# صرخ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: صرخ

صرخ
صَرَخَ - يَصْرُخُ - صَرِيْخ - أَصْرَخَ - يُصْرِخُ - مُصْرِخ - اصْطَرخَ - يَصْطَرِخُ - اسْتَصْرَخَ - يَسْتَصْرِخُ
صَرَخَ - يَصْرُخُ + كائن + كائناَ: ينجده: يقدم له الغوث والعون والنجدة
صَرِيْخ : على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَرَخَ - يَصْرُخُ ": من يغيث وينجد آخر بلهفة وشدة: المنجد المعين
أَصْرَخَ - يُصْرِخُ + كائن + كائناً أو لـِكائن: على وزن " أفعل " من " صَرَخَ - يَصْرُخُ ": جعل آخر " يَصْرُخُه ": جعله يُنجِد ويُغِيث ويُعين الكائن المستغيث: أعلم أهل النجدة والغوث بحاجة الكائن لذلك وجمعهم لنجدته
مُصْرِخ: اسم فاعل صفة مشبهة من " أصْرَخَ - يُصْرِخُ "
اصْطَرَخَ - يَصْطَرِخُ: على وزن " افتعل " من " صَرَخَ - يَصْرُخُ ": أصلها " اصترخ - يصترخ": طلب وجهد أن " يَصْرُخَ " بشكل ذاتي: طلب وجهد أن يغيث وينجد نفسه بنفسه: يبحث بنفسه عن منجد ومعين
اسْتَصْرَخَ - يَسْتَصْرِخُ: على وزن " استفعل " من " صَرَخَ - يَصْرُخُ ": طلب وسعى وتمنى أن " يُصْرَخ " آخر: طلب وتمنى على آخرين أن يُصْرِخوا كائناً يطلب العون والنجدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستجابة وتلبية الطلب والسؤال والدعاء بالعون والنجدة "، وهي:
غَاثَ - يَغِيْثُ (غاثَ - يَغوْثُ)، صَرَخ َ - يَصْرُخُ، جَابَ - يَجِيْبُ، عَانَ - يَعُوْنُ، نَفَعَ - يَنْفَعُ، ضَافَ - يَضِيفُ
مصرخ
 	﴿وقال الشيطان لما قضي الأمر إن الله وعدكم وعد الحق ووعدتكم فأخلفتكم وما كان لي عليكم من سلطان إلا أن دعوتكم فاستجبتم لي فلا تلوموني ولوموا أنفسكم ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي إني كفرت بما أشركتموني من قبل إن الظالمين لهم عذاب أليم(22)﴾ إبراهيم
صريخ
 ﴿وإن نشأ نغرقهم فلا صريخ لهم ولا هم ينقذون(43)﴾ يس
يصطرخ
 ﴿وهم يصطرخون فيها ربنا أخرجنا نعمل صالحا غير الذي كنا نعمل أولم نعمركم ما يتذكر فيه من تذكر وجاءكم النذير فذوقوا فما للظالمين من نصير(37)﴾ فاطر
يستصرخ :
 ﴿فأصبح في المدينة خائفا يترقب فإذا الذي استنصره بالأمس يستصرخه قال له موسى إنك لغوي مبين(18)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [صرخ] ص ر خ: الصُّراخُ بالضم الصوت وقد صَرَخ يصرخ بالضم صَرْخةً و اصْطَرَخَ مثله و التَّصرُّخُ تكلف الصراخ ويقال التصرخ بالعُطاس حُمق و المُصْرِخُ بوزن المُخرج المُغيث تقول اسْتَصْرَخَهُ فأَصْرَخَهُ و الصَّرِيخُ صوت المستصرخ و الصَّرِيخُ أيضا الصَّارِخُ وهو أيضا المُغيث والمُستغيث وهو من الأضداد
الراغب:
ملخص اللسان:
1.     الصَّرْخَةُ: الصيحة الشديدة عند الفزع أَو المصيبة.وقيل الصُّراخُ الصوت الشديد ما كان؛ صرخ يصرُخُ صُراخاً.
2.     والصارخ والصريخ: المستغيث. والصريخُ: المغيث، والصريخ المستغيث أَيضاً، من الأَضداد؛
3.     صوت الصارخ،  يعني الديك لأَنه كثير الصياح في الليل.
لسان العرب
