# صرب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صرب

الصرب ويحرك هو اللبن الحقين الحامض. وقيل: هو الذي قد حقن أياما في السقاء حتى اشتد حمضه، واحدته صربة وصربة. يقال: جاءنا بصربة تزوي الوجه. وفي حديث ابن الزبير: فيأتي بالصربة من اللبن هو اللبن الحامض. وصربه يصربه صربا، فهو مصروب وصريب. وصربه: حلب بعضه على بعض وتركه يحمض. وقيل: صرب اللبن والسمن في النحي. وقال الأصمعي: إذا حقن اللبن أياما في السقاء حتى اشتد حمضه فهو الصرب والصرب. قال الأزهري: والصرم مثل الصرب، قال: وهو بالميم أعرف. ويقال: كرص فلان في مكرصه، وصرب في مصربه، وقرع في مقرعه، كله السقاء يحقن فيه اللبن. ومن المجاز: الصربة: الماء المجتمع في الظهر، تشبيها له باللبن المجتمع في السقاء. وتقول: صربت اللبن في الوطب. واصطربته إذا جمعته فيه شيئا بعد شيء وتركته ليحمض. الصرب والصرب: الصبغ كذا في النسخ، والصواب على ما في التهذيب والمحكم ولسان العرب الصمغ الأحمر. قال الشاعر يذكر البادية:
  أرض عن الخير والسلطان نائبةفالأطيبان بها الطرثوث والصرب

  واحدته صربة، وقد يجمع على صراب. وقيل: هو صمغ الطلح والعرفط، وهي حمر كأنها سبائك تكسر بالحجارة. وقال الأزهري: الصرب: الصمغ الأحمر، صمغ الطلح. والأصمعي أنشد البيت المتقدم وفسر الصرب باللبن الحامض فغلطه أبو حاتم، قال وقلت له: الصرب: الصمغ، والصرب: اللبن فعرفه، وقال كذلك. كذا في لسان العرب. الصرب: ما يزود من اللبن في السقاء حليبا كان أو حازرا. وقد اصطرب صربة. الصرب بالكسر: كالصرم: البيوت القليلة من ضعفى الأعراب قاله ابن الأعرابي. الصرب بالضم: الألبان الحامضة. والواحد صريب كأمير الضريب لا الصريب أي الخاثر من عدة لقاح ضرب بعضه ببعض لا الحامض. وصرب بمعنى صرم بالميم أي قطع، كما يقال: ضربة لازب ولازم، وبه أخذ الصربى. قال الأزهري: وكأنه أصح التفسيرين كما سيأتي تفصيله قريبا. صرب إذا كسب. وعمل الصرب أي اللبن الحامض. صرب يصرب صربا إذا حقن البول وذلك إذا طال حبسه، وخص بعضهم به الفحل من الإبل، ومنه الصربى كما سيأتي. صرب الصبي: مكث أياما لا يحدث. وصرب عقد بطن الصبي ليسمن وهو إذا احتبس ذو بطنه فيمكث يوما لا يحدث، وذلك إذا أراد أن يسمن. والصربة محركة: ما يتخير من العشب والشجر بعد اليابس، والجمع صرب. وقد صربت الأرض. ربما كانت الصربة شيء كالدبس والغراء يمص ويؤكل. واصرأب الشيء: املاس وصفا. ومن روى بيت امرئ القيس:
  كأن على الكتفين منه إذا انتحى                      مداك عروس أو صرابة حنظل

  أراد الصفاء والملوسة، ومن روى صراية أراد نقيع ماء الحنظل وهو أحمر صاف. والتصريب: أكل الصرب، وهو الصمغ، وقد تقدم بيانه. هو أيضا شرب الصرب وهو اللبن الحامض وقد تقدم أيضا، وهو لغة يمانية. وضبطه الشريف أبو القاسم الأهدل صاحب المحيط في شرح الشمائل بالثاء المثلثة بدل الصاد على ما هو المشهور على الألسنة وهو خطأ. المصرب كمنبر: إناء يصرب فيه اللبن أي يحقن. وجمعه المصارب. والصربى كسكرى قال سعيد بن المسيب هي البحيرة؛ وهي التي يمنع درها للطواغيت فلا يحلبها أحد من الناس. وقيل: لأنهم كانوا لا يحلبونها إلا للضيف فيجتمع لبنها في ضرعها. وفي حديث أبي الأحوص الجشمي عن أبيه قال: هل تنتج إبلك وافية أعينها وآذانها فتجدعها وتقول صربى. قال القتيبي: هي من صربت اللبن في الضرع إذا جمعته ولم تحلبه وكانوا إذا جدعوها أعفوها من الحلب. وقال بعضهم: تجعل الصربى من الصرم وهو القطع بجعل الباء مبدلة من الميم، كما يقال: ضربة لازم ولازب، قال: وكأنه أصح التفسيرين لقوله: فتجدع هذه فتقول: صربى. وقال ابن الأعرابي: الصرب جمع صربى؛ وهي المشقوقة الأذن من الإبل مثل البحيرة أو المقطوعة. وفي رواية أخرى عن أبي الأحوص أيضا عن أبيه قال: أتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم وأنا قشف الهيئة فقال: هل تنتج إبلك صحاحا آذانها، فتقول: هذه بحيرة وتشقها فتقول: هذه صرم فتحرمها عليك وعلى أهلك? قال: نعم. قال: فما آتاك الله لك حل، وساعد الله أشد، وموساه أحد. قال: فقد بين بقوله: صرم ما قال ابن الأعرابي في الصرب أن الباء مبدلة من الميم، كذا في لسان العرب. وأصرب الرجل: أعطى. والصراب ككتاب من الزرع: ما يزرع بعدما يرفع في الخريف نقله الصاغاني. صرب اللبن كفرح إذا اجتمع في الضرع. ومنه أخذ صربى على أحد قولي القتيبي، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: الصربة، بالفتح: موضع جاء ذكره في شعر.

