# صرح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صرح

الصرح  : بيت واحد يبنى منفردا ضخما طويلا في السماء. وقيل: هو  القصر  ، قاله الزجاج. قيل: هو  كل بناء عال  مرتفع. وفي التنزيل  إنه صرح ممرد من قوارير  والجمع صروح. قال أبو ذؤيب:
  على طرق كنحور الظـبـا                      ء تحسب آرامهن الصروحا وقال بعض المفسرين: الصرح: بلاط اتخذ لبلقيس من قوارير. الصرح:  قصر لبخت نصر  الجبار المشهور  قرب بابل  بالعراق، كان اتخذه لتجبره وعناده، وقصته مشهورة. الصرح  بالتحريك  : المحض  الخالص من كل شيء  . ومنهم من قيده بالأبيض، وأنشد للمتنخل بالهذلي:
  تعلو السيوف بأيدينا جماجمهـم                      كما يفلق مرو الأمعز الصرح وأورد الأزهري والجوهري هذا البيت مستشهدا به على الخالص، من غير تقييد،  كالصريح  كأمير  والصراح، بالفتح والضم  ، والكسر أفصح.  والاسم الصراحة  بالفتح،  والصروحة  ، بالضم.  وصرح نسبه، ككرم: خلص  ، وكذا كل شيء. وكل خالص: صريح،  وهو  أي الرجل الخالص النسب:  صريح من  قوم  صرحاء  ، وهي أعلى. في التهذيب: والصريح من الرجال والخيل: المحض، ويجمع الرجال على صرحاء، والخيل على الصرائح يقال: فرس صريح من خيل  صرائح  . يقال:  شتمه مصارحة وصراحا، بالضم والكسر، أي  كفاحا و  مواجهة. والاسم  الصراح بالضم،  كغراب  . ويقال: لقيته مصارحة، وصراحا، وصراحا وكفاحا: بمعنى واحد، إذا لقيته مواجهة. قال:
  قد كنت أنذرت أخـا مـنـاح
  عمرا وعمرو عرضة الصراح

   وكأس صراح  ، بالضم  : لم تشب  ، أي خالصة لم تخلط  بمزاج  ، هكذا في النسخ، وفي بعضها: بمزج.  والتصريح: خلاف التعريض  يقال: صرح فلان بما في نفسه تصريحا: إذا أبداه. التصريح:  تبيين الأمر، كالصرح  ، بفتح فسكون،  والإصراح  . يقال: صرح الشيء وصرحه وأصرحه، إذا بينه وأظهره. وفي حديث ابن عباس:  سئل متى يحل شراء النخل? قال: حين يصرح، قيل: وما التصريح? قال: حين يستبين الحلو من المر  . قال الخطابي: هكذا يروى ويفسر، والصواب: يصوح، بالواو، وسيذكر في موضعه. ومن أمثالهم:  صرحت بجدان. وجلدان  ، أي أبدى الرجل أقصى ما يريده. التصريح:  انكشاف الأمر  ، وفي نسخة: الحق، يقال: انصرح الحق، وصرح، إذا بان. ومن ذلك المثل  عند التصريح تستريح  . وهو في مجمع الأمثال للميداني،  لازم  و  متعد. و  التصريح  في الخمر: ذهاب زبدها  وقد صرحت، إذا انجلى زبدها فخلصت. قال الأعشى.

