# صرخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صرخ

الصرخة: الصيحة الشديدة عند الفزع أو المصيبة. والصراخ، كغراب: الصوت مطلقا أو شديده ما كان، صرخ يصرخ صراخا. ومن أمثالهم كانت كصرخة الحبلى للأمر يفجؤك. والصرخ: المغيث، والمستغيث، ضد، قاله ابن القطاع، وحكاه يعقوب في كتاب الأضداد عن الجماهير. وقيل الصارخ: المستغيث والمصرخ المغيث. قال الأزهري: أضن يكون بمعنى المغيث. قال: والناس كلهم على أن الصارخ المستغيث والمصرخ المغيث، كالصريخ فيهما، أي في المغيث والمستغيث، فهو من الأضداد أيضا. قال أبو الهيثم: الصريخ: الصارخ، وهو المغيث، مثل قدير وقادر. والمصرخ، كمحسن، وضبط في بعض النسخ بالتشديد: المغيث والمعين، أحدهما تصحيف عن الآخر، قال الله تعالى في كتابه العزيز:  ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي  قال أبو الهيثم: معناه ما أنا بمغثيكم. وفي التهذيب: الصريخ. قد يكون فعيلا بمعنى مفعل مثل نذير بمعنى منذر، وسميع بمعنى مسمع. وقال شيخنا نقلا عن أرباب المعاني: الصراخ: الصياح، ثم تجوز به عن الاستغاثة، إذ لا يخلو منه غالبا، ثم صار حقيقة عرفية فيه. وفي الكشاف: لا صريخ، أي لامغيث، أو لا إغاثة، يقال: أتاهم الصريخ، أي الإغاثة. واصطرخوا واستصرخوا وتصارخوا بمعنى صرخوا. والصارخة: الإغاثة، مصدر على فاعلة وأنشد:
  فكانوا مهلكي الأنباء لولا                      تداركهم بصارخة شفيق

  ويقال: الصارخة صوت الاستغاثة. ومنه قولهم: سمعت صارخة القوم. وقال الليث: الصارخة بمعنى الصريخ المغيث. ومن المجاز في الحديث، أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقوم من النوم إذا سمع صوت الصارخ أي الديك، لأنه كثير الصياح بالليل؛ وقيل: هو حقيقة فيه. وقد جوزوا الوجهين. وعن ابن الأعرابي: الصراخ ككتان: الطاووس. والنباح: الهدهد. والصرخة: الأذان، مأخوذ من الصيحة الشديدة. وصرخ، كقفل: جبل بالشأم ومما يستدرك عليه: المستصرخ، وهو المستغيث، وروى شمر عن أبي حاتم أنه قال: الاستصراخ: الاستغاثة، والاستصراخ الاستعانة والصراخ صوت استعانتهم: قال ابن الأثير: استصرخ الإنسان، إذا أتاه الصارخ، وهو الصوت يعلمه بأمر حادث يستعين به عليه، أو ينعى له ميتا. واستصرخته، إذا حملته على الصراخ. والتصرخ تكلف الصراخ. ويقال التصرخ بالعطاس حمق. ويقال: استصرخني فأصرخته، أي أغثته، وقيل الهمزة للسلب، أي أزلت صراخة. والصريخ: صوت المستصرخ. ويقال: صرخ فلان يصرخ صراخا، إذا استغاث فقال: واغوثاه، واصرختاه.

