# صرد (ص-ر-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ر - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والراء معهما
ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات
صدر:
الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه.
وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره.
والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ.
والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير، والفِعْل التصدير.
والتَصَدُّر: نَصْبُ الصَّدْر في الجلوس.
ويقال: صَدَرَ فلانٌ فلاناً اذا أصابَ صدْرَه بشيءٍ.
والأَصْدَرُ: الذي أشَرفَتْ صُدْرَتُه.
ويقال: صَدَرَ فلانٌ فلاناً اذا أصابَ صدْرَه بشيءٍ.
وصَدِرَ فلانٌ اذا وَجِعَ صَدرُه.
والصَّدَرُ: الانصراف عن الوِرْدِ وعن كلِّ أمرٍ، ويقال: صَدَروا وأصدَرْ ناهُم.
وطريق صادر في معنى يصدُر عن الماء بأهلِه، وكذلك يَرِدُ بهم مكانَ كذا وكذا، فهو واردٌ، وقَال لبيد يذكر ناقَتَيْن:
ثمَّ أَصَدْر ناهُما فـي واردٍ		صادرٍ وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
أراد في طريقٍ يُورَدُ فيه ويُصْدَر عن الماء فيه، والوَهْمُ الضَّخْم.
والمصدَرُ: أصلُ الكلمة الذي تَصدُرُ عنه الأفعالُ. وتفسيره: ان المصادر كانت أوّلَ الكلام، كقولك: الذَّهاب والسَّمْع والحِفظ، وانما صَدَرت الأفعالُ عنها، فيقال: ذَهَبَ ذَهاباً، وسَمعَ سمعاً وسَماعاً وحَفِظَ حِفظاً.
والمُصَدَّرُ من السِّهامِ: الذي صدرُه غليظٌ، وصَدُرُ السَّهم: ما فَوْقَ نصفه الى المَراش.
والمُصَدَّرُ: الأَسَدُ.
رصد:
المَرْصَدُ: موضعُ الرَّصْد.
والرَّصَدُ هم القوم الذين يرصُدون كالحَرَس، والرصد الفِعل.
والرَّصَدُ: كَلأٌ قليل في أرضٍ يُرجَى بها حَيَا الربيع، وتقول: بها رَصَدٌ من حَياً، وأرض مَرْصِدة: بها شيءٌ من رَصَد، ومنه إِرصادُ الانسان في المُكافَأَةِ والخيرِ، يقال: أنا مُرْصِدٌ لك بإِحسانِكَ حتى أُكافِئَكَ به، قال: وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهَواجرِ
صرد:
الصُّرَدُ: طائِرٌ يصيد العصافيرَ، أكبَرُ منها شيئاً.
ويومٌ صَرِدٌ وليلةٌ صَرِدةٌ، والاسْمُ الصَّرْدُ، قال رؤبة: بمَطَرٍ ليسَ بثَلْجِ صَرْدِ واذا انتَهَى القَلْبُ عن شيءٍ، قيل: صَرِدَ عنه وقد صَرِدَ صَرُداً، وقَومٌ صَرْدَى، قال: أَصبَحَ قلبي صَرِدا لا يشتَهي أنْ يَرِدا ورجل صَرِدٌ ومِصْرادٌ، وهو الذي يَشتَدُّ عليه البَرْدُ ويقلُّ صَبْرُه عليه.
وجَيشٌ صَرِدٌ، كأنّه من تُؤَدَةِ سَيْرِه جامِدٌ.
والصُّرّادُ: غَيْمٌ رقيقٌ تَسْتَخِفُّه الريحُ الباردةُ، وقال: وهاجَتِ الرِّيحُ بصُرّاد الفَزَعْ ويقال: صُرَّيْدٌ مثل زُمّال وزُمَّيل، وهو التَّرخيم.
والتَّصريدُ في السَّقي دون الرِّيِّ، قال النابغة:
وتَسقي اذا ما شِئتَ غيرَ مُصـرِّدٍ		بزَوراءَ في أكنافِها المِسْكُ كارعُ
وصَرَّدَ له عَطاءَه أي أعطاه قليلاً قليلاً.
وصَرِدَ السَّهْمُ من الرَّمِيَّةِ صَرَداً: نَفَذَ منه شَباةُ حَدِّهِ، ونَصْلٌ صاردٌ: خارجٌ من الرَّمِيَّة شيئاً، فاذا خَرَجَ بعضه فهو نافِذٌ، واذا جاوَزَ فهو مارِقٌ.
ويقال: الصَّرَدَ الإِنفاذ، قال: ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال والصَّرَدُ: الخَطَأُ.
والصُّرَدانِ: عِرْقانِ أخضَرانِ تحتِ اللسان، قال: له صُرَدانِ مُنطَلِقا اللسانِ
درص:
الدِّرْصُ: وَلَدُ الفَأْرِ والقَنافِذ وشِبْهه، والجمعُ الدِّرَصَةُ والدِّرْصانُ. والدِّرْصُ، والدَّرْصُ لغتان، وأنشد:
لعَمْركَ لو تَغدو عليَّ بدِرْصِها		عَشَرتُ لها ما لي اذا ما تَألَّتِ

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الدال** ve **الراء** onlarla birlikte
**ص د ر**، **ر ص د**، **ص ر د**، **د ر ص** kullanılagelenlerdir

**صدر**:
**الصَّدْرُ**: her şeyin ön tarafının üst kısmı; **صَدْرُ القَناةِ** onun en üstü; **صَدْرُ الأمر** onun evvelidir.
Ve **صُدْرةُ الاِنسانِ**: onun göğsünün üst kısmından yüksek olan şey.
Ve **الصِّدارُ**: baş kısmı **المِقْنَعَةِ** gibi olan bir elbise; alt kısmı **الصَّدْر** ve iki omzu örter; kadınlar onu giyer.
Ve **التصدير**: deve yükünü arkaya doğru çektiği zaman onunla devenin öne doğru çekildiği bir ip; ip onun adı **التصدير**’dir, fiil de **التصدير**’dir.
Ve **التَصَدُّر**: oturuşta göğsü dikmek.
Ve denir: falan, falanı **صَدَرَ** etti; bir şeyle onun göğsüne isabet ettirdiği zaman.
Ve **الأَصْدَرُ**: **صُدْرَتُه** yüksek olan.
Ve denir: falan, falanı **صَدَرَ** etti; bir şeyle onun göğsüne isabet ettirdiği zaman.
Ve falan **صَدِرَ** oldu; göğsü ağrıdığı zaman.
Ve **الصَّدَرُ**: **الوِرْد**’den ve her işten dönüp ayrılma; ve denir: **صَدَروا** ve biz onları **أصدَرْ ناهُم**.
Ve “**صادر** yol”, ehliyle su’dan dönüp ayrılır mânâsında **يصدُر**; bunun gibi onları falan falan yere götürür, o da **واردٌ**’dır. Ve Lebîd iki dişi deveyi anarak dedi ki:
ثمَّ **أَصَدْر ناهُما** فـي **واردٍ**		**صادرٍ** وَهْمٍ صُواهُ قد مَثَلْ
Suyun kendisinde varılan ve kendisinde sudan dönülen bir yolda demek istedi; **الوَهْمُ**: iri (büyük).
Ve **المصدَرُ**: fiillerin kendisinden çıktığı kelimenin aslı. Onun tefsiri: masdarlar sözün evveli idi; senin “**الذَّهاب** ve **السَّمْع** ve **الحِفظ**” demen gibi; fiiller ancak onlardan çıktı; böylece denir: **ذَهَبَ** **ذَهاباً**; ve **سَمعَ** **سمعاً** ve **سَماعاً**; ve **حَفِظَ** **حِفظاً**.
Ve okların **المُصَدَّرُ**’ı: göğsü kalın olan; ve okun **صَدُرُ**’u: yarısından yukarısı, **المَراش**’a kadar olan.
Ve **المُصَدَّرُ**: aslan.

**رصد**:
**المَرْصَدُ**: **الرَّصْد** yeri.
Ve **الرَّصَدُ**: muhafız gibi gözetleyen kavimdir; **الرصد** fiildir.
Ve **الرَّصَدُ**: bir arazide az bir ot; onda bahar yağmuru umulur; ve dersin: onda yağmurdan bir **رَصَدٌ** vardır. Ve **أرض مَرْصِدة**: onda **رَصَد**’dan bir şey vardır. Ve ondan, karşılık ve hayırda insanı **إِرصادُ** etmek: denir: ben senin iyiliğinle sana karşılık verinceye kadar sana **مُرْصِدٌ**’im. Dedi ki: ve (şu) yılan ki öğle sıcağında gözetler:
وحَيَّةٍ تُرْصِدُ بالهَواجرِ

**صرد**:
**الصُّرَدُ**: serçeleri avlayan bir kuş; onlardan biraz daha büyüktür.
Ve bir gün **صَرِدٌ** ve bir gece **صَرِدةٌ**; isim **الصَّرْدُ**’dur. Rü’be dedi ki: **بمَطَرٍ ليسَ بثَلْجِ صَرْدِ**. Ve kalp bir şeyden vazgeçtiği zaman: ondan **صَرِدَ** denir; ve **صَرِدَ** **صَرُداً** olmuştur. Ve bir kavim **صَرْدَى**. Dedi ki: **أَصبَحَ قلبي صَرِدا لا يشتَهي أنْ يَرِدا**. Ve bir adam **صَرِدٌ** ve **مِصْرادٌ**: o, soğuğun kendisine şiddetlendiği ve ona sabrının azaldığı kimsedir.
Ve bir ordu **صَرِدٌ**: sanki yürüyüşünün ağırbaşlılığından donmuş gibidir.
Ve **الصُّرّادُ**: soğuk rüzgârın hafifçe sürüklediği ince bir bulut; ve dedi ki: **وهاجَتِ الرِّيحُ بصُرّاد الفَزَعْ**. Ve denir: **صُرَّيْدٌ**; **زُمّال** ve **زُمَّيل** gibi; o, **التَّرخيم**’dir.
Ve sulamada **التَّصريدُ**, tam doyurma (**الرِّيّ**) olmaksızın (az) sulamadır. Nâbiga dedi ki:
وتَسقي اذا ما شِئتَ غيرَ مُصـرِّدٍ		بزَوراءَ في أكنافِها المِسْكُ كارعُ
Ve ona bağışını **صَرَّدَ** etti; yani ona az az verdi.
Ve ok, hedefinden **صَرِدَ** oldu, **صَرَداً**: keskinliğinin ucu ondan geçti. Ve **نَصْلٌ صاردٌ**: hedeften biraz dışarı çıkmış (olan); eğer onun bir kısmı çıkarsa o **نافِذٌ**’dir; eğer (tam) geçerse o **مارِقٌ**’tir.
Ve denir: **الصَّرَدَ** “geçirme”dir. Dedi ki: **ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال**. Ve **الصَّرَدُ**: hata.
Ve **الصُّرَدانِ**: dilin altında iki yeşil damardır. Dedi ki: **له صُرَدانِ مُنطَلِقا اللسانِ**

**درص**:
**الدِّرْصُ**: farenin ve kirpilerin ve benzerinin yavrusu; çoğulu **الدِّرَصَةُ** ve **الدِّرْصانُ**’dır. Ve **الدِّرْصُ** ile **الدَّرْصُ** iki lehçedir. Ve şu beyit okundu:
لعَمْركَ لو تَغدو عليَّ بدِرْصِها		عَشَرتُ لها ما لي اذا ما تَألَّتِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَرْدُ: البَحْتُ الخالِص. يقال: أَحَبَّهُ حُبّاً صَرْداً. ونَبيدٌ صَرْدٌ، وكَذِبٌ صَرْدٌ. والصَرْدُ: البَرْدُ، فارسيٌّ مُعَرَّبٌ. تقول: يَوْمٌ صَرْدٌ. والصُرود من البلاد: خلاف الجُروم. وصَرِدَ الرَجُلُ بالكسر يَصْرَدُ صَرَداً فهو صَرِدٌ ومِصْرادٌ: يجدُ البَرْد سَريعاً. وصَرِدَ قلبي عن الشيء: انْتَهى عنه. وصَرِدَ السَهْمُ أيضاً عن الرَمِيَّة، أي نَفَذَ حَدُّه. وأَصْرَدَهُ الرامي. وسَهْمٌ مِصْرادٌ وصارِدٌ، أي نافِذٌ. والصُرَدانِ: عِرْقانِ يَسْتبطِنان اللسانَ. قال يزيد بن الصَعِق يهجو النابغةَ الذُبيانيّ:
وأيُّ الناسِ أَغْدَرُ من شَآمٍله صُرَدانِ مُنْطَلِقا اللِسانِ
أي ذَرِبانِ. والصُرَد: طائر، وجمع صِرْدانٌ. والصُرَدُ أيضاً: بَياضٌ يكون على ظهر الفَرس من أَثَرِ الدَبَر. والصُرَّادُ، بالضم والتشديد: غَيْمٌ رَقيقٌ لا ماء فيه. والتَصريدُ في السَقْيِ دونَ الرِيِّ. و التَصريدُ في العطاءِ: تقليلُه. وشَرابٌ مُصَرَّدٌ: أي مُقَلَّلٌ، وكذلك الذي يُسقى قليلاً أو يُعطى قليلاً.