  كميتا تكشف عن حمرة                      إذا صرحت بعد إزبادها يقول: قد صرحت بعد تهدار وإزباد. وتصرح الزبد عنها: انجلى فخلص. تقول:  صرحت كحل، أي أجدبت وصارت صريحة  ، أي خالصة في الشدة. وكذلك تقول: صرحت السنة، إذا ظهرت جدوبتها. قال سلامة بن جندل
  قوم إذا صرحت كحـل، بـيوتـهـم                      مأوى الضيوف ومأوى كل قرضوب صرح  الرامي  تصريحا، إذا  رمى ولم يصب  الهدف.  والمصراح  بالكسر:  الناقة لا ترغي  ؛ كذا في التهذيب. وفي المحكم وغيره: ناقة مصراح: قليلة الرغوة خالصة اللبن.  والصراحية  ، بالضم وتشديد المثناة التحتية:  آنية للخمر  ، قال ابن دريد: ولا أدري ما صحته الصراحية  بالتخفيف  مع الضم: الخمر نفسها  الخالصة  ، أي من غير مزج. كذلك  من الكلمات الخالصة  . وكذب صراحية،  كالصراح، بالضم  . وكذب صراحي، كالصراح، بالكسر أيضا، أي بين يعرفه الناس.  ويوم مصرح، كمحدث  ، أي  بلا سحاب  ، وهو في شعر الطرماح، في قوله يصف ذئبا:
  إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءةذري الريح في أعقاب يوم مصرح امتل: عدا. وطخاءة: سحابة خفيفة. أي ذراه الرح في يوم مصح. شبه الذئب في عدوه في الأرض بسحابة خفيفة في ناحية من نواحي السماء. وصرح النهار: ذهب سحابه وأضاءت شمسه؛ كما في الأساس.  وانصرح  الحق:  بان  وانكشف.  وصارح بما في نفسه: أبداه  وأظهره،  كصرح  مشددا ومخففا. وأنشد أبو زياد:
  وإني لأكنو عن قذور بغيرهـا                      وأعرب أحيانا بها فأصـارح
  أمنحدرا ترمي بك العيس غربة                      ومصعدة برح لعينيك بـارح  والصريح، كجريح  : فحل من خيل العرب، وهو  فرس عبد يغوث بن حرب، وآخر لبني نهشل، وآخر للخم  . وبلا لام: اسم فحل منجب. وقال أوس بن غلفاء الهجيمي:
  ومركضة صريحي أبوها                      يهان لها الغلامة والغلام وقال طفيل:
  عناجيح فيهن الصريح ولاحق                      مغاوير فيها للأريب معقب

  ويروى: من آل الصريح وأعوج، غلبت الصفة على هذا الفحل فصارت له اسما. صراح  كرمان: طائر كالجندب  ، وحكمه أنه  يؤكل  .  وصرواح، بالكسر: حصن  باليمن  بناه الجن لبلقيس  بأمر سيدنا سليمان عليه السلام، وهو في الصحاح معرف بالألف واللام.  والصمارح بالضم: الخالص  . من كل شيء، والميم زائدة، ويروى عن أبي عمرو: الصمادح، بالدال. قال الجوهري: ولا أظنه محفوظا.  وخرج لهم صرحة برحة. أي بارزا لهم. وإن خروج صرحة برحة  -بالفتح في آخرهما، وبالتنوين معا-  لكثير  . ومما يستدرك عليه: قولهم: أتاه بالأمر صراحية، أي خالصا. ولبن صريح: ساكن الرغوة خالص. وفي المثل:
  برز الصريح بجانب المتن يضرب للأمر الذي وضح. وبول صريح: خالص ليس عليه رغوة. قال الأزهري: يقال للبن والبول: صريح، إذا لم يكن فيه رغوة. قال أبو النجم:
  يسوف من أبوالها الصريحا وصريح النصح: محضه. ومن المجاز: شر صراح. وصرح الحق عن محضه، أي انكشف؛ كذا في الأساس. وكذب صرحان، بالضم، أي خالص؛ عن اللحياني. والصراح: اللبن الرقيق الذي أكثر ماؤه فترى في بعضه سمرة من مائه وخضرة. والصراح: عرق الدابة يكون في اليد؛ كذا حكاه كراع، بالراء، والمعروف: الصماح. ويقال: هذه صرحة الدار، وقارعتها، أي ساحتها وعرصتها. وقيل: الصرحة متن من الأرض مستو. والصرحة من الأرض: ما استوى وظهر. يقال: هم في صرحة المربد وصرحة الدار: وهو ما استوى وظهر، وإن لم يظهر فهو صرحة بعد أن يكون مستويا حسنا. قال: وهي الصحراء، فيما زعم أبو أسلم، وأنشد للراعي:
  كأنها حين فاض الماء واختلفت                      فتخاء لاح لها بالصرحة الذيب وفي هامش الصحاح أن البيت للنعمان بن بشير يصف فرسا. وفي نسخة: صقعاء، بدل: فتخاء. والصرحة أيضا: موضع. والصريحان: قبيلة.

