# صرخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صرخ

الصَّرْخَةُ: الصيحة الشديدة عند الفزع أَو المصيبة. وقيل الصُّراخُ الصوت الشديد ما كان؛ صرخ يصرُخُ صُراخاً. ومن أَمثالهم: كانَتْ كَصَرْخَةِ الحُبْلى؛ للأَمر يفجَو ك.
والصارخ والصريخ: المستغيث. وفي المثل: عَبْدٌ صَريخُهُ أَمَةٌ أَي ناصره أَذل منه وأَضعف؛ وقيل: الصارخ المستغيث والمستصرخ المستغيث والمصرخ المغيث،؛ وقيل: الصارخ المستغيث والصارخ المغيث؛ قال الأَزهري: ولم أَسمع لغير الأَصمعي في الصارخ أَن يكون بمعنى المغيث. قال: والناس كلهم على أَن الصارخ المستغيث، والمصرخ المغيث، والمستصرخ المستغيث أَيضاً. وروى شمر عن أَبي حاتم أَنه قال: الاستصراخ الاستغاثة، والاستصراخ الاغاثة. وفي حديث ابن عمر: أَنه استصرخ على امرأَته صفية استصراخ الحيّ على الميت أَي استعان به ليقوم بشأْن الميت فيعينهم على ذلك، والصراخ صوت استغاثتهم؛ قال ابن الأَثير: اسْتُصْرِخ الإِنسان إِذا أَتاه الصارخ، وهو الصوت يعلمه بأَمر حادث ليستعين به عليه، أَو ينعى له ميتاً. واسْتَصْرَخْتُهُ إِذا حملته على الصراخ. وفي التنزيل: ما أَنا بمصرخكم وما أَنتم بمصرخيَّ. والصريخُ: المغيث، والصريخ المستغيث أَيضاً، من الأَضداد؛ قال أَبو الهيثم: معناه ما أَنا بمغيثكم. قال: والصريخ الصارخ، وهو المغيث مثل قدير وقادر.
واصْطَرَخَ القَومُ وتصارخوا واستصرخوا: استغاثوا. والاصطراخ: التصارخ، افتعال.
والتصرّخ: تكلف الصراخ. ويقال: التصرّخ به حمق أَي بالعطاس. والمستصرخ: المستغيث؛ تقول منه: استصرخني فأَصرخته. والصَّريخُ: صوتُ المستصرخ.
ويقال: صرخ فلان يصرخُ صراخاً إِذا استغاث فقال: واغَوثاهْ واصَرْخَتاهْ قال: والصريخ يكون فعيلاً بمعنى مُفعِل مثل نذير بمعنى منذر وسميع بمعنى مسمع؛ قال زهير:
إِذا ما سمعنا صارخاً، مَعَجَتْ بِنا
إِلى صوتهِ وُرْقُ المَراكلِ، ضُمَّرُ
وسمعت صارخة القوم أَي صوت استغاثتهم، مصدر على فاعلة. قال: والصارخة بمعنى الاغاثة، مصدر؛ وأَنشد:
فكانوا مُهلِكِي الأَبناءِ، لولا
تدارُكُهم بِصارخةٍ شَفِيقِ
قال الليث: الصارخة بمعنى الصريخ المغيث؛ وصرخ صرخَة واصطرخ بمعنى. ابن الأَعرابي: الصرَّاخُ الطاووس، والنَّبَّاحُ الهدهد. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يقوم من الليل إِذا سمع صوت الصارخ، يعني الديك لأَنه كثير الصياح في الليل.

### Türkçe

**الصَّرْخَةُ**: korku yahut musibet anında şiddetli çığlık. Ve denildi ki:
**الصُّراخُ** her ne olursa olsun şiddetli sestir; **صرخ يصرُخُ صُراخاً**. Atasözlerindendir: “O,
**كَصَرْخَةِ الحُبْلى** idi”; ansızın patlayan iş için.