##### Türkçe

**الصَرْدُ**: katışıksız saf olan. Denir ki: Onu **حُبّاً صَرْداً** (katışıksız bir sevgiyle) sevdi. Ve **نَبيدٌ صَرْدٌ** (katışıksız şarap), ve **كَذِبٌ صَرْدٌ** (katışıksız yalan). Ve **الصَرْدُ**: soğuk; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Dersin ki: **يَوْمٌ صَرْدٌ** (soğuk bir gün). Ve beldelerden **الصُرود**: **الجُروم**’un zıddıdır. Ve **صَرِدَ** adam (kesre ile) **يَصْرَدُ صَرَداً**; o hâlde o **صَرِدٌ** ve **مِصْرادٌ**’dır: soğuğu çabucak bulur (hisseder). Ve **صَرِدَ** kalbim şeyden: ondan sona erdi (vazgeçti). Ve **صَرِدَ** ok da hedef(ten) hakkında; yani ucu nüfuz etti. Ve onu atıcı **أَصْرَدَهُ**. Ve **سَهْمٌ مِصْرادٌ** ve **صارِدٌ**: yani nüfuz edici. Ve **الصُرَدانِ**: dilin alt tarafına giren iki damardır. Yezîd b. es-Sa‘ık, en-Nâbiga ez-Zübyânî’yi hicvederek dedi:
وأيُّ الناسِ أَغْدَرُ من شَآمٍله صُرَدانِ مُنْطَلِقا اللِسانِ
yani **ذَرِبانِ**. Ve **الصُرَد**: bir kuştur; çoğulu **صِرْدانٌ**’dır. Ve **الصُرَدُ** ayrıca: eyer yarasının izinden atın sırtında olan bir beyazlıktır. Ve **الصُرَّادُ** (damme ile ve şeddeli): içinde su olmayan ince bir buluttur. Ve sulamada **التَصريدُ**, doyurmadan aşağı (olan)dır. Ve vermede **التَصريدُ**: onu azaltmaktır. Ve **شَرابٌ مُصَرَّدٌ**: yani azaltılmış; aynı şekilde az içirilen veya az verilen (şey).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ر
صدر ، صرد ، رصد ، درص
استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص .
صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه .
قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة .
وقال أحمد بن يحيى : قال ابن الأعرابي : المِجْوَلُ الصُّدْرَةُ ، وهي الصِّدار والأُصْدَة والإتْب والعَلَقة .
قلت : والعربُ تقول للقميص القصير والدّرع القَصيرة : الصُّدْرةُ .
وقال الليث : الصِّدارُ : ثوبٌ رأسُه
كالمِقْنَعَةِ وأسفلُه يُغَشِّي الصدرَ والمنكِبين تَلبَسه المرأة .
قلتُ : وكانت المرأة الثَّكلَى إذا فَقدتْ حَميمَها فأحَدَّت عليه لبِستْ صِدَاراً من صوف ، ومنه قول أخي خَنساءَ :
ولو هلكتُ لبستْ صِدَارَها
وقال الرّاعي يصف فَلاةً :
كأنّ العِرْمَسَ الوَجْناءَ فيها
عَجُولٌ خَرّقتْ عنها الصِّدَارَا
وقال الأصمعيّ : يقال لِمَا يَلِي الصَّدْر من الدِّرْع : صِدار .
وقال اللّيث : التصدير : حَبلٌ يُصدَّر به البعيرُ إذا جرَّ حِمْلَه إلى خَلْف . والحبلُ اسمه التَّصْدير ، والفعل التَّصْدير .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : وفي الرَّحْل حِزامَةٌ يقال لها : التَّصْدير قال : والوَضِينُ للهَوْدَج ، والبِطَان للقَتَب ؛ وأكثرُ ما يقال الحِزامُ للسَّرج .
وقال الليث يقال : صَدِّر عن بَعيرك ، وذلك إذا خَمُص بطنُه واضطرب تصديرُه ، فيُشدُّ حبلٌ من التَّصدير إلى ما وراء الكرْكِرَة فيثبتُ التصديرُ في موضعه ؛ وذلك الحبلُ يقال له : السِّناف ، قلت : الذي قاله الليث : إن التصدير حبل يُصَدَّر به البعير إذا جَرّ حمله خطأ ، والذي أراده يسمّى السِّناف والتَّصديرُ الحزامُ نفسُه .
وقال الليثُ : التصديرُ : نَصْبُ الصَّدر في الجُلوس . قال : والأَصْدَرُ الذي أشْرفتْ صُدْرَته .
قال : ويقال : صَدَرَ فلان فلاناً : إذا أصاب صَدْرَه . وصُدِر فلان : إذا وَجِع صَدْرُه .
أبو عُبيد عن الأحمر : صَدَرْتُ عن الماء صَدَراً ، وهو الاسم ، فإن أردتَ المَصدَر جزمْتَ الدال ، وأَنشدَنا :
وليلةٍ قد جعلتُ الصبحَ مَوْعِدَها
صَدْرَ المَطِيّة حتى تعرف السَّدَفا
قال : صَدْر المَطِيّة مصدر .
وقال الليث : الصَّدَر : الانصراف عن الوِرْد وعن كل أمر ، يقال : صَدَرُوا ، وأصدَرْناهم . وطريقٌ صادر ، معناه : أنّه يَصدُر بأهله عن الماء . وطريق وارِدٌ يَرِدُ بِهِم ، وقال لبيد يذكر ناقتين :
ثم أصدَرْناهُمَا في واردٍ
صَادِرٍ وَهْمٍ صُوَاهُ قد مَثَلْ
أراد في طريقٍ يُورَد فيه ويُصدَر عن الماء فيه . والوَهْمُ : الضَّخم .
وقال الليث : المَصدَر : أصلُ الكلمة الّتي تصدر عنها صَوَادِرُ الأَفعال . وتفسيرُه : أن المصادر كانت أوّل الكلام ، كقولك : الذَّهاب والسمعُ والحفظ ، وإنّما صَدَرت الأفعالُ عنها ، فيقال : ذهبَ ذَهاباً . وسَمِع سَمْعاً وسَمَاعاً ، وحَفِظ حِفْظاً .
وقال الليث : المصدَّر من السهام : الّذي
صَدْرُه غليظ . وصَدْرُ السَّهم : ما فوق نِصْفِه إلى المَرَاش .
الأصمعي : صُدِرَ الرجلُ يُصْدَرُ صَدْراً ، فهو مَصْدور : إذا اشتكَى صَدْرَه ، وأَنشد :
كأنّما هو في أحشاءِ مَصْدورِ
ويقال : صَدّرَ الفرسُ : إذا جاءَ قد سَبَق بصَدْرِه ، وجاء مُصَدّراً ، وقال طُفَيل الغَنَويّ يصف فرساً :
كأنّه بعدَ ما صَدَّرن مِن عَرَقٍ
سِيدٌ تَمطَّرَ جُنحَ اللّيلِ مَبْلولُ
( كأنه ) لهاء لفَرَسِه ، ( بعدما صَدَّرْن ) يعني خيلاً سَبَقْن بصُدُورهن . والعَرَقُ : الصّفُّ من الخيل . وقال دُكَين :
مُصَدَّرٌ لا وَسَطٌ لا تالٍ
وقال أبو سَعِيد في قوله : بعدما صَدَّرْن من عَرَق ، أي : هَرَقن صَدْراً من العَرَق ولم يَستَفرِغْنَه كلَّه .
وروي عن ابن الأعرابي أنّه رواه : بعدَما صدِّرْن ، أي : أصاب العَرَقُ صدورَهن بعدما عَرِقن .
ويقال للّذي يبتدىءُ أمراً ثم لا يُتمّه : فلانٌ يُورِد ولا يُصدِر ، فإذا أَتمَه قيل : أَورَدَ وأَصدَر . وقال الفَرَزْدَقُ يخاطب جريراً :
وحسبتَ خَيَل بني كُلَيب مَصْدَراً
فغَرِقْتَ حين وقَعْتَ في القَمْقَامِ
يقول : اغتررتَ بخَيْل قومك وظننتَ أنّهم يُخلِّصونك من بَحْرِي فلم يفعلوا .
ومن كلام كتّاب الدّواوين أن يقال : صُودِرَ فلانٌ العاملُ على مالٍ يؤدّيه ، أي : فورِق على مالٍ ضَمَنه .
أبو زَيد : نعجةٌ مُصدَّرَة : إذا كانت سَوداءَ الصَّدر بيضاءَ سائرِ الجسَد .
أبو عُبَيد عن الكسائي : إذا جاء الرجلُ فارغاً قيل : قد جاءَ يضرب أَصَدَريه . قال : يعني عِطْفيه . قال : وقال الأصمعيّ مِثلَه ، إلا أنّه قال بالسّين .
رصد : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أَسماء المَطَر : الرّصْدُ ، واحدتُها رَصَدة ، وهي المطَرةُ تقع أوّلاً لما يأتي بعدها . يقال : قد كانَ قبل هذا المطر له رَصْدة ، والعِهَادُ نحوٌ منها ، واحدتها عِهْدة .
وقال اللّيث : الرصَدُ كَلأٌ قليل في أرض يُرجى بها حَيَا الربيع ، تقول : بها رَصَد من حَياً ، وأرضٌ مُرْصِدَة : بها شيءٌ من رَصَد .
شمر عن ابن شمَيْلٍ : أرضٌ مُرصِدةٌ : وهي التي مُطِرتْ وهي تُرجَى لأن تُنبِتَ . قال : وإذا مُطرت الأرض في أوّل الشِّتاء فلا يقال لها مَرْتٌ ؛ لأن بها حينئذ رَصَداً والرصَدُ حينئذ : الرَّجاء لها ، كما ترجى الحاملة .
شمر عن ابن الأعرابي : الرَّصْدةُ : ترصُد وَليّاً من المَطَر . وقال الله جل وعز : ( وَالَّذِينَ اتَّخَذُواْ مَسْجِدًا ضِرَارًا ( ، إلى
قوله : ( وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ) ( التوبة : 107 ) وقال الزَّجّاج : كان رجل يقال له أبو عامر الرّاهب حارَبَ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ومضى إلى هِرَقْل ، قال : وكان أحدَ المنافقين ؛ فقال المنافقون الّذين بنَوْا مَسجِد الضِّرَار : نَبني هذا المسجد وننتظرُ أبا عامر حتى يجيء ويصلي فيه . وقال : الإرصادُ : الانتظارُ .
وقال غيره : الإرصاد : الإعدادُ . وكانوا قالوا نَقْضي فيه حاجتَنا ولا يُعاب علينا إذا خَلَوْنا ونَرْصُدُه لأبي عامر مجيئَه من الشام ، أي : نُعِدُّه .
قلت : وهذا صحيح من جهة اللَّغة ، رَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعيّ والكسائي : رصَدتْ فلاناً أرصُدُه : إذا ترقّبته . وأَرصْدتُ له شيئاً أَرْصده : أعددتُ له .
ورُوي عن ابن سيرين أنه قال : كانوا لا يَرْصدون الثِّمار في الدَّين ، وينبغي أن يُرصد العينُ في الدَّين ، وفسّره ابن المُبارك وقال : إذا كان على الرجل دَينٌ وعنده مِثله لم تجب عليه الزكاة ، وإذا كان عليه دينٌ وأخرجتْ أرضُه ثمرةً يجب فيها العُشر لم يسقُطْ عنه العُشْرُ من أجل ما عليه من الدَّين ، ونحو ذلك قال أبو عبيد .
وقال اللّيث : يقال : أنا لك مُرْصد بإحسانك حتى أكافئك به . قال : والإرصادُ في المكافأة بالخير ، وقد جعلَه بعضهم في الشّر أيضاً ، وأَنشد :
لا هُمَّ ربَّ الراكِب المُسافِرِ
احْفَظْه لي من أعيُن السَّواحِر
وَحيّةٍ تُرصِدُ بالهواجِر
فالحية لا تُرصد إلا بالشرّ .
وقال الليث : المرصد : مواضع الرصد . والرّصَد أيضاً : القومُ الّذين يَرصدون الطريق ، راصد ، كما يقال : حارسٌ وحرس ، وقال الله جل وعز : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ) ( الفجر : 14 ) ، قال الزجاج : أي يَرْصُد من كفر به وصَدَّ عنه العذاب .
وقال غيره : المرصادُ : المكانُ الذي يرصد به الراصد العدد وهو مثل المضمار الموضع الذي تُضَمَّر فيه الخيلُ للسّباق من مَيْدانٍ ونحوه . والمرصد مثلُ المرصاد ، وجمعه المراصِد .
وحدّثنا السَّعديّ محمد بن إسحاق قال : حدثنا القيراطي عن علي بن الحسن قال : حدثنا الحسين عن الأعمش في قوله : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ( قال : المرصاد : ثلاثةُ جُسُور خلف الصّراط : جِسرٌ عليه الأمانة ، وجسرٌ عليه الرحم وجسرٌ عليه الرّبّ .
قال أبو بكر ابن الأنباريّ في قولهم : فلان يرصُدُ فلاناً ، معناه : يَقْعُد له على
طريقه . قال : والمَرَصد والمرْصاد عند العرب : الطريق . قال الله جلّ وعزّ : ( وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ) ( التوبة : 5 ) .
قال الفرّاء : معناه : اقعُدوا لهم على طريقهم إلى البيت الحرام . وقال الله جلّ وعزّ : ( ) عَذَابٍ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ ( معناه : لبالطّريق .
ويقال للحيّة التي ترصد المارّة على الطريق : رَصيد .
وقال عرّام : الرَّصائدُ الوصائِد : مصايدُ تُعدّ للسّباع .
صرد : ( نَهى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن قَتْلِ أربع : النَّملة والنّحلة والصُّرَد والهُدهُد ) .
أخبرني المنذريُّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : أراد بالنملة الطويلَة القوائم التي تكون في الحِزَبات وهي لا تؤذِي ، ونَهى عن قتل النحلة لأنها تُعسِّل شراباً فيه شِفاءٌ للناس ، ونَهَى عن قتل الصُّرَد لأنّ العرب كانت تطَّيَّر من صَوْته ، وهو الواقي عندهم ، فَنهى عن قتلِه رَداً للطِّيَرَة . ونهى عن قتل الهدهد لأنه أطاع نبيّاً من الأنبياء وأعانَه .
قال شَمِر : قال ابن شميل : الصُّرَدُ : طائرٌ أبقَع ضخمُ الرأس يكون في الشَّجر ، نصفُه أبيَضُ ، ونصفُه أسوَد ، ضخمُ المِنْقار ، له بُرْثُنٌ عظيمٌ نحوٌ من القارِيَة في العِظَم ، ويقال له : الأخْطبُ لاختلاف لَوْنَيه ، والصُّرَدُ لا تراه إلا في شُعْبةٍ أو شجرة لا يَقدِر عليه أحد .
قال : وقال سُكيْن النُّمَيريُّ : الصُّرَدُ صُرَدان : أحدُهما أسْبَدُ يُسمّيه أهلُ العِراق العَقْعق .
قال : وأما الصُّرَد الْهَمهام فهو البَرِّيِّ الذي يكون ينجَد في العِضاه لا تَراه في الأرض يَقفِز من شجرة إلى شجرة .
قال : وإن أصْحَر طُرِد فأُخِذ .
يقول : لو وَقَع على الأرض لم يستقل حتى يؤخذ .
قال : ويُصَرْصِر كالصَّقْر .
وقال الليث : الصُّرَد : طائر فوقَ العُصفور يَصيد العصافيرَ ، وجمعه صِرْدان قلت :
غلط الليث في تفسير الصرد ، والصرد ابن شميل .
وقال ابن السكّيت : التصريدُ : شُربٌ دُون الرِّيّ ، يقال : صَرَّدَ شُرْبه ، أي : قَطَعه .
ويقال : صَرِد السِّقاءُ صرداً : إذا خَرجَ زُبْدُه متقطعاً فيداوَى بالماء الحار ، ومن ذلك أُخِذ صَرْدُ البَرْد .
وقال الليث : الصرَدُ : مصدَر الصرد من البرد . وقومٌ صَرْدَى ، ورجل صَرِدٌ ومِصْرادٌ وهو الذي يشتدّ عليه البَرْد ويقلّ صبرُه عليه ، وليلةٌ صَردَة ، والاسمُ الصّرْد ، مجزوم .
وقال رُؤْبة :
بمَطَرٍ ليس بثَلْجٍ صَرْدِ
قال : وإذا انتهى القَلبُ عن شيء صَرِد عنه كما قال :
أصبَح قَلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يرِدَا
قال : وقد يُوصَف الجيشُ بالصَّرْد فيقال : صَرْدٌ مجزوم وصَردٌ ؛ كأنه من تُؤدةِ سَيْرِه جامِدٌ .
خُفافُ بن ندبة :
صَرَدٌ تَوقَّصَ بالأبدان جُمْهور
والتَّوَقُّصُ : ثِقَل الوَطْء على الأرض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الصَّرِيدَةُ : النَّعْجَةُ : التي قد أنحلها البَرْدُ وأضرَّ بها وجمعُها صَرائِد .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الصُّرَّاد : سَحابٌ باردٌ نَدٍ ليس فيه ماء ، ونحو ذلك .
قال أبو عمرو : قال أبو عبيد : والصَّرْدُ والبَرْد ، ورجل صَرِد . ويقال : صَرّد عطاءَه : إذا قلّلَه .
أبو عبيد عن أبي عَمرو : الصّرْد : الطَّعْن النافذ . وقد صَرِدَ السهم يَصرَد ، وأنا أصْرَدْتُه ، وقال اللَّعِينُ المنْقَرِيّ :
فما بُقْيا عليَّ تركتُماني
ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبالِ
يخاطِب جريراً والفرزدق .
وقال قُطرب : سهمٌ مُصَرِّد : مُصيب . وسهم مُصْرِد ، أي : مخطىء ، وأنشد في الإصابة للنابغة :
ولقد أصابت قلبَه من حبِّها
عن ظهرِ مِرْنانٍ بسَهْمٍ مُصْردِ
أي : مُصيب . وقال الآخَر : أصرَدَه الموتُ وقد أظَلاَّ : أخطأه .
أبو زيد : يقال : أُحِبُّكَ حُبّاً صَرْداً ، أي : خالصاً . وشرابٌ صَرْد ، وسَقاهُ الخمرَ صَرْداً ، أي : صِرْفاً ، وأنشد :
فإن النَّبيذ الصَّرْد إن شُرْبَ وحده
على غير شيء أوْجَع الكبد جُوعها
وذهبٌ صَرْدٌ : خالصٌ . وجيشٌ صَرْدٌ : بنُو أبٍ واحدٍ لا يخالطهم غيرهم .
وقال ابن هانىء : قال أبو عُبَيْدة يقال : معه جيشٌ صَرْدٌ ، أي : كلهم بنو عمّه أبو حاتم في كتابه في الأضداد : أصرد السهمُ : إذا نفذ من الرمية .
ويقال أيضاً : أصرد : إذا أَخطأ . والسهمُ المصرد : المخطىء والمصيب .
وقال أبو عُبَيدة في قول اللعين : ولكن خفتما صَرَد النبال .
وقال : من أراد الصواب قال : خفتما أن تصيبكما نبالي . ومن أراد الخطأ قال : خفتما أن تخطىء نبلكما . وأنشد للنظار الأسدي :
أصرده السهمُ وقد أطلاَّ
أي : أخطأ وقد أشرف .
شَمِر عن أبي عَمْرو : الصَّرْدُ : مكانٌ مرتفع من الجبال وهو أبرزها .
وقال الجعدي :
أسَدِيَّةٌ تُدْعَى الصِّرَاد إذا
نَشِبُوا وتحضُر جانبي شِعْر
شعرٌ : جبل . ابن السكّيت : الصُّرَدان : عِرقان مكتنفا اللسان ؛ وأنشد :
وأيُّ الناس أغدر من شآم
له صُرَدان منطلَق اللسان
وقال الليث : هما عِرْقان أخضران أسفل اللسان .
أبو عبيدة قال : الصُّردُ : أن يخرج وَبَرٌ أبيض في موضع الدَّبرة إذا برأت ؛ فيقال لذلك الموضع : صُرد وجمعه صِرْدَان ، وإياها عنى الرّاعي يصف إبلاً :
كأن مواقِعَ الصِّردَان منها
منَارَاتٌ بنين على جماد
جعل الدَّبر في أسنمة شبّهها بالمنار .
قال : وفرسٌ صَرِدٌ : إذا كان بموضع السَّرج منه بياضٌ من دَبَرٍ أصابه يقال له الصُّرد .
وقال الأصمعي : الصُّرد من الفَرَس : عِرْقٌ تحت لسانِهِ ، وأنشد :
خفيفُ النَّعامة ذو مبعةٍ
كثيفُ الفَرَاشة ناتِي الصُّرَدْ
وبَنُو الصَّياد : حيٌّ من بني مُرّة بن عوف بن غطفان .
درص : أبو عُبيد عن الأحمر : من أمثالهم في الحُجّة إذا أَضَلَّها الظالم ضَلَّ الدُّريصُ نَفَقَهُ وهو تصغير الدِّرْص ، وهو وَلَد اليربوع . ونَفَقُهُ : حُجره .
وقال اللَّيث : الدَّرْصُ والدِّرْص لغة ، والجميع الدِّرْصان ، وهي أولاد الفِأَرِ والقَنِافذ والأرانب وما أشبه بها ، وأنشد :
لَعَمْرُكَ لو تَغْدو عليّ بِدِرْصِها
عَشَرْتُ لها مالي إذا ما تَأَلَّتِ
وقال غيرُه : الجَنين في بطن الأوثان : دَرْصٌ .
وقال امرؤ القيس :
أذلك أم جَأبٌ يُطَارِدُ آتُناً
حَمَلْنَ فأدنى حَمْلِهِنَّ دُرُوصُ
يقال : دَرْص ودُرُوص وأَدْراص .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الدروص : الناقة السريعة .

##### Türkçe

ص د ر
**صدر** ، **صرد** ، **رصد** ، **درص**
Onların yönlerinden (veçhelerinden) kullanıldı: **صدر** ، **صرد** ، **رصد** ، **درص** .

**صدر** : İbnü’l-Muzaffer dedi: **الصَّدْرُ**: her şeyin ön tarafının en üstü. Dedi: ve **صَدْرُ القَناة**: onun en üstü. Ve **صَدْرُ الأمر**: onun evveli. Dedi: ve insandan **الصُّدْرةُ**: göğsünün üst tarafının yüksek (çıkıntılı) olanı.

Dedim: Ve bundan, Tâîli bir kadının sözü (vardır); İmruü’l-Kays’ın nikâhı altında idi de ondan nefret etti ve dedi: “Seni ancak **ثقيلَ الصُّدْرة** (göğsü ağır), **سريع الهِراقة** (çabuk dökülen), **بطيءَ الإفاقة** (ayılaması yavaş) olarak bildim.”

Ahmed b. Yahyâ dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِجْوَلُ** **الصُّدْرَةُ**’dir; o da **الصِّدار** ve **الأُصْدَة** ve **الإتْب** ve **العَلَقة**’dır.

Dedim: Araplar kısa gömleğe ve kısa zırha: **الصُّدْرةُ** derler.

Leys dedi: **الصِّدارُ**: başı başörtüsü gibi olan, altı göğsü ve iki omzu örten bir elbisedir; kadın onu giyer.

Dedim: Kadın, yakînini kaybettiğinde ona yas tutup onun için ihdâd edince yünden bir **صِدَاراً** giyerdi; ve bundan, Hansâ’nın kardeşinin sözü:
ولو هلكتُ لبستْ صِدَارَها

Râ‘î bir çölü vasfederek dedi:
كأنّ العِرْمَسَ الوَجْناءَ فيها
عَجُولٌ خَرّقتْ عنها الصِّدَارَا

Asma‘î dedi: Zırhtan **الصَّدْر**’e bitişik olana: **صِدار** denir.

Leys dedi: **التصدير**: deve yükünü arkaya çektiğinde deveye onunla **يُصدَّر** olunan bir iptir. İpin adı **التَّصْدير**’dir, fiil de **التَّصْدير**’dir.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Ve **الرَّحْل**’de bir kayış vardır, ona **التَّصْدير** denir. Dedi: ve **الوَضِينُ** hevcin içindir, **البِطَان** katab içindir; en çok **الحِزام** eyer için söylenir.

Leys dedi: Denir ki: **صَدِّر** عن بعيرك; bu, karnı incelip (içine çekilip) **تصدير**’i sarsılınca olur; **التَّصدير**’den bir ip **الكرْكِرَة**’nin arkasına bağlanır da **التصدير** yerinde sabitlenir; o ipe **السِّناف** denir. Dedim: Leys’in dediği—**التصدير**’in, yükünü arkaya çektiğinde deveye onunla **يُصَدَّر** olunan bir ip olduğu—hata (dır); onun kastettiği **السِّناف** diye adlandırılır; **التَّصدير** ise bizzat kayışın kendisidir.

Leys dedi: **التصدير**: oturuşta göğsü dikmek (öne çıkarmak). Dedi: ve **الأَصْدَرُ**: **صُدْرَته** yükselmiş olan.

Dedi: Denir ki: **صَدَرَ** falan, falanı: göğsüne isabet ettiğinde. Ve **صُدِر** falan: göğsü ağrıdığında.

Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: **صَدَرْتُ** عن الماء **صَدَراً**; bu isimdir. Eğer mastarı istersen **الدال**’ı cezm edersin. Ve bize inşad etti:
وليلةٍ قد جعلتُ الصبحَ مَوْعِدَها
صَدْرَ المَطِيّة حتى تعرف السَّدَفا
Dedi: **صَدْر** **المَطِيّة** mastardır.

Leys dedi: **الصَّدَر**: suya varıştan ve her işten dönüp ayrılmadır; denir ki: **صَدَرُوا**; ve biz onları **أصدَرْناهم**. Ve **طريقٌ صادر**: manası, halkını su(ya varış)tan döndürür. Ve **طريق وارِدٌ**: onlarla suya varır. Lebîd iki dişi deveyi anarak dedi:
ثم أصدَرْناهُمَا في واردٍ
صَادِرٍ وَهْمٍ صُوَاهُ قد مَثَلْ
Suda varılan ve suda dönülen bir yolda (demek) istedi. Ve **الوَهْمُ**: iri (olan).

Leys dedi: **المَصدَر**: fiillerin **صَوَادِرُ**’ının kendisinden çıktığı kelimenin aslıdır. Onun açıklaması: mastarlar sözün evveli idi; senin “**الذَّهاب** ve **السمعُ** ve **الحفظ**” demen gibi; fiiller ancak onlardan çıktı; denir ki: **ذهبَ ذَهاباً**. Ve **سَمِع سَمْعاً وسَمَاعاً**; ve **حَفِظ حِفْظاً**.

Leys dedi: Oklardan **المصدَّر**: **صَدْرُه** kalın olan. Ve **صَدْرُ السَّهم**: yarısının üstünden **المَرَاش**’a kadar olan.

Asma‘î: **صُدِرَ** adam **يُصْدَرُ صَدْراً**; o **مَصْدور**’dur: göğsünden şikâyet ettiğinde. Ve inşad etti:
كأنّما هو في أحشاءِ مَصْدورِ

Ve denir ki: **صَدّرَ** at: göğsüyle öne geçerek geldiğinde; ve **مُصَدّراً** geldi. Tufeyl el-Ganevî bir atı vasfederek dedi:
كأنّه بعدَ ما صَدَّرن مِن عَرَقٍ
سِيدٌ تَمطَّرَ جُنحَ اللّيلِ مَبْلولُ
(**كأنه**) onun atına (dönen) **هاء** içindir. (**بعدما صَدَّرْن**) yani göğüsleriyle öne geçmiş atlar (demektir). Ve **العَرَقُ**: atlardan saf (dizi). Dukeyn dedi:
مُصَدَّرٌ لا وَسَطٌ لا تالٍ

Ebû Sa‘îd, “**بعدما صَدَّرْن من عَرَق**” sözünde dedi: yani, terden bir **صَدْراً** döktüler, hepsini bütünüyle boşaltmadılar.

İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi ki onu şöyle rivayet etti: **بعدَما صدِّرْن**; yani, terledikten sonra ter göğüslerine isabet etti.

Bir işe başlayıp sonra onu tamamlamayana denir ki: falan **يُورِد ولا يُصدِر**; onu tamamlayınca denir ki: **أَورَدَ وأَصدَر**. Ferazdak, Cerîr’e hitap ederek dedi:
وحسبتَ خَيَل بني كُلَيب مَصْدَراً
فغَرِقْتَ حين وقَعْتَ في القَمْقَامِ
Der ki: kavminin atlarıyla aldandın ve onların seni denizimden kurtaracaklarını sandın; yapmadılar.

Divan kâtiplerinin sözünden: denir ki: **صُودِرَ** falan, mal üzerine çalışan (âmil), onu ödeyeceği bir mal üzerine; yani, üzerine kefil olduğu bir mal ile zorlandı.

Ebû Zeyd: **نعجةٌ مُصدَّرَة**: göğsü siyah, bedeninin geri kalanı beyaz olduğunda.

Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: Adam boş (eli boş) geldiğinde denir ki: “**قد جاءَ يضرب أَصَدَريه**.” Dedi: yani iki **عِطْف**’ını. Dedi: Asma‘î de bunun benzerini söyledi; ancak o **بالسّين** dedi.

**رصد** : Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Yağmurun adlarındandır: **الرّصْدُ**; onun teki **رَصَدة**’dir; o, ardından gelecek olana (öncül olarak) ilkin düşen yağmurdur. Denir ki: “Bu yağmurdan önce onun bir **رَصْدة**’si vardı.” Ve **العِهَادُ** da onun gibidir; teki **عِهْدة**’dir.

