# صرط (ص-ر-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yol

- Harfler: ص - ر - ط
- Kur'an'da: 45 geçiş · 45 ayet · 10 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [صِرَاطٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8D.md) | فِعَالٍ | Yol | 19 | 19 | [2:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/2:142.md) |
| [صِرَاطٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8C.md) | فِعَالٌ | Yol | 6 | 6 | [3:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/3:51.md) |
| [صِرَاطًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Yol | 5 | 5 | [4:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/4:68.md) |
| [صِرَاطِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90.md) | فِعَالِ | Yol | 5 | 5 | [14:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/14:1.md) |
| [الصِّرَاطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E.md) | الْفِعَالَ | Yol | 3 | 3 | [1:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/1:6.md) |
| [الصِّرَاطِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90.md) | الْفِعَالِ | Yol | 3 | 3 | [20:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/20:135.md) |
| [صِرَاطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E.md) | فِعَالَ | Yol | 1 | 1 | [1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/1:7.md) |
| [صِرَاطَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فِعَالَكَ | Senin yolun | 1 | 1 | [7:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/7:16.md) |
| [صِرَاطُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8F.md) | فِعَالُ | Yol | 1 | 1 | [6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:126.md) |
| [صِرَاطِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/siga/%D8%B5%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90%D9%8A.md) | فِعَالِي | Benim yolum | 1 | 1 | [6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:153.md) |

## Mücavir kökler — 45 mücavir (168 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 33 ortak ayet · G² 107 · Hayvanların ön ayaklarına denir
2. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 24 ortak ayet · G² 93 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
3. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
4. [بكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Dilsiz
5. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Onu seçti
6. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Kulp, bağ demektir
7. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hamd: Cümle kapısı demektir
8. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Temel demektir
9. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Şey
10. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kulak demektir
11. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
12. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · İnek yavrusu, dana demektir
13. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Ana kapının önündeki bekçidir
14. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 19 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
15. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
16. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
17. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
18. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
19. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
20. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
21. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
22. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bab kapı demektir
23. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dahl: Kuytu yer demektir
24. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
25. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
26. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
27. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
28. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
29. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
30. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
31. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
32. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
33. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
34. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
35. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
36. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
37. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
38. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
39. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Gem demektir
40. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Veli arka demektir
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
42. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
43. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
44. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
45. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صرط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | [سرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7.md) kökünden ط harfinin itbak etkisiyle sedalaşarak bedel yoluyla türemiş ibdal formu |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبيل, طريق, [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md), [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerinde yürüyeni engelsizce akıtan, geniş, düz, açık ve taş döşeli ana cadde |
| Çekirdek Özet 2 | Sapma, eğrilik ve zikzak barındırmayan, hakka ve selamete ileten dosdoğru tevhid ana ekseni |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın, bilginin, hukukun ve amelin sapmasız hedefe yöneldiği aşkın ve kurucu ana mecra |
| Kritik Hata Riski | Kavramı tali yollardan farksız sıradan bir patika veya kişisel tercih alanı gibi görüp tevhidin tekil, geniş ve sapmasız ana yol vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صر | Sıkma, bağlama, toplama, şiddetli ve keskin biçimde daraltıp bir mecrada tutma; bkz. [صرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B1.md), [صرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B9.md), [صرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%85.md), [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md), [صرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AD.md) | ط | İtbaq ve kuşatma niteliği taşıyan harf, çekirdekteki toplama ve tutma hareketini zemin üzerinde uzanan, sınırları belirlenmiş, sapmaları engelleyen kuşatıcı ve geniş bir doğrultuya dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Yönü sabitleme, hedefi sımsıkı tutma, tali sapmaları dışarıda bırakma payını taşır. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Öncelik, kılavuzluk, yüksek bilinç ve rotanın baştan sona uzanan belirleyiciliğini temsil eder. |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çevreyi kuşatan, içine alanı güvenle taşıyan, sınırları belirginleşmiş zemin payını katar. |
| صرط | İmgelerin birleşimi, yolcuyu sımsıkı kavrayıp kuşatan, başı ve hedefi açık olan, sınırları kuşatıcı biçimde belirlenmiş dosdoğru ve emniyetli ana mecra hareketini oluşturur. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yolcuyu içine alıp yutarcasına pürüzsüzce ilerleten, geniş, taş döşenmiş, açık ve düz ana yol. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde Haricî fırkasına karşı mücadele bağlamında açık ve parlak cadde anlamında kullanılmıştır: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري / وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök صرط, klasik Arap dilcileri tarafından [سرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7.md) kökünden ibdal olarak açıklanmış ve yolcuyu pürüzsüzce yutarcasına akıtan yol manasıyla irtibatlandırılmışsa da, tarihsel-karşılaştırmalı Sami dilbiliminde Latince taş döşeli düz yol anlamındaki kelimeden Geç Grekçe ve ardından Klasik Süryanice ile Yahudi Aramicesi vasıtasıyla Arapçaya aktarılmış bir kültür ödünçlemesi olarak değerlendirilir. İbranicede ve Akadcada doğrudan yerli bir üçlü kök olarak bulunmaz; bölge dillerinde döşeli geniş kamu yolu veya askeri cadde terimi olarak yerleşmiştir. Kelimenin bünyesindeki kalın ve itbak özellikli ses, kelime başındaki sin sesini kalınlaştırarak sad sesine dönüştürmüş ve kök Arapça fonotaktiğe tam uyum sağlamıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Arthur Jeffery.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [سرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7.md) kökünden ibdal | Yutma, içine alma ve kolayca geçirme kökünden türetilerek yolcuyu hızla hedefe ulaştıran açık yol anlamı yüklenmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice döşeli yol terimi | Grekçe ve Latince üzerinden Yakındoğu dillerine giren kamu yolu adının Sami ses yapısına uyarlanmasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Latince taş döşeli ana yol terimi | Yaymak ve döşemek kökünden türeyen, mühendislik ürünü kalıcı ve düz ana cadde kavramıdır. | Kesin |