● - صرخ: الصَّرْخَةُ: الصيحة الشديدة عند الفزع أَو المصيبة. وقيل  الصُّراخُ الصوت الشديد ما كان؛ صرخ يصرُخُ صُراخاً. ومن أَمثالهم: كانَتْ  كَصَرْخَةِ الحُبْلى؛ للأَمر يفجَو ك.  والصارخ والصريخ: المستغيث. وفي المثل: عَبْدٌ صَريخُهُ أَمَةٌ أَي  ناصره أَذل منه وأَضعف؛ وقيل: الصارخ المستغيث والمستصرخ المستغيث والمصرخ  المغيث،؛ وقيل: الصارخ المستغيث والصارخ المغيث؛ قال الأَزهري: ولم أَسمع  لغير الأَصمعي في الصارخ أَن يكون بمعنى المغيث. قال: والناس كلهم على أَن  الصارخ المستغيث، والمصرخ المغيث، والمستصرخ المستغيث أَيضاً.  وروى شمر عن أَبي حاتم أَنه قال: الاستصراخ الاستغاثة، والاستصراخ  الاغاثة. وفي حديث ابن عمر: أَنه استصرخ على امرأَته صفية استصراخ الحيّ على  الميت أَي استعان به ليقوم بشأْن الميت فيعينهم على ذلك، والصراخ صوت  استغاثتهم؛ قال ابن الأَثير: اسْتُصْرِخ الإِنسان إِذا أَتاه الصارخ، وهو  الصوت يعلمه بأَمر حادث ليستعين به عليه، أَو ينعى له ميتاً.  واسْتَصْرَخْتُهُ إِذا حملته على الصراخ. وفي التنزيل: ما أَنا بمصرخكم وما أَنتم  بمصرخيَّ. والصريخُ: المغيث، والصريخ المستغيث أَيضاً، من الأَضداد؛ قال أَبو  الهيثم: معناه ما أَنا بمغيثكم. قال: والصريخ الصارخ، وهو المغيث مثل  قدير وقادر.  واصْطَرَخَ القَومُ وتصارخوا واستصرخوا: استغاثوا. والاصطراخ: التصارخ،  افتعال.  والتصرّخ: تكلف الصراخ. ويقال: التصرّخ به حمق أَي بالعطاس.  والمستصرخ: المستغيث؛ تقول منه: استصرخني فأَصرخته. والصَّريخُ: صوتُ  المستصرخ.  ويقال: صرخ فلان يصرخُ صراخاً إِذا استغاث فقال: واغَوثاهْ  واصَرْخَتاهْ قال: والصريخ يكون فعيلاً بمعنى مُفعِل مثل نذير بمعنى منذر وسميع  بمعنى مسمع؛ قال زهير:  إِذا ما سمعنا صارخاً، مَعَجَتْ بِنا  إِلى صوتهِ وُرْقُ المَراكلِ، ضُمَّرُ  وسمعت صارخة القوم أَي صوت استغاثتهم، مصدر على فاعلة. قال: والصارخة  بمعنى الاغاثة، مصدر؛ وأَنشد:  فكانوا مُهلِكِي الأَبناءِ، لولا  تدارُكُهم بِصارخةٍ شَفِيقِ  قال الليث: الصارخة بمعنى الصريخ المغيث؛ وصرخ صرخَة واصطرخ بمعنى.  ابن الأَعرابي: الصرَّاخُ الطاووس، والنَّبَّاحُ الهدهد. وفي الحديث:  أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يقوم من الليل إِذا سمع صوت الصارخ،  يعني الديك لأَنه كثير الصياح في الليل.
مقاييس اللغة:
(صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22].
القاموس المحيط:
الصَّرخَةُ الصَّيْحَةُ الشَّديدَةُ. وكغُرابٍ الصَّوْتُ، أو شَديدهُ. وتصرَّخَ تَكَلَّفَهُ. والصَّارِخُ المُغيثُ، والمُسْتَغِيثُ، ضِدٌّ، كالصَّريخِ فيهما. والمُصَرِّخُ المُغِيثُ، والمُعِينُ. واصْطَرَخُوا تَصَارَخُوا. والصَّارِخَةُ الإِغاثَةُ، مَصْدَرٌ على فاعِلَةٍ، وصَوْتُ الاسْتِغَاثَةِ. والصارِخُ الدِّيكُ. وككتَّانٍ الطاوُوسُ. والصَّرْخَةُ الأذانُ. وكقُفْلٍ جَبَلٌ بالشام.
تاج العروس:
صرخ