Leys dedi: **الرصَدُ**: bahar yağmuru umulan bir arazide az bir ottur; “onda yağmurdan bir **رَصَد** var” dersin. Ve **أرضٌ مُرْصِدَة**: onda **رَصَد**’dan bir şey vardır.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **أرضٌ مُرصِدةٌ**: o, yağmur yağmış olup bitirmesi umulan arazidir. Dedi: Arazi kışın başında yağmur alırsa ona **مَرْتٌ** denmez; çünkü onda o vakit bir **رَصَداً** vardır; ve o vakit **الرصَدُ**: ona dair ümittir; tıpkı gebe olana ümit edildiği gibi.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّصْدةُ**: yağmurdan bir **وَلِيّاً** gözetler. Ve Allah azze ve celle dedi: **( وَالَّذِينَ اتَّخَذُواْ مَسْجِدًا ضِرَارًا )** … şu sözüne kadar: **( وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ )** (Tevbe: 107). Zeccâc dedi: Ebû ‘Âmir er-Râhib denilen bir adam vardı; Peygamberle (sallallahu aleyhi ve sellem) savaştı ve Herakl’e gitti. Dedi: ve o münafıklardan biriydi; **مسجد الضِّرَار**’ı bina eden münafıklar dedi ki: “Bu mescidi bina ederiz ve Ebû ‘Âmir gelinceye kadar bekleriz de onda namaz kılsın.” Dedi: **الإرصادُ**: bekleyiştir.

Başkası dedi: **الإرصاد**: hazırlamadır. Ve demişlerdi: “Orada ihtiyacımızı gideririz ve yalnız kaldığımızda bize ayıp edilmez; ve onu Ebû ‘Âmir’in Şam’dan gelişine **نَرْصُدُه**,” yani: onu hazırlarız.

Dedim: Bu, dil bakımından doğrudur. Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î ve Kisâî’den rivayet etti: **رصَدتْ** falanı **أرصُدُه**: onu gözetleyip kolladığında. Ve **أَرصْدتُ** ona bir şeyi **أَرْصده**: ona hazırladım.

İbn Sîrîn’den rivayet edildi ki dedi: Onlar borçta meyveleri **يَرْصدون** değillerdi; borçta aynın **يُرصد** edilmesi gerekir. İbnü’l-Mübârek onu açıkladı ve dedi: Adamın üzerinde borç olup yanında onun misli varsa zekât ona vacip olmaz; üzerinde borç olup arazisi onda öşür vacip olan bir meyve çıkarırsa, üzerindeki borç sebebiyle öşür ondan düşmez; bunun benzerini Ebû ‘Ubeyd söyledi.

Leys dedi: Denir ki: “Ben senin için, iyiliğinle sana karşılık verinceye kadar **مُرْصد**’um.” Dedi: ve **الإرصادُ** iyilikle karşılık vermededir; bazısı onu şerde de kılmıştır. Ve inşad etti:
لا هُمَّ ربَّ الراكِب المُسافِرِ
احْفَظْه لي من أعيُن السَّواحِر
وَحيّةٍ تُرصِدُ بالهواجِر
Yılan ancak şer ile **تُرصد** edilir.

Leys dedi: **المرصد**: gözetleme yerleridir. Ve **الرّصَد** da: yolu gözetleyen topluluktur; **راصد** (tekil) gibi; “**حارسٌ** ve **حرس**” denildiği gibi. Ve Allah azze ve celle dedi: **( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )** (Fecr: 14). Zeccâc dedi: yani, ona küfreden ve ondan alıkoyan kimse için azabı gözetler.

Başkası dedi: **المرصادُ**: gözetleyenin sayıyı gözetlediği yerdir; o, **المضمار** gibidir: atların yarış için zayıflatıldığı yer; **مَيْدان** ve benzeri. Ve **المرصد** **المرصاد** gibidir; çoğulu **المراصِد**’dir.

Bize Sa‘dî Muhammed b. İshâk haber verdi; dedi: Kîrâtî bize Ali b. el-Hasen’den haber verdi; dedi: Hüseyin bize A‘meş’ten, şu söz hakkında haber verdi: **( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )**; dedi: **المرصاد**: sıratın arkasında üç köprüdür: üzerinde emanet olan bir köprü, üzerinde rahim olan bir köprü, üzerinde Rab olan bir köprü.

Ebû Bekir İbnü’l-Enbârî, “falan falanı **يرصُدُ**” sözlerinde dedi: manası, onun yolunda ona oturur. Dedi: ve Araplar katında **المَرَصد** ve **المرْصاد**: yoldur. Allah azze ve celle dedi: **( وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ )** (Tevbe: 5).

Ferrâ dedi: manası, Beytü’l-Harâm’a giden yollarında onlara oturun. Ve Allah azze ve celle’nin **( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ )** sözü: manası, yoldadır.

Yolda geçenleri gözetleyen yılana: **رَصيد** denir.

Arrâm dedi: **الرَّصائدُ** **الوصائِد**’dir: yırtıcılar için hazırlanan tuzaklardır.

**صرد** : (Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dördünü öldürmekten nehyetti: **النَّملة** ve **النّحلة** ve **الصُّرَد** ve **الهُدهُد**.)

Münzirî bana, İbrâhîm el-Harbî’den haber verdi ki dedi: **النملة** ile, **الحِزَبات**’ta bulunan uzun bacaklı olanı kastetti; o eziyet etmez. Ve **النحلة**’yi öldürmekten nehyetti; çünkü o, insanlarda şifa bulunan bir içeceği bal yapar. Ve **الصُّرَد**’i öldürmekten nehyetti; çünkü Araplar onun sesinden uğursuzluk sayarlardı; o, onların yanında koruyucudur; uğursuzluğu reddetmek için onu öldürmeyi nehyetti. Ve **الهدهد**’ü öldürmekten nehyetti; çünkü peygamberlerden bir peygambere itaat etti ve ona yardım etti.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الصُّرَدُ**: alaca, büyük başlı, ağaçta bulunan bir kuştur; yarısı beyaz, yarısı siyah; büyük gagalı; **القارِيَة** büyüklüğünde büyük bir pençesi vardır; iki renginin farklılığından dolayı ona **الأخْطبُ** denir; **الصُّرَد**’i ancak bir çatlakta yahut bir ağaçta görürsün; kimse ona güç yetiremez.

Dedi: Sukeyn en-Nümeyrî dedi: **الصُّرَد** iki **صُرَدان**’dır: ikisinden biri daha siyahçadır; Irak ehli ona **العَقْعق** der.

Dedi: **الصُّرَد الْهَمهام** ise, **العِضاه** içinde yüksek yerde bulunan yabanî olandır; onu yerde görmezsin; ağaçtan ağaca sıçrar.

Dedi: Ve eğer açık araziye çıkarsa kovalanır da alınır.

Der ki: Yere inseydi doğrulup kalkamazdı, ta ki alınırdı.

Dedi: Ve şahin gibi **يُصَرْصِر** eder.

Leys dedi: **الصُّرَد**: serçeden büyük bir kuştur; serçeleri avlar; çoğulu **صِرْدان**. Dedim: Leys, **الصرد**’ün tefsirinde yanıldı; **الصرد** İbn Şümeyl’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **التصريدُ**: kandırmayan (tam doyurmayan) bir içiştir; denir ki: **صَرَّدَ** içişini; yani, onu kesti.

Ve denir ki: **صَرِد** tulum **صرداً**: köpüğü parça parça çıktığında; sıcak su ile tedavi edilir. Ve bundan **صَرْدُ البَرْد** alındı.

Leys dedi: **الصرَدُ**: soğuktan **الصرد**’ün mastarıdır. Ve bir topluluk **صَرْدَى**; ve bir adam **صَرِدٌ** ve **مِصْرادٌ**: soğuğun kendisine şiddetli geldiği ve ona sabrının az olduğu kimsedir. Ve bir gece **صَردَة**; isim **الصّرْد**’dür; cezmli.

Rü’be dedi:
بمَطَرٍ ليس بثَلْجٍ صَرْدِ

Dedi: Kalp bir şeyden vazgeçince ondan **صَرِد** eder; şu dediği gibi:
أصبَح قَلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يرِدَا

Dedi: Ordu da **الصَّرْد** ile vasfedilir; denir ki: **صَرْدٌ** (cezmli) ve **صَردٌ**; sanki yürüyüşünün ağırbaşlılığından donuktur.

Hufâf b. Nudbe:
صَرَدٌ تَوقَّصَ بالأبدان جُمْهور
Ve **التَّوَقُّصُ**: yere basışın ağırlığıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّرِيدَةُ**: koyun (dişi): soğuğun zayıflattığı ve ona zarar verdiği; çoğulu **صَرائِد**.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الصُّرَّاد**: içinde su olmayan, soğuk, çiğli bir buluttur; ve bunun benzeri.

Ebû ‘Amr dedi: Ebû ‘Ubeyd dedi: ve **الصَّرْدُ** soğuktur; ve adam **صَرِد**. Ve denir ki: **صَرّد** عطا’sını: onu azalttığında.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الصّرْد**: nüfuz eden saplamadır. Ok **صَرِدَ** eder **يَصرَد**; ve ben onu **أصْرَدْتُ**. Ve el-La‘în el-Munkarî dedi:
فما بُقْيا عليَّ تركتُماني
ولكنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبالِ
Cerîr ve Ferazdak’a hitap eder.

Kutreb dedi: **سهمٌ مُصَرِّد**: isabet eden. Ve **سهم مُصْرِد**: yani, ıskalayan. Ve Nâbiga’nın isabette (söylediğini) inşad etti:
ولقد أصابت قلبَه من حبِّها
عن ظهرِ مِرْنانٍ بسَهْمٍ مُصْردِ
Yani: isabet eden. Ve başkası dedi: **أصرَدَه** ölüm, hâlbuki gölgeledi: onu ıskaladı.

Ebû Zeyd: Denir ki: “Seni **حُبّاً صَرْداً** severim”; yani, hâlis. Ve içki **صَرْد**; ve ona şarabı **صَرْداً** içirdi; yani, sırf. Ve inşad etti:
فإن النَّبيذ الصَّرْد إن شُرْبَ وحده
على غير شيء أوْجَع الكبد جُوعها

Ve altın **صَرْدٌ**: hâlis. Ve ordu **صَرْدٌ**: tek bir babanın oğullarıdır; onlara başkası karışmaz.

İbn Hânî’ dedi: Ebû ‘Ubeyde dedi: denir ki: “Onunla bir **جيشٌ صَرْدٌ** vardır”; yani, hepsi amcaoğullarıdır. Ebû Hâtim, zıtlar kitabında: Ok **أصرد** etti: hedefte(n) delip geçtiğinde.

Ve yine denir: **أصرد**: ıskaladığında. Ve **السهمُ المصرد**: ıskalayan ve isabet eden (dir).

Ebû ‘Ubeyde, el-La‘în’in “**ولكن خفتما صَرَد النبال**” sözünde dedi:

Dedi: Doğruyu isteyen dedi ki: “Oklarımın size isabet etmesinden korktunuz.” Hata isteyen dedi ki: “Oklarınızın ıskalamasından korktunuz.” Ve Nazzâr el-Esedî için inşad etti:
أصرده السهمُ وقد أطلاَّ
Yani: onu ıskaladı, hâlbuki göründü (yükseldi).

Şemmer, Ebû ‘Amr’dan: **الصَّرْدُ**: dağlardan yüksek bir yerdir; onların en belirginidir.

Ca‘dî dedi:
أسَدِيَّةٌ تُدْعَى الصِّرَاد إذا
نَشِبُوا وتحضُر جانبي شِعْر
**شِعْر**: bir dağdır. İbnü’s-Sikkît: **الصُّرَدان**: dilin iki yanında bulunan iki damardır. Ve inşad etti:
وأيُّ الناس أغدر من شآم
له صُرَدان منطلَق اللسان

Leys dedi: İkisi, dilin altında iki yeşil damardır.

Ebû ‘Ubeyde dedi: **الصُّردُ**: **الدَّبرة** iyileştiğinde onun yerinde beyaz kıl çıkmasıdır; o yere **صُرد** denir; çoğulu **صِرْدَان**’dır. Râ‘î’nin develeri vasfederken kastettiği budur:
كأن مواقِعَ الصِّردَان منها
منَارَاتٌ بنين على جماد
Semerlerdeki **الدَّبر**’i, onu minarelere benzeterek yaptı.

Dedi: Ve at **صَرِدٌ**: eyer yerinde, ona isabet eden bir **دَبَر**’den beyazlık olduğunda; ona **الصُّرد** denir.

Asma‘î dedi: Attan **الصُّرد**: dilinin altında bir damardır. Ve inşad etti:
خفيفُ النَّعامة ذو مبعةٍ
كثيفُ الفَرَاشة ناتِي الصُّرَدْ

Ve **بَنُو الصَّياد**: Mürre b. Avf b. Gatafân oğullarından bir kabiledir.

**درص** : Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: Delilde (hüccette) zalim onu kaybettirince (söylenen) darb-ı mesellerindendir: “**ضَلَّ الدُّريصُ نَفَقَهُ**”; o, **الدِّرْص**’ın küçültmesidir; o, yerboğasının yavrusudur. Ve **نَفَقُهُ**: deliğidir.

Leys dedi: **الدَّرْصُ** ve **الدِّرْص** bir lehçedir; hepsi **الدِّرْصان**’dır; onlar, farelerin ve kirpilerin ve tavşanların ve benzerlerinin yavrularıdır. Ve inşad etti:
لَعَمْرُكَ لو تَغْدو عليّ بِدِرْصِها
عَشَرْتُ لها مالي إذا ما تَأَلَّتِ

Başkası dedi: Putların karnındaki cenin: **دَرْصٌ**’tur.

İmruü’l-Kays dedi:
أذلك أم جَأبٌ يُطَارِدُ آتُناً
حَمَلْنَ فأدنى حَمْلِهِنَّ دُرُوصُ
Denir ki: **دَرْص** ve **دُرُوص** ve **أَدْراص**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الدروص**: hızlı dişi devedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما)
(صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع.
وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال:
فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد.
(صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل:
بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا.
وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله:
* أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) *
مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا:
* أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) *
قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا:
ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال:
كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه.
(صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر:
ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً  *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح  وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾  [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر:
فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة:
وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله:
ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس.
(صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال:
رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال:
* وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) *
والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً.
وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله:
* أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) *
(صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون:
أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ  والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض.
(صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك  الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى:
كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ  *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح.
(صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22].
(صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة.
فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر:
نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق.
وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال:
فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ  جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة.
والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ.
ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان.
(صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال:
أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25])
--------------ـــ
([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع).
([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾.
([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما.
([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف).
([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه:
أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان
 ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف).
([7])  لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي.
([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم).
([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم).
([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف.
([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل.
([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20.
([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387).
([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت.
([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين".
([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*.
([17]) في الأصل: "حين".
([18]) التكملة من المجمل.
([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه:
كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل
 ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45.
([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً".
([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح):
إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح  في أعقاب يوم مصرح
 ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده:
زينها الله في الفؤادِ كما  *** زين في عين والد ولد.
 ([24])  في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله:  * لو عصر منه البان والمسك انعصر *.
([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الراء** ve ikisini üçleyen şey)

(**صرع**) **الصاد** ve **الراء** ve **العين** tek bir asıldır; iki kişinin güreşmesi sebebiyle bir şeyin yere düşmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine حمل olunur ve ondan türetilir. Bundan: **صَرَعْتُ** **الرَّجلَ** **صَرْعَاً**; ve **صارعتُهُ** **مصارَعة**; ve **رجلٌ صَرِيع**. Ve **الصَّريع** dallardan: sarkıp yere düşen şeydir; çoğulu **صُرُع**. Ve eğer o düşenden bir yay yapılırsa o **صَرِيع**’dir.

Ve أما bunun üzerine taşınan ise onların sözü: onlar **صِرْعان**’dır; denilir ki bunun mânası ikisinin birlikte düşmesidir. Bu bir mesel ve benzetmedir. Ve كذلك kapının **مِصْرَاعا**’sı da bundan alınmıştır; yani ikisi eşittir, birlikte düşerler. Ve **الصَّرعانِ**: yürüyüşte farklılık gösteren iki devedir; şu gider, şu gelir; çokluklarından dolayı. Dedi ki:
فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])
Ve **مَصَارع** الناس: onların düştükleri yerlerdir. Ve Ebû Zeyd dedi: bize **صَرْعَي** النهار geldi; sabahleyin ve akşamleyin. Bu, zikrettiğimiz şeye hamledilmiştir: **الصَّـِرعَين**’in iki benzer olması. Ve bunun hepsinde القياس birdir.

(**صرف**) **الصاد** ve **الراء** ve **الفاء**’ın باب’ının çoğu, şeyin geri çevrilmesine delâlet eder. Bundan: **صَرفْتُ** القومَ **صَرْفاً** ve **انصرفوا**; onları geri çevirdiğinde de geri döndüklerinde. Ve **الصَّرِيف**: sağılırken ve onunla dönülürken sütün (sağım anındaki) hâlidir. Ve Kur’ân’da **الصَّرْف**: **التَّوبة**’dir([2]); çünkü onunla günahkârların mertebesinden geri dönülür. Ve **الصَّرْفة**: bir yıldızdır. Dil ehli dedi ki: onun doğuşunda soğuğun dönmesi sebebiyle **صرفة** diye adlandırıldı. Ve **الصَّرْفة**: erkeklerin kendisiyle elde edildiği bir boncuktur; bununla adlandırıldı; sanki onunla kalbi, ondan istediği şeyden çevirirler. Halîl dedi: **الصَّرْف** dirhemin dirhem üzerine kıymette fazlalığıdır. Bizim yanımızda **الصَّرف**’ın mânası: bir şeyin bir şeye çevrilmiş olmasıdır; sanki dinar dirhemlere çevrilmiştir; yani ona geri döndürülmüştür; bedelini aldığında. Halîl dedi: bundan **الصَّيرفيّ** ismi türetildi; ikisinden birini ötekine çevirmesinden dolayı. Dedi: ve bütün alışverişlerde dirhemleri **تصريف** etmek: onları harcamaktır. Ebû Ubeyd dedi: **صَرْف** الكلام: onu süslemek ve onda artırmaktır; ancak böyle adlandırıldı; çünkü süslendiğinde kulakları onu dinlemeye çevirir. Ve zamanın olayına **صَرْف** denir; çoğulu **صُروف**; bununla adlandırıldı; çünkü insanlarla **يتصرَّف** eder; yani onları çevirir ve döndürür. أما koyun, sığır ve köpeklerin **حِرْمة**’sine gelince, ona **الصِّرَاف** denir; bu, bizim yanımızda باب’ın قياس’ındandır; çünkü onda **تَصَرَّف** eder; yani gidip gelir ve onda tekrar tekrar başvurur. باب’dan **الصَّريف** de vardır; o, devenin azı dişinin sesidir. Bununla adlandırıldı; çünkü onu tekrarlar ve geri çevirir. أما söyleyenin sözü:
بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])
Kavimden bazıları dedi: **الصَّريف** ile gümüşü kastetti. Eğer doğru ise **صريف** diye adlandırılması onların sözü olan: **صَرَفت** الدِّينارَ دراهمَ’dan dolayıdır; bunun dışında bir وجه’i yoktur.

Ve bu asıldan şâz olduğunu sandığım şeylerden: **الصَّرَفَانُ**; o kurşundur. Ve şu sözdeki **الصَّرَفَانُ**:
* أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) *
onda ihtilâf edilmiştir; bir kavim dedi ki o kurşundur. Başkaları dedi: **الصَّرَفانُ** hurmanın bir cinsidir. Ve şu beyti delil getirdiler:
* أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) *
Dediler ki: **الزّبّاء**’ya hediye edilen tuhaf şeylerden hiçbir şey hurmadan daha sevgili değildi. Ve şu beyti delil getirdiler:
ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])
Ve şâz olanlardan ayrıca **الصِّرْف**: derinin boyandığı boyadan bir şeydir. Dedi:
كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])
Ve bunun üzerine onların sözü حمل olunur: **شرِب** الشَّرابَ **صِرْفَاً**; onu karıştırmadığında; sanki rengi ve kızıllığı üzere bırakılmıştır.

(**صرم**) **الصاد** ve **الراء** ve **الميم** tek bir صحيح مطّرد asıldır; o da kesmedir. Bundan: **صُرْم** الهِجران. Ve **الصَّريمة**: bir şeye azimdir; o, onun altındaki her bağın kesilmesidir. Ve **الصُّرام**: bol sağım sonrası sütün sonu; adam ona ihtiyaç duyduğunda zarureten onu sağar. بشر dedi:
ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً  *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])
Bu bir meseldir; sanki der ki: şerrin sonuna varılmıştır; ve şeyin sonu, kesilmesi anındadır. Ve denir: falan **الصَّيْرَم** yedi; o **الوَجْبَة**’dir; çünkü onu yediğinde gününün geri kalanını keser. Ve denir: **صَرَمْتُهُ صَرْماً**; فتح ile, o masdardır; ve **الصُّرْم** isimdir. أما **الصَّريم** ise denilir ki sabahın adı ve gecenin adıdır. Nasıl olursa olsun o قياس’tandır; çünkü her biri sahibini **يَصْرِمُ** eder ve ondan **يَنصرِم** olur. Allah تعالى dedi: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [القلم 20]. Der ki: yandı da karardı; gece gibi. Bu, onu gece dediği kimseye göredir. أما sabah ise بشر dedi:
فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])
Ve **الصَّريم**: sert yol ve katı topraktan kopan kumdur. Ve **الصِّرام**: salkımların kesilme vaktidir. Ve hurma ağaçları **أَصْرَمَ** oldu: onun **صِرام**’ı geldi. Ve **الصِّرْمة**: develerden bir sürü; yaklaşık otuz. Ve **الصِّرَم**: bulut parçalarıdır; tekili **صِرْمة**. Nâbiga dedi:
وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])
Ve **الصِّرْم**: kavimden bir taifedir; develeriyle suyun bir tarafına inerler; onlar **أهل صرم**’dur. Ve **الرَّجُل الصَّارم**: işlerde ilerleyen; keskin kılıç gibi. Ve **ناقة مصرَّمة**: yani memesi **يُصَرَّم** edilir de idrar yolu bozulur, kurur; bu ona daha kuvvetlidir; çünkü süt çıkmaz. Ve denir ki **التَّصريم** iki memeyi dağlamakla olur. Ve **الصَّرماء**: suyu olmayan topraktır. Ve denir ki **الصَّريمة** ekini biçilmiş topraktır([11]). أما şu sözü:
ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])
Şüphesiz **الأصرمَينِ** kurt ve kargadır; ünsiyeti kesmelerinden dolayı bununla adlandırıldılar.