Kaynak: Arthur Jeffery, Payne Smith, Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صرط | Anlamlı | Dosdoğru ana yol | Yolcuyu hızla ve engelsizce hedefe ulaştıran açık mecra | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Çizmek, yazmak, denetlemek | [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) kökünden ibdal olup çizgi çekme, hizalama ve gözetim altında tutma anlamı taşır | Kur'an'da geçmez |
| رصط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş |
| رطص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş |
| طصر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı mühmel diziliş |
| طرص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde kök olarak teşekkül etmemiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صرط | Merkez | Dosdoğru ana yol | Sapmasız, geniş, tekil ve aşkın ana cadde | Hedefe en kısa ve en açık biçimde ulaştıran, içine alanı hızla ilerleten ana mecra |
| سبيل | Komşu | Tali yol, gidişat | Bir amaca ulaştıran meşru patika, vasıta veya yönelim | Çoğul kullanılabilen, ana caddeye bağlanan her türlü hayır ve yöntem yolu |
| طريق | Komşu | Ayak basılan yol | Üzerinde yürünerek çiğnenmiş, örfi veya genel geçit | Fıtri ya da beşeri yürüyüşle açılan, genişlik veya doğruluk şartı taşımayan yol |
| [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md) | Komşu | Açık yöntem | Fikir ve amelde izlenen açık metodoloji ve kılavuz | Zihni ve pratik tutarlılık sağlayan belirgin usul ve nizam |
| [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) | Zıt | Eğrilik, çarpıklık | Doğruluk ve düzgünlükten sapma, zikzak çizme hali | Dosdoğru ana yolun karşıtı olan sapma, dolambaç ve istikametsizlik |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صرط | Dosdoğru ana mecra | Yolcuyu engelsizce hedefe ileten açık ve geniş cadde | Kesin |
| Latince | Strata, via recta | Taş döşeli ana yol, doğru güzergâh | Mühendislik ürünü döşeli yol anlamını tam karşılar; Kur'an'daki manevi hidayet ufkunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Highway, direct path, thoroughfare | Ana arter, doğrudan güzergâh | Kesintisiz akış sağlayan ana ekseni karşılar; ahlaki ve ontolojik istikamet boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| Almanca | Hauptstraße, Richtweg | Ana cadde, doğru kılavuz yol | Belirlenmiş ana güzergâhı karşılar; vahiyle bildirilen tekil kurtuluş mecrasını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Voie magistrale, chemin direct | Ana yol, doğrudan istikamet | Ana arter olma özelliğini verir; tevhid eksenli aşkın nizam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صرط / صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ | Nimet verilenlerin dosdoğru yolu (İslam ve Tevhid) | Mutlak hidayet, peygamberlerin çizgisi ve kurtuluş mecrası; Fâtiha [1:7](https://lisan.digital/tr/ayet/1:7.md), En'âm [6:153](https://lisan.digital/tr/ayet/6:153.md) |
| صرط / إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ | Fıtri ve evrensel yürüyüş istikameti | Varlık nizamı, ilahi rehberlik ve peygamberlerin ortak çağrısı; Fâtiha [1:6](https://lisan.digital/tr/ayet/1:6.md), Mülk [67:22](https://lisan.digital/tr/ayet/67:22.md) |
| صرط / إِلَىٰ سَوَاءِ الصِّرَاطِ | Adalet ve hakkaniyet yolu | Hukuki, ahlaki denge ve aşırılıktan uzak hak çizgisi; Sâd [38:22](https://lisan.digital/tr/ayet/38:22.md) |
| صرط / إِلَىٰ صِرَاطِ الْجَحِيمِ | İnkârcıların sürüldüğü ceza güzergâhı | Ahirette suçluların sevk edildiği kaçınılmaz azap mecrası; Sâffât [37:23](https://lisan.digital/tr/ayet/37:23.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid, hidayet ve eskatoloji | Hidayetin ilahi lütuf ile kulun kesbi arasındaki bağı ve ahiretteki sırat köprüsünün hakikati | İtikadi doğruluk, hakikat ekseni ve sapkın fırkalardan ayrışma |
| Fıkıh | Şeriatın gayeleri ve ahkâm | Hükümlerin mükellefi maslahata ve istikamete sevk etme niteliği | Adaletin tesisi, ifrat ve tefritten uzak orta yol nizamı |
| Tefsir | Sırat-ı müstakîm terkibinin delaleti | Kavramın Kur'an, İslam veya Peygamber sünneti olarak tayini ve çoğul yollardan ayrılması | Vahyin belirlediği tekil, sapmasız ana cadde |
| Hadis | İstikamet temsilleri ve ahiret tasvirleri | Çizilen düz hat metaforu ile cehennem üzerine kurulan sırat rivayetleri | İman ve amelin hem dünyada hem ahirette billurlaşan kesintisiz hattı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Sırat-ı müstakîm | İnsanı şirk, dalalet ve gazaptan koruyup doğrudan Allah'a ulaştırma | Vahyin inşa ettiği tekil, açık ve evrensel hidayet omurgasıdır. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hakikat yöntemi | Zan ve safsatayı dışlayarak delile dayalı kesin bilgiye iletme | Bilgi üretiminde sapmasız, rasyonel ve fıtri metodik tutarlılığı sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Anayasal nizam ve yönetim | Hukukun üstünlüğü | Keyfiliği ve istibdadı engelleyerek toplumu adaletle yönetme | İktidarın meşruiyet sınırlarını tayin eden ana hukuki omurgadır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve bölüşüm | Adil iktisadi düzen | Sömürü, tekel ve faizi bertaraf ederek refahın meşru akışını sağlama | Piyasada hile ve dengesizlikleri önleyen kurumsal ahlak nizamıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geodezik hat (en kısa doğru segmenti) | İki nokta arasında sıfır eğrilikle uzanan, enerji ve zaman kaybını sıfırlayan en kısa doğrudan güzergâh ilkesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif anayasal omurga | Toplumun dağılmasını ve çatışmasını engelleyen, tali eğilimleri bünyesinde uzlaştıran kurumsal ana mecra | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bireysel dindarlık duygusuna, vicdani tatmine veya soyut bir iç huzur arayışına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hayatın, hukukun, siyasetin, ahlakın ve bilginin tümünü kapsayan, hem bireyi hem toplumu dengede tutan tekil ve aşkın nizam. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Din ile hayatı birbirinden koparmak; hidayeti zihinsel bir kanaate hapsederek vahyin kurucu, dönüştürücü ve bağlayıcı ana yol karakterini işlevsiz kılmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Fâtiha suresinden itibaren Kur'an'ın nihai amacının insanı tekil, pürüzsüz ve sapmasız bir ana mecrada yürütmek olduğunu tescil eden anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Fâtiha suresi başta olmak üzere hidayet ve dalalet ikilemini, peygamberlerin ortak çağrısını ve şeriatın adalet gayesini bildiren ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin parçalı, belirsiz veya keyfi olduğu yanılgısını yıkar; kurtuluşa götüren yolun tali çıkmazlar değil, açık, geniş ve tekil bir ana cadde olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşlarla döşenmiş, tesviye edilmiş, sınırları belirli, yolcuyu pürüzsüzce ve hızla hedefine akıtan geniş ana cadde.
- Soyut anlam: Her türlü eğrilik, çelişki ve sapmadan arınmış; varlığı, ahlakı ve eylemi doğrudan hakikate bağlayan tekil tevhid ekseni.
- Sistematik karşılık: İnsanın ferdi, ictimai ve ontolojik yürüyüşünü zikzaklardan koruyan aşkın istikamet omurgası.
- LaTeX modeli: $$S = \left\{ \gamma : [0, 1] \to \Omega \mid \ddot{\gamma}(t) = 0, \; \gamma(0) = x_0, \; \gamma(1) = x_\Omega \right\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_0$ başlangıç durumunu (kulun konumu), $x_\Omega$ nihai hakikat ve ilahi rıza hedefini, $\gamma$ katedilen güzergâhı, $\ddot{\gamma}(t) = 0$ şartı ise sıfır ivme ve sıfır eğrilikle tanımlanan sapmasız, en kısa ve dosdoğru ana mecrayı ($S$) simgeler.