الصَّرْخَة : الصَّيْحَة الشَّدِيدةُ عِند الفَزَعِ أَو المُصيبة . والصُّرَاخُ كغُرَاب : الصَّوْتُ مُطلقاً أَو شَدِيدُه ما كانَ صرَخَ يَصْرُخُ صُرَاخاً . ومن أَمثالهم كانَت كصَرْخَةِ الحُبْلَى للأَمر يَفْجَؤُك . والصَّرِخ : المُغِيثُ والمُستَغيث ضِدٌّ قاله ابنُ القَطّاع وحكاه يَعقوبُ في كتاب الأَضداد عن الجَماهير . وقيل الصَّارِخ : المستغيثُ والمُصْرِخ المُغِيث . قال الأَزهريّ : أضن يكون بمعنى المُغِيث . قال : والنّاسُ كلُّهم على أَنَّ الصارخَ المُستغِيثُ والمصْرِخَ المُغيثُ كالصَّرْيخ فيهما أَي في المغيث والمستغيث فهو من الأَضداد أَيضاً . قال أَبو الهيثم : الصَّرِيخ : الصَّارِخ وهو المُغيث مثْل قدير وقادِر . والمُصْرِخ كمُحْسِن وضُبِط في بعْض النُّسخ بالتشديد : المُغِيث والمُعِين أَحدهما تصحيف عن الآخر قال اللّه تعالى في كتابه العزيز : " ما أَنا بمُصْرِخِكمْ وما أَنْتُم بمُصْرِخِي " قال أَبو الهَيْثَم : معناه ما أَنا بمُغِثِيكم . وفي التهذيب : الصَّريخ . قد يكون فَعِيلاً بمعنَى مُفْعِل مثل نَذير بِمعنى مُنذِر وسَمِيع بمعنى مُسمِع . وقال شيخنا نقلاً عن أَرباب المعانِي : الصُّراخ : الصِّياحُ ثم تُجُوِّز به عن الاستغاثة إِذ لا يَخلو منه غالباً ثم صار حقيقةً عُرفِيّةً فيه . وفي الكشَّاف : لا صَرِيخ أَي لامُغِيث أَو لا إِغاثة يقال : أَتاهم الصَّرِيخُ أَي الإِغاثةُ . واصْطَرَخُوا واسْتصْرَخُوا وتَصَارَخُوا بمعنَى صَرَخُوا . والصَّارِخَة : الإِغاثة مصدرٌ على فَاعِلة وأَنشد :
فكانُوا مُهلِكِي الأَنباءِ لولا ... تَدَارَكَهمْ بصارِخةٍ شَفِيقُ
ويقال : الصَّارخةُ صَوْتُ الاستِغَاثَة . ومنه قولهم : سَمِعْتُ صارِخَةَ القَوْم . وقال اللّيث : الصَّارِخَةُ بمعنَى الصَّرِيخ المُغِيث . ومن المجاز في الحديث أَنّ النّبيّ صلَّى اللّه عليه وسلّم كَانَ يَقُومُ من النَّوم إِذَا سَمِعَ صَوْتَ الصَّارِخ أَي الدِّيك لأَنّه كثير الصِّياحِ باللَّيْل ؛ وقيل : هو حقيقةٌ فيه . وقد جَوَّزوا الوَجهين . وعن ابن الأَعرابيّ : الصَّرَّاخ كَكَتَّان : الطّاوُوس . والنَّبّاحُ : الهُدْهُدُ . والصَّرْخَة : الأَذَانُ مَأْخُوذٌ من الصَّيْحة الشّديدة . وصُرْخٌ كقُفْلٍ : جَبَلٌ بالشَّأْم ومما يستدرك عليه : المُسْتَصْرِخ وهو المُسْتغِيث وَرَوَى شَمِرٌ عن أَبي حاتمٍ أَنّه قال : الاستصراخ : الاستغاثة والاستصراخ الاستعانة والصُّراخ صَوْتُ استعانتِهم : قال ابن الأَثير : استُصرِخَ الإِنسانُ إِذا أَتاه الصَّارخ وهو الصَّوتُ يُعلِمه بأَمرٍ حادِثٍ يَستَعِينُ به عليه أَو يَنْعَى له مَيتاً . واستَصْرَخْتُه إِذا حَمَلْتَه على الصُّرَاخ . والتَّصرُّخ تَكَلّفُ الصُّراخِ . ويقال التَّصرُّخُ بالعُطاسِ حُمْق . ويقال : استصرَخَنَي فأصْرَخْتُه أَي أَغَثْتُه وقيل الهمزة للسَّلْب أَي أَزَلْت صُرَاخَة . والصَّرِيخ : صَوتُ المُسْتَصْرِخ . ويقال : صَرَخَ فلانٌ يَصرُخ صُرَاخاً إِذا استغاثَ فقال : واغَوْثاه واصَرْخَتاه