(**صري**) **الصاد** ve **الراء** ve illetli harf tek bir صحيح asıldır; toplamaya delâlet eder. Denir: **صَرَى** الماءَ **يصرِيه**; onu topladığında. Ve **ماءٌ صَرىً**: toplanmış. Dedi:
رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])
Ve sanki **الصَّرَاةَ**([14]) bundan türetilmiş, bundan alınmıştır. Ve koyun ve başkası için **المُصَرَّاةُ** adlandırıldı; memelerinde sütün toplanmasından dolayı. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "Develeri ve koyunları **تُصَرُّوا** etmeyin. Ve kim **مصرَّاةً** satın alırsa o **بآخر النَّظَرَين**’dedir([15]); isterse onu geri verir ve onunla birlikte bir **صاع** hurma da geri verir." Ve denir: **صَرَيْت** ما بينهم: onu ıslah ettim; bu da قياس’tır; çünkü dağılmış sözü toplar. Ve dersin: **صَرَيت** الرّجُل; ona istediğini vermediğinde. Dedi:
* وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) *
Ve bunun قياس’ı şudur: çünkü bir şeyden men edilince onun önünde hapsedilmiş([17]) olur ve ondan uzaklaştırılarak toplanmış olur. Ve derler: Allah onu **صراه** etti; onların dediği gibi: **وقاه**; yani işini yaymadı; bilakis malını topladı. Ve falan, falanın elinde **صَرَى** oldu; yani kaldı([18]); onun elinde rehin, hapsedilmiş olarak.

Ve باب’dan şâz oldu: **الصَّرَاية**; o, acı kavundur; şu sözde:
* أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) *

(**صرب**) **الصاد** ve **الراء** ve **الباء** صحيح bir küçük asıldır; bir önceki باب’ın delâlet ettiği şeye benzer şeye delâlet eder. Halîl onda başka bir vasıf daha artırdı; dedi: **الصرِيب**: içine şırınga edilmiş süttür; ve tulum **مُصرَّب**’dır. İbn Düreyd dedi: her pürüzsüz şey **صرَب**’dır. İbn Düreyd’in dediği daha kıyaslıdır; çünkü zamkı **الصرَب** diye adlandırırlar ve şu beyti okurlar:
أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ  والصَّربُ([20])
Ve zamkta pürüzsüzlük vardır. Halîl’in dediği ise, onun fer‘i onların şu sözüdür: çocuğa karnı tutulduğunda: **صرَب**; semirsin diye; bu, yağının bağlanması sırasındadır. Ve **الصَّرَْب**: ekşi süttür.

(**صرح**) **الصاد** ve **الراء** ve **الحاء** kıyaslı bir asıldır; şeyin görünmesine ve belirginleşmesine delâlet eder. Bundan: **الشَّيء الصريح**. Ve **الصَّريح**: saf soydur; çoğulu **صُرَحاء**. Halîl dedi: atlar **الصرائح** üzerine cem‘ edilir. Ve dedi: her saf şey **صريح**’tir. Denir: o, **بَيِّنُ الصَّراحة** ve **الصُّروحة**’dır. Ve **صرَّحَ** بما في نفسه: onu açığa çıkardı. Ve denir: **كأس صراحٌ**; karışımla karıştırılmadığında. Ve **صرَّحت** الخمرُ; köpük ondan gidince. A‘şâ dedi:
كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ  *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])
Ve denir: onu **صُِرَاحا** getirdi; yani açıkça. Ve falanla **مُصارَحة** ve **صِراحاً** karşılaştım; yani yüz yüze. Ve denir: **صرَّح** الحقُّ عن **مَحْضِه**; yani iş, gizliliğinden sonra açığa çıktı. Ve **الصَّرْحة**: mekândır; denir ki bilakis yerin sırt kısmıdır. Ve denir: **يومٌ مُصرِّح**; onda bulut olmadığında; ve bu, **الطِّرِمَّاح**’ın şiirindedir([22]). Ve **الصَّرح**: göğe doğru, tek başına, iri ve uzun olarak yapılan tek bir evdir. Ve her yüksek bina **صرْح**’tır.

(**صرخ**) **الصاد** ve **الراء** ve **الخاء** bir küçük asıldır; ince bir sese delâlet eder. Bundan **الصُّراخ**; denir: **صَرَخ** **يَصرُخ**; o, seslendiğinde. Ve denir: **الصَّارخ**: yardım isteyen; ve **الصارخ**: yardım eden. Ve denir ki bilakis yardım eden **مُصرِخ**’tir; şu تعالى sözü sebebiyle, söyleyenin kıssasında: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22].

(**صرد**) **الصاد** ve **الراء** ve **الدال** üç asıldır: biri soğuk, diğeri saf oluş, diğeri azlık.

Birincisi: **الصَّرْد**: soğuktur; ve **يومٌ صرِدٌ**; ve adam **صرِدَ** oldu. Ve **رجلٌ مِصرادٌ**: soğuktan çok sızlanan. Ve isim **الصَّرَد**’dir. Şair dedi:
نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])
Ve باب’dan onların sözü: kalp şeyden **صرِدَ** oldu; ondan vazgeçtiğinde. Bu, onun ondan teselli bulması, soğuması ve **يَصرَد** olmasıdır. Ve **الصُّرَّاد**: ince buluttur.

أما saf oluş ise **الصَّرْد**: katıksız saf olandır. Ve denir: **كذِبٌ صرْد**. Ve seni **حُبّاً صَرْداً** severim. Ve **شرابٌ صرْد**: saf. Dedi:
فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ  جُوعُها([24])
Ve باب’dan: ok hedefte **صرَد** oldu; ucu delip geçtiğinde. Ve **نَصْلٌ صارد**. Ve ben onu **أصردته**; o, hedeften safça çıkıştır.

Ve üçüncü باب: sulamada, kandırma olmaksızın **التصريد**. Ve **شرابٌ مصرّد**: yani azaltılmış. Ve ona **العَطاءَ**’yı **صرَّدَ** etti; onu azalttığında.

Ve باب’dan şâz olanlardan: **الصُّرَد**: bir kuştur. Ve **الصُّرَدَانِ**: dilin altında iki damardır.

(**صرط**) **الصاد** ve **الراء** ve **الطاء**; o, **الإِبدال** باب’ındandır; ve **السين**’de zikredilmiştir; o, yoldur. Dedi:
أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ر د
هذا يوم صرد وصرد ويوم صرد وقد صرد يومنا وليلة صردة‏.‏
ورجل صرد وقوم صردى وقد صردت اليوم صدراً شديداً وريح مصراد‏:‏ باردة‏.‏
قال‏:‏ إذا رأين حرجفاً مصراداً ولينها أكسية جيادا ورجل مصراد‏:‏ جزوع من البرد وقيل‏:‏ قوي عليه‏.‏
وسهم صارد‏:‏ خرجت شباة حدّه من الرمية ونافذ‏:‏ خرج بعضه ومارق‏:‏ خرج كله‏.‏
ونبل صوارد وقد صرد من الرمية يصرد فهو صارد وصرد صرداً فهو صرد‏.‏
قال الصلتان‏:‏ فما بقيا عليّ تركتماني ولكن خفتما صرد النبال وقد أصرده الرامي‏.‏
وصرد السقي‏:‏ قطعه دون الري‏.‏
وشرب مصرد‏.‏
وسقاه سقياً غير تصريد‏.‏
وصردت الشارب عن الماء‏:‏ قطعت عليه شربه‏.‏
قال النابغة‏:‏ وتسقى إذا ما شئت غير مصرد بصهباء في حافاتها المسك كارع وصرد شرابه‏:‏ قلله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قولك إذا انتهى قلبك عن الشيء‏:‏ قد صرد قلبي عنه‏.‏
قال‏:‏ أصبح قلبي صرداً لا يشتهي أن يردا وجيش صرد وصرد‏:‏ كأنه من تؤدة سيره جامد‏.‏
قال خفاف‏:‏ وبظهر دابتك صردان وهي البقع البيض من الشعر النابت على الدبرة الواحد‏:‏ صرد شبه ذلك بلون الصرد وهو طائر أبقع أبيض البطن‏.‏
وفرس مصرد‏.‏
وصرد له العطاء‏:‏ قلله‏.‏

##### Türkçe

ص ر د
Bu, **صرد** ve **صرد** günüdür; ve **صرد** günü. Günümüz **صرد** oldu; ve **صردة** bir gece.

Ve **صرد** bir adam; ve **صردى** bir kavim. Bugün şiddetli bir **صدراً** ile **صردت**; ve **مصراد** bir rüzgâr: soğuk.

Dedi ki: **مصراداً** bir **حرجفاً** gördükleri zaman; ve onun yumuşağı iyi elbiseler. Ve **مصراد** bir adam: soğuktan çok sızlanan; ve denildi ki: ona karşı güçlü.

Ve **صارد** bir ok: atıştan, ucunun keskinliği çıktı. Ve **نافذ**: onun bir kısmı çıktı. Ve **مارق**: onun hepsi çıktı.

Ve **صوارد** oklar. Atıştan **صرد** etti, **يصرد** eder; o hâlde o **صارد**dır. Ve **صرد** etti, **صرداً**; o hâlde o **صرد**dur.

**الصلتان** dedi ki:
“Bana karşı ikiniz kalmadınız; beni terk ettiniz; fakat okların **صرد**’undan korktunuz.”
Ve okçu onu **أصرده** etti.

**صرد** sulama: onu, kandırmadan önce kesti.

**مصرد** bir içiş.

Onu, **تصريد** olmaksızın bir sulama ile suladı.

İçeni sudan **صردت**: onun içişini ona karşı kestim.

**النابغة** dedi ki:
“Ve istediğin zaman, **مصرد** olmaksızın içirilirsin; kenarlarında misk otlayan, sarımsı şarapla.”

Ve onun içkisini **صرد** etti: onu azalttı.

Mecazdandır: senin, kalbin bir şeyden sona erdiği zaman söylemen: “Kalbim ondan **صرد** etti.”

Dedi ki:
“Kalbim **صرداً** sabahladı; dönmeyi arzulamaz.”

Ve **صرد** ve **صرد** bir ordu: sanki yürüyüşünün ağırbaşlılığından donuktur.

**خفاف** dedi ki:
“Ve binek hayvanının sırtında **صردان** vardır; o, sağrı üzerinde biten kıllardan beyaz beneklerdir. Tekili: **صرد**. Bu, **صرد**’un rengine benzer; o, karnı beyaz, alaca bir kuştur.”

**مصرد** bir at.

Ona bağışı **صرد** etti: onu azalttı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّرْدُ والصَّرَدُ: البَرْدُ، وقيل: شِدَّتُهُ، صَرِدَ، بالكسر، يَصْرَدُ صَرَداً، فهو صَرِدٌ، من قوم صَرْدَى. الليث: الصَّرَدُ مصدر الصَّرِدِ من البرد. قال: والاسم الصَّرْد مجزوم؛ قال رؤبة: بِمَطَرٍ لَيْسَ بِثَلْجٍ صَرْد
وفي الحديث: ذاكِرُ الله في الغافلين مثلُ الشَّجَرة الخَضْراء وسَطَ الشَّجر الذي تَحَاتَّ وَرَقه من الصَّرِيد؛ هو البرد، ويروى: من الجَلِيد. وفي الحديث: سُئِلَ ابن عمر عما يموت في البحر صَرْداً، فقال: لا بأْس به، يعني السمك الذي يموت فيه من البَرْد.
ويومٌ صَرِدٌ ولَيلَةٌ صَرِدَةٌ: شديدة البرد. أَبو عمرو: الصَّرْد مكان مُرْتَفع من الجبال وهو أَبردها؛ قال الجعدي:
أَسَدِيَّةٌ تُدْعَى الصِّرادَ، إِذا
نَشِبوا، وتَحْضُر جانِبَيْ شِعْر
(* قوله «تدعى» ولعله تدع أي تترك. وقوله «شعر جبل» كذا بالأَصل، بكسر الشين، وسكون العين، وان صح هذا الضبط فهو جبل ببلاد بني جشم، أما بفتح الشين، فهو جبل لبني سليم أو بني كلاب كما في القاموس. وهناك شعر، بضم الشين وسكون العين أيضاً، جبل آخر ذكره ياقوت.)
قال: شِعْر جَبَل: الجوهري: الصَّرْدُ البرد، فارسي معرَّب. والصُّرُودُ مِن البلاد: خلاف الجُرُوم أَي الحارَّة. ورَجُلٌ مِصْراد: لا يصبر على البرد؛ وفي التهذيب: هو الذي يَشْتَدُّ عليه البرد ويقل صَبْرُه عليه؛ وفي الصحاح: هو الذي يجد البرد سريعاً؛ قال الساجع: أَصْبَحَ قَلْبي صَرِدا،
لا يَشْتَهي أَن يَرِدَا
وفي حديث أَبي هريرة سأَله رجل فقال: إِني رجل مِصْرادٌ؛ هو الذي يشتدّ عليه البرد ولا يُطيقُه. والمِصرادُ أَيضاً: القَويُّ على البرد؛ فهو من الأَضداد. والصُّرَّادُ: ريح بارِدَةٌ مع نَدًى. وريحٌ مِصرادٌ: ذاتُ صَرَد أَو صُرَّادٍ؛ قال الشاعر:
إِذا رأَيْنَ حَرْجَفاً مِصرادَا،
وَلَّيْنَها أَكْسِيَةً حِدادا
والصُّرَّادُ والصُّرَّيْدُ والصَّرْدَى: سحاب بارد تسْفِرُه الريح. الأَصمعي: الصُّرَّادُ سحاب بارد نَدِيٌّ ليس فيه ماء؛ وفي الصحاح: غَيْم رقيق لا ماء فيه.
ابن الأَعرابي: الصَّرِيدَة النعجة التي قد أَنحلها البرد وأَضَرَّ بها، وجمعها الصَّرائِدُ؛ وفي المحكم: الصَّرِيدَة التي أَنحلها البرد وأَضَرَّ بها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
لَعَمْرُكَ، إِني والهِزَبْرَ وعارماً
وثَوْرَةَ عِشْنا في لُحوم الصَّرائدِ
ويروى: فَيا لَيْتَ أَنِّي والهزبر»
وأَرضٌ صَرْدٌ: باردة، والجمع صُرُود.
وصَرِدَ عن الشيءِ صَرَداً وهو صَرِدٌ: انتهى؛ الأَزهري: إِذا انْتَهَى القلب عن شيء صَرِدَ عنه، كما قال:
أَصْبَحَ قلبي صَرِدا
قال: وقد يوصف الجيش بالصَّرَد. وجيشٌ صَرَدٌ وصَرْدٌ، مجزوم: تراه من تُؤَدَتِه كأَنه
(* قوله «من تؤدته كأَنه إلخ» عبارة الأساس كأَنه من تؤدة سيره جامد.) سَيْرُه جامد، وذلك لكثرته، وهو معنى قول النابغة الجعدي: بأَرْعَنَ مِثْلِ الطَّوْدِ تحْسَبُ أَنَّهُم
وُقُوفٌ لِحَاجٍ، والرِّكابُ تُهَمْلِج
وقال خُفَافُ بنُ نُدْبَةَ:
صَرَدٌ تَوَقَّصَ بالأَبْدان جُمْهُور
والتَّوَقُّصُ: ثِقَل الوَطْءِ على الأَرض. والتَّصريدُ: سَقْيٌ دون الرَّيِّ؛ وقال عمر يرثي عروة بن مسعود:
يُسْقَوْنَ منها شَراباً غَيْرَ تَصْرِيد
وفي التهذيب: شُرْبٌ دون الريّ. يقال: صَرَّدَ شُرْبه أَي قطعَه. وصَرِدَ السَّقاءُ صَرَداً أَي خرج زُبْدُه متقطعاً فَيُداوى بالماء الحارِّ، ومن ذلك أُخِذَ صَرْدُ البرد. والتَّصْرِيدُ في العطاء: تَقْليله، وشراب مُصَرَّدٌ أَي مُقَلَّل، وكذلك الذي يُسقَى قَلِيلاً أَو يُعْطى قليلاً. وفي الحديث: لن يدخل الجنة إِلا تَصرِيداً أَي قليلاً. وصَرَّدَ العطاء: قَلَّله.
والصَّرْدُ: الطعنُ النافذُ. وصَرِد الرمحُ والسَّهم يَصْرَدُ صَرَداً: نَفَذَ حدُّه. وصَرَدَه هو وأَصْرده: أَنْفَذَه من الرَّميَّة، وأَنا أَصْرَدْتُه؛ وقال اللَّعِينُ المِنْقَريُّ يخاطب جَريراً والفرزدق: فما بُقْيا عليَّ تَرَكْتُماني،
ولكِنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال
وأَصْرَدَ السهمُ: أَخْطَأَ. وقال أَبو عبيدة في بيت اللعين: من أَراد الصواب قال: خفتما أَن تُصِيبَ نِبالي، ومن أَراد الخَطَأَ قا: خفْتما إِخْطاءَ نبالكما. والصَّرَدُ والصَّرْدُ: الخَطَأُ في الرمح والسهم ونحوهما، فهو على هذا ضدّ. وسهم مِصْرادٌ وصاردٌ أَي نافذ. وقال قطرب: سهم مُصَرِّد مصيب، وسهم مُصْرِدٌ أَي مُخْطِئ؛ وأَنشد في الإِصابة: على ظَهْرِ مِرْنانٍ بسَهْمٍ مُصَرِّد
أَي مُصِيب؛ وقال الآخر:
أَصْرَدَه الموتُ وقد أَطَلاَّ
أَي أَخْطَأَه.
والصُّرَدُ: طائر فوق العصفور، وقال الأَزهري: يَصِيدُ العصافير؛ وقول أَبي ذؤيب:
حتى اسْتَبانتْ مع الإِصْباحِ رَامَتُها،
كأَنَّه في حَواشِي ثَوْبِه صُرَد
أَراد: أَنه بين حاشِيتي ثوبه صُرَدٌ من خِفته وتضاؤله، والجمع صِرْدانٌ؛ قال حميد الهلالي:
كأَنّ، وَحَى الصِّرْدانِ في جَوْفِ ضَالَةٍ،
تَلَهْجُمَ لَحْيَيْهِ، إِذا ما تَلَهْجَما
(* قوله «كأن وحى إلخ» وحى خبر كأن مقدم وتلهجم اسمها مؤخر كما هو صريح حل الصحاح في مادة لهجم.)
وفي الحديث: نُهِي المحرِمُ عن قَتْلِ الصُّرَدِ. وفي حديث آخر: نَهى النبي، صلى الله عليه وسلم، عن قتل أَربع: النملةِ والنحلة والصُّرَدِ والهُدهد؛ وروي عن إِبراهيم الحَرْبي أَنه قال: أَراد بالنملة الكُبَّارَ الطويلة القوائم التي تكون في الخَرِبات وهي لا تؤذي ولا تضر، ونهى عن قتل النحلة لأَنها تُعَسِّلُ شراباً فيه شفاء للناس ومنه الشمع، ونَهَى عن قتل الصُّرَدِ لأَن العرب كانت تَطَّيَّرُ من صوته وتتشاءَم بصوته وشَخْصِه؛ وقيل: إِنما كرهوه من اسمه من التصريد وهو التقليل، وهو الواقِي عندهم، ونهى عن قتله رَدّاً للطِّيَرة، ونهى عن قتل الهدهد لأَنه أَطاع نبيّاً من الأَنبياءِ وأَعانه؛ وفي النهاية: أَما نهيه عن قتل الهدهد والصرد فلتحريم لحمهما لأَن الحيوان إِذا نُهِي عن قتله، ولم يكن ذلك لاحترامه أَو لضرر فيه، كان لتحريم لحمه، أَلا ترى أَنه نُهِيَ عن قتل الحيوان لغير مأْكلة؟ ويقال: إِن الهدهد منتن الريح فصار في معنى الجَلاَّلَةِ؛ وقيل: الصُّرَدُ طائر أَبقع ضخم الرأْس يكون في الشجر، نصفه أَبيض ونصفه أَسود؛ ضخم المِنقار له بُرْثُنٌ عظيم نَحْوٌ مِنَ القارِية في العِظَمِ ويقال له الأَخْطَب
(* قوله «ويقال له الأخطب إلخ» عبارة المصباح: ويسمى المجوّف لبياض بطنه، والأخطب لخضرة ظهره، والاخيل لاختلاف لونه.) لاختلاف لونيه، والصُّرَد لا تراه إِلا في شُعْبَة أَو شجرة لا يقدر عليه أَحد. قال سُكَيْنٌ النُّمَيري: الصُّرَدُ صُرَدان: أَحدهما أَسْبَدُ يسميه أَهل العراق العَقْعَقَ، وأَما الصُّرَدُ الهَمْام، فهو البَرِّيُّ الذي يكون بنجد في العضاه، لا تراه إِلا في الأَرض يقفز من شجر إِلى شجر، قال: وإِن أَصْحَر وطُرِدَ فأُخذَ؛ يقول: لو وقع إِلى الأَرض لم يستقل حتى يؤخذ، قال: ويصرصر كالصقر؛ وروي عن مجاهد قال: لا يُصاد بكلب مجوسيٍّ ولا يؤكل من صيد المجوسي إِلا السمك، وكُرِه لحم الصُّرَد، وهو من سباع الطير. وروي عن مجاهد في قوله: سكينة من ربكم، قال: أَقبلت السكينة والصرد وجبريل مع إِبراهيم من الشام. والصَّرْدُ: البَحْتُ الخالصُ من كل شيء. أَبو زيد: يقال أُحِبُّكَ حُبّاً صَرْداً أَي خالصاً، وشراب صَرْدٌ. وسقاه الخمر صَرْداً أَي صِرفاً؛ وأَنشد:
فإِنَّ النَبِيذَ الصَّرْدَ إِنْ شُرْبَ وَحْدَهُ،
على غَيْرِ شَيءٍ، أَوجَعَ الكِبْدَ جُوعها
وذهَبٌ صَرْدٌ: خالص. وجيش صَرْدٌ: بنو أَب واحد لا يخالطهم غيرهم. وقال أَبو عبيدة: يقال معه جَيْش صَرْدٌ أَي كلهم بنو عمه؛ وكَذِبٌ صَرْدٌ. أَبو عبيدة: الصَّرَدُ أَن يخرج وبَرٌ أَبيضُ في موضع الدَّبَرَةِ إِذا بَرَأَتْ، فيقال لذلك الموضِع صُرَدٌ وجمعه صِرْدانٌ؛ وإِياهما عنى الراعي يصف إِبلاً:
كأَنَّ مَوَاضِعَ الصِّرْدانِ منها
مناراتٌ بُدِينَ على خِمارِ
جعل الدَّبَرَ في أَسنمة شبهها بالمنار.
الجوهري: الصُّرَدُ بياض يكون على ظهر الفرس من أَثر الدَّبَرِ. ابن سيده: والصُّرَدُ بياض يكون في سنام البعير والجمع كالجمع. والصُّرَدُ كالبياض يكون على ظهر الفرس من السَّرْج. يقال: فرسٌ صَرِدٌ إِذا كان بموضع السرج منه بياضٌ من دَبَر أَصابه يقال له الصُّرَدُ؛ وقال الأَصمعي: الصُّرَدُ من الفرسِ عِرْقٌ تحت لسانه؛ وأَنشد:
خَفِيفُ النَّعامَةِ ذُو مَيْعَة،
كَثِيفُ الفَراشَةِ ناتِي الصُّرَدْ
ابن سيده: والصُّرَدُ عِرْقٌ في أَسْفل لسان الفرس.
والصُّرَدَانِ: عِرْقان أَخضران يستبطنان اللسانَ، وقيل: هما عظمان يقيمانه، وقيل: الصُّرَدَانِ عرقان مُكْتَنِفانِ اللسانَ؛ وأَنشد ليزيد بن الصَّعِق:
وأَيُّ الناسِ أَعْذَرُ مِنْ شَآمٍ،
له صُرَدانِ مُنْطَلِقا اللِّسانِ؟
أَي ذَرِبانِ. قال الليث: الصُّرَدانِ عِرْقانِ أَخضران أَسْفَلَ اللسان فيهما يدور اللسان؛ قاله الكسائي.
والصُّرَدُ: مسمار يكون في سِنان الرُّمح؛ قال الراعي:
منها صَريعٌ وضاغٍ فوقَ حَرْبَتِهِ،
كما ضَغا تَحْتَ حَدِّ العامِلِ الصُّرَدُ
وصَرَّدَ الشَّعِيرُ والبُرُّ: طلع سَفاهما ولم يَطْلُع سُنْبُلُهما وقد كاد؛ قال ابن سيده: هذه عن الهَجَريّ. قال شمر: تقول العرب للرجل: افْتَحْ صُرَدَك
(* قوله «افتح صردك» هكذا بالأَصل المعتمد عليه بأَيدينا
والذي في الميداني صررك، بالراء، جمع صرة.) تَعْرِفْ عُجَرَك وبُجَرَك؛ قال: صُرَدُه نفسه، يقول: افتح صُردَكَ تَعْرِفْ لُؤمَكَ من كرمك وخيرك من شَرِّك. ويقال: لو فتح صُرَدَه عرف عُجَره وبُجَره أَي عرف أَسرار ما يكتم.الجوهري: والصِّمْرِدُ، بالكسر، الناقة القليلة اللبن. وبنو الصارِدِ: حيٌّ من بني مرة بن عوف بن غطفان.