## Geçtiği ayetler (45 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Fatiha 1:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/1:6.md) — الصِّرَاطَ

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

Meal (IK): Bizi dosdoğru yola ilet.

### [Fatiha 1:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/1:7.md) — صِرَاطَ

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ

Meal (IK): Nimete erdirdiklerinin yoluna, gazaba uğrayanların ve dalalete düşenlerinkine değil.

### [Bakara 2:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/2:142.md) — صِرَاطٍ

سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İnsanlardan bir kısım beyinsizler diyeceklerdir ki: Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden ne çevirdi? De ki: Doğu da Batı da Allah’ındır. O, dilediği kimseyi doğru yola iletir.

### [Bakara 2:213](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/2:213.md) — صِرَاطٍ

كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İnsanlar bir tek ümmetti. Allah müjdeleyici ve korkutucu peygamberler gönderdi ve onlarla beraber insanların ihtilafa düştükleri şeylerde aralarında hüküm vermeleri için hak kitablar indirdi. Halbuki kitab verilmiş olanlar, kendilerinde açık deliller geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ihtilafa düştüler. İşte Allah; kendi izniyle, iman edenleri, üzerinde ihtilafa düştükleri Hakka ulaştırdı. Allah dilediğini doğru yola ulaştırır.

### [Ali İmran 3:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/3:51.md) — صِرَاطٌ

إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Şüphe yok ki Allah; benim de Rabbım, sizin de Rabbınızdır. Öyleyse O’na kulluk edin, dosdoğru yol işte budur.

### [Ali İmran 3:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/3:101.md) — صِرَاطٍ

وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah’ın ayetleri size okunur, aranızda peygamberi bulunurken nasıl küfredersiniz? Kim, Allah’a sımsıkı sarılırsa; muhakkak doğru yola iletilmiştir.

### [Nisa 4:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/4:68.md) — صِرَاطًا

وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Ve şüphesiz onları doğru yola eriştirirdik.

### [Nisa 4:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/4:175.md) — صِرَاطًا

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Allah’a iman edenleri ve O’na sarılanları; Allah rahmetine ve bol nimetine kavuşturacaktır. Onları, kendisine götüren doğru yola eriştirecektir.

### [Maide 5:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/5:16.md) — صِرَاطٍ

يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah onunla, rızasını gözetenleri selamet yollarına iletir. İzniyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve doğru yola iletir.

### [En'am 6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:39.md) — صِرَاطٍ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

### [En'am 6:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:87.md) — صِرَاطٍ

وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Onların babalarından, zürriyetlerinden, kardeşlerinden kimini de. Onları seçtik ve onları dosdoğru yola ilettik.

### [En'am 6:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:126.md) — صِرَاطُ

وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Ve işte budur, Rabbının dosdoğru yolu. Gerçekten Biz, ayetleri; aklını başına alıp düşünen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

### [En'am 6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:153.md) — صِرَاطِي

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki bu; Benim dosdoğru yolumdur. Ona hemen uyun. Başka yollara uymayın ki; sonra sizi O’nun yolundan ayırır. İşte, sakınasınız diye size bunları emretti.

### [En'am 6:161](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/6:161.md) — صِرَاطٍ

قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Şüphesiz Rabbım, beni dosdoğru yola iletti. Hanif olan İbrahim’in dinine. Ve o, müşriklerden olmadı.

### [Araf 7:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/7:16.md) — صِرَاطَكَ

قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ

Meal (IK): Dedi ki: Öyleyse beni azgınlığa mahkum ettiğin için ben de andolsun ki; Senin dosdoğru yolun üzerinde onlara karşı duracağım.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/7:86.md) — صِرَاطٍ

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Yunus 10:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/10:25.md) — صِرَاطٍ

وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ve Allah selam yurduna çağırır ve dilediğini dosdoğru yola iletir.

### [Hud 11:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/11:56.md) — صِرَاطٍ

إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ben, sadece benim de, sizin de Rabbınız olan Allah’a tevekkül ettim. Yürüyen hiç bir canlı yoktur ki; O, alnından tutmasın. Elbette dosdoğru yol üzeredir benim Rabbım.

### [İbrahim 14:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/14:1.md) — صِرَاطِ

الر كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

Meal (IK): Elif, Lam, Ra. Bu, insanları Rabblarının izniyle karanlıklardan aydınlığa çıkarman için onu sana indirdiğimiz bir kitaptır. Aziz ve Hamid’in dosdoğru yoluna.

### [Hicr 15:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/15:41.md) — صِرَاطٌ

قَالَ هَذَا صِرَاطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Buyurdu ki: İşte, Benim taahhüd ettiğim dosdoğru yol budur.

### [Nahl 16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/16:76.md) — صِرَاطٍ

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?

### [Nahl 16:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/16:121.md) — صِرَاطٍ

شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Rabbının nimetlerine şükrederdi. Onu beğenip seçmiş, kendisini doğru bir yola iletmişti.

### [Meryem 19:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/19:36.md) — صِرَاطٌ

وَإِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Allah; benim de Rabbım, sizin de Rabbınızdır. O’na ibadet edin. İşte dosdoğru yol budur.

### [Meryem 19:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/19:43.md) — صِرَاطًا

يَاأَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا

Meal (IK): Babacığım, doğrusu sana gelmeyen bir ilim bana gelmiştir. Öyleyse bana uy da, seni dosdoğru bir yola ileteyim.

### [Taha 20:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/20:135.md) — الصِّرَاطِ

قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى

Meal (IK): De ki: Herkes gözlemektedir, siz de gözleye durun. Şüphesiz kimlerin dosdoğru yolun sahipleri olduğunu ve kimlerin hidayete ermiş bulunduğunu yakında bileceksiniz.

