meydana gelen bir hastalıktır; Cevherî dedi: **الصِّدامُ** (kesre ile), binek hayvanlarının başlarını tutan bir hastalıktır; dedi: avam onu damme ile söyler; dedi: ve bu kıyastır. İbn Şümeyl dedi: **الصُّدامُ** develeri tutan bir hastalıktır; karınları çöker, susuz oldukları hâlde günlerce suyu bırakırlar; iyileşinceye yahut ölünceye kadar; bundan şöyle denir: **جمل مَصْدُوم** ve **إبل مُصَدَّمَةٌ**. Ve bazısı der ki: **الصُّدامُ** insanın başında meydana gelen bir ağırlıktır; ve o **الخُشامُ**’dur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّدْمُ** itmedir; ve denir ki: iki işi bir tek **صَدْمَةً واحدة** yapmam; yani bir tek itiş/defada. Ve Abdülmelik b. Mervân dedi ve Haccâc’a yazdı: “Seni iki Irak’a bir tek **صَدْمةً واحدة** ile tayin ettim”; yani bir tek defada.

Ve **صِدامٌ**: Lakît b. Zürâre’nin atının adıdır. Ve **صِدامٌ**: bilinen bir attır; İbn Berrî dedi: Herevî, **نَقَصَ** faslında şairin sözünü rivayet etti:
وما اتَّخَدْتُ **صِداماً** للمُكوثِ بها،
وما انْتَقَشْناكَ إلاَّ للوَصَرَّاتِ
Ezherî dedi: **صِدامٌ** mu yoksa **صَرامٌ** mı, bilmiyorum. Ve **صِدامٌ** ve **مِصْدَمٌ**: iki addır.