Ve **الصارخ** ve **الصريخ**: imdat isteyen. Ve meselde: “Bir köle, onun **صَريخُهُ** bir cariyedir”; yani
yardımcısı ondan daha zelil ve daha zayıftır; ve denildi ki: **الصارخ** imdat isteyen, **المستصرخ** imdat isteyen, **المصرخ**
imdat edendir; ve denildi ki: **الصارخ** imdat isteyen, **الصارخ** imdat edendir; **الأَزهري** dedi: **الأَصمعي**’den başkasından
**الصارخ** hakkında, onun imdat eden mânasında olmasını işitmedim. Dedi: İnsanların hepsi şu görüş üzeredir ki
**الصارخ** imdat isteyendir, **المصرخ** imdat edendir, **المستصرخ** da yine imdat isteyendir.

Şemmer, Ebû Hâtim’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الاستصراخ** imdat istemedir, ve **الاستصراخ**
imdat etmedir. İbn Ömer hadîsinde: onun, hanımı Safiyye hakkında **استصرخ** ettiği,
diri’nin ölü üzerine **استصراخ**’ı gibi; yani onunla yardım istedi ki ölünün işini üstlensin, böylece onlara bunda yardım etsin; ve **الصراخ**
onların imdat istemelerinin sesidir; İbnü’l-Esîr dedi: İnsan **اسْتُصْرِخ** olunur, kendisine **الصارخ** geldiği zaman; o da,
ona, yardım istemesi için, meydana gelmiş bir işten haber veren sestir; yahut ona bir ölüyü haber verir.

Ve **واسْتَصْرَخْتُهُ**: onu bağırmaya sevk ettiğim zaman. Ve tenzîlde: “**ما أَنا بمصرخكم وما أَنتم بمصرخيَّ**”. Ve **الصريخُ**:
imdat eden; ve **الصريخ** ayrıca imdat isteyen; zıt anlamlılardandır; Ebû’l-Heysem dedi: mânası “Ben sizin
imdat edeniniz değilim”dir. Dedi: **الصريخ** **الصارخ**tır; o da, **قدير** ve **قادر** gibi, imdat edendir.

Ve kavim **واصْطَرَخَ** etti, ve **تصارخوا** ettiler, ve **استصرخوا** ettiler: imdat istediler. Ve **الاصطراخ**: **التصارخ**tır,
**افتعال** (babı).

Ve **التصرّخ**: bağırmayı zorla üstlenmek. Ve denilir: **التصرّخ** onunla ahmaklıktır; yani aksırmakla.

Ve **المستصرخ**: imdat isteyen; ondan şöyle dersin: “Benden **استصرخ** etti de ben onu **أَصرخته** ettim.” Ve **الصَّريخُ**:
**المستصرخ**’ın sesi.

Ve denilir: Falan **صرخ يصرخُ صراخاً** eder, imdat istediği zaman; şöyle der: “**واغَوثاهْ**
**واصَرْخَتاهْ**”. Dedi: **الصريخ** “**فعيل**” vezninde, **مُفعِل** mânasında olur; **نذير**’in **منذر** mânasında olması ve **سميع**’in
**مسمع** mânasında olması gibi; Züheyr dedi:
“**إِذا ما سمعنا صارخاً، مَعَجَتْ بِنا
إِلى صوتهِ وُرْقُ المَراكلِ، ضُمَّرُ**”

Ve “Kavmin **صارخة**’sini işittim”; yani onların imdat istemelerinin sesi; **فاعلة** üzerine bir masdardır. Dedi: ve **الصارخة**
**الاغاثة** mânasındadır; masdardır; ve şu beyit okundu:
“**فكانوا مُهلِكِي الأَبناءِ، لولا
تدارُكُهم بِصارخةٍ شَفِيقِ**”

Leys dedi: **الصارخة** **الصريخ** imdat eden mânasındadır; ve **صرخ صرخَة** ve **اصطرخ** mânaca aynıdır.
İbnü’l-A‘râbî: **الصرَّاخُ** tavustur, **النَّبَّاحُ** hüdhüddür. Ve hadîste:
Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **الصارخ**’ın sesini işittiği zaman geceden kalkardı;
yani horoz; çünkü o, gecede çok bağırandır.