### [Hac 22:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/22:24.md) — صِرَاطِ

وَهُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَى صِرَاطِ الْحَمِيدِ

Meal (IK): Onlar sözün en güzeline alıştırılmışlar ve övülmeye layık olan Allah’ın doğru yoluna iletilmişlerdir.

### [Hac 22:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/22:54.md) — صِرَاطٍ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Bir de bu, kendilerine ilim verilenlerin onun, Rabbından gelme bir gerçek olduğunu bilip inanmaları ve gönüllerini ona bağlamaları içindir. Muhakkak ki Allah; iman edenleri dosdoğru yola iletir.

### [Müminun 23:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/23:73.md) — صِرَاطٍ

وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Aslında sen, onları dosdoğru bir yola çağırıyorsun.

### [Müminun 23:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/23:74.md) — الصِّرَاطِ

وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ

Meal (IK): Ama ahirete inanmayanlar, mutlaka bu yoldan sapmaktadırlar.

### [Nur 24:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/24:46.md) — صِرَاطٍ

لَقَدْ أَنْزَلْنَا آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Andolsun ki Biz; açıklayıcı ayetler indirdik, Ve Allah; dilediğini doğru yola iletir.

### [Sebe 34:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/34:6.md) — صِرَاطِ

وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ وَيَهْدِي إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

Meal (IK): Kendilerine ilim verilmiş olanlar görürler ki; sana Rabbından indirilmiş olan, hakkın kendisidir. Ve Aziz, Hamid olanın dosdoğru yoluna iletmektedir.

### [Yasin 36:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/36:4.md) — صِرَاطٍ

عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Sırat-ı Müstakim üzere.

### [Yasin 36:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/36:61.md) — صِرَاطٌ

وَأَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Ve; Bana kulluk edersiniz, işte bu, dosdoğru yoldur, diye.

### [Yasin 36:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/36:66.md) — الصِّرَاطَ

وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Biz isteseydik; onların gözlerini kör ederdik de yolda koşuşup kalırlardı. Ama nasıl göreceklerdi ki.

### [Saffat 37:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/37:23.md) — صِرَاطِ

مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Allah’tan başka. Ve onları cehennem yoluna götürün.

### [Saffat 37:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/37:118.md) — الصِّرَاطَ

وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

Meal (IK): Ve onları doğru yola hidayet etmiştik.

### [Sad 38:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/38:22.md) — الصِّرَاطِ

إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

Meal (IK): Davud’un yanına girmişlerdi de o, kendilerinden ürkmüştü. Demişlerdi ki: Korkma, iki davacı; birimiz birimizin hakkına tecavüz etti. Sen, aramızda hak ile hüküm ver. Ve ondan ayrılma. Bizi, doğru yolun ortasına ilet.

### [Şura 42:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/42:52.md) — صِرَاطٍ

وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İşte böylece Biz; sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Sen kitab nedir, iman nedir bilmezdin. Fakat Biz; onu, kullarımızdan dilediğimizi hidayete eriştirdiğimiz bir nur kıldık. Şüphesiz ki sen, dosdoğru bir yolu göstermektesin.

### [Şura 42:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/42:53.md) — صِرَاطِ

صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ

Meal (IK): Göklerde ve yerde olanların kendisine ait olduğu Allah’ın dosdoğru yolunu. İyi bilin ki; bütün işler sonunda Allah’a döner.

### [Zuhruf 43:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/43:43.md) — صِرَاطٍ

فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Sen; sana vahyolunana sarıl. Muhakkak ki sen, dosdoğru bir yol üzerindesin.

### [Zuhruf 43:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/43:61.md) — صِرَاطٌ

وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki o, saatın bilgisidir. O’ndan hiç şüphe etmeyin ve Bana tabi olun. İşte doğru yol.

### [Zuhruf 43:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/43:64.md) — صِرَاطٌ

إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, benim de Rabbımdır, sizin de Rabbınızdır. Öyleyse O’ na ibadet edin. İşte doğru yol.

### [Fetih 48:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/48:2.md) — صِرَاطًا

لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Ta ki Allah; senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlasın. Sana olan nimetini tamamlasın ve seni doğru yola eriştirsin.

### [Fetih 48:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/48:20.md) — صِرَاطًا

وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَذِهِ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ وَلِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Allah; size, ele geçireceğiniz bol ganimetler vaadetmiştir. Bunu size hemen vermiş ve insanların ellerini sizden çekmiştir ki mü’minlere bir ayet olsun ve sizi dosdoğru yola hidayet etsin.

### [Mülk 67:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/ayet/67:22.md) — صِرَاطٍ

أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Yüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?

## Sözlükler (9)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصِراطُ والسِراطُ والزِراطُ: الطريقُ، قال الشاعر:
أَكُرُّ على الحَرورِيِّ]نَ مُهْريوأَحْمِلُهُمْ على وَضَحِ الصِراطِ

##### Türkçe

**الصِراطُ** ve **السِراطُ** ve **الزِراطُ**: yol; şair dedi ki:
“**أَكُرُّ على الحَرورِيِّ]نَ مُهْريوأَحْمِلُهُمْ على وَضَحِ الصِراطِ**”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما)
(صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع.
وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال:
فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد.
(صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل:
بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا.
وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله:
* أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) *
مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا:
* أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) *
قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا:
ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال:
كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه.
(صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر:
ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً  *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح  وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾  [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر:
فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة:
وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله:
ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس.
(صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال:
رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال:
* وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) *
والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً.
وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله:
* أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) *
(صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون:
أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ  والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض.
(صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك  الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى:
كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ  *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح.
(صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22].
(صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة.
فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر:
نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق.
وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال:
فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ  جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة.
والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ.
ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان.
(صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال:
أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25])
--------------ـــ
([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع).
([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾.
([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما.
([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف).
([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه:
أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان
 ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف).
([7])  لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي.
([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم).
([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم).
([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف.
([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل.
([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20.
([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387).
([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت.
([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين".
([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*.
([17]) في الأصل: "حين".
([18]) التكملة من المجمل.
([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه:
كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل
 ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45.
([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً".
([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح):
إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح  في أعقاب يوم مصرح
 ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده:
زينها الله في الفؤادِ كما  *** زين في عين والد ولد.
 ([24])  في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله:  * لو عصر منه البان والمسك انعصر *.
([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الراء** ve ikisini üçleyen şey)

(**صرع**) **الصاد** ve **الراء** ve **العين** tek bir asıldır; iki kişinin güreşmesi sebebiyle bir şeyin yere düşmesine delâlet eder; sonra buna hamledilir ve ondan türetilir. Bundan: “Adamı **صَرَعْتُ** **صَرْعَاً** (devirdim)”, “Onunla **صارعتُهُ** **مصارَعة** (güreştim)”, ve “**صَرِيع** adam” (devrilmiş) [denir]. Dallardan **الصَّريع**: sarkıp yere düşen şeydir; çoğulu **صُرُع**’dur. Ve o düşenden bir yay yapılırsa o **صَرِيع**’dir.