##### Türkçe

**الصَّرْدُ** ve **الصَّرَدُ**: soğuk; ve denildi: onun şiddeti. **صَرِدَ** (kesre ile), **يَصْرَدُ** **صَرَداً**; o hâlde o **صَرِدٌ**’dir; **صَرْدَى** bir kavimdendir. el-Leys: **الصَّرَدُ**, soğuktan olan **الصَّرِدِ**’in mastarıdır. Dedi: ve isim **الصَّرْد** cezmedilmiştir; Rü’be dedi:
بِمَطَرٍ لَيْسَ بِثَلْجٍ صَرْد

Hadiste: gafiller içinde Allah’ı zikreden, yaprağı **الصَّرِيد**’den (o soğuktur) dökülmüş olan ağacın ortasındaki yeşil ağaç gibidir; ve rivayet olunur: **الجَلِيد**’den.

Hadiste: denizde **صَرْداً** ölen şey hakkında İbn Ömer’e soruldu; dedi ki: onda bir beis yoktur; yani, onda soğuktan ölen balık.

**يومٌ صَرِدٌ** ve **لَيلَةٌ صَرِدَةٌ**: soğuğu şiddetli. Ebû Amr: **الصَّرْد** dağlardan yüksek bir yerdir ve onların en soğuğudur; el-Ca‘dî dedi:
أَسَدِيَّةٌ تُدْعَى الصِّرادَ، إِذا
نَشِبوا، وتَحْضُر جانِبَيْ شِعْر

(* “**تدعى**” sözü; belki **تدع** yani bırakır. Ve “**شعر جبل**” sözü; asılda böyle, **الشين**’in kesri ve **العين**’in sükûnu ile; eğer bu ضبط sahih ise o, Benî Cüşm diyarında bir dağdır. Ama **الشين**’in fethi ile ise o, Kâmûs’ta olduğu üzere Benî Süleym veya Benî Kilâb’a ait bir dağdır. Ve orada **شعر** vardır; **الشين**’in zammı ve **العين**’in sükûnu ile de; Yâkût’un zikrettiği başka bir dağdır.)

Dedi: **شِعْر جَبَل**. el-Cevherî: **الصَّرْدُ** soğuktur; Farsça mu‘arrebdir.

**الصُّرُودُ** memleketlerden: **الجُرُوم**’un zıddı; yani sıcak olan. Ve **رَجُلٌ مِصْراد**: soğuğa sabretmez; Tehzîb’de: o, soğuğun kendisine şiddetlendiği ve ona sabrının azaldığı kimsedir; Sıhâh’ta: o, soğuğu çabuk bulan kimsedir; seci‘li söyleyen dedi:
أَصْبَحَ قَلْبي صَرِدا،
لا يَشْتَهي أَن يَرِدَا

Ebû Hureyre hadîsinde: bir adam ona sordu da dedi ki: ben **مِصْرادٌ** bir adamım; o, soğuğun kendisine şiddetlendiği ve ona güç yetiremediği kimsedir. Ve **المِصرادُ** ayrıca: soğuğa karşı güçlü; o hâlde o, zıt anlamlılardandır. **الصُّرَّادُ**: çiğ ile birlikte soğuk bir rüzgâr. Ve **ريحٌ مِصرادٌ**: **صَرَد** yahut **صُرَّادٍ** sahibi; şair dedi:
إِذا رأَيْنَ حَرْجَفاً مِصرادَا،
وَلَّيْنَها أَكْسِيَةً حِدادا

**الصُّرَّادُ** ve **الصُّرَّيْدُ** ve **الصَّرْدَى**: rüzgârın dağıttığı soğuk bulut. el-Asma‘î: **الصُّرَّادُ** suyu olmayan, soğuk, çiğli bir buluttur; Sıhâh’ta: içinde su olmayan ince bulut.

İbnü’l-A‘râbî: **الصَّرِيدَة** soğuğun zayıflattığı ve ona zarar verdiği koyundur; çoğulu **الصَّرائِدُ**; el-Muhkem’de: **الصَّرِيدَة**, soğuğun zayıflattığı ve ona zarar verdiği; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
لَعَمْرُكَ، إِني والهِزَبْرَ وعارماً
وثَوْرَةَ عِشْنا في لُحوم الصَّرائدِ

Ve rivayet olunur: «فَيا لَيْتَ أَنِّي والهزبر»

**أَرضٌ صَرْدٌ**: soğuk; çoğulu **صُرُود**.

**صَرِدَ** bir şeyden **صَرَداً** ve o **صَرِدٌ**’dir: sona erdi; el-Ezherî: kalp bir şeyden sona erdiği zaman ondan **صَرِدَ** olur; nitekim dedi:
أَصْبَحَ قلبي صَرِدا

Dedi: ve ordu **الصَّرَد** ile vasfedilebilir. Ve **جيشٌ صَرَدٌ** ve **صَرْدٌ** (cezmedilmiş): onu ağır ağır oluşundan görürsün, sanki
(* “**من تؤدته كأَنه إلخ**” Esâs’ın ibaresi: sanki onun yürüyüşünün ağır ağır oluşundan, yürüyüşü donuk.) yürüyüşü donuktur; bu, çokluğundan dolayıdır; ve bu, en-Nâbiga el-Ca‘dî’nin sözünün mânasıdır:
بأَرْعَنَ مِثْلِ الطَّوْدِ تحْسَبُ أَنَّهُم
وُقُوفٌ لِحَاجٍ، والرِّكابُ تُهَمْلِج

Ve Hufâf b. Nudbe dedi:
صَرَدٌ تَوَقَّصَ بالأَبْدان جُمْهُور

Ve **التَّوَقُّصُ**: yere basışın ağırlığı. Ve **التَّصريدُ**: doyurmadan sulama; ve Ömer, Urve b. Mes‘ûd’u mersiye ederken dedi:
يُسْقَوْنَ منها شَراباً غَيْرَ تَصْرِيد

Tehzîb’de: doyurmadan içiş. Denir: **صَرَّدَ** içişini; yani onu kesti.

Ve **صَرِدَ السَّقاءُ صَرَداً**: köpüğü parça parça çıktı; böylece sıcak su ile tedavi edilir; bundan soğuğun **صَرْدُ**’u alınmıştır. Ve **التَّصْرِيدُ** bağışta: onu azaltmaktır; ve **شراب مُصَرَّدٌ**: azaltılmış; ve aynı şekilde az içirilen yahut az verilen. Hadiste: cennete ancak **تَصرِيداً** girecektir; yani az. Ve **صَرَّدَ العطاء**: onu azalttı.

**الصَّرْدُ**: delip geçen saplama. **صَرِد** mızrak ve ok, **يَصْرَدُ صَرَداً**: ucu delip geçti. Ve onu **صَرَدَه** ve **أَصْرده**: onu hedefte delip geçirdi; ve ben onu **أَصْرَدْتُه**; ve el-La‘în el-Minqarî, Cerîr ve el-Ferezdak’a hitap ederek dedi:
فما بُقْيا عليَّ تَرَكْتُماني،
ولكِنْ خِفْتُما صَرَدَ النِّبال

Ve **أَصْرَدَ السهمُ**: ıskaladı. Ebû Ubeyde, el-La‘în’in beyti hakkında dedi: doğruluğu isteyen dedi ki: “niballerimin isabet etmesinden korktunuz”; hatayı isteyen dedi ki: “oklarınızın ıskalayışından korktunuz.” Ve **الصَّرَدُ** ve **الصَّرْدُ**: mızrakta ve okta ve benzerlerinde hata; bu hâlde o, zıddır. Ve **سهم مِصْرادٌ** ve **صاردٌ**: yani delip geçen. Kutrub dedi: **سهم مُصَرِّد** isabet eden; ve **سهم مُصْرِدٌ**: yani ıskalayan; ve isabet hakkında inşad etti:
على ظَهْرِ مِرْنانٍ بسَهْمٍ مُصَرِّد

Yani isabet eden; ve diğeri dedi:
أَصْرَدَه الموتُ وقد أَطَلاَّ

Yani onu ıskaladı.

**الصُّرَدُ**: serçeden büyük bir kuş; el-Ezherî dedi: serçeleri avlar; ve Ebû Züeyb’in sözü:
حتى اسْتَبانتْ مع الإِصْباحِ رَامَتُها،
كأَنَّه في حَواشِي ثَوْبِه صُرَد

Murad etti: onun hafifliği ve küçüklüğü sebebiyle elbisesinin iki kenarı arasında **صُرَدٌ** var gibidir; çoğulu **صِرْدانٌ**; Humeyd el-Hilâlî dedi:
كأَنّ، وَحَى الصِّرْدانِ في جَوْفِ ضَالَةٍ،
تَلَهْجُمَ لَحْيَيْهِ، إِذا ما تَلَهْجَما

(* “**كأن وحى إلخ**”: **وحى** “**كأن**”ın haberi, öne alınmış; **تلهجم** ise onun ismi, sona bırakılmıştır; “**لهجم**” maddesinde Sıhâh’ın şerhinin açıkça belirttiği üzere.)

Hadiste: ihramlıya **الصُّرَدِ**’i öldürmek yasaklandı. Başka bir hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dört şeyi öldürmeyi yasakladı: karınca, arı, **الصُّرَدِ** ve hüdhüd; İbrâhîm el-Harbî’den rivayet olundu ki dedi: karınca ile uzun bacaklı büyük olanları kastetti; harabelerde bulunurlar ve eziyet etmezler ve zarar vermezler. Ve arıyı öldürmeyi yasakladı; çünkü o, insanlarda şifa bulunan bir içecek bal yapar ve ondan mum vardır. Ve **الصُّرَدِ**’i öldürmeyi yasakladı; çünkü Araplar onun sesinden uğursuzluk sayarlardı ve onun sesi ve şahsı ile uğursuzlanırlardı; ve denildi: ancak onu, adından, yani **التصريد** (azaltma)dan dolayı kerih gördüler; ve o, onların yanında koruyucudur; ve onu öldürmeyi, uğursuzluğu reddetmek için yasakladı. Ve hüdhüdü öldürmeyi yasakladı; çünkü o, peygamberlerden bir peygambere itaat etti ve ona yardım etti. Nihâye’de: hüdhüd ve **الصرد**’i öldürmeyi yasaklaması ise, etlerinin haram oluşu içindir; çünkü hayvanın öldürülmesi yasaklandığında ve bu, ona saygı için yahut onda bir zarar bulunduğu için değilse, etinin haramlığı içindir; görmez misin ki, yenme maksadı olmaksızın hayvanı öldürmek yasaklanmıştır? Ve denir: hüdhüd kötü kokuludur; böylece **الجَلاَّلَةِ** mânasında oldu. Ve denildi: **الصُّرَدُ** benekli, iri başlı bir kuştur; ağaçta bulunur; yarısı beyaz, yarısı siyah; iri gagalıdır; **القارِية** büyüklüğünde büyük bir pençesi vardır; ve ona **الأَخْطَب** denir
(* “**ويقال له الأخطب إلخ**”: Misbâh’ın ibaresi: karnının beyazlığından dolayı **المجوّف** diye adlandırılır; sırtının yeşilliğinden dolayı **الأخطب**; renginin farklılığından dolayı **الاخيل**.) iki renginin farklılığından dolayı. Ve **الصُّرَد**’i ancak bir dere içinde yahut bir ağaçta görürsün; ona kimse güç yetiremez. Sükeyn en-Nümeyrî dedi: **الصُّرَدُ** iki **صُرَدان**dır: birisi daha siyah olandır; Irak ehli ona **العَقْعَقَ** der. Ama **الصُّرَدُ الهَمْام** ise, Necd’de **العضاه** içinde bulunan yabanî olandır; onu ancak yerde görürsün; ağaçtan ağaca sıçrar. Dedi: ve eğer açık araziye çıkar ve kovalanırsa yakalanır; diyor ki: yere inseydi, yakalanıncaya kadar doğrulamazdı. Dedi: ve doğan gibi ses çıkarır. Mücâhid’den rivayet olundu: Mecûsî köpekle avlanılmaz ve Mecûsî’nin avından balık dışında yenmez; ve **الصُّرَد** eti kerih görüldü; o, yırtıcı kuşlardandır. Mücâhid’den, “**سكينة من ربكم**” sözü hakkında rivayet olundu; dedi: sekîne, **الصرد** ve Cebrâil, İbrâhîm ile Şam’dan geldiler.

**الصَّرْدُ**: her şeyden katıksız saf olan. Ebû Zeyd: denir: seni **حُبّاً صَرْداً** severim; yani saf olarak; ve **شراب صَرْدٌ**. Ve ona şarabı **صَرْداً** içirdi; yani sırf; ve inşad etti:
فإِنَّ النَبِيذَ الصَّرْدَ إِنْ شُرْبَ وَحْدَهُ،
على غَيْرِ شَيءٍ، أَوجَعَ الكِبْدَ جُوعها

Ve **ذهَبٌ صَرْدٌ**: saf. Ve **جيش صَرْدٌ**: tek bir babanın oğullarıdır; başkaları onlara karışmaz. Ebû Ubeyde dedi: denir: onunla birlikte **جَيْش صَرْدٌ**; yani hepsi amcaoğullarıdır. Ve **كَذِبٌ صَرْدٌ**.

Ebû Ubeyde: **الصَّرَدُ**, **الدَّبَرَةِ** iyileştiğinde onun yerinde beyaz bir kıl çıkmasıdır; o yere **صُرَدٌ** denir; çoğulu **صِرْدانٌ**; ve bunu, çoban, develeri vasfederken kastetti:
كأَنَّ مَوَاضِعَ الصِّرْدانِ منها
مناراتٌ بُدِينَ على خِمارِ

**الدَّبَرَ**’i hörgüçlerde yaptı; onları minareye benzetti.

el-Cevherî: **الصُّرَدُ**, atın sırtında **الدَّبَرِ** eserinden olan beyazlıktır. İbn Sîde: ve **الصُّرَدُ**, devenin hörgücünde olan beyazlıktır; çoğulu, çoğul gibidir. Ve **الصُّرَدُ**, eyerden atın sırtında olan beyazlık gibidir. Denir: **فرسٌ صَرِدٌ**, eyer yerinde, ona isabet eden **دَبَر**’den bir beyazlık olduğunda; ona **الصُّرَدُ** denir. el-Asma‘î dedi: **الصُّرَدُ**, atın dilinin altında bir damardır; ve inşad etti:
خَفِيفُ النَّعامَةِ ذُو مَيْعَة،
كَثِيفُ الفَراشَةِ ناتِي الصُّرَدْ

İbn Sîde: ve **الصُّرَدُ**, atın dilinin alt tarafında bir damardır.

**الصُّرَدَانِ**: dilin iç tarafında bulunan iki yeşil damardır; ve denildi: onu doğrultan iki kemiktir; ve denildi: **الصُّرَدَانِ**, dili kuşatan iki damardır; ve Yezîd b. es-Sa‘îk için inşad etti:
وأَيُّ الناسِ أَعْذَرُ مِنْ شَآمٍ،
له صُرَدانِ مُنْطَلِقا اللِّسانِ؟

Yani **ذَرِبانِ**. el-Leys dedi: **الصُّرَدانِ**, dilin alt tarafında iki yeşil damardır; dil onların içinde döner; bunu el-Kisâî söyledi.

**الصُّرَدُ**: mızrağın **سِنان**’ında bulunan bir çividir; er-Râ‘î dedi:
منها صَريعٌ وضاغٍ فوقَ حَرْبَتِهِ،
كما ضَغا تَحْتَ حَدِّ العامِلِ الصُّرَدُ

**صَرَّدَ الشَّعِيرُ** ve **البُرُّ**: ikisinin de kabuğu çıktı, fakat başağı çıkmadı; neredeyse çıkacaktı; İbn Sîde dedi: bu, el-Hecerî’dendir. Şemmer dedi: Araplar adama derler:
افْتَحْ صُرَدَك

(* “**افتح صردك**”: elimizdeki güvenilir asılda böyle; Meydânî’de ise **صررك** (ر ile), **صرة**’nin çoğulu.)