### Türkçe

**الصرح**: gökte tek başına, iri, uzun olarak inşa edilen tek bir ev. Ve denildi ki: o **القصر**dur; bunu **الزجاج** söyledi. Denildi ki: o, her yüksek, yüce bina(dır). Ve tenzilde: “Şüphesiz o, camlardan düzeltilmiş bir **صرح**tır.” Çoğulu **صروح**tur. **أبو ذؤيب** dedi:
  Ceylanların boyunları gibi yollarda                      onların **آرام**larını **الصروح** sanırsın

Ve müfessirlerden bazıları dedi: **الصرح**: Belkıs için camlardan yapılmış bir döşeme. **الصرح**: Irak’ta, Babil yakınında, meşhur zorba **بخت نصر**’ın bir sarayıdır; onu zorbalığı ve inadı için edinmişti; kıssası meşhurdur. **الصرح** (harekeli olarak): her şeyden arı, katıksız **المحض** **الخالص**. Onlardan kimi onu beyazla kayıtladı; ve **المتنخل**’den, **الهذلي**’ye ait olarak şu beyit okundu:
  Kılıçlar bizim ellerimizle onların kafataslarını yükseltir                      tıpkı **الأمعز**’ın çakıl taşını katıksız **الصرح**ın yarması gibi

**الأزهري** ve **الجوهري** bu beyti, kayıtsız olarak, katıksız olana delil getirerek nakletti; **كالصريح** ( **أمير** vezninde) ve **الصراح**; fetha ve damme iledir; kesre daha fasihdir. İsim **الصراحة** (fetha ile), ve **الصروحة** (damme ile). Ve **صرح** onun nesebini, **كرم** gibi: arılaştı; ve aynı şekilde her şey. Ve her katıksız: **صريح**tir; ve o, yani nesebi katıksız adam: **صريح**tir, **قوم**dan **صرحاء**dır; ve o daha yücedir. **التهذيب**’de: Erkeklerden ve atlardan **الصريح**: katıksızdır; erkekler **صرحاء** üzerine cem edilir, atlar **الصرائح** üzerine; denir ki: **صرائح** atlardan **صريح** bir at.

Denir ki: ona **مصارحة** ve **صراحا** (damme ve kesre ile) sövdü; yani yüz yüze ve karşı karşıya. İsim **الصراح** (damme ile), **كغراب**. Ve denir ki: ona **مصارحة** olarak, ve **صراحا** olarak, ve **صراحا** ve **كفاحا** olarak rastladım: tek bir mânâdadır; ona karşı karşıya rastladığında. Dedi:
  Ben **أخا مناح**’ı uyarmıştım
  **عمرا**’yı; ve **عمرو** **الصراح**ın hedefidir

Ve **صراح** bir kadeh (damme ile): karıştırılmadı; yani katıksızdır, **بمزاج** ile karıştırılmadı; nüshalarda böyle; bazısında: **بمزج** ile. **التصريح**: **التعريض**in zıddıdır; denir ki: falan, içindekini **تصريحا** olarak **صرح** etti: onu açığa vurduğunda. **التصريح**: işin açıklanmasıdır; **كالصرح** (fetha sonra sükûn ile) ve **الإصراح** gibi. Denir ki: şeyi **صرح** etti, ve onu **صرحه** etti, ve onu **أصرحه** etti; onu açıkladığında ve ortaya koyduğunda.