Buna hamledilen ise onların sözü: “Onlar **صِرْعان**’dır”; denir ki bunun mânası: ikisi birlikte düşerler. Bu bir mesel ve benzetmedir. Yine kapının iki kanadı **مِصْرَاعا البابِ** da bundan alınmıştır; yani ikisi eşittir, birlikte düşerler. Ve **الصَّرعانِ**: yürüyüşte farklılık gösteren iki devedir; çokluklarından dolayı şu gider, bu gelir. Dedi ki:
فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])
Ve **مَصَارع النَّاس**: onların düştükleri yerlerdir. Ebû Zeyd dedi: “Bize günün **صَرْعَي**’sinde geldi: sabahleyin ve akşamleyin.” Bu, zikrettiğimize hamledilmiştir: **الصَّـِرعَين**’in iki benzer olduğu [şey]. Ve bunun tamamında kıyas birdir.

(**صرف**) **الصاد** ve **الراء** ve **الفاء**’ın babının çoğu, şeyin geri çevrilmesine delâlet eder. Bundan: “Kavmi **صَرفْتُ** **صَرْفاً** (geri çevirdim) ve döndüler **انصرفوا**”; onları geri çevirdiğinde dönmeleri [hâli]. Ve **الصَّرِيف**: sağılırken ve onunla dönülürken sütün [hali]. Kur’ân’da **الصَّرْف**: **التَّوبة**’dir([2]); çünkü onunla günahkârların mertebesinden geri dönülür. Ve **الصَّرْفة**: bir yıldızdır. Dil ehli dedi: soğuğun onun doğuşunda dönüp gitmesi sebebiyle **صرفة** diye adlandırıldı. Ve **الصَّرْفة**: erkeklerin onunla elde edildiği bir boncuktur; bununla adlandırıldı, sanki onunla kalbi ondan istediği şeyden çevirirler. Halîl dedi: **الصَّرْف**, kıymette dirhemin dirhem üzerindeki fazlalığıdır. Bizim yanımızda **الصَّرف**’ın mânası: bir şeyin bir şeye çevrilmiş olmasıdır; sanki dinar dirhemlere çevrilmiştir, yani onlara geri döndürülmüştür; onun bedelini aldığında. Halîl dedi: Bundan **الصَّيرفيّ** ismi türetildi; ikisinden birini ötekine çevirmesinden dolayı. Dedi: Ve bütün alışverişlerde dirhemleri **تصريف** etmek: onları harcamaktır. Ebû Ubeyd dedi: **صَرْف الكلام**: onu süslemek ve onda artırmaktır; ancak böyle adlandırıldı, çünkü süslendiğinde kulakları onu dinlemeye çevirir. Ve zamânın olayına **صَرْف** denir; çoğulu **صُروف**; bununla adlandırıldı çünkü insanlarla **يتصرَّف** eder; yani onları çevirir ve döndürür. Şu hâlde koyun, sığır ve köpeklerin “hürmeti”ne **الصِّرَاف** denir; bu, bizim yanımızda babın kıyasındandır; çünkü o, onda **تَصَرَّف** eder, yani gidip gelir ve onda tekrar tekrar başvurur. Babdan **الصَّريف** de vardır; o, devenin azı dişinin sesidir. Bununla adlandırıldı çünkü onu tekrarlar ve geri çevirir. Şu hâlde söyleyenin sözü:
بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])
Bir kavim dedi: **الصَّريف** ile gümüşü kastetti. Eğer doğru ise, “**صَرَفت** dinarı dirhemler [yaptım]” sözlerinden **صريفاً** diye adlandırıldı; bunun dışında bir yönü yoktur.

Bu asıldan şâz zannettiğim şeylerden: **الصَّرَفَانُ**; o kurşundur. Ve şu sözdeki **الصَّرَفَانُ**:
* أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) *
Hakkında ihtilâf edilmiştir; bir kavim dedi ki o kurşundur. Başkaları dedi ki: **الصَّرَفانُ** hurmanın bir cinsidir. Şu beyti delil getirdiler:
* أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) *
Dediler ki: Zebbâ’ya hediye edilen nadir şeylerden hurmadan daha sevimli olanı yoktu. Şu beyti de delil getirdiler:
ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])
Yine şâz olanlardan: **الصِّرْف**; deriyi boyamakta kullanılan boyadan bir şeydir. Dedi ki:
كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])
Buna hamledilir onların sözü: “İçeceği **صِرْفَاً** içti”; onu karıştırmadığında; sanki rengi ve kızıllığı üzere bırakılmıştır.

(**صرم**) **الصاد** ve **الراء** ve **الميم** tek bir sahih, düzenli asıldır; o da kesmedir. Bundan: ayrılığın **صُرْم**’u. Ve **الصَّريمة**: bir şeye azimdir; o, onun altındaki her bağın kesilmesidir. Ve **الصُّرام**: sütün çoğalmasından sonra sütün sonu; adam ona ihtiyaç duyduğunda zorunlulukla onu sağar. Bişr dedi:
ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً  *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])
Bu bir meseldir; sanki der ki: şerrin sonuna varılmıştır; ve şeyin sonu, kesilmesi anındadır. Ve denir: falan **الصَّيْرَم** yedi; o, bir öğündür; çünkü onu yediğinde gününün geri kalanını keser. Ve denir: onu **صَرَمْتُهُ** **صَرْماً**; fetha ile, o masdardır; **الصُّرْم** isimdir. **الصَّريم** ise denir ki sabahın ismidir ve gecenin ismidir. Nasıl olursa olsun o kıyastandır; çünkü her biri arkadaşını **يَصْرِمُ** eder ve ondan **يَنصرِم** olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [Kalem 20]. Der ki: yandı da gece gibi karardı. Bu, onu gece diye söyleyen kimseye göredir. Sabah ise Bişr dedi:
فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])
Ve **الصَّريم**: sert yol ve katı topraktan kopan kumdur. Ve **الصِّرام**: salkımların kesilme vaktidir. Ve hurmalık **أَصْرَمَ** etti: onun **صِرام**’ı geldi. Ve **الصِّرْمة**: develerden bir sürüdür; yaklaşık otuz [deve]. Ve **الصِّرَم**: bulut parçalarıdır; tekili **صِرْمة**. Nâbiga dedi:
وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])
Ve **الصِّرْم**: kavimden bir taifedir; develeriyle suyun bir tarafına inerler; onlar **صرم** ehli [olurlar]. Ve **الصَّارم** adam: işlerde ilerleyici; keskin kılıç gibi. Ve **مصرَّمة** deve: yani memesi **يُصَرَّم** edilir de meme ucu bozulur, kanal kurur; bu ona daha kuvvetlidir; çünkü süt çıkmaz. Ve denir ki **التَّصريم** iki memenin dağlanmasıyla olur. Ve **الصَّرماء**: suyu olmayan topraktır. Ve denir ki **الصَّريمة**: ekini biçilmiş topraktır([11]). Şu hâlde onun sözü:
ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])
Şüphesiz **الأصرمَينِ** kurt ve kargadır; ünsiyeti kesmelerinden dolayı böyle adlandırıldılar.