**تَعْرِفْ عُجَرَك وبُجَرَك**; dedi: onun **صُرَدُه** nefsi; diyor ki: **صُرَدَكَ**’ı aç, cimriliğini cömertliğinden ve hayrını şerrinden bilirsin. Ve denir: eğer **صُرَدَه**’ini açsaydı, **عُجَره**’ini ve **بُجَره**’ini bilirdi; yani gizlediği sırları bilirdi.

el-Cevherî: ve **الصِّمْرِدُ** (kesre ile): sütü az olan deve. Ve **بنو الصارِدِ**: Gatafân’dan Avf b. Mürre b. Avf oğullarından bir kabiledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصرد، البحت الخالص من كل شيء، قال أبو زيد يقال أحبك حبا صردا، أي خالصا. وشراب صرد. وسقاه الخمر صردا، أي صرفا وأنشد:
  فإن النبيذ الصرد إن شرب وحدهعلى غير شيء أوجع الكبد جوعها وذهب صرد: خالص، وكذب صرد، كذلك. وعن أبي عمرو: الصرد: مكان مرتفع من الجبال وهو أبردها. والصرد: مسمار يكون في السنان يشك به الرمح، والتحريك فيه أشهر، قال الراعي:
  منها صريع وضاغ فوق حربتـه                      كما ضغا تحت حد العامل الصرد والصرد من الجيش: العظيم تراه من تؤدته كأنه سيره جامد وذلك لكثرته. وهو مجاز، وقد يوصف به، فيقال: جيش صرد، قال خفاف بن ندبة:
  صرد توقص بالأبدان جمهور ويحرك وهو معنى قول النابغة الجعدي:
  بأرعن مثل الطود تحسب أنهم                      وقوف لحاج والركاب تهملج والصرد، والصرد، والصريد: البرد، وقيل: شدته، فارسي معرب. قال شيخنا: وصحح جماعة أنه عربي، وأن الفرس أخذوه من كلام العرب، فوافقوهم عليه. صرد، بالكسر، يصرد صردا فهو صرد من قوم صردى. قال الليث: الصرد: مصدر الصرد من البرد. والاسم الصرد، مجزوم، قال رؤبة:
  بمطر ليس بثلج صرد وفي الحديث: سئل ابن عمر عما يموت في البحر صردا، فقال: لا بأس به يعني السمك الذي يموت فيه من البرد. ويوم صرد، وليلة صردة: شديدة البرد. ورجل مصراد: قوي على البرد، نقله الصاغاني ورجل مصراد: ضعيف لا يصبر عليه. وفي التهذيب: هو الذي يشتد عليه البرد، ويقل صبره عليه، فهو من الأضداد، وقد أغفله المصنف، كصرد: ككتف، يشتد البرد عليه. وصرد الرجل كفرح يصرد صردا فهو صرد من قوم صردى: وجد البرد سريعا، قال الساجع
  أصبح قلبي صردا
  لا يشتهي أن يردا

  ومن المجاز: صرد الفرس إذا دبر موضع السرج منه، فهو صرد ككتف. وعن أبي عبيدة: الصرد: أن يخرج وبر أبيض في موضع الدبرة إذا برأت، فيقال لذلك الموضع: صرد، وجمعه: صردان، وإياها عنى الراعي يصف إبلا:
  كأن مواضع الصردان منها                      منارات بدئن على خمـار وفي المحكم: والصرد: بياض يكون في سنام البعير. والجمع كالجمع. وفي الأساس: شبه بلون لاصرد وهو طائر يأتي ذكره. وصرد السقاء صردا: خرج زبده متقطعا، فيداوى بالماء الحار. ومن المجأز: صرد قلبي عنه، إذا انتهى، كما يقال:
  أصبح قلبي صردا كذا في التهذيب.
 وصرد السهم صردا وصردا: أخطأ، وكذا الرمح ونحوهما، كأصرد، قال الراجز:
  أصرده الموت وقد أطلا أي أخطأه، وهذا عن قطرب. وصرد السهم والرمح يصرد صردا: نفذ حده، وهذا عن الزجاج فهو على هذا ضد. وصرده الرامي، وأصرده: أنفذه من الرمية، وأنا أصردته. و قال اللعين المنقري يخاطب جريرا والفرزدق:
  فما بقيا علي تركتمانـي                      ولكن خفتما صرد النبال قال أبو عبيدة: من أراد الصواب قال: خفتما أن تصيب نبالي. ومن أراد الخطأ قال: خفتما إخطاء نبالكما وسهم صارد، ومصراد: نافذ، خرج بعضه، ومارق: خرج كله. وصارد: خرجت شباة حده من الرمية. ونبل صوارد. وسهم مصرد كمكرم: مخطئ قاله قطرب. وفي الحديث:  نهي المحرم عن قتل الصرد  وهو بضم الصاد وفتح الراء: طائر فوق العصفور أبقع ضخم الرأس، قال الأزهري: يصطاد العصافير، يكون في الشجر، نصفه أبيض ونصفه أسود، ضخم المنقار، له برثن عظيم. ويقال له: الأخطب، لاختلاف لونيه. والصرد لا تراه إلا في شعبة أو شجرة، لا يقدر عليه أحد. قال سكين النميري: الصرد صردان، أحدهما يسميه أهل العراق: العقعق، وأما البري فهو الهمهام، يصرصر كالصقر. وروي عن مجاهد: وكره لحم الصرد وهو من سباع الطير، أو هو أول طائر صام لله تعالى.
 وروى عن مجاهد في قوله تعالى:  سكينة من ربكم  قال: أقبلت السكينة، والصرد، وجبريل مع إبراهيم من الشأم: ج صردأن، بالكسر، قال حميد الهلالي:
  كأن وحي الصردان في جوف ضالة                      تلهجم لحييه إذا ما تـلـهـجـمـا ومن المجاز: فرس مصرد: به صرد، وهو بياض في ظهر الفرس من أثر الدبر، وجمعه صردان، وقد تقدم قريبا. والصردأن تثنية صرد: عرقأن أخضران يستبطنان اللسان يكتنفانه وبهما يدور اللسان، كما قاله الليث، عن الكسائي. وقيل: هما عظمأن يقيمأنه، وقال يزيد بن الصعق:
  وأي الناس أغدر من شآم                      له صردان منطلق اللسان أي ذربان. وفي المحكم: الصرد: عرق في أسفل لسان الفرس. وقال الأصمعي: الصرد من الفرس: عرق تحت لسانه، وأنشد:
  خفيف النعـامة ذو مـيعة                      كثيف الفراشة ناتي الصرد وعن ابن الأعرابي: الصريدة: نعجة أضر بها البرد وأنحلها، كذا في المحكم، ج: صرائد، وأنشد:
  لعمرك إني والهزبر وعارمـا                      وثورة عشنا من لحوم الصرائد

  والصراد، والصريد، والصردى كرمان، وقبيط وسكرى: الغيم الرقيق لا ماء فيه، وهو نص الصحاح وقيل سحاب بارد تسفره الريح. وقال الأصمعي: الصراد: سحاب بارد ندي، ليس فيه ماء. والتصريد: التقليل، وقيل: إنما كرهوا الصرد وتشاءموا به من اسمه، من التصريد، ونهي عن قتله ردا للطيرة.
 ومن المجاز: صرد له العطاء تصريدا: قلله. وفي الحديث. لن يدخل الجنة إلا تصريدا  أي قليلا. والتصريد في السقي دون الري، وفي التهذيب: شرب دون الري. وشراب مصرد: مقلل. والمصطرد: الرجل الحنق الشديد الغيظ، عن الصاغاني، كالمصطر، بغير دال. والصارد اسم سيف الشهيد عاصم بن ثابت بن أبي الأقلح قيس بن عصمة بن النعمان الأوسي ثم الضبعي رضي الله تعالى عنه. والصرداء: جبل كثير الثلج والبرد. والمصراد من الأرض. ما لا شجر بها ولا شيء من النبات. ولبن صرد، ككتف منتفش لا يلتئم لإصابته البرد، وقد صرد كفرح. والصمرد بالكسر: الناقة القليلة اللبن وليس هنا موضع ذكره وهو مذكور في الصحاح هنا، بناء على أن الميم زائدة، على الصحيح، وسيأتي في: صمرد، إن شاء الله تعالى.
 ومما يستدرك عليه: الصريد: الجليد. وأرض صرد: باردة، والجمع صرود، وهي خلاف الجروم، وهي الحارة. وريح مصراد. ذات صرد أو صراد، قال الشاعر:
  إذا رأين حرجفا مصرادا
  ولينها أكسيه حدادا وفي شرح الأمالي للقالي التصريد التفريق والتقطيع ويقال: صرد شربه تصريدا: قطعه. وقال قطرب: سهم مصرد، بالتشديد: مصيب، وبالتخفيف: أي مخطئ. وأنشد في الإصابة:
  على ظهر مرنان بسهم مصرد وقال أبو عبيدة: يقال معه جيش صرد، أي كلهم بنو عمه، لا يخالطهم غيرهم. نقله أبو هانئ عنه. وصرد الشعير والبر: طلع سفاهما، ولم يطلع سنبلهما وقد كاد، قال ابن سيده: هذه عن الهجري. قال شمر: تقول العرب: افتح صردك تعرف عجرك وبجرك قال: صرده: نفسه. ويقال: لو فتح صرده عرف عجره وبجره. أي عرف أسرار ما يكتم. والانصراد: جاء ذكره في بعض الأمثال، فراجعه في أمثال الميداني. وزهير بن صرد الجشمي: صحابي، وهو أبو جرول، وكان شاعر القوم ورئيسهم، له ذكر في وفد هوازن وبنو الصارد: حي: من بني مرة ابن عوف بن غطفان، وهو لقب، واسمه سلامة. قال ابن دريد: هو من قولهم: صرد السهم، أو من: صرد الرجل من البرد، ومنهم قراد بن حنش بن عمرو ابن عبد الله بن عبد العزي بن صبيح بن سلامة، الصاردي الشاعر. وصرد، كزفر: قرية بالوجه البحري، من مصر، منها التاج عبد الغفار بن ذي النون الصردي. قاله الحافظ ابن حجر في الدرر الكامنة. وصراد كغراب: هضبة في ديار كلاب، وعلم بقرب رحرحان، لبنى ثعلبة بن سعد بن ذبيان، وثم أيضا: الصريد، بينهما واد.

##### Türkçe

**الصرد**: her şeyden **البحت الخالص** (katışıksız saf olan), Ebû Zeyd dedi: “**أحبك حبا صردا**” denir; yani: katışıksız. Ve **شراب صرد**. Ve ona şarabı **صردا** içirdi; yani sırf (katıksız) olarak. Ve şu beyit okunmuştur:
  “Şüphesiz katıksız **النبيذ الصرد** tek başına içilirse,
  bir şeyin üzerine olmaksızın, açlığı ciğeri acıtır.”

Ve **ذهب صرد**: katışıksız; ve **كذب صرد**: aynı şekilde. Ebû Amr’dan: **الصرد**: dağlardan yüksek bir yer; ve onların en soğuğudur. Ve **الصرد**: **السنان** içinde bulunan, mızrağın kendisiyle delindiği bir çivi; bunda harekeleme daha meşhurdur. Er-Râʿî dedi:
  “Ondan (nice) yere serilmiş ve harbesinin üstünde (nice) inleyen vardır;
  tıpkı işleyen **الصرد**’un keskinliği altında inlediği gibi.”

Ve ordudan **الصرد**: büyük olan; onu ağır yürüyüşünden görürsün; sanki yürüyüşü donuktur; bu, çokluğundandır. Bu mecazdır; onunla vasıflandırılır; “**جيش صرد**” denir. Haffâf b. Nudbe dedi:
  “**صرد**; bedenlerle (birbirini) iterek yürür; kalabalık (bir topluluk).”

Ve harekelenir; bu, en-Nâbiğa el-Caʿdî’nin sözünün mânasıdır:
  “Bir burun gibi, bir dağ gibi; onları sanırsın ki
  bir ihtiyaç için durmuşlar; binekler ise hızlı yürür.”

**الصرد** ve **الصرد** ve **الصريد**: soğuk; “şiddeti” denildi. Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Şeyhimiz dedi: Bir topluluk, onun Arapça olduğunu; Farsların onu Arapların sözünden aldığını ve bu hususta onlara uyduklarını sahih gördü. **صرد** (kesre ile): **يصرد صردا**; o hâlde o, **صرد**’dur; **قوم صردى**’dandır. Leys dedi: **الصرد**: soğuktan **الصرد**’un mastarıdır. İsim **الصرد**’dur; cezmedilmiş (şekilde). Ruʾbe dedi:
  “Kar ile değil; **صرد** (olan) bir yağmurla.”

Ve hadiste: İbn Ömer’e denizde **صردا** ölen şey hakkında soruldu; “onda bir beis yoktur” dedi; yani: orada soğuktan ölen balık. Ve **يوم صرد** ve **ليلة صردة**: şiddetli soğuk. Ve **رجل مصراد**: soğuğa karşı güçlü; bunu es-Sağânî nakletti. Ve **رجل مصراد**: zayıf; ona sabretmez. **التهذيب**’de: o, soğuğun kendisine şiddetlendiği ve ona sabrının azaldığı kimsedir; o, zıt anlamlılardandır; musannif onu ihmal etmiştir. **صرد** gibi: **ككتف**; soğuk ona şiddetlenir. Ve adam **صرد** ( **كفرح** gibi): **يصرد صردا**; o hâlde o, **صرد**’dur; **قوم صردى**’dandır: soğuğu çabuk buldu. Secîʿ söyleyen dedi:
  “Kalbim sabahleyin **صردا** oldu;
  dönmeyi istemez.”

Ve mecazdan: at **صرد** oldu; eğer eğerinin yeri ondan yara yaptı; o hâlde o, **صرد**’dur; **ككتف** gibi. Ebû Ubeyde’den: **الصرد**: **الدبرة** iyileştiğinde onun yerinde beyaz kılın çıkmasıdır; o yere **صرد** denir; çoğulu: **صردان**. Er-Râʿî, develeri vasfederken onu kastetmiştir:
  “Sanki onlarda **الصردان** yerleri,
  bir örtü üzerine başlamış minarelerdir.”

**المحكم**’de: **الصرد**: devenin hörgücünde bulunan bir beyazlıktır. Çoğul, çoğul gibidir. **الأساس**’ta: **لاصرد**’un rengine benzetilmiştir; o, zikri gelecek bir kuştur. Ve tulum **صرد** oldu **صردا**: köpüğü parça parça çıktı; sıcak su ile tedavi edilir. Ve mecazdan: “Kalbim ondan **صرد** oldu”; yani: sona erdi; şöyle denildiği gibi:
  “Kalbim sabahleyin **صردا** oldu”; **التهذيب**’de böyledir.

Ve ok **صرد** oldu **صردا** ve **صردا**: ıskaladı; mızrak ve benzerleri de böyledir; **كأصرد** gibi. Râciz dedi:
  “Ölüm onu **أصرده** etti; hâlbuki uzattı”;
yani: onu ıskaladı; bu, Kutrub’dandır. Ve ok ve mızrak **يصرد صردا**: ucu delip geçti; bu, ez-Zeccâc’dandır; buna göre o, zıddır. Ve atıcı onu **صرده** etti; ve **أصرده**: onu atıştan geçirip çıkardı; “ben onu **أصردته** ettim.” Ve lânetli el-Munkarî, Cerîr ve el-Ferezdak’a hitap ederek dedi:
  “İkiniz bana iki Türk’ü bırakmadınız;
  fakat siz, okların **صرد**’undan korktunuz.”

Ebû Ubeyde dedi: İsabeti isteyen: “Benim oklarımın isabet etmesinden korktunuz” der. Hatayı isteyen: “Oklarınızın ıskalamasından korktunuz” der. Ve **سهم صارد** ve **مصراد**: nüfuz eden; bir kısmı çıkmış. Ve **مارق**: tamamı çıkmış. Ve **صارد**: ucunun keskinliği atıştan çıktı. Ve **نبل صوارد**. Ve **سهم مصرد** ( **كمكرم** gibi): ıskalayan; Kutrub söyledi. Ve hadiste: “İhramlıya **الصرد**’u öldürmek yasaklandı.” O, **الصاد**’ın dammesi ve **الراء**’ın fethası iledir: serçeden büyük, alaca, büyük başlı bir kuş. Ezherî dedi: serçeleri avlar; ağaçta olur; yarısı beyaz yarısı siyah; büyük gagalı; büyük bir pençesi vardır. Ve ona, iki renginin farklılığından dolayı **الأخطب** denir. Ve **الصرد**’u ancak bir dal çatlağında veya bir ağaçta görürsün; kimse ona güç yetiremez. Sekîn en-Nümeyrî dedi: **الصرد** iki **صردان**’dır: birine Irak ehli **العقعق** der; çöl olan ise **الهمهام**’dır; şahin gibi “**يصرصر**” eder. Mücâhid’den rivayet edildi: **الصرد**’un etini kerih gördü; o, yırtıcı kuşlardandır; yahut o, Allah Teâlâ için oruç tutan ilk kuştur.

Ve Mücâhid’den, Allah Teâlâ’nın “**سكينة من ربكم**” sözü hakkında rivayet edildi: “Sekîne, **الصرد** ve Cebrâil, İbrâhim ile Şam’dan geldi.” **صردأن**’ın çoğulu: **ج صردأن**; kesre ile. Humeyd el-Hilâlî dedi:
  “Sanki kayıp bir (hayvanın) karnında **الصردان**’ın vahyi,
  (o) hırladığında iki çenesini hırlatır.”

Ve mecazdan: **فرس مصرد**: onda **صرد** vardır; o, atın sırtında, yara izinden olan bir beyazlıktır; çoğulu **صردان**’dır; az önce geçti. Ve **الصردأن**: **صرد**’un tesniyesidir: dili içten kuşatan, iki yeşil damar; dili çevreler; dil onlarla döner; Leys’in, Kisâî’den naklettiği gibi. Ve “iki kemiktir; onu doğrultur” denildi. Yezîd b. es-Saʿk dedi:
  “Şamlıdan daha vefasız kim vardır;
  onun, dili salıverilmiş iki **صردان**’ı vardır”;
yani: iki **ذربان**.

**المحكم**’de: **الصرد**: atın dilinin alt tarafında bir damardır. Asmaʿî dedi: attan **الصرد**: dilinin altında bir damardır. Ve şu beyit okunmuştur:
  “Devekuşu gibi hafif; çevikliği olan;
  kelebekçe yoğun; **الصرد**’u kabarmış.”

İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الصريدة**: soğuğun zarar verdiği ve zayıflattığı bir koyun; **المحكم**’de böyledir. Çoğulu: **صرائد**. Ve şu beyit okunmuştur:
  “Ömrüne yemin olsun: ben, aslan ve Ârim ile,
  ve bir boğa ile, **الصرائد** etlerinden yaşadık.”

Ve **الصراد** ve **الصريد** ve **الصردى** ( **كرمان** gibi) ve **قبيط** ve **سكرى**: içinde su olmayan ince bulut; bu, **الصحاح**’ın nassıdır. Ve “rüzgârın dağıttığı soğuk bulut” denildi. Asmaʿî dedi: **الصراد**: soğuk, çiğli bir buluttur; içinde su yoktur. Ve **التصريد**: azaltmadır; ve “**الصرد**’u kerih görmeleri ve onunla uğursuz saymaları, adından dolayıdır; **التصريد**’dendir; onu öldürmekten nehiy, uğursuzluğu reddetmek içindir” denildi.

Ve mecazdan: ona bağışı **تصريدا** **صرد** etti: onu azalttı. Ve hadiste: “Cennete ancak **تصريدا** girecektir”; yani: az (olarak). Ve sulamada **التصريد**, kandırmanın altındadır. **التهذيب**’de: kandırmanın altındaki içiştir. Ve **شراب مصرد**: azaltılmış. Ve **المصطرد**: şiddetli öfke, şiddetli kin sahibi adam; es-Sağânî’den; **كالمصطر** gibi; **دال** olmaksızın. Ve **الصارد**, şehid Âsım b. Sâbit b. Ebî’l-Aklah Kays b. ʿIsme b. en-Nuʿmân el-Evsî sonra ed-Dabʿî’nin (Allah Teâlâ ondan razı olsun) kılıcının adıdır. Ve **الصرداء**: karı ve soğuğu çok bir dağ. Ve yerden **المصراد**: üzerinde ağaç ve bitkiden hiçbir şey olmayan. Ve **لبن صرد** ( **ككتف** gibi): kabarmış; soğuğun isabetinden dolayı birleşmez; ve o **صرد** oldu ( **كفرح** gibi). Ve **الصمرد** (kesre ile): sütü az deve; burada onu anmanın yeri değildir; o, **الصحاح**’ta burada zikredilmiştir; doğru olana göre **الميم**’in زائد olması üzerine; ve inşallah Teâlâ, **صمرد** maddesinde gelecektir.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الصريد**: buz. Ve **أرض صرد**: soğuk; çoğulu **صرود**; o, **الجروم**’un zıddıdır; o da sıcak olandır. Ve **ريح مصراد**: **صرد** yahut **صراد** sahibi. Şair dedi:
  “Bir **مصرادا** titremeyi gördüklerinde,
  ona demir (gibi) elbise giydirirler.”

Kâlî’nin **شرح الأمالي**’sinde: **التصريد** ayırma ve parça parça etmedir. Ve “içişini **تصريدا** **صرد** etti”: onu parçaladı, denir. Kutrub dedi: **سهم مصرد** (şeddeli): isabet eden; ve tahfifli: yani ıskalayan. İsabette şu beyit okunmuştur:
  “Bir **مرنان**’ın sırtı üzerinde, isabet eden bir **سهم مصرد** ile.”