### Türkçe

**الصرخة**: korku yahut musibet anında şiddetli haykırış. Ve **الصراخ**, **غراب** gibi: ses mutlak olarak, yahut onun şiddetlisi her ne ise; **صرخ يصرخ صراخا**. Ve onların darbımesellerindendir: “İş seni ansızın yakaladığında, hamile kadının haykırışı gibi idi.” Ve **الصرخ**: imdada yetişen, ve imdat isteyen; zıdd (mânâlı), bunu İbnü’l-Kattâ‘ söylemiştir; ve Yakub onu “Kitâbü’l-Ezdâd”da cumhurdan hikâye etmiştir. Ve denildi ki: **الصارخ** imdat isteyen, **المصرخ** imdada yetişendir. Ezherî dedi ki: “İmdada yetişen mânâsında olmasını zannederim.” Dedi ki: “İnsanların hepsi, **الصارخ**ın imdat isteyen, **المصرخ**ın imdada yetişen olduğunda; **الصريخ** de ikisinde (yani imdada yetişen ve imdat isteyen hakkında) böyledir; o da ezdâddandır.” Ebü’l-Heysem dedi ki: **الصريخ**: **الصارخ**tır; o da imdada yetişendir; **قدير** ve **قادر** gibi. Ve **المصرخ**, **محسن** gibi; bazı nüshalarda şeddeli ضبط edilmiştir: imdada yetişen ve yardımcı; ikisinden biri ötekinden tashîftir. Allah Teâlâ aziz kitabında buyurdu: **ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي**. Ebü’l-Heysem dedi ki: “Mânâsı: ben sizin imdadınıza yetişen değilim.” Ve “Tehzîb”de: **الصريخ**; **فعيل** vezninde olup **مفعل** mânâsında olabilir; **نذير**in **منذر** mânâsında, **سميع**in **مسمع** mânâsında olması gibi. Şeyhimiz, mânâ erbabından naklen dedi ki: **الصراخ**: haykırıştır; sonra onunla imdat isteme hakkında mecaz yapıldı; zira çoğunlukla ondan hâlî olmaz; sonra onda örfî hakikat oldu. Ve “Keşşâf”ta: “**لا صريخ**”, yani imdada yetişen yok; yahut imdat yok. Denilir: “Onlara **الصريخ** geldi”, yani imdat. Ve **اصطرخوا** ve **استصرخوا** ve **تصارخوا**, **صرخوا** mânâsındadır. Ve **الصارخة**: imdat; **فاعلة** üzere bir masdardır. Ve şu beyit okunmuştur:

  “Haberleri helâk edenler olurlardı, eğer olmasaydı

  Şefkatli birinin **بصارخة** ile onlara yetişmesi”

Ve denilir: **الصارخة** imdat sesidir. Ondandır onların sözü: “Kavmin **صارخة**sini işittim.” Leys dedi ki: **الصارخة**, imdada yetişen **الصريخ** mânâsındadır. Ve hadiste mecazdandır: Peygamber صلى الله عليه وسلم, **الصارخ**ın sesini işittiğinde uykudan kalkardı; yani horoz; çünkü gece çok haykırır. Ve denildi ki: onda hakikattir. İki vechi de câiz gördüler. İbnü’l-A‘râbî’den: **الصراخ** **كتان** gibi: tavus. Ve **النباح**: hüdhüd. Ve **الصرخة**: ezan; şiddetli haykırıştan alınmıştır. Ve **صرخ**, **قفل** gibi: Şam’da bir dağdır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المستصرخ**, o da imdat isteyendir. Şemmer, Ebû Hâtim’den rivayet etti ki o dedi: **الاستصراخ**: imdat istemedir; ve **الاستصراخ** yardım istemedir; ve **الصراخ** onların yardım isteme sesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **استصرخ** insan, kendisine **الصارخ** geldiğinde; o da bir hâdis işi ona bildirip onunla ona karşı yardım istediği sestir; yahut ona bir ölüyü haber verir. Ve **استصرخته**, onu haykırmaya sevk ettiğinde. Ve **التصرخ** haykırışı tekellüf etmektir. Ve denilir: aksırıkla **التصرخ** ahmaklıktır. Ve denilir: “Benden **استصرخني** de ben onu **فأصرخته**”, yani ona imdada yetiştim. Ve denildi ki: hemze selb içindir; yani bir **صراخة**yı giderdim. Ve **الصريخ**: **المستصرخ**ın sesidir. Ve denilir: “Falan **صرخ يصرخ صراخا**”, imdat istediğinde; şöyle dediğinde: **واغوثاه** ve **واصرختاه**.