(**صري**) **الصاد** ve **الراء** ve illetli harf tek bir sahih asıldır; toplamaya delâlet eder. Denir: suyu **صَرَى** eder, onu **يصرِيه**; onu topladığında. Ve **صَرىً** su: toplanmış. Dedi ki:
رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])
Ve sanki **الصَّرَاةَ**([14]) bundan türetilmiş, bundan alınmıştır. Ve koyun ve başkasından **المُصَرَّاةُ** adlandırıldı; memelerinde sütün toplanmasından dolayı. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Develeri ve koyunları **تُصَرُّوا** etmeyin. Kim **مصرَّاةً** satın alırsa o, iki bakışın sonuncusundadır([15]); isterse onu geri verir ve onunla birlikte bir sâ‘ hurma da geri verir.” Ve denir: aralarını **صَرَيْت** ettim: onu ıslah ettim; bu kıyastır; çünkü dağılmış sözü toplar. Ve dersin: adamı **صَرَيت** ettim; ona istediğini vermediğinde. Dedi ki:
* وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) *
Ve bunun kıyası: çünkü bir şeyden men edildiğinde onun önünde hapsedilmiş([17]) olur ve ondan uzaklaştırılarak toplanmış olur. Ve derler: Allah onu **صراه** etti; derler: onu **وقاه** etti; yani işini yaymadı, bilakis malını topladı. Ve falan, falanın elinde **صَرَى** etti; yani kaldı([18]); onun elinde hapsedilmiş bir rehin olarak.

Babdan şâz olan: **الصَّرَاية**; o, Ebu Cehil karpuzudur; şu sözde:
* أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) *

(**صرب**) **الصاد** ve **الراء** ve **الباء** sahih bir küçük asıldır; bir önceki babın delâlet ettiği şeye benzer şeye delâlet eder. Halîl onda başka bir vasıf daha artırdı; dedi: **الصرِيب**: iğneyle şişirilmiş süttür; ve tulum **مُصرَّب**’dır. İbn Düreyd dedi: Her pürüzsüz şey **صرَب**’dır. İbn Düreyd’in söylediği daha kıyaslıdır; çünkü zamka **الصرَب** derler ve şu beyti okurlar:
أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ  والصَّربُ([20])
Ve zamkta pürüzsüzlük vardır. Halîl’in söylediği ise, onun dalı: çocuğun karnı tutulduğunda ona derler: “**صرَب** et ki şişmanlasın”; bu, yağının bağlanması anındadır. Ve **الصَّرَْب**: ekşi süttür.

(**صرح**) **الصاد** ve **الراء** ve **الحاء** kıyaslı bir asıldır; şeyin görünmesine ve belirginleşmesine delâlet eder. Bundan: **الصريح** şey. Ve **الصَّريح**: saf soydur; çoğulu **صُرَحاء**. Halîl dedi: Atlar **الصرائح** üzerine cem‘ edilir. Ve dedi: Her saf şey **صريح**’tir. Denir: o, **الصَّراحة** ve **الصُّروحة** bakımından açıktır. Ve içindekini **صرَّحَ** etti: onu ortaya koydu. Ve denir: **صراحٌ** kadeh; karışımla karıştırılmadığında. Ve şarap **صرَّحت** etti; köpük ondan gittiğinde. A‘şâ dedi:
كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ  *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])
Ve denir: onu **صُِرَاحا** getirdi; yani açıkça. Ve falanla **مُصارَحة** ve **صِراحاً** karşılaştım; yani yüz yüze. Ve denir: hak, saflığından **صرَّح** etti; yani iş, gizliliğinden sonra açığa çıktı. Ve **الصَّرْحة**: mekândır; denir ki bilakis yerin sırt kısmıdır. Ve denir: **مُصرِّح** gün; onda bulut olmadığında; ve bu, Tırimmâh’ın şiirindedir([22]). Ve **الصَّرح**: gökte tek başına, iri, uzun olarak ayrı inşa edilen tek bir evdir. Ve her yüksek bina **صرْح**’tır.

(**صرخ**) **الصاد** ve **الراء** ve **الخاء** sahih bir küçük asıldır; ince bir sese delâlet eder. Bundan **الصُّراخ**; denir: **صَرَخ** **يَصرُخ**; o, seslendiğinde. Ve denir: **الصَّارخ**: yardım isteyen; ve **الصارخ**: yardım eden; denir ki bilakis yardım eden **مُصرِخ**’tır; Allah Teâlâ’nın, söyleyenin kıssasında sözü sebebiyle: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[İbrâhîm 22].

(**صرد**) **الصاد** ve **الراء** ve **الدال** üç asıldır: biri soğuk, öteki saf oluş, öteki azlık.

Birincisi: **الصَّرْد**: soğuktur; ve **صرِدٌ** gün; ve adam **صرِدَ** etti. Ve **مِصرادٌ** adam: soğuktan çok üşüyen. İsim **الصَّرَد**’dir. Şair dedi:
نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])
Babdan onların sözü: kalp şeyden **صرِدَ** etti; ondan vazgeçtiğinde. Bu, ondan teselli bulması, soğuması ve **يَصرَد** etmesidir. Ve **الصُّرَّاد**: ince buluttur.

Saf oluşa gelince: **الصَّرْد**: katıksız saf [şey]dir. Ve denir: **صرْد** yalan. Ve seni **صَرْداً** bir sevgiyle severim. Ve **صرْد** içecek: saf. Dedi ki:
فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ  جُوعُها([24])
Babdan: ok, hedefte **صرَد** etti; ucu geçtiğinde. Ve **صارد** bir temren. Ve ben onu **أصردته** ettim; bu, hedeften safça çıkmadır.

Üçüncü bab: sulamada, kandırma olmaksızın **التصريد**. Ve **مصرّد** içecek: yani azaltılmış. Ve ona bağışı **صرَّدَ** etti; onu azalttığında.

