# صرب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صرب

الصَّرْبُ والصَّرَبُ: اللبن الـحَقينُ الحامِض. وقيل: هو الذي قد حُقِنَ أَياماً في السقاءِ حتى اشتدَّ حَمَضُه، واحدته: صَرْبَةٌ وصَرَبَةٌ. يقال: جاءنا بِصَربة تَزْوي الوجه. وفي حديث ابن الزبير: فيأْتي بالصَّربة من اللبن؛ هو اللبن الحامض. وصَربه يَصْرُبُه صَرْباً، فهو مَصْروب وصَريب. وصَرَبه: حلب بعضَه على بعض وتركه يَحْمَضُ. وقيل: صَرَبَ اللبنَ والسمنَ في النِّحْي. الأَصمعي: إِذا حُقِن اللبن أَياماً في السقاءِ حتى اشتَدَّ حَمَضُه، فهو الصرْب والصرَب؛ وأَنشد: فالأَطْيَبانِ بها الطُّرْثوثُ والصّرَب
قال أَبو حاتم: غلط الأَصمعي في الصّرب أَنه اللبن الحامض؛ قال وقلت له: الصَّرب الصمْغ والصَّرب اللبن، فعرفه، وقال: كذلك. ويقال: صَرَب اللبنَ في السقاءِ. ابن الأَعرابي: الصِّرْبُ البيوت القليلة من ضَعْفَى الأَعراب. قال الأَزهري: والصِّرْم مثل الصِّرْب، قال: وهو بالميم أَعرب(1) (1 قوله «أعرب» كذا في نسخة وفي أخرى وشرح القاموس أعرف بالفاء.) . ويقال: كَرَصَ فلان في مِكْرَصه، وصَرَبَ في مِصْرَبه، وقَرَعَ في مِقْرَعه: كُلُّه السقاء يُحْقن فيه اللبن. وقدم أَعرابي على أَعرابية، وقد شَبِقَ لطول الغيبة، فراودها فأَقبلت تُطَيِّبُ وتُمتعه، فقال: فَقَدْتُ طَيِّـباً في غير كُنْهه أَي في غير وجهه وموضعه، فقالت المرأَة: فقدْتَ صرْبة مستعجلاً بها؛ عنت بالصربة: الماء المجتمع في الظهر. وإِنما هو على المثل باللبن المجتمع في السقاءِ. والـمِصْرَب: الإِناءُ الذي يُصرَب فيه اللبن أَي يُحْقَن، وجمعه المصارب. تقول: صَرَبْتُ اللبن في الوَطْب واصْطَرَبْتُه إِذا جمعته فيه شيئاً بعد شيءٍ وتركْتَه ليَحْمَض. والصَّرْب: ما يُزَوَّدُ من اللبن في السقاءِ، حليباً كان أَو حازِراً. وقد اصْطَرَبَ صَرْبة، وصرَبَ بولَه يَصْرُبه ويَصْرِبه صرباً: حقنَه إِذا طال حبسه؛ وخص بعضهم به الفحل من الإِبل، ومنه قيل للبَحِـيرة: صَرْبى على فَعْلى، لأَنهم لا يَحْلُبونها إِلا للضيف، فيجتمع اللبن في ضرعها. وقال سعيد بن المسيب: البَحِـيرة التي يُمْنع دَرُّها للطواغيت، فلا يحلُبها أَحد من الناس. وفي حديث أَبي الأَحوص الجُشَمِـيِّ عن أَبيه قال: هل تُنْتَج إِبلُك وافِـيةً أَعينها وآذانُها فتَجْدَعُها وتقول صربى؟ قال القتيبي: قوله صَرْبى مثل سكرى، من صَرَبْت اللبن في الضرع إِذا جمعته ولم تحلبه، وكانوا إِذا جدعوها أَعْفَوْها من الحلْب. وقال بعضهم: \<ص:523>
 تجعلُ الصرْبى من الصَّرْم، وهو القطع، بجعل الباءِ مُبدلَة من الميم، كما يقال ضرْبَةُ لازِم ولازب؛ قال: وكأَنه أَصح التفسيرين لقوله فتجْدع هذه فتقول صَرْبى. ابن الأَعرابي الصرب: جمع صَرْبَـى، وهي المشقوقة الأُذن من الإِبل، مثل البحيرة أَو المقطوعة. وفي رواية أُخرى عن أَبي الأَحوص أَيضاً عن أَبيه قال: أَتيت رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وأَنا قَشِف الهيئة، فقال: هل تُنْتَج إِبلك صِحاحاً آذانُها، فتَعْمِدَ إِلى الـمُوسَى فتقطَعَ آذانَها، فتقول: هذه بَحِـيرة، وتشقها فتقول: هذه صَرْم فتحرمها عليك وعلى أَهلك؟ قال: نعم. قال: فما آتاك اللّه لك حِلٌّ، وساعِدُ اللّه أَشدّ، ومُوساه أَحدّ. قال: فقد بين بقوله صرم ما قال ابن الأَعرابي في الصَّرْب: ان الباء مبدلة من الميم.وصَرَبَ الصبـيُّ: مكث أَياماً لا يُحْدِث، وصَرَبَ بَطْنُ الصبـيّ صَرْباً إِذا عَقَد ليسمن، وهو إِذا احْتَبَسَ ذُو بَطْنِه فيمكث يوماً لا يحدث، وذلك إِذا أَراد أَن يَسْمَن. والصَّرْب والصَّرَب: الصمغ الأَحمر؛ قال الشاعر يذكر البادية: أَرْضٌ، عن الخيْرِ والسُّلْطانِ، نائِـيَةٌ،  *  فالأَطْيَبانِ بها الطُّرثُوثُ والصَّرَبُ واحدته صَرْبَةٌ، وقد يجمع على صِراب؛ وقيل: هو صَمْغُ الطَّلْح والعُرْفُط، وهي حمر كأَنها سبائك تكسر بالحجارة. وربما كانت الصربة مثل رأْس السِّـنَّوْر، وفي جوفها شيء كالغِراءِ والدِّبْس يُمَصُّ ويؤْكَل؛ قال الشاعر: سَيَكْفِـيكَ صَرْبُ القَوْمِ، لحْمٌ مُغَرّضٌ، *  وماءُ قُدورٍ، في الجِفانِ، مَشُوب قال: والصَّرْب الصمغ الأَحمر، صمغ الطلْح. والصَّرَبَةُ: ما يُتَخير من العشب والشجر بعد اليابس، والجمع صَرَبٌ وقد صَرِبت الأَرضُ، واصْرَأَبَّ الشيءُ: امْلاسَّ وصفا؛ ومن روى بيت امرئِ القَيس: صَرَابَةَ حَنْظَل، أَراد الصفاء والملوسة؛ ومن روى: صَرايةَ، أَراد نقيع ماء الحنظل، وهو أَحمر صاف.