Ebû Ubeyde dedi: “Onunla birlikte **جيش صرد** denir”; yani: hepsi amcaoğullarıdır; onlara başkası karışmaz. Ebû Hânî, ondan nakletti. Ve arpa ile buğday **صرد** oldu: ikisinin **سفاهما**’sı çıktı; **سنبلهما**’sı çıkmadı; hâlbuki neredeyse (çıkacaktı). İbn Sîde dedi: bu, el-Hicrî’dendir. Şemmer dedi: Araplar der ki: “**افتح صردك تعرف عجرك وبجرك**.” Dedi: **صرده**: kendisi. Ve “eğer **صرده**’sini açsa, **عجره**’sini ve **بجره**’sini bilirdi”; yani: gizlediği şeylerin sırlarını bilirdi. Ve **الانصراد**: bazı mesellerde zikri geldi; onu Meydânî’nin mesellerinde gözden geçir. Ve **زهير بن صرد الجشمي**: sahâbîdir; o, Ebû Cerûl’dür; kavmin şairi ve reisiydi; Hevâzin heyetinde zikri vardır. Ve **بنو الصارد**: bir kabiledir; Mürre b. ʿAvf b. Gatafân oğullarındandır; o bir lakaptır; adı **سلامة**’dir. İbn Düreyd dedi: o, “ok **صرد** oldu” sözündendir; yahut “adam soğuktan **صرد** oldu”ndandır. Ve onlardandır: şair **قراد بن حنش بن عمرو ابن عبد الله بن عبد العزي بن صبيح بن سلامة، الصاردي**. Ve **صرد** ( **كزفر** gibi): Mısır’dan, deniz yüzü tarafında bir köydür; ondan **التاج عبد الغفار بن ذي النون الصردي**’dir. Bunu, Hâfız İbn Hacer **الدرر الكامنة**’de söyledi. Ve **صراد** ( **كغراب** gibi): Kilâb diyarında bir tepedir; ve Rahrahân yakınında bir alamettir; Lubnâ b. Saʿlebe b. Saʿd b. Zübyân’ındır; ve orada da: **الصريد**; ikisinin arasında bir vadi vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَرِدَ
1 صَرِدَ ذ , aor. صَرَدَ , inf. n. صَرَدٌ, He, or it, was, or became, cold: or intensely cold. (M, L. [See صَرْدٌ.]) One says, صَرِدْتُ اليَوْمَ صَرَدًا شَدِيدًا [I was, or became, to day, very cold; or very intensely cold]. (A.) And صَرِدَ يَوْمُنَا [Our day was, or became, very cold; or very intensely cold]. (A.) ― -b2- And صَرِدَ, aor. as above, (S, K,) and so the inf. n., (S,) He (a man) was quickly sensible of cold. (S, K.) ― -b3- And صَرِدَ said of milk, It became in a state of decomposition, by reason of cold. (TA.) ― -b4- And, said of a skin, (O, K,) inf. n. as above, (O, TA,) It emitted its butter in clots: (O, K:) of the doing of which it is cured with hot water. (O, TA.) ― -b5- صَرِدَ عَنِ الشَّىْءِ, inf. n. as above, means (assumed tropical:) He abstained, refrained, or desisted, from the thing; [as though he became cold with respect to it;] he left, relinquished, or forsook, it: (M:) and صَرِدَ قَلْبِى عَنِ الشَّىْءِ (tropical:) My heart refrained from the thing; left, relinquished, or forsook, it: (S, A, O, K:) like as one says, ↓ أَصْبَحَ قَلْبِى صَرِدًا: (TA:) the [lizard called] ضَبّ is spoken of as saying,
لَا يَشْتَهِى أَنْ يَرِدَا
أَصْبَحَ قَلْبِى صَرِدَا
[(assumed tropical:) My heart has become cold, or indifferent, (meaning disposed to abstinence,) not desirous of coming to drink]. (O.) -A2- صَرِدَ, (M, L, K,) or صَرِدَ عَنِ الرَّمِيَّةِ, (S,) or مِنَ الرَّمِيَّةِ, (A,) said of an arrow, (S, M, A, K,) and of a spear, (M, L,) aor. as above, (L,) and so the inf. n., (M, A, L,) It passed through, or transpierced, or a part of it passed through, (S, M,) the animal at which it was shot [or thrown], by reason of its sharpness; expl. by نَفَذَ حِدَّةً: (S:) or it penetrated so that its extremity passed through; expl. by نَفَذَ حَدُّهُ; (L, K;) or خَرَجَتْ شَبَاةُ حَدِّهِ; and so صَرَدَ, aor. صَرُدَ . (A. [See صَارِدٌ: and see an ex. in a verse cited voce بُقْيَا.]) ― -b2- And صَرِدَ, (K,) inf. n. صَرَدٌ and صَرْدٌ, (M, L,) [the latter inf. n. suggesting that one says also صَرَدَ,] said of an arrow, (M, K,) and of a spear and the like, (M,) It missed the object of aim: thus having two contr. significations: (M, L, K:) and ↓ اصرد also has the latter of these two significations. (L.) -A3- صَرِدَ said of a horse, aor. صَرَدَ , [inf. n. صَرَدٌ,] (tropical:) He became galled in the place of the saddle: (K, TA:) [or he had a white place, or white places, on his back, produced by galls, or by hair growing in the places of galls: (see صَرِدٌ and صُرَدٌ:)] and, said of a camel, he had white fur growing in the place of a gall produced by the saddle, after its healing. (AO.) -A4- See also 4.

تَصْرِيدٌ
2 تَصْرِيدٌ ذ , (S, M, K,) in the giving to drink, (S, K,) is The giving to drink less than satisfies thirst. (S, * M, K. *) One says, صرّدهُ He gave him to drink less than satisfied his thirst. (M.) And صَرَّدْتُ الشَّارِبَ عَنِ المَآءِ I stopped short the drinker from drinking the water. (A.) And سَقَى سَقْيًا غَيْرَ تَصْرِيدٍ [He gave to drink a quantity not less than satisfied thirst]. (A.) And صرّد السَّقْىَ He stopped short the giving to drink before satisfying thirst. (A.) And صرّد شُرْبَهُ He cut short, or put a stop to, his drinking. (TA.) And صرّد شَرَابَهُ He made his beverage to be little in quantity. (A.) And accord. to the T, تَصْرِيدٌ signifies The drinking less than satisfies thirst. (TA.) ― -b2- Also, (S, K,) in giving, (S,) (tropical:) The making to be little, or small, in quantity or number. (S, K, TA.) One says, صرّد العَطَآءَ (tropical:) He made the gift to be little, or small, (M, A, TA,) لَهُ to him. (A, TA.) And it is said in a trad., [app. relating to a particular class of persons,] لَنْ يَدْخُلَ الجَنَّةَ اـِلَّا تَصْرِيدًا, meaning قَلِيلًا [i. e. (assumed tropical:) They will not enter Paradise save in small number]. (TA.) -A2- [Also, app., An arrow's hitting the object of aim: see its part. n. مُصَرِّدٌ.] -A3- And The act of scattering, or dispersing. (El- Kلlee, TA.) -A4- And صرّد said of barley and of wheat, It put forth its awn, but not its ears, though almost doing the latter. (El-Hejeree, M.)

اصرد السَّهْمَ
4 اصرد السَّهْمَ ذ , (S, M, L, K,) and الرُّمْحَ; (M;) and ↓ صَرَدَهُ; (M, L, K;) He made the arrow, and the spear, or a part thereof, to pass through (S, M) the animal at which it was shot [or thrown]: (S:) or to penetrate so that its extremity passed through. (M, L, K.) [See صَرِدَ and صَارِدٌ.] -A2- See also 1, latter part.

اِنْصِرَادٌ
7 اِنْصِرَادٌ ذ is said to mean The experiencing of cold. (Meyd. [Mentioned by him, with the expression of a doubt as to the true meaning, and as only occurring, to his knowledge, in a prov., which see in Freytag's “ Arab. Prov. ” i. 357: but أَكَامٍ, there, should be اـِكَامٍ.])

صَرْدٌ
صَرْدٌ ذ (S, M, L, K) and ↓ صَرَدٌ, (M, L,) the former a simple subst. and the latter an inf. n., (Lth,) and ↓ صَرِيدٌ, (TA,) Cold, or coldness: (S, M, L, K:) or intense cold: (M, L:) صَرْدٌ is a Pers. word, [originally سَرْد,] arabicized: (S, K:) or, accord. to a number of authors, it is an Arabic word adopted by the Persians. (MF.) One says يَوْمُ صَرْدٍ and ↓ صَرَدٍ [A day of cold: or of intense cold]. (A.) ― -b2- For the former, see also صَرِدٌ, in two places. ― -b3- Also, the former, A high place in mountains; (AA, L, K;) being the coldest part. (AA, L.) -A2- صَرْدٌ signifies also Pure, unmixed, unadulterated, or genuine; (S, M, L, K;) applied to beverage, (L,) such as is termed نَبِيذ, (S, L,) and to wine, (L,) and to anything. (M, K.) One says كَذِبٌ صَرْدٌ (assumed tropical:) An unmixed lie. (S, L.) And أُحِبُّهُ حُبًّا صَرْدًا I love him with a pure, genuine, or sincere, love. (AZ, S, L.) ― -b2- [Hence,] جَيْشٌ صَرْدٌ (assumed tropical:) An army composed only of the sons of one father or ancestor: (L:) or an army altogether consisting of sons of one's paternal uncle [meaning of one's relations]: (AO:) or, (M, A, L, K,) and ↓ جَيْشٌ صَرِدٌ (M, A, L) and ↓ صَرَدٌ, (K,) (assumed tropical:) A great army; (K;) (tropical:) an army that appears, from the slowness of its motion, by reason of its great number, to be inanimate. (M, A, L.) -A3- See also صُرَدٌ, near the end.

صَرَدٌ
صَرَدٌ ذ : see صَرْدٌ, in three places: -A2- and see صُرَدٌ, near the end.

يَوْمٌ صَرِدٌ
يَوْمٌ صَرِدٌ ذ An intensely-cold day; and لَيْلَةٌ صَرِدَةٌ an intensely-cold night: (M, L:) [or] ↓ يَوْمٌ صَرْدٌ a cold day: (S:) and رِيَاحٌ صَوَارِدُ. [pl. of ↓ رِيحٌ ↓ صَارِدَةٌ] cold winds. (Ham p. 596.) And أَرْضٌ ↓ صَرْدٌ A cold land: pl. صُرُودٌ: (M:) the latter (i. e. the pl.) contr. of جُرُومٌ. (S.) And رَجُلٌ صَرِدٌ A cold, or an intensely-cold, man: and قَوْمٌ ↓ صَرْدَى a cold, or an intensely-cold, company of men. (M, L.) See also مِصْرَادٌ. ― -b2- صَرِدٌ applied to milk, In a state of decomposition, (O, K, TA,) by reason of cold. (TA.) ― -b3- صَرِدٌ عَنْ شَىْءٍ (assumed tropical:) Abstaining, refraining, or desisting, from a thing; [as though cold with respect to it;] leaving, relinquishing, or forsaking, it. (M.) See 1. -A2- See also صَرْدٌ. -A3- And see صَارِدٌ -A4- صَرِدٌ applied to a horse, (tropical:) Galled in the place of the saddle: (K, TA:) or, (L,) as also ↓ مُصَرَّدٌ, (A, TA,) having a white place, or white places, on his back, produced by galls, (L, TA,) or having on his back white places, termed صِرْدَان, [pl. of صُرَدٌ,] produced by hair growing in the places of galls. (A.) [And app. applied in a similar sense to a camel: see صَرِدَ.]

صُرَدٌ
صُرَدٌ ذ A certain bird, (S, M, K,) above the size of the sparrow, (M,) having a large head, (K,) which preys upon sparrows: (T, K:) a certain bird, black and white, or party-coloured, (أَبْقَعُ,) with a white belly: (A:) a certain bird of the crow-kind, also called الوَاقِى: (Msb:) the Arabs used to regard its cry, (L, Msb,) and the bird itself, (L,) as of evil omen, (L, Msb,) and used to kill it; and they are forbidden to kill it, in order to dispel the idea of a thing's being of evil omen: (Msb:) there are two species thereof; one species is called by the people of El-'Irلk العَقْعَقُ [a name now applied to the magpie, corvus pica]; the other species, called الصُّرَدُ الهَمْهَامُ, [so in the L, but in my copy of the Msb الهيام,] is the wild sort, which is found in Nejd, upon the trees called عِضَاه; it is never seen but upon the ground, [so in the L, but in my copy of the Msb, it is never seen upon the ground,] springing from tree to tree: (Sukeyn En-Numeyree, L, Msb:) when chased, and hard pressed, it is overtaken, and utters a cry like that of the hawk: it preys upon sparrows: (Msb:) it is described by AHلt as a bird black and white, or party-coloured, (أَبْقَعُ,) with a white belly, and a back of a dark, or an ashy, dust-colour (أَخْضَر), [or, as is said in the L, half white and half black, found in trees,] large in the head and beak, having a talon with which it preys upon sparrows and other small birds, as large as the point of a spear: (Mgh, Msb:) some add to this that it is called المُجَوَّفُ, because of the whiteness of its belly; and الأَخْطَبُ, because of the dark, or ashy, dust-colour of its back; and الأَخْيَلُ [a name now applied to the green woodpecker, picus viridis], because of its diversity of colour; that it is never seen but upon a branch (فِى شُعْبَةٍ, and so in the L,) or a tree, (Mgh, Msb,) and can scarcely ever, or never, be taken, (Msb,) or can never be taken: (Mgh, L:) it is regarded as of evil omen: (Mgh:) Sgh says that it is called سُمَيْطٌ, [perhaps a mistranscription for شُمَيْطٌ, because black and white,] in the dim. form: (Msb:) [it is said that] it was the first bird that fasted for the sake of God: (K:) the pl. is صِرْدَانٌ: (S, M, Msb, K:) and the female is called صُرَدَةٌ. (Msb.) ― -b2- Also (tropical:) A white place, (S, M, L, K,) produced by galls, (S, L, K,) or by the saddle; (M;) or صُرَدَةٌ signifies a white place produced by hair growing in the place of a gall; likened to the colour of the bird thus called: (A:) pl. صِرْدَانٌ. (M, A.) And (assumed tropical:) A white place on the hump of a camel: (M:) or white fur growing in the place of a gall produced by the saddle, after its healing: (AO:) pl. as above. (AO, M.) ― -b3- And (assumed tropical:) A certain vein (As, M) beneath the tongue, (As,) or in the lower part of the tongue, (M,) of the horse. (As, M.) And الصُّرَدَانِ (assumed tropical:) Two veins, (Lth, Ks, S, M, L, K,) of a dark, or an ashy, dust-colour, (أَخْضَرَانِ, Lth, Ks, M, L,) in the lower part of the tongue, by means of which the tongue moves about, (Lth, Ks, L,) or penetrating within (يَسْتَبْطِنَانِ) the tongue: (S, M, K:) or two veins, on the right and left of the tongue: (L:) or, as some say, two bones, which erect (يُقِيمَانِ) the tongue. (M.) Yezeed Ibn-Es- Sa'ik in his saying
لَهُ صُرَدَانِ مُنْطَلِقَا اللِّسَانِ
means ذَرِبَانِ [i. e. ذَرِبَا اللِّسَانِ, for ذَرِبٌ لِسَانُهُمَا, as though he said لَهُ لِسَانٌ ذَرِبٌ He has a long, or an unbridled, tongue; the phrase that he uses being pleonastic]. (S.) ― -b4- Also, (M, L,) or ↓ صَرْدٌ, (so in the K,) and ↓ صَرَدٌ, which is the more known, (TA,) A nail in a spear-head, (M, L, K,) by means of which the shaft is fastened to it. (L, K. *) ― -b5- Accord. to Sh, فَتَّحَ صُرَدَهُ means He opened his mind, so as to reveal his secrets. (TA. [But this is perhaps a mistranscription, for فتح صُرَرَهُ: see صُرَّةٌ.])

صَرْدَى
صَرْدَى ذ [pl. of صَرِدٌ; and, agreeably with analogy, of صَرِيدٌ]: see صَرِدٌ, and صُرَّادٌ.

صَرِيدٌ
صَرِيدٌ ذ : see صَرْدٌ. ― -b2- Also Hoar-frost, or rime; syn. جَلِيدٌ. (TA.) ― -b3- See also صُرَّادٌ.

صَرِيدَةٌ
صَرِيدَةٌ ذ [app. a subst.; for if it were an epithet, having the meaning of a pass. part. n. of the fem. gender, it should by rule be without ة;] A female animal, (M,) or a ewe, (K,) injured, (M, K,) and emaciated, (M,) by cold: pl. صَرَائِدُ: (M, K:) on the authority of IAar. (Kudot;.)

صُرَّادٌ
صُرَّادٌ ذ Cold and humid clouds in which is no water: (As:) or cold and humid clouds which the wind carries away; as also ↓ صُرَّيْدٌ and ↓ صَرِيدٌ: (M:) or thin clouds in which is no water; (S, K;) as also ↓ صُرَّيْدٌ (K) and ↓ صَرْدَى. (L, TA.)

صُرَّيْدٌ
صُرَّيْدٌ ذ : see what next precedes, in two places.

صَارِدٌ
صَارِدٌ ذ : see its fem., with ة, voce صَرِدٌ. -A2- Also, (S, A, L, K,) and ↓ مِصْرَادٌ, (S, L, K,) and ↓ صَرِدٌ, (A,) An arrow that has passed, or of which a part has passed, through the animal at which it has been shot; syn. نَافِذٌ: (S, L, K:) or of which the extremity only has passed through: when part of the arrow has passed through, it is termed نَافِذٌ; and when the whole has passed through, مَارِقٌ. (A.) And نَبْلٌ صَوَارِدُ Arrows of which the extremities have passed through the animals at which they have been shot. (A.)

أَصْرَدُ
أَصْرَدُ ذ More [and most] cold; or more [and most] affected by cold: -A2- and More [and most] transpiercing. (Meyd, in explanations of provs. commencing with this word. [See Freytag's “ Arab. Prov. ” pp. 743-4.])

مُصْرَدٌ
مُصْرَدٌ ذ : see what next follows.

مُصْرِدٌ
مُصْرِدٌ ذ , (Ktr, L,) or ↓ مُصْرَدٌ, (so accord. to the K, [the former agreeable with its verb, the latter app. a mistake,]) An arrow missing the object of aim. (Ktr, L, K.) [See also مُصَرِّدٌ.]

مُصَرَّدٌ
مُصَرَّدٌ ذ Beverage, (S,) or drink, (A,) made little in quantity. (S, A.) ― -b2- And Given little to drink: or (assumed tropical:) given a small gift. (S.) -A2- See also صَرِدٌ.

مُصَرِّدٌ
مُصَرِّدٌ ذ An arrow hitting the object of aim. (Ktr, L.) [See also مُصْرِدٌ.]

مِصْرَادٌ
مِصْرَادٌ ذ A wind (رِيحٌ) cold; or intensely cold: or accompanied by cold and humid clouds. (IAar, M.) ― -b2- Also, and ↓ صَرِدٌ, (T, S, M, K,) A man quickly sensible of cold; (S;) weak in enduring cold; (K;) impatient of cold. (T, M.) ― -b3- And the former, Strong in enduring cold. (K.) ― -b4- And A land without trees, and without anything (K, TA) of herbage. (TA.) -A2- See also صَارِدٌ.

مُصْطَرِدٌ
مُصْطَرِدٌ ذ A man vehemently angered or enraged: (K:) and so مُصْطَرٌّ, without د. (TA.)

##### Türkçe

**صَرِدَ**
1 **صَرِدَ** **ذ** , muzâri‘i **صَرَدَ** , mastar ismi **صَرَدٌ**, O (erkek), yahut o (şey), soğuk oldu yahut soğuklaştı: yahut şiddetli soğuk oldu. (M, L. [Bkz. **صَرْدٌ**.]) Şöyle denir: **صَرِدْتُ اليَوْمَ صَرَدًا شَدِيدًا** [Bugün çok soğuk oldum; yahut çok şiddetli soğuk oldum]. (A.) Ve **صَرِدَ يَوْمُنَا** [Günümüz çok soğuk oldu; yahut çok şiddetli soğuk oldu]. (A.) ― -b2- Ve **صَرِدَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, K,) ve mastar ismi de böyledir, (S,) O (adam) soğuğu çabuk hisseder oldu. (S, K.) ― -b3- Ve **صَرِدَ** süte denildiğinde, Soğuk sebebiyle bozulma hâline girdi. (TA.) ― -b4- Ve, bir tuluma denildiğinde, (O, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (O, TA,) Tereyağını pıhtılar hâlinde çıkardı: (O, K:) bunun yaptığı şeyden dolayı sıcak su ile tedavi edilir. (O, TA.) ― -b5- **صَرِدَ عَنِ الشَّىْءِ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (mecazen farz edilerek:) O, şeyden sakındı, geri durdu yahut vazgeçti; [sanki ona karşı soğudu;] onu bıraktı, terk etti yahut yüz çevirdi: (M:) ve **صَرِدَ قَلْبِى عَنِ الشَّىْءِ** (mecazen:) Kalbim şeyden geri durdu; onu bıraktı, terk etti yahut yüz çevirdi: (S, A, O, K:) tıpkı şöyle denildiği gibi: ↓ **أَصْبَحَ قَلْبِى صَرِدًا**: (TA:) [**ضَبّ** denilen] kertenkele şöyle der diye anılır,
لَا يَشْتَهِى أَنْ يَرِدَا
أَصْبَحَ قَلْبِى صَرِدَا
[(mecazen farz edilerek:) Kalbim soğudu, yahut kayıtsız oldu, (yani zühde meyilli oldu,) içmeye gelmeyi istemez]. (O.)

-A2- **صَرِدَ**, (M, L, K,) yahut **صَرِدَ عَنِ الرَّمِيَّةِ**, (S,) yahut **مِنَ الرَّمِيَّةِ**, (A,) oka denildiğinde, (S, M, A, K,) ve mızrağa denildiğinde, (M, L,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (L,) ve mastar ismi de böyledir, (M, A, L,) Keskinliği sebebiyle, atıldığı [yahut fırlatıldığı] hayvanı delip geçti, yahut onun bir kısmı geçti: (S, M,) **نَفَذَ حِدَّةً** ile açıklanır: (S:) yahut ucu geçecek şekilde nüfuz etti; **نَفَذَ حَدُّهُ** ile açıklanır; (L, K;) yahut **خَرَجَتْ شَبَاةُ حَدِّهِ**; ve böylesi **صَرَدَ**, muzâri‘i **صَرُدَ**. (A. [Bkz. **صَارِدٌ**: ve bkz. **بُقْيَا** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örnek.]) ― -b2- Ve **صَرِدَ**, (K,) mastar ismi **صَرَدٌ** ve **صَرْدٌ**, (M, L,) [ikincisi mastar ismi olup ayrıca **صَرَدَ** da denildiğini ima eder,] oka denildiğinde, (M, K,) ve mızrağa ve benzerine denildiğinde, (M,) Hedefi ıskaladı: böylece iki zıt mânâya sahip olur: (M, L, K:) ve ↓ **اصرد** de bu iki mânânın ikincisine sahiptir. (L.)