Babdan şâz olanlardan: **الصُّرَد**: bir kuştur. Ve **الصُّرَدَانِ**: dilin altında iki damardır.

(**صرط**) **الصاد** ve **الراء** ve **الطاء**; bu, ibdâl babındandır; **السين**’de zikredilmiştir; o, yoldur. Dedi ki:
أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25])

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصراط: الطريق المستقيم. قال تعالى: ﴿وأن هذا صراطي مستقيما﴾ [الأنعام/153]، ويقال له: سراط، وقد تقدم.

##### Türkçe

- **الصراط**: dosdoğru yol. Yüce Allah dedi ki: ﴿وأن هذا **صراطي** مستقيما﴾ [الأنعام/153]; ve ona **سراط** denilir; ve (bu) daha önce geçti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري: قرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وعاصم والكسائي: اهْدِنا الصّراطَ المستقيم، بالصاد، وقرأَ يعقوب بالسين، قال: وأَصل صاده سين قلبت مع الطاء صاداً لقُرب مخارجها. الجوهري: الصراطُ والسراطُ والزّراطُ الطريق؛ قال الشاعر:
أَكُرُّ على الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي،
وأَحْمِلُهم على وضَحِ الصِّراطِ

##### Türkçe

الأَزهري: İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr, İbn ‘Âmir, ‘Âsım ve el-Kisâî okudu: **اهْدِنا الصّراطَ المستقيم**; **بالصاد** ile. Ya‘kûb ise **بالسين** ile okudu. Dedi ki: Onun **صاد**’ının aslı **سين**’dir; mahreçlerinin yakınlığından dolayı **الطاء** ile birlikte **صاد**’a çevrilmiştir. el-Cevherî: **الصراطُ** ve **السراطُ** ve **الزّراطُ**: yol. Şair dedi ki:

**أَكُرُّ على الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي،
وأَحْمِلُهم على وضَحِ الصِّراطِ**

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ر ط * * الصِّراطُ * و * السِّراطُ * والزِّراطُ الطريق

##### Türkçe

* ص ر ط * * **الصِّراطُ** * ve * **السِّراطُ** * ve **الزِّراطُ** yol.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصراط، بالكسر: الطريق، قال الله تعالى:  اهدنا الصراط المستقيم  وبه قرأ ابن عامر وابن كثير ونافع وأبو عمرو وعاصم والكسائي. وقال القعقاع ابن عطية الباهلي:
  أكر على الحروريين مهـري                      لأحملهم على وضح الصراط وأما صراط الآخرة فهو عند أهل السنة: جسر ممدود على متن جهنم منعوت في الحديث الصحيح،  وهو أحد من السيف، وأدق من الشعر، يمر عليه الخلائق فيجوزه أهل الجنة بأعمالهم، يمر بعضهم كالبرق الخاطف، وبعضهم كالريح المرسلة، وبعضهم كجياد الخيل، وبعضهم يشتد، وبعضهم يمشي، وبعضهم يزحف، وينادي مناد من بطنان العرش: غضوا أبصاركم حتى تجوز فاطمة بنت محمد صلى الله عليه وسلم ورضي عنها. وتقول النار للمؤمن: جز يا مؤمن فقد أطفأ نورك لهبي، وتزل وتدحض عند ذلك أقدام أهل النار  أجازنا الله تعالى على الصراط إجازته من اصطفاه من أوليائه، ورزقنا شفاعة رسله وأنبيائه. وقال ابن عباد: الصراط، بالضم: السيف الطويل. والسين لغة في الكل، وقد تقدم أن يعقوب قرأ:  اهدنا السرط المستقيم: وأن أصل صاده سين، فقلبت مع الطاء صادا لقرب مخارجهما.

##### Türkçe

**الصراط**، kesre ile: yol. Yüce Allah dedi ki: **اهدنا الصراط المستقيم**; ve bununla İbn Âmir, İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr, ‘Âsım ve el-Kisâî okudu. Ve el-Ka‘kâ‘ b. ‘Atıyye el-Bâhilî dedi:
  Harûrîler üzerine atımı sür;                      onları **وضح الصراط**’ın açıklığı üzerine yüklemek için.
Âhiretin **صراط**’ına gelince, Ehl-i sünnet katında o: sahih hadiste vasfedilmiş, Cehennem’in sırtı üzerine uzatılmış bir köprüdür; o, kılıçtan daha keskin, kıldan daha incedir; mahlûkat onun üzerinden geçer; cennet ehli amelleriyle onu geçer; onların bir kısmı şimşek çakışı gibi geçer, bir kısmı salıverilmiş rüzgâr gibi, bir kısmı atların koşanları gibi, bir kısmı koşar, bir kısmı yürür, bir kısmı sürünür; ve arşın iç kısımlarından bir seslenen seslenir: “Gözlerinizi kısın; Muhammed’in kızı Fâtıma -Allah’ın salâtı onun üzerine olsun ve ondan razı olsun- geçinceye kadar.” Ve ateş mümine der: “Geç, ey mümin; zira senin nurun alevimi söndürdü.” Ve o sırada cehennem ehlinin ayakları kayar ve sürçer. Yüce Allah bizi **الصراط** üzerinden, velîlerinden seçtiğine verdiği geçiş gibi geçirsin; ve bize resullerinin ve nebîlerinin şefaatini rızıklandırsın. İbn ‘Abbâd dedi ki: **الصراط**, damme ile: uzun kılıç. Ve **السين** hepsinde bir dildir (lehçedir); ve daha önce geçti ki Ya‘kûb şöyle okudu: **اهدنا السرط المستقيم**; ve onun **صاد**’ının aslı **سين**’dir; sonra mahreçlerinin yakınlığından dolayı **الطاء** ile birlikte **صاد**’a çevrildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صُرَاطٌ
صُرَاطٌ ذ A long sword: a dial. var. of سُرَاطٌ [q. v.]. (K.)

صِرَاطٌ
صِرَاطٌ ذ A road, or way; as also سِرَاطٌ, (S, K,) which is the original; (TA;) and زِرَاطٌ: (S:) [see the second of these three words:] Akh says that the people of El-Hijلz make it fem., and Temeem make it masc. (S and Msb voce زُقَاقٌ, q. v.) ― -b2- الصِّرَاطُ, also written with س, is likewise [The name of] a bridge extended over the midst of Hell, (K, TA,) sharper than a sword, and thinner than a hair, over which the creatures will pass, the people of Paradise passing over it with their works, some like the blinding lightning, and some like the wind sent forth, and some like coursers, and some running, and some walking, and some dragging themselves along; and a crier will cry, from the lower parts of the empyrean, “ Lower your eyes until Fلtimeh, the daughter of Mohammad, (may God bless and save him, and may God be well pleased with her and her two sons,) pass over; ” and the fire will say to the believer, “ Pass thou over, O believer, for thy light hath extinguished my flame; ” and thereupon, the feet of the people of the fire will slip. (TA.)