### Türkçe

**الصَّرْبُ** ve **الصَّرَبُ**: ekşimiş, kesilmiş süt. Ve denildi ki: o, kırbada günlerce enjekte edilmiş olup ekşiliği şiddetlenmiş olandır; onun bir tanesi: **صَرْبَةٌ** ve **صَرَبَةٌ**. Denilir: yüzü buruşturan bir **صَربة** ile bize geldi. İbn ez-Zübeyr hadîsinde: “derken sütten **الصَّربة** ile gelir”; o, ekşi süttür.

Ve onu **صَربه يَصْرُبُه صَرْباً**; artık o **مَصْروب** ve **صَريب**tir. Ve **صَرَبه**: onun bir kısmını bir kısmının üzerine sağdı ve onu ekşimesi için bıraktı. Ve denildi ki: **صَرَبَ** sütü ve sadeyağı **في النِّحْي** içinde. el-Asma‘î: Süt kırbada günlerce enjekte edilip de ekşiliği şiddetlenince, o **الصرْب** ve **الصرَب**tir; ve inşad etti:
فالأَطْيَبانِ بها الطُّرْثوثُ والصّرَب
Ebû Hâtim dedi: el-Asma‘î **الصّرب** hakkında, onun ekşi süt olduğu (söyleyişinde) yanıldı; dedi ki: ve ona dedim: **الصَّرب** zamktır ve **الصَّرب** süttür; böylece onu bildi ve dedi: öyledir. Ve denilir: sütü kırbada **صَرَبَ**.

İbnü’l-A‘râbî: **الصِّرْبُ** zayıf bedevîlerden az sayıdaki evlerdir. el-Ezherî dedi: ve **الصِّرْم** **الصِّرْب** gibidir; dedi ki: ve o, **بالميم** ile daha fasih(1).
(1 “أعرب” sözü: bir nüshada böyle, diğerinde ve Kāmûs şerhinde **بالفاء** ile “أعرف”.) .

Ve denilir: falan kimse **في مِكْرَصه** içinde **كَرَصَ** etti, ve **في مِصْرَبه** içinde **صَرَبَ** etti, ve **في مِقْرَعه** içinde **قَرَعَ** etti: hepsi, içinde sütün enjekte edildiği kırbadır. Bir bedevî bir bedevî kadının yanına geldi; uzun ayrılıktan dolayı şehvetlenmişti; onu ayarttı; o da koku sürünerek ve onu faydalandırarak geldi; dedi ki: aslının dışında bir koku buldum; yani onun yüzünün ve yerinin dışında. Kadın dedi ki: acele ederek bir **صرْبة** kaybettin; **بالصربة** ile kastetti: sırtta toplanmış su. Ancak o, kırbada toplanmış süt ile darb-ı mesel üzerinedir.

Ve **الـمِصْرَب**: içinde sütün **يُصرَب** edildiği, yani enjekte edildiği kaptır; çoğulu **المصارب**. Dersin: sütü **في الوَطْب** içinde **صَرَبْتُ** ve onu **اصْطَرَبْتُه**: onu orada şeyden sonra şey olarak topladığım ve onu ekşimesi için bıraktığım zaman.