### Türkçe

**صرخ**
**صَرَخَ - يَصْرُخُ - صَرِيْخ - أَصْرَخَ - يُصْرِخُ - مُصْرِخ - اصْطَرخَ - يَصْطَرِخُ - اسْتَصْرَخَ - يَسْتَصْرِخُ**
**صَرَخَ - يَصْرُخُ** + bir varlık + bir varlığı: ona imdada yetişir: ona yardım, destek ve imdat sunar.
**صَرِيْخ**: “فعيل” vezninde, **صَرَخَ - يَصْرُخُ**’tan mübalağa ism-i fâil: bir başkasına iştiyak ve şiddetle imdat eden ve yetişen: imdada yetişen yardımcı.
**أَصْرَخَ - يُصْرِخُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir varlık için: **صَرَخَ - يَصْرُخُ**’tan “أفعل” vezninde: bir başkasını “**يَصْرُخُه**” kıldı: onu, yardım isteyen varlığa imdat eden, yetişen ve yardım eden kıldı: imdat ve yardım ehline, varlığın buna olan ihtiyacını bildirdi ve onu kurtarmaları için onları topladı.
**مُصْرِخ**: **أصْرَخَ - يُصْرِخُ**’tan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**اصْطَرَخَ - يَصْطَرِخُ**: **صَرَخَ - يَصْرُخُ**’tan “افتعل” vezninde: aslı “**اصترخ - يصترخ**”tır: kendi kendine “**يَصْرُخَ**” olmayı talep etti ve bunun için çabaladı: kendi kendine kendisini imdada yetiştirmeyi ve kurtarmayı talep etti ve çabaladı: kendi kendine bir kurtarıcı ve yardımcı arar.
**اسْتَصْرَخَ - يَسْتَصْرِخُ**: **صَرَخَ - يَصْرُخُ**’tan “استفعل” vezninde: bir başkasının “**يُصْرَخ**” olmasını istedi, bunun için uğraştı ve temenni etti: yardım ve imdat isteyen bir varlığa başkalarının **يُصْرِخوا** etmelerini istedi ve temenni etti.

Ve lafız, “isteğe ve soruya ve yardımla-imdatla duaya cevap verme ve talebi yerine getirme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**غَاثَ - يَغِيْثُ (غاثَ - يَغوْثُ)، صَرَخ َ - يَصْرُخُ، جَابَ - يَجِيْبُ، عَانَ - يَعُوْنُ، نَفَعَ - يَنْفَعُ، ضَافَ - يَضِيفُ**

**مصرخ**
	﴿Ve şeytan, iş bitirilince dedi ki: “Şüphesiz Allah size hak vaadi vaad etti; ben de size vaad ettim de size muhalefet ettim. Benim sizin üzerinizde bir sultanım yoktu; ancak sizi çağırdım da siz bana icabet ettiniz. O hâlde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Ben sizin imdadınıza yetişen değilim; siz de benim imdadıma yetişen değilsiniz. Daha önce beni ortak koşmanıza küfrettim. Şüphesiz zalimler için elem verici bir azap vardır.” (22)﴾ İbrahim

**صريخ**
﴿Ve dilersek onları boğarız; artık onlar için ne bir **صَرِيخ** vardır ne de onlar kurtarılırlar (43)﴾ Yâsîn

**يصطرخ**
﴿Ve onlar orada feryat ederler: “Rabbimiz! Bizi çıkar; yaptığımızdan başka salih amel işleyelim.” “Size, öğüt alanın öğüt alacağı kadar ömür vermedik mi? Ve size uyarıcı geldi. O hâlde tadın; artık zalimler için hiçbir yardımcı yoktur.” (37)﴾ Fâtır