-A3- **صَرِدَ** ata denildiğinde, muzâri‘i **صَرَدَ**, [mastar ismi **صَرَدٌ**,] (mecazen:) Eyer yerinde yara oldu: (K, TA:) [yahut sırtında, yaralardan yahut yaraların yerlerinde çıkan kıllardan meydana gelen beyaz bir yer yahut beyaz yerler oldu: (bkz. **صَرِدٌ** ve **صُرَدٌ**:)] ve deveye denildiğinde, eyerin meydana getirdiği yaranın iyileşmesinden sonra, yara yerinde beyaz tüy çıktı. (AO.)

-A4- 4’e de bak.

**تَصْرِيدٌ**
2 **تَصْرِيدٌ** **ذ** , (S, M, K,) içirmede, (S, K,) Susuzluğu gidermeye yetmeyecek kadar içirmek demektir. (S, * M, K. *) Şöyle denir: **صرّدهُ** Ona, susuzluğunu gidermeye yetmeyecek kadar içirdi. (M.) Ve **صَرَّدْتُ الشَّارِبَ عَنِ المَآءِ** İçeni sudan içmeyi kısa kestim. (A.) Ve **سَقَى سَقْيًا غَيْرَ تَصْرِيدٍ** [Susuzluğu gidermeye yetmeyecek kadar olmayan bir miktar içirdi]. (A.) Ve **صرّد السَّقْىَ** Susuzluğu gidermeden önce içirmeyi kısa kesti. (A.) Ve **صرّد شُرْبَهُ** Onun içmesini kısalttı yahut durdurdu. (TA.) Ve **صرّد شَرَابَهُ** Onun içeceğini miktarca az yaptı. (A.) Ve T’ye göre **تَصْرِيدٌ**, Susuzluğu gidermeye yetmeyecek kadar içmek mânâsına gelir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (S, K,) vermede, (S,) (mecazen:) Miktarca yahut sayıca az yapmak. (S, K, TA.) Şöyle denir: **صرّد العَطَآءَ** (mecazen:) O, hediyeyi az yahut küçük yaptı, (M, A, TA,) **لَهُ** ona. (A, TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir, [görünüşe göre belirli bir sınıfla ilgili,] **لَنْ يَدْخُلَ الجَنَّةَ اـِلَّا تَصْرِيدًا**, yani **قَلِيلًا** [yani (mecazen farz edilerek:) Cennete ancak az sayıda girecekler]. (TA.)

-A2- [Ayrıca, görünüşe göre, okun hedefi vurması: ism-i fâili **مُصَرِّدٌ** kısmına bak.]
-A3- Ve Saçıp dağıtma fiili. (El-Kلlee, TA.)
-A4- Ve **صرّد** arpa ve buğdaya denildiğinde, Kılçığını çıkardı; fakat başaklarını çıkarmadı, her ne kadar buna yaklaşmış olsa da. (El-Hejeree, M.)

**اصرد السَّهْمَ**
4 **اصرد السَّهْمَ** **ذ** , (S, M, L, K,) ve **الرُّمْحَ**; (M;) ve ↓ **صَرَدَهُ**; (M, L, K;) O, oku ve mızrağı, yahut onun bir kısmını, (S, M) atıldığı [yahut fırlatıldığı] hayvanı delip geçecek şekilde geçirdi: (S:) yahut ucu geçecek şekilde nüfuz ettirdi. (M, L, K.) [Bkz. **صَرِدَ** ve **صَارِدٌ**.]

-A2- 1’in son kısmına da bak.

**اِنْصِرَادٌ**
7 **اِنْصِرَادٌ** **ذ** Soğuğu tecrübe etmek mânâsına denildiği rivayet olunur. (Meyd. [Onun tarafından, gerçek mânâ hakkında bir şüphe ifadesiyle ve kendi bilgisine göre yalnız bir darb-ı meselde geçtiği belirtilerek zikredilmiştir; onu Freytag’ın “Arab. Prov.” i. 357’de gör: fakat oradaki **أَكَامٍ**, **اـِكَامٍ** olmalıdır.])

**صَرْدٌ**
**صَرْدٌ** **ذ** (S, M, L, K) ve ↓ **صَرَدٌ**, (M, L,) birincisi basit bir isim, ikincisi mastar ismi, (Lth,) ve ↓ **صَرِيدٌ**, (TA,) Soğuk, yahut soğukluk: (S, M, L, K:) yahut şiddetli soğuk: (M, L:) **صَرْدٌ** Farsça bir kelimedir, [aslında **سَرْد**,] Arapçalaştırılmıştır: (S, K:) yahut bir grup müellife göre, Farsların benimsediği bir Arapça kelimedir. (MF.) Şöyle denir **يَوْمُ صَرْدٍ** ve ↓ **صَرَدٍ** [Soğuk bir gün; yahut şiddetli soğuk bir gün]. (A.) ― -b2- Birincisi için, iki yerde **صَرِدٌ**’e de bak. ― -b3- Ayrıca, birincisi, Dağlarda yüksek bir yer; (AA, L, K;) en soğuk kısım olmak üzere. (AA, L.)

-A2- **صَرْدٌ** ayrıca Saf, karışmamış, katılmamış, yahut halis mânâsına gelir; (S, M, L, K;) içeceğe uygulanır, (L,) **نَبِيذ** diye adlandırılan gibi, (S, L,) ve şaraba, (L,) ve her şeye. (M, K.) Şöyle denir: **كَذِبٌ صَرْدٌ** (mecazen farz edilerek:) Katışıksız bir yalan. (S, L.) Ve **أُحِبُّهُ حُبًّا صَرْدًا** Onu saf, halis, yahut samimi bir sevgiyle severim. (AZ, S, L.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **جَيْشٌ صَرْدٌ** (mecazen farz edilerek:) Tek bir babanın yahut atanın oğullarından oluşan bir ordu: (L:) yahut bütünüyle kişinin amca oğullarından [yani akrabalarından] oluşan bir ordu: (AO:) yahut, (M, A, L, K,) ve ↓ **جَيْشٌ صَرِدٌ** (M, A, L) ve ↓ **صَرَدٌ**, (K,) (mecazen farz edilerek:) Büyük bir ordu; (K;) (mecazen:) çokluğu sebebiyle hareketinin yavaşlığından, cansız gibi görünen bir ordu. (M, A, L.)

-A3- Sonlara yakın **صُرَدٌ**’e de bak.

**صَرَدٌ**
**صَرَدٌ** **ذ**: üç yerde **صَرْدٌ**’e bak: -A2- ve sonlara yakın **صُرَدٌ**’e bak.

**يَوْمٌ صَرِدٌ**
**يَوْمٌ صَرِدٌ** **ذ** Şiddetli soğuk bir gün; ve **لَيْلَةٌ صَرِدَةٌ** şiddetli soğuk bir gece: (M, L:) [yahut] ↓ **يَوْمٌ صَرْدٌ** soğuk bir gün: (S:) ve **رِيَاحٌ صَوَارِدُ**. [↓ **رِيحٌ** ↓ **صَارِدَةٌ**’nin çoğulu] soğuk rüzgârlar. (Ham p. 596.) Ve **أَرْضٌ** ↓ **صَرْدٌ** Soğuk bir yer: çoğulu **صُرُودٌ**: (M:) ikincisi (yani çoğul) **جُرُومٌ**’un zıddıdır. (S.) Ve **رَجُلٌ صَرِدٌ** Soğuk, yahut şiddetli soğuk bir adam: ve **قَوْمٌ** ↓ **صَرْدَى** soğuk, yahut şiddetli soğuk bir erkek topluluğu. (M, L.) **مِصْرَادٌ**’a da bak. ― -b2- **صَرِدٌ** süte uygulanınca, (O, K, TA,) soğuk sebebiyle bozulma hâlinde. (TA.) ― -b3- **صَرِدٌ عَنْ شَىْءٍ** (mecazen farz edilerek:) Bir şeyden sakınan, geri duran yahut vazgeçen; [sanki ona karşı soğuk;] onu bırakan, terk eden yahut yüz çeviren. (M.) 1’e bak.

-A2- **صَرْدٌ**’e de bak.
-A3- Ve **صَارِدٌ**’e bak.
-A4- **صَرِدٌ** ata uygulanınca, (mecazen:) eyer yerinde yara olmuş: (K, TA:) yahut, (L,) bunun gibi ↓ **مُصَرَّدٌ**, (A, TA,) sırtında yaralardan meydana gelen beyaz bir yer yahut beyaz yerler bulunan, (L, TA,) yahut sırtında **صِرْدَان** diye adlandırılan beyaz yerler bulunan; [**صُرَدٌ**’ün çoğulu,] yaraların yerlerinde çıkan kıllardan meydana gelmiş. (A.) [Ve görünüşe göre benzer mânâda deveye de uygulanır: **صَرِدَ**’e bak.]

**صُرَدٌ**
**صُرَدٌ** **ذ** Serçeden büyük, (M,) büyük başlı, (K,) serçeleri avlayan, (T, K:) belirli bir kuş, (S, M, K:) siyah-beyaz yahut alacalı, (**أَبْقَعُ,**) beyaz karınlı: (A:) karga cinsinden belirli bir kuş; **الوَاقِى** diye de adlandırılır: (Msb:) Araplar onun ötüşünü, (L, Msb,) ve kuşun kendisini, (L,) uğursuz sayarlardı, (L, Msb,) ve onu öldürürlerdi; ve onu öldürmekten menedilmişlerdir; bir şeyin uğursuz olduğu fikrini gidermek için: (Msb:) bunun iki türü vardır; bir türüne Irak halkı **العَقْعَقُ** der [şimdi saksağana, corvus pica, verilen ad]; diğer tür, **الصُّرَدُ الهَمْهَامُ** diye adlandırılan, [L’de böyle; fakat Msb nüshamda **الهيام**,] yabani türdür; Nejd’de **عِضَاه** denilen ağaçların üzerinde bulunur; yalnız yerde görülür, [L’de böyle; fakat Msb nüshamda, yerde asla görülmez,] ağaçtan ağaca sıçrayarak: (Sukeyn En-Numeyree, L, Msb:) kovalanınca ve sıkıştırılınca yakalanır ve doğanınkine benzer bir çığlık çıkarır: serçeleri avlar: (Msb:) AHلt tarafından, siyah-beyaz yahut alacalı, (**أَبْقَعُ,**) beyaz karınlı, sırtı koyu yahut külî toz rengi (**أَخْضَر**), [yahut L’de denildiği üzere yarısı beyaz yarısı siyah, ağaçlarda bulunan,] başı ve gagası büyük, serçeleri ve diğer küçük kuşları avladığı bir pençesi olan; mızrak ucunun ucu kadar büyük diye vasfedilir: (Mgh, Msb:) bazıları buna şunu ekler: karın beyazlığından dolayı **المُجَوَّفُ** diye adlandırılır; sırtının koyu yahut külî toz renginden dolayı **الأَخْطَبُ**; renk çeşitliliğinden dolayı **الأَخْيَلُ** [şimdi yeşil ağaçkakana, picus viridis, verilen ad]; yalnız bir dal üzerinde (**فِى شُعْبَةٍ**, L’de de böyle,) yahut bir ağaç üzerinde görülür, (Mgh, Msb,) ve neredeyse hiç, yahut hiç, yakalanamaz, (Msb,) yahut asla yakalanamaz: (Mgh, L:) uğursuz sayılır: (Mgh:) Sgh onun küçültme kalıbında **سُمَيْطٌ** diye adlandırıldığını söyler, [belki siyah-beyaz olduğundan **شُمَيْطٌ** yerine yanlış yazımdır,] : (Msb:) [denilmiştir ki] Allah için oruç tutan ilk kuş odur: (K:) çoğulu **صِرْدَانٌ**’dır: (S, M, Msb, K:) dişisine **صُرَدَةٌ** denir. (Msb.) ― -b2- Ayrıca (mecazen:) yara sebebiyle, (S, L, K,) yahut eyer sebebiyle, (M,) meydana gelen beyaz bir yer, (S, M, L, K,): yahut **صُرَدَةٌ**, yara yerinde çıkan kıllardan meydana gelen beyaz bir yer demektir; bu adla anılan kuşun rengine benzetilmiştir: (A:) çoğulu **صِرْدَانٌ**. (M, A.) Ve (mecazen farz edilerek:) devenin hörgücünde beyaz bir yer: (M:) yahut eyerin meydana getirdiği yaranın iyileşmesinden sonra, yara yerinde çıkan beyaz tüy: (AO:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (AO, M.) ― -b3- Ve (mecazen farz edilerek:) atın dilinin altında, (As,) yahut dilin alt kısmında, (M,) bulunan belirli bir damar. (As, M.) Ve **الصُّرَدَانِ** (mecazen farz edilerek:) iki damar, (Lth, Ks, S, M, L, K,) koyu yahut külî toz rengi, (**أَخْضَرَانِ**, Lth, Ks, M, L,) dilin alt kısmında; dilin hareket etmesi vasıtasıyla, (Lth, Ks, L,) yahut dilin içine nüfuz eden (**يَسْتَبْطِنَانِ**) : (S, M, K:) yahut dilin sağında ve solunda iki damar: (L:) yahut bazılarına göre, dili dik tutan (**يُقِيمَانِ**) iki kemik. (M.) Yezeed Ibn-Es-Sa'ik’in şu sözü,
لَهُ صُرَدَانِ مُنْطَلِقَا اللِّسَانِ
**ذَرِبَانِ** mânâsınadır [yani **ذَرِبَا اللِّسَانِ**, **ذَرِبٌ لِسَانُهُمَا** yerine; sanki **لَهُ لِسَانٌ ذَرِبٌ** “Onun uzun yahut dizginsiz bir dili vardır” demiş gibidir; kullandığı ibare haşvlıdır]. (S.) ― -b4- Ayrıca, (M, L,) yahut ↓ **صَرْدٌ**, (K’de böyle,) ve ↓ **صَرَدٌ**, ki daha meşhurdur, (TA,) mızrak ucunda bir çivi, (M, L, K,) onunla sap ona bağlanır. (L, K. *) ― -b5- Sh’ye göre, **فَتَّحَ صُرَدَهُ** demek, O, zihnini açtı; sırlarını ortaya çıkaracak şekilde, demektir. (TA. [Fakat bu belki yanlış yazımdır; **فتح صُرَرَهُ** yerine: bkz. **صُرَّةٌ**.])

**صَرْدَى**
**صَرْدَى** **ذ** [**صَرِدٌ**’ün çoğulu; ve kıyasa göre **صَرِيدٌ**’ün de]: **صَرِدٌ**’e ve **صُرَّادٌ**’a bak.

**صَرِيدٌ**
**صَرِيدٌ** **ذ**: **صَرْدٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca Kırağı, yahut çiğ kırağı; eş anlamlısı **جَلِيدٌ**. (TA.) ― -b3- **صُرَّادٌ**’a da bak.

**صَرِيدَةٌ**
**صَرِيدَةٌ** **ذ** [görünüşe göre bir isim; zira eğer bir sıfat olsaydı, dişil cinsiyette edilgen ism-i mef‘ûl mânâsıyla, kural gereği ة’siz olmalıydı;] Soğuk sebebiyle zarar görmüş, (M, K,) ve zayıflamış, (M,) bir dişi hayvan, (M,) yahut bir koyun: (K,) çoğulu **صَرَائِدُ**: (M, K:) IAar rivayetine göre. (Kudot;.)

**صُرَّادٌ**
**صُرَّادٌ** **ذ** İçinde su bulunmayan soğuk ve nemli bulutlar: (As:) yahut rüzgârın sürükleyip götürdüğü soğuk ve nemli bulutlar; bunun gibi ↓ **صُرَّيْدٌ** ve ↓ **صَرِيدٌ**: (M:) yahut içinde su bulunmayan ince bulutlar; (S, K;) bunun gibi ↓ **صُرَّيْدٌ** (K) ve ↓ **صَرْدَى**. (L, TA.)

**صُرَّيْدٌ**
**صُرَّيْدٌ** **ذ**: bir öncekinin iki yerinde geçen şeye bak.

**صَارِدٌ**
**صَارِدٌ** **ذ**: dişili ة ile olanına, **صَرِدٌ** maddesinde bak. -A2- Ayrıca, (S, A, L, K,) ve ↓ **مِصْرَادٌ**, (S, L, K,) ve ↓ **صَرِدٌ**, (A,) Atıldığı hayvanı delip geçmiş, yahut bir kısmı geçmiş olan ok; eş anlamlısı **نَافِذٌ**: (S, L, K:) yahut yalnız ucu geçmiş olan: okun bir kısmı geçtiğinde **نَافِذٌ** diye adlandırılır; tamamı geçtiğinde **مَارِقٌ**. (A.) Ve **نَبْلٌ صَوَارِدُ** Uçları atıldıkları hayvanlardan geçmiş oklar. (A.)

**أَصْرَدُ**
**أَصْرَدُ** **ذ** Daha [ve en] soğuk; yahut soğuktan daha [ve en] çok etkilenmiş: -A2- ve Daha [ve en] delip geçen. (Meyd, bu kelimeyle başlayan darb-ı mesellerin açıklamalarında. [Bkz. Freytag’ın “Arab. Prov.” s. 743-4.])

**مُصْرَدٌ**
**مُصْرَدٌ** **ذ**: bir sonraki şeye bak.

**مُصْرِدٌ**
**مُصْرِدٌ** **ذ** , (Ktr, L,) yahut ↓ **مُصْرَدٌ**, (K’ye göre böyle; [birincisi fiiline uygun, ikincisi görünüşe göre bir hata,]) Hedefi ıskalayan ok. (Ktr, L, K.) [**مُصَرِّدٌ**’e de bak.]

**مُصَرَّدٌ**
**مُصَرَّدٌ** **ذ** Miktarı az yapılmış içecek, (S,) yahut içki. (A,) (S, A.) ― -b2- Ve Az içirilmiş: yahut (mecazen farz edilerek:) az bir hediye verilmiş. (S.)

-A2- **صَرِدٌ**’e de bak.

**مُصَرِّدٌ**
**مُصَرِّدٌ** **ذ** Hedefi vuran ok. (Ktr, L.) [**مُصْرِدٌ**’e de bak.]

**مِصْرَادٌ**
**مِصْرَادٌ** **ذ** Soğuk bir rüzgâr (**رِيحٌ**); yahut şiddetli soğuk: yahut soğuk ve nemli bulutlarla birlikte olan. (IAar, M.) ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **صَرِدٌ**, (T, S, M, K,) Soğuğu çabuk hisseden adam; (S;) soğuğa dayanması zayıf; (K;) soğuğa tahammülsüz. (T, M.) ― -b3- Ve birincisi, Soğuğa dayanması güçlü. (K.) ― -b4- Ve Ağaçsız bir yer, ve ot bitkisinden (K, TA) hiçbir şey bulunmayan. (TA.)

-A2- **صَارِدٌ**’e de bak.

**مُصْطَرِدٌ**
**مُصْطَرِدٌ** **ذ** Şiddetle öfkelenmiş yahut hiddetlenmiş bir adam: (K:) ve böylesi, د’siz **مُصْطَرٌّ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَرِدَ
صَرِدَ A ( n. ac. صَرَد 4 ),
a.  Felt the cold.

b.  Was galled by the saddle ( horse ).

c.  Hit or missed ( arrow ).

d.  [ 'An ], Was disgusted with; forsook.

صَرَّدَ
صَرَّدَ II ,
a.  Made small, insignificant ( gift ).

أَصْرَدَ
أَصْرَدَ IV ,
a.  Made to hit the mark ( arrow ).

صَرْد
صَرْد 1 ,
a.  Pure, unmixed, genuine.

b.  High point, crag, peak.

c.  see 5 .

صَرِد
صَرِد 5 ,
a.  Cold, chilly; icy.

صُرَد
صُرَد 9 , ( pl. صِرْدَاْن 34 ),
a.  A certain bird that preys on sparrows.

صَاْرِد
صَاْرِد 21 ,
a.  see 5 .

صُرُوْد
صُرُوْد 27 ,
a.  Cold places.

مِصْرَاْد
مِصْرَاْد 45 ,
a.  see 5 .

الصُّرْدَانِ
الصُّرْدَانِ
a.  The two veins beneath the tongue.

##### Türkçe

**صَرِدَ**
**صَرِدَ** A (mastar-ı aslî **صَرَد** 4),
a. Soğuğu hissetti.

b. Eyerden (at) yara oldu.

c. (Ok) isabet etti veya ıskaladı.

d. [‘An], -den tiksindi; terk etti.

**صَرَّدَ**
**صَرَّدَ** II,
a. (Hediye)yi küçük, önemsiz yaptı.

**أَصْرَدَ**
**أَصْرَدَ** IV,
a. (Ok)u hedefe isabet ettirdi.

**صَرْد**
**صَرْد** 1,
a. Saf, karışıksız, halis.

b. Yüksek nokta, sarp kaya, zirve.

c. 5’e bak.

**صَرِد**
**صَرِد** 5,
a. Soğuk, serin; buz gibi.

**صُرَد**
**صُرَد** 9, (çoğulu **صِرْدَاْن** 34),
a. Serçelerle avlanan belirli bir kuş.

**صَاْرِد**
**صَاْرِد** 21,
a. 5’e bak.

**صُرُوْد**
**صُرُوْد** 27,
a. Soğuk yerler.

**مِصْرَاْد**
**مِصْرَاْد** 45,
a. 5’e bak.

**الصُّرْدَانِ**
**الصُّرْدَانِ**
a. Dilin altındaki iki damar.