Ve İbn Abbas hadîsinde: “Hurma ağaçlarını satın almak ne zaman helâl olur?” diye soruldu. Dedi: “**يصرح** ettiği zaman.” Denildi ki: “**التصريح** nedir?” Dedi: “Tatlı olanın acı olandan seçikleştiği zaman.” **الخطابي** dedi: Böyle rivayet edilir ve böyle tefsir edilir; doğrusu: **يصوح** (vav ile)dur; yerinde zikredilecektir.

Onların darbımesellerinden: **صرحت بجدان**. Ve **جلدان**; yani adam, istediğinin en uç noktasını açığa vurdu. **التصريح**: işin açığa çıkmasıdır; bir nüshada: hak. Denir ki: hak **انصرح** etti, ve **صرح** etti; ortaya çıktığında. Ve o meselden: **عند التصريح تستريح**. O, **الميداني**’nin **مجمع الأمثال**’indedir; لازم ve متعدّîdir.

Ve şarapta **التصريح**: köpüğünün gitmesidir; ve köpüğü sıyrılıp katıksızlaştığında “**صرحت**” denir. **الأعشى** dedi:

  Kızıl bir (şarap), kızıllığını açığa çıkarır                      köpürmesinden sonra **صرحت** ettiğinde

Yani: akıp taşmadan ve köpürmeden sonra **صرحت** etmiştir. Ve köpük ondan **تصرح** eder: sıyrılır, böylece katıksızlaşır. Dersin ki: **صرحت كحل**; yani kıtlık oldu ve **صريحة** oldu; yani şiddette katıksız. Ve aynı şekilde dersin ki: **صرحت السنة**; kıtlığı ortaya çıktığında. **سلامة بن جندل** dedi:
  **كحل** **صرحت** ettiğinde (kıtlık şiddetlendiğinde) bir kavim; onların evleri                      misafirlerin barınağı ve her **قرضوب**un barınağıdır

Okçu **الرامي** **تصريحا** olarak **صرح** etti: hedefi vurmayıp attığında. **المصراح** (kesre ile): böğürmeyen dişi deve; **التهذيب**’de böyledir. **المحكم** ve başkasında: **مصراح** bir dişi deve: köpüğü az; sütü katıksız. **الصراحية** (damme ile ve alttaki ikiz harfin şeddelenmesiyle): şarap için kaplar; İbn Düreyd dedi: onun sıhhatini bilmiyorum. **الصراحية** (tahfîf ile, damme ile birlikte): bizzat şarabın kendisi, katıksız; yani karışımsız. Aynı şekilde, katıksız kelimelerden(dir). **صراحية** bir yalan; **كالصراح** (damme ile) gibi. Ve **صراحي** bir yalan; **كالصراح** (kesre ile) gibi de; yani açık, insanların bildiği.

**مصرح** bir gün, **كمحدث**: yani bulutsuz; o, **الطرماح**’ın şiirindedir; bir kurdu vasfederken söylediği sözünde:
  **امتل** ettiğinde (koştuğunda) düşer; “hafif bir bulut gölgelendi” dersin;                      rüzgâr, bulutsuz bir günün ardında onu savurur

**امتل**: koştu. **طخاءة**: hafif bir bulut. Yani rüzgâr onu, açık bir günde savurdu. Kurdu, yerde koşuşunda, göğün yönlerinden bir yönde hafif bir buluta benzetti. Ve **صرح النهار**: bulutu gitti ve güneşi aydınladı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve hak **انصرح** etti: ortaya çıktı ve açığa çıktı. Ve içindekini **صارح** etti: onu açığa vurdu ve ortaya koydu; şeddeli ve şeddesiz **صرح** gibi. **أبو زياد** şu beyiti okudu:
  Ve ben, ondan başkasıyla pislikten kinaye ederim                      ve bazen onunla açıklarım da **فأصارح** ederim
  Gurbete develer seni atarcasına inen (yol)dan;                      ve yükselen (yol)dan; gözlerin için bir **بارح** (uğursuz) belirdi