**يستصرخ** :
﴿Derken şehirde korkmuş olarak gözetler hâlde sabahladı; bir de dün kendisinden yardım isteyen kimse onu **يستصرخه** ediyor. Mûsâ ona dedi ki: “Şüphesiz sen apaçık bir azgınsın.” (18)﴾ Kasas

Muhtâr es-Sıhâh
● [**صرخ**] ص ر خ: **الصُّراخُ** (ötre ile) sestir; ve **صَرَخ** (ötre ile) **يصرخ** (ötre ile) **صَرْخةً** olarak; ve **اصْطَرَخَ** da onun gibidir. **التَّصرُّخُ**: bağırmayı zorlamaktır. Ve denir ki: hapşırıkla **التصرخ** ahmaklıktır. Ve **المُصْرِخُ**, **المُخرج** vezninde, imdat edendir; dersin: **اسْتَصْرَخَهُ** da o da onu **فأَصْرَخَهُ**; ve **الصَّرِيخُ** yardım isteyenin sesidir. Ve **الصَّرِيخُ** ayrıca **الصَّارِخُ**tır; o da imdat eden ve yardım isteyendir; ve o zıt anlamlılardandır.

er-Râgıb:
Lisân’ın özeti:
1. **الصَّرْخَةُ**: korku veya musibet anında şiddetli çığlık. Ve denildi ki: **الصُّراخُ** her ne olursa olsun şiddetli sestir; **صرخ يصرُخُ صُراخاً**.
2. Ve **الصارخ** ve **الصريخ**: yardım isteyendir. Ve **الصريخُ**: imdat edendir; ve **الصريخ** ayrıca yardım isteyendir; zıt anlamlılardandır.
3. **الصارخ**ın sesi; yani horoz; çünkü gecede çok öter.