### Türkçe

**الصرب** ve (حرف) harekelenir: o, ekşimiş, pıhtılaşmış süttür. Ve denildi: o, tulumda birkaç gün pıhtılaştırılmış olup ekşiliği şiddetlenen şeydir; onun teki **صربة** ve **صربة**’dir. Denilir: “Bize yüz buruşturan bir **صربة** ile geldi.” İbn ez-Zübeyr hadîsinde: “Derken sütten **الصربة** ile gelir”; o, ekşi süttür. Ve **صربه يصربه صربا**; o hâlde o **مصروب** ve **صريب**’dir. Ve **صربه**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine sağdı ve onu ekşisin diye bıraktı. Ve denildi: **صرب** sütü ve sadeyağı kırbada. el-Asma‘î dedi: Sütü tulumda birkaç gün pıhtılaştırıp ekşiliği şiddetlenince o **الصرب** ve **الصرب**’dir. el-Ezherî dedi: Ve **الصرم** **الصرب** gibidir; dedi: ve o, **الميم** ile daha bilinir. Ve denilir: “Falan, **مكرصه**’sinde **كرص** etti; ve **مصربه**’sinde **صرب** etti; ve **مقرعه**’sinde **قرع** etti”; hepsi, içinde süt pıhtılaştırılan tulumdur. Mecazdan: **الصربة**: sırtta toplanmış su; onu, tulumda toplanmış süte benzeterek. Ve dersin: **صربت اللبن في الوطب**. Ve **اصطربته**: onu, onda şey’i şey’den sonra toplayıp ekşisin diye bıraktığım zaman.

**الصرب** ve **الصرب**: nüshalarda böylece boya (diye) (yazılıdır); doğru olan, **التهذيب** ve **المحكم** ve **لسان العرب**’da olan üzere kırmızı zamktır. Şair, çölü anarak dedi:
  أرض عن الخير والسلطان نائبةفالأطيبان بها الطرثوث والصرب

Onun teki **صربة**’dir; ve **صراب** üzere cem‘ olunabilir. Ve denildi: o, **الطلح** ve **العرفط** zamkıdır; ve onlar kırmızıdır; sanki taşlarla kırılan külçeler gibidir. el-Ezherî dedi: **الصرب**: kırmızı zamk; **الطلح** zamkı. Ve el-Asma‘î, önceki beyti okudu ve **الصرب**’ı ekşi süt ile tefsir etti; Ebû Hâtim onu hatalı saydı; dedi: ve ona dedim ki: **الصرب**: zamktır; ve **الصرب**: süttür; böylece onu bildi, ve “öyledir” dedi. **لسان العرب**’da böyledir. **الصرب**: tulumda azık edinilen sütten olan şey; ister sağılmış süt olsun ister **حازر**. Ve bir **صربة** **اصطرب** etmiştir. **الصرب** (kesre ile): **الصرم** gibi: zayıf bedevîlerden az sayıdaki evler; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. **الصرب** (damme ile): ekşi sütler. Ve tekil **صريب**’dir; **أمير** gibi; **الضريب** (gibi); **الصريب** değil; yani, birkaç **لقاح**’ın (sütünden) bir kısmının bir kısmına vurulmasıyla olan koyu (süt) değil, ekşi olan (kastedilir). Ve **صرب** **صرم** (mîm ile) mânâsında, yani kesti; nitekim denilir: **ضربة** **لازب** ve **لازم**; ve bununla **الصربى** aldı. el-Ezherî dedi: Ve sanki iki tefsirin daha sahihi odur; yakında tafsilatı geleceği üzere. **صرب**: kazandığı zaman. Ve **عمل الصرب**: yani ekşi süt. **صرب يصرب صربا**: idrarı pıhtılaştırdığı zaman; bu, tutulması uzadığı vakittir; bazıları bunu develerden erkeğe tahsis etti; ondan **الصربى**’dır, yakında geleceği üzere. **صرب الصبي**: birkaç gün kaldı, dışkılamadı. Ve **صرب**: çocuğun karnını semirsin diye bağladı; o, karnı tutulan kimsedir; bir gün kalır, dışkılamaz; bu, semirmek istediği zamandır. Ve **الصربة** (harekeli): kuruduktan sonra ottan ve ağaçtan seçilen şey; cem‘i **صرب**’dır. Ve yer **صربت**. Belki **الصربة**, pekmez ve tutkal gibi bir şeydir; emilir ve yenir. Ve **اصرأب الشيء**: pürüzsüzleşti ve saflaştı. Ve kim İmru’ül-Kays’ın beytini rivayet ettiyse:
  كأن على الكتفين منه إذا انتحى                      مداك عروس أو صرابة حنظل