Ve **الصَّرْب**: kırbada sütten azık edinilen şeydir; sağılmış süt de olsa, koyulaşmış da olsa.

Ve bir **صَرْبة** **اصْطَرَبَ** etti; ve idrarını **صَرَبَ**: onu **يَصْرُبه** ve **يَصْرِبه** **صرباً**; yani onu enjekte etti, onu uzun süre tutunca; bazıları bunu develerden erkekle tahsis etti. Ve ondan dolayı **للبَحِـيرة** için **صَرْبى** denildi, **على فَعْلى** vezninde; çünkü onlar onu ancak misafir için sağıyorlar; böylece süt onun memesinin içinde toplanır.

Saîd b. el-Müseyyeb dedi: **البَحِـيرة** o kimsedir ki onun sütü tağutlar için men edilir; böylece insanlardan hiç kimse onu sağmaz. Ebû’l-Ahvâs el-Cüşemî’nin babasından rivayet ettiği hadîste dedi: “Develerin gözleri ve kulakları tam olarak doğurur da sen onları keser ve **صربى** dersin mi?” Kuteybî dedi: onun **صَرْبى** sözü, **سكرى** gibidir; memede sütü **صَرَبْت** ettiğim zaman, yani onu topladığım ve onu sağmadığım zaman; ve onlar onu kestiği zaman onu sağmaktan muaf tutarlardı. Bazıları dedi ki:
\<ص:523>
**الصرْبى**yı **الصَّرْم**dan yaparsın; o da kesmedir; **الباء**yı **الميم**den بدل kılmakla; nitekim **ضرْبَةُ لازِم** ve **لازب** denilir; dedi ki: ve sanki onun “**فتجْدع** bunu, sonra **صَرْبى** dersin” sözü için iki tefsirin daha sahihi gibidir. İbnü’l-A‘râbî: **الصرب**: **صَرْبَـى**nın cem‘idir; o, develerden kulağı yarılmış olandır; **البحيرة** gibi yahut kesilmiş. Ebû’l-Ahvâs’tan yine babasından başka bir rivayette dedi: Allah’ın Resûlüne geldim, sallallahu aleyhi ve sellem, ve ben kötü görünüşlü idim; dedi: “Develerin kulakları sağlam olarak doğurur da sen **إِلى الـمُوسَى**ya yönelip kulaklarını keser, sonra ‘bu **بَحِـيرة**’ dersin; ve onu yarar, sonra ‘bu **صَرْم**’ dersin de onu kendine ve ailene haram kılar mısın?” Dedi: evet.
Dedi: “Allah’ın sana verdiği senin için helâldir; Allah’ın kolu daha şiddetli, ve onun usturası daha keskindir.” Dedi: böylece **صرم** sözüyle, İbnü’l-A‘râbî’nin **الصَّرْب** hakkında söylediğini açıklamış oldu: **الباء** **الميم**den بدل edilmiştir. Ve çocuk **صَرَبَ** etti: günlerce dışkılamadan kaldı. Ve çocuğun karnı **صَرَبَ** etti **صَرْباً**: semirmek için bağlandığı zaman; ve o, karnı olan kimse dışkısını tutup bir gün dışkılamadan kaldığı zamandır; bu, semirmek istediği zamandır.

Ve **الصَّرْب** ve **الصَّرَب**: kırmızı zamktır; şair, çölü zikrederek dedi:
أَرْضٌ، عن الخيْرِ والسُّلْطانِ، نائِـيَةٌ،  *  فالأَطْيَبانِ بها الطُّرثُوثُ والصَّرَبُ
Onun bir tanesi **صَرْبَةٌ**dur; ve bazen **صِراب** üzerine cem‘ edilir. Ve denildi ki: o, **صَمْغُ الطَّلْح** ve **العُرْفُط** zamkıdır; ve onlar, sanki külçeler gibi kırmızıdır; taşlarla kırılır. Ve bazen **الصربة** **رأْس السِّـنَّوْر** gibi olur; ve onun içinde, tutkal ve pekmez gibi bir şey vardır; emilir ve yenir; şair dedi:
سَيَكْفِـيكَ صَرْبُ القَوْمِ، لحْمٌ مُغَرّضٌ، *  وماءُ قُدورٍ، في الجِفانِ، مَشُوب
Dedi ki: ve **الصَّرْب** kırmızı zamktır; **صمغ الطلْح**. Ve **الصَّرَبَةُ**: kurumuştan sonra ottan ve ağaçtan seçilen şeydir; cem‘i **صَرَبٌ**dur. Ve yer **صَرِبت** etti; ve şey **اصْرَأَبَّ** etti: kayganlaştı ve saflaştı. İmru’ül-Kays’ın beytini **صَرَابَةَ حَنْظَل** diye rivayet eden, saflığı ve kayganlığı kastetmiştir; **صَرايةَ** diye rivayet eden ise, **نقيع ماء الحنظل**ü kastetmiştir; o, kırmızı, saftır.