Lisânü’l-ʿArab
● - **صرخ**: **الصَّرْخَةُ**: korku veya musibet anında şiddetli çığlık. Ve denildi ki: **الصُّراخُ** her ne olursa olsun şiddetli sestir; **صرخ يصرُخُ صُراخاً**. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “O, hamile kadının çığlığı gibiydi”; ansızın gelen iş için. Ve **الصارخ** ve **الصريخ**: yardım isteyendir. Ve meselde: “Bir kölenin **صَريخُهُ** bir cariyedir”; yani onun yardımcısı kendisinden daha zelil ve daha zayıftır. Ve denildi ki: **الصارخ** yardım isteyendir, **المستصرخ** yardım isteyendir, **المصرخ** imdat edendir. Ve denildi ki: **الصارخ** yardım isteyendir ve **الصارخ** imdat edendir. el-Ezherî dedi ki: el-Asmaʿî’den başkasında **الصارخ**ın imdat eden manasında olduğunu işitmedim. Dedi ki: insanların hepsi, **الصارخ**ın yardım isteyen, **المصرخ**ın imdat eden, **المستصرخ**ın da yine yardım isteyen olduğu görüşündedir. Şemir, Ebû Hâtim’den rivayet etti: o dedi ki: **الاستصراخ** yardım istemedir; ve **الاستصراخ** imdat etmedir. İbn Ömer hadîsinde: Safiyye olan hanımı hakkında **استصرخ** etti; diri’nin ölü üzerine **استصراخ**ı gibi; yani ölü işini üstlensin diye onunla yardım istedi, böylece onlara bu hususta yardım etsin; ve **الصراخ** onların yardım isteme sesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: insana **اسْتُصْرِخ** olunur; ona **الصارخ** geldiğinde; o da, kendisiyle yardım istenecek bir hâdiseyi ona bildiren sestir; yahut ona bir ölüyü haber verir. Ve **اسْتَصْرَخْتُهُ**: onu bağırmaya sevk ettiğim zaman. Ve tenzîlde: “Ben sizin **بمصرخكم** değilim, siz de benim **بمصرخيَّ** değilsiniz.” Ve **الصريخُ**: imdat edendir; ve **الصريخ** ayrıca yardım isteyendir; zıt anlamlılardandır. Ebû’l-Heysem dedi ki: manası “ben sizin imdadınıza yetişen değilim”dir. Dedi ki: **الصريخ** **الصارخ**tır; o da imdat edendir; **قدير** ve **قادر** gibi. Ve kavim **اصْطَرَخَ** etti, **تَصارخوا** etti ve **استصرخوا** etti: yardım istediler. Ve **الاصطراخ**: **التصارخ**tır; iftiʿâl. Ve **التصرّخ**: bağırmayı zorlamaktır. Ve denir ki: onunla, yani hapşırıkla **التصرّخ** ahmaklıktır. Ve **المستصرخ**: yardım isteyendir; ondan dersin: **استصرخني فأَصرخته**. Ve **الصَّريخُ**: **المستصرخ**ın sesidir. Ve denir ki: falan **صرخ يصرخُ صراخاً**; yardım istediğinde; şöyle dedi: **واغَوثاهْ واصَرْخَتاهْ**. Dedi ki: **الصريخ** “müfʿil” manasında “فعيل” olur; **نذير**in **منذر** manasında olması ve **سميع**in **مسمع** manasında olması gibi. Züheyr dedi ki:
  Eğer bir **صارخ** işittiğimizde, bizi
  onun sesine doğru, zayıf, ince yapılı **وُرْقُ المَراكلِ** sürükledi.
Ve “kavmin **صارخة**sini işittim”; yani onların yardım isteme sesini; **فاعلة** üzere bir masdar. Dedi ki: **الصارخة** imdat etme manasındadır; masdardır. Ve şu beyit okundu:
  Onlar evlatları helâk edenlerdi; eğer olmasaydı
  şefkatli bir **صارخة** ile onlara yetişmeleri.
Leys dedi ki: **الصارخة** **الصريخ** (imdat eden) manasındadır. Ve **صرخ** bir **صرخة** ve **اصطرخ** manasındadır. İbnü’l-Aʿrâbî: **الصرَّاخُ** tavus kuşudur; **النَّبَّاحُ** hüdhüddür. Hadîste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الصارخ**ın sesini işittiğinde geceden kalkardı; yani horoz; çünkü gecede çok öter.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**صرخ**) **الصاد** ve **الراء** ve **الخاء**, ince bir sese delâlet eden bir asıldır. Ondan **الصُّراخ**; denir ki: **صَرَخ يَصرُخ**; o, ses çıkardığı zamandır. Ve denir ki: **الصَّارخ** yardım isteyendir; ve **الصارخ** imdat edendir. Ve denir ki: bilakis imdat eden **مُصرِخ**tır; şu yüce sözünden dolayı: ﴿“Ben sizin **بِمُصرِخِكم** değilim, siz de benim **بِمُصْرِخِيَّ** değilsiniz”﴾ [İbrahim 22].

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الصَّرخَةُ**: şiddetli çığlık. Ve **كغُرابٍ**: ses; yahut onun şiddetlisi. Ve **تصرَّخَ**: onu zorladı. Ve **الصَّارِخُ**: imdat eden ve yardım isteyen; zıttır; **الصَّريخ** de ikisinde böyledir. Ve **المُصَرِّخُ**: imdat eden ve yardımcı. Ve **اصْطَرَخُوا**: **تَصَارَخُوا**. Ve **الصَّارِخَةُ**: imdat etme; **فاعلة** üzere bir masdar; ve yardım isteme sesi. Ve **الصارِخُ**: horoz. Ve **ككتَّانٍ**: tavus kuşu. Ve **الصَّرْخَةُ**: ezan. Ve **كقُفْلٍ**: Şam’da bir dağ.