Ve **الصريح** ( **كجريح** vezninde): Arap atlarından bir aygırdır; o, **عبد يغوث بن حرب**’ın atıdır; ve **بني نهشل**’e ait bir başkası; ve **الخم**’e ait bir başkası. Lâmsız olarak: soylu aygırın adı. **أوس بن غلفاء الهجيمي** dedi:
  Ve babası **صريحي** olan bir koşu (atı);                      onun için hem genç kız hem genç oğlan horlanır

Ve **طفيل** dedi:
  İçlerinde **الصريح** ve **لاحق** olan güçlü develer;                      içinde yiğitler; akıllı için ardıl (şan) vardır

Ve rivayet edilir: **من آل الصريح** ve **أعوج**. Sıfat bu aygıra galip geldi de ona isim oldu.

**صراح** ( **كرمان** gibi): çekirge gibi bir kuştur; hükmü: yenilir. Ve **صرواح** (kesre ile): Yemen’de bir hisar; cinler onu Belkıs için, efendimiz Süleyman عليه السلام’ın emriyle inşa etti; o, **الصحاح**’ta elif-lâm ile marife olarak geçer.

**الصمارح** (damme ile): her şeyden katıksız; mîm ziyadedir. Ebû Amr’dan **الصمادح** ( **الدال** ile) rivayet edilir. **الجوهري** dedi: onun mahfuz olduğunu sanmıyorum.

Ve onlara **صرحة برحة** olarak çıktı; yani onlara belirgin olarak. Ve **صرحة برحة** çıkış (—son ikisi fetha ile ve ikisi de tenvinli olarak—) çoktur.

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: “Ona işi **صراحية** olarak getirdi” sözleri; yani katıksız olarak. Ve **صريح** süt: köpüğü durgun, katıksız. Ve meselde:
  **برز الصريح بجانب المتن**
Açıkça ortaya çıkan iş için darbımesel yapılır.

Ve **صريح** idrar: üzerinde köpük olmayan katıksız. **الأزهري** dedi: Süt ve idrara, içinde köpük olmadığında **صريح** denir. **أبو النجم** dedi:
  Onların katıksız idrarlarından emer

Ve **صريح النصح**: onun katıksızı. Ve mecazdandır: **شر صراح**. Ve hak, katıksızlığından **صرح** etti; yani açığa çıktı; **الأساس**’ta böyledir. Ve **صرحان** bir yalan (damme ile): yani katıksız; **اللحياني**’den.

Ve **الصراح**: suyu çoğaltılmış ince süttür; onun suyundan bazısında esmerlik ve yeşillik görürsün. Ve **الصراح**: binek hayvanının elde bulunan teridir; **كراع** bunu ( **الراء** ile) böyle nakletti; bilinen: **الصماح**tır.

Ve denir ki: bu, evin **صرحة**sıdır ve eşiğidir; yani avlusu ve sahası. Ve denildi ki: **الصرحة** düz bir yer sırtıdır. Ve yerden **الصرحة**: düzleşen ve ortaya çıkan şeydir. Denir ki: onlar **صرحة المربد**’dedir ve **صرحة الدار**’dadır: o, düzleşen ve ortaya çıkan yerdir; ortaya çıkmamışsa da, güzelce düz olduktan sonra o yine **صرحة**dır. Dedi ki: O, **الصحراء**dır; Ebû Eslem’in zannettiğine göre. Ve **الراعي**’ye ait olarak şu beyit okundu:
  Su taştığında ve karıştığında sanki o,                      **الصرحة**da kurda görünen bir **فتخاء**dır

Ve **الصحاح**’ın kenarında, beytin **النعمان بن بشير**’e ait olduğu; bir atı vasfettiği yazılıdır. Bir nüshada: **صقعاء**, **فتخاء** yerine.

Ve **الصرحة** ayrıca: bir yerdir. Ve **الصريحان**: bir kabiledir.