Saflık ve pürüzsüzlüğü kastetti. Ve kim **صراية** rivayet ettiyse, **حنظل** suyunun naki‘ini kastetti; o, kırmızı, saf (bir şey)dir. Ve **التصريب**: **الصرب**’ı yemek; o da zamktır; onun beyanı geçti. O, ayrıca **الصرب**’ı içmektir; o da ekşi süttür; bu da geçti; ve o, Yemen lehçesidir. Ve şerîf Ebû’l-Kâsım el-Ehdel, **المحيط** sahibi, **شرح الشمائل**’de onu, dillerde meşhur olan üzere **الصاد** yerine üç noktalı **الثاء** ile ضبط etti; ve o hatadır. **المصرب** ( **منبر** gibi): içinde süt **يصرب** edilen, yani pıhtılaştırılan kap. Cem‘i **المصارب**’dır. Ve **الصربى** ( **سكرى** gibi): Sa‘îd b. el-Müseyyeb dedi: o, **البحيرة**’dir; o, sağımı tâğutlara yasaklanan (hayvan)dır; böylece insanlardan hiç kimse onu sağmaz. Ve denildi: çünkü onlar onu ancak misafir için sağırlardı; böylece sütü memesinin içinde toplanırdı. Ebû’l-Ahvâs el-Cüşemî’nin babasından rivayet ettiği hadîste dedi: “Develerin, gözleri ve kulakları tam olarak doğurur da sen onları kesip ‘**صربى**’ dersin mi?” el-Kuteybî dedi: o, “**صربت اللبن في الضرع**”dan (gelir); onu toplayıp sağmadığın zaman; ve onlar, onu kestikleri zaman onu sağımdan muaf tutarlardı. Ve bazıları dedi: **الصربى**’yı **الصرم**’dan yapar; o da kesmektir; **الباء**’yı **الميم**’den بدل kılarak; nitekim denilir: **ضربة** **لازم** ve **لازب**; dedi: ve sanki iki tefsirin daha sahihi odur; şu sözü sebebiyle: “Şunu keser de ‘**صربى**’ dersin.” İbnü’l-A‘râbî dedi: **الصرب** **صربى**’nın cem‘idir; o, develerden kulağı yarık olan (hayvan)dır; **البحيرة** gibi; yahut kesik. Ebû’l-Ahvâs’tan yine babasından başka bir rivayette dedi: “Resûlullah’a (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldim; ben kötü görünüşlü idim. Dedi: ‘Develerin, kulakları sağlam olarak doğurur da sen “Bu **بحيرة**’dir” dersin ve onu yarar da “Bu **صرم**’dur” dersin; böylece onu sana ve ailene haram kılar mısın?’ Dedim: Evet. Dedi: ‘Allah’ın sana verdiği senin için helâldir; Allah’ın kolu daha şiddetlidir; ve onun bıçağı daha keskindir.’” Dedi: Böylece onun “**صرم**” sözüyle, İbnü’l-A‘râbî’nin **الصرب** hakkında söylediği, **الباء**’nın **الميم**’den بدل olduğu (hususu) açıklanmış oldu; **لسان العرب**’da böyledir. Ve **أصرب الرجل**: verdi. Ve **الصراب** ( **كتاب** gibi) ekinden: güzde kaldırıldıktan sonra ekilen şey; bunu es-Sâgânî nakletti. **صرب اللبن** ( **فرح** gibi): memede toplandığı zaman. Ondan, el-Kuteybî’nin iki sözünden birine göre **صربى** alındı; ve geçti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الصربة** (fetih ile): şiirde zikri gelen bir yer.