Tâcü’l-ʿArûs:
**صرخ**
**الصَّرْخَة**: korku veya musibet anında şiddetli çığlık. Ve **الصُّرَاخُ** **كغُرَاب**: ses mutlak olarak; yahut onun şiddetlisi; **صرَخَ يَصْرُخُ صُرَاخاً**. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “O, hamile kadının çığlığı gibiydi”; ansızın gelen iş için. Ve **الصَّرِخ**: imdat eden ve yardım isteyen; zıttır; bunu İbnü’l-Kattâʿ söyledi; ve Yaʿkūb, zıtlar kitabında cumhurdan nakletti. Ve denildi ki: **الصَّارِخ** yardım isteyendir, **المُصْرِخ** imdat edendir. el-Ezherî dedi ki: **الصارخ**ın imdat eden manasında olması uzak değildir. Dedi ki: insanların hepsi, **الصارخ**ın yardım isteyen, **المصْرِخ**ın imdat eden olduğu görüşündedir; **الصَّرْيخ** de ikisinde, yani imdat eden ve yardım isteyende böyledir; o da zıt anlamlılardandır. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الصَّرِيخ** **الصَّارِخ**tır; o da imdat edendir; **قدير** ve **قادِر** gibi. Ve **المُصْرِخ** **كمُحْسِن** gibidir; bazı nüshalarda şeddeli ضبط edilmiştir: imdat eden ve yardımcı; ikisinden biri diğerinin tashîfidir. Allah, aziz kitabında dedi ki: “**ما أَنا بمُصْرِخِكمْ وما أَنْتُم بمُصْرِخِي**”. Ebû’l-Heysem dedi ki: manası “ben sizin imdadınıza yetişen değilim”dir. Tehzîb’de: **الصَّريخ**; “müfʿil” manasında “فعيل” olabilir; **نَذير**in **مُنذِر** manasında olması ve **سَمِيع**in **مُسمِع** manasında olması gibi. Şeyhimiz, maʿânî erbabından naklen dedi ki: **الصُّراخ**: bağırmadır; sonra bununla, çoğunlukla ondan hâlî olmadığı için, yardım isteme kastedilerek mecaz yapılmıştır; sonra onda örfî hakikat olmuştur. Keşşâf’ta: “**لا صَرِيخ**” yani “imdat eden yok” yahut “imdat yok”; denir ki: “onlara **الصَّرِيخ** geldi”; yani imdat. Ve **اصْطَرَخُوا** ve **اسْتصْرَخُوا** ve **تَصَارَخُوا**, **صَرَخُوا** manasındadır. Ve **الصَّارِخَة**: imdat; **فَاعِلة** üzere bir masdar; ve şu beyit okundu:
فكانُوا مُهلِكِي الأَنباءِ لولا ... تَدَارَكَهمْ بصارِخةٍ شَفِيقُ
Ve denir ki: **الصَّارخةُ** yardım isteme sesidir. Ondandır: “kavmin **صارِخَة**sini işittim.” Leys dedi ki: **الصَّارِخَةُ**, **الصَّرِيخ** (imdat eden) manasındadır. Ve hadîste mecazdandır: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الصَّارِخ**ın sesini işittiğinde uykudan kalkardı; yani horoz; çünkü gecede çok bağırır; ve denildi ki: onda hakikattir. İki vechi de caiz gördüler. İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الصَّرَّاخ** **كَكَتَّان**: tavus kuşu. Ve **النَّبّاحُ**: hüdhüd. Ve **الصَّرْخَة**: ezandır; şiddetli çığlıktan alınmıştır. Ve **صُرْخٌ** **كقُفْلٍ**: Şam’da bir dağdır. Ve buna ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المُسْتَصْرِخ**; o yardım isteyendir. Şemir, Ebû Hâtim’den rivayet etti: o dedi ki: **الاستصراخ** yardım istemedir; ve **الاستصراخ** yardım talebidir; ve **الصُّراخ** onların yardım talebi sesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: insana **استُصرِخَ** olunur; ona **الصَّارخ** geldiğinde; o da, kendisiyle yardım istenecek bir hâdiseyi ona bildiren sestir; yahut ona bir ölüyü haber verir. Ve **استَصْرَخْتُه**: onu **الصُّرَاخ**a sevk ettiğim zaman. Ve **التَّصرُّخ**: **الصُّراخ**ı zorlamaktır. Ve denir ki: hapşırıkla **التَّصرُّخ** ahmaklıktır. Ve denir ki: **استصرَخَنَي فأصْرَخْتُه**; yani ona imdat ettim. Ve denildi ki: hemze “selb” içindir; yani onun **صُرَاخَة**sını giderdim. Ve **الصَّرِيخ**: **المُسْتَصْرِخ**ın sesidir. Ve denir ki: falan **صَرَخَ** **يَصرُخ** **صُرَاخاً**; yardım istediğinde; şöyle dedi: **واغَوْثاه واصَرْخَتاه**.