مَصْرَطٌ
مَصْرَطٌ ذ and مِصْرَطٌ: see مَسْرَطٌ.

##### Türkçe

صُرَاطٌ
صُرَاطٌ ذ Uzun bir kılıç: **صُرَاطٌ**. **سُرَاطٌ**’ın bir varyantı [bk.]. (K.)

صِرَاطٌ
صِرَاطٌ ذ Bir yol, yahut yol; **سِرَاطٌ** olarak da; (S, K,) ki o asıldır; (TA;) ve **زِرَاطٌ**: (S:) [bu üç kelimenin ikincisine bak:] Akh der ki El-Hijلz halkı onu müennes yapar, Temeem ise onu müzekker yapar. (S ve Msb, **زُقَاقٌ** maddesinde, bk.) ― -b2- **الصِّرَاطُ**, **س** ile de yazılır, yine [Cehennemin] ortası üzerine uzatılmış bir köprünün [adı]dır, (K, TA,) kılıçtan daha keskin, kıldan daha ince; mahlûkat onun üzerinden geçecektir; Cennet ehli amelleriyle onun üzerinden geçer: kimi göz kamaştıran şimşek gibi, kimi salıverilmiş rüzgâr gibi, kimi koşu atları gibi, kimi koşarak, kimi yürüyerek, kimi de kendini sürüyerek; ve arşın aşağı kısımlarından bir münâdî nida eder: “Gözlerinizi indirin, tâ ki Muhammed’in kızı **فلtimeh** (Allah ona salât ve selâm etsin, ve Allah ondan ve iki oğlundan razı olsun) geçinceye kadar;” ve ateş mümine der ki: “Geç sen, ey mümin; çünkü senin nurun benim alevimi söndürdü;” ve bunun üzerine ateş ehlinin ayakları kayar. (TA.)

مَصْرَطٌ
مَصْرَطٌ ذ ve مِصْرَطٌ: **مَسْرَطٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَرَطَ
صَرَطَ صِرَاْط 23 , ( pl. صُرُط 10 ),
a.  Road, path, way.

صُرَاْط
صُرَاْط 24 ,
a.  Long sword.

##### Türkçe

**صَرَطَ**
**صَرَطَ صِرَاْط** 23, (çoğulu **صُرُط** 10),
i. Yol, patika, yol.

**صُرَاْط**
**صُرَاْط** 24,
i. Uzun kılıç.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صرط
صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) - صِرَاط
صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ) + الشيء أو الكائن: يسير بسهولة من غير عائق ضمن مسار محدد يؤدي إلى غاية محددة
صِراط - الصراط: على وزن " فـِعال" اسم فعل من " صَرِطَ - يَصْرَطُ ": وهي كلك اسم مكان: المكان الذي يمكن للأشياء والكائنات أن تسير فيه بيسر وسهولة من غير عوائق: الطريق السهلة الميسورة  الواضحة
الصراط المستقيم: هي الطريق السهلة الميسورة الواضحة المتجهة إلى الهدف مباشرة من غير عوج
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال ضمن مسار أو مجرى مَحَدَّد يوصل حتماً إلى الغاية"، وهي:
وَسَلَ - يَسِلُ، سَبَّ - يَسُبُّ، صَرِطَ - يَصْرَطُ (صَرَطَ - يَصْرُطُ)، سَلَكَ - يَسْلُكُ، سبَلَ - يَسْبِلُ، طَرَقَ - يَطْرُقُ
صراط
 	﴿أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم (22)﴾ الملك ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء وهو كل على مولاه أينما يوجه لا يأت بخير هل يستوي هو ومن يأمر بالعدل وهو على صراط مستقيم(76)﴾ النحل
إن ربي على صراط مستقيم ( الطريق المتجهة إلى الله مستقيمة)
﴿إني توكلت على الله ربي وربكم ما من دابة إلا هو آخذ بناصيتها إن ربي على صراط مستقيم(56)﴾ هود ﴿صراط الله الذي له ما في السماوات وما في الأرض ألا إلى الله تصير الأمور(53)﴾ الشورى
أفصر الطرق إلى الله هي الصراط المستقيم وهي :
(1) عبادة الله
 ﴿وإن الله ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم(36)﴾ مريم ﴿إن الله ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم (51)﴾ آل عمران ﴿إن الله هو ربي وربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم(64)﴾ الزخرف ﴿ألم أعهد إليكم يابني آدم أن لا تعبدوا الشيطان إنه لكم عدو مبين(60) وأن اعبدوني هذا صراط مستقيم (61)﴾ يس
(2) اتباع وفهم القرآن هو الصراط المستقيم
اتباع القرآن﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام ﴿وهذا صراط ربك مستقيما قد فصلنا الآيات لقوم يذكرون(126)﴾ الأنعام
رسالة ووحي محمد (ص)	إنك لمن المرسلين(3)على صراط مستقيم(4)تنزيل العزيز الرحيم(5)} يس ﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك إنك على صراط مستقيم(43)﴾ الزخرف
(3) اتباع دين الإسلام هو الصراط المستقيم
﴿قال رب بما أغويتني لأزينن لهم في الأرض ولأغوينهم أجمعين(39)إلا عبادك منهم المخلصين(40) قال هذا صراط علي مستقيم (41) إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين (42)﴾ الحجر ﴿قل إنني هداني ربي إلى صراط مستقيم دينا قيما ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين (161)﴾ الأنعام
 	﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام ﴿وإنه لعلم للساعة فلا تمترن بها واتبعوني هذا صراط مستقيم(61)﴾ الزخرف
الهداية إلى الصراط المستقيم
الله يدعو - يهدي إلى الصراط المستقيم
 ﴿والله يدعو إلى دار السلام ويهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(25)﴾ يونس ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنهويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة
محمد (ص) يدعو - يهدي إلى الصراط المستقيم
{ وإنك لتدعوهم إلى صراط مستقيم(73) ؤ المؤمنون ﴿وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم (52)صراط الله الذي له ما في السماوات وما في الأرض ألا إلى الله تصير الأمور(53)﴾ الشورى
على الإنسان طلب الهداية إلى الصراط المستقيم
 ﴿اهدنا الصراط المستقيم(6) صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين (7)﴾ الفاتحة ﴿إذ دخلوا على داوود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط (22)﴾ ص
بعد الهداية يتوجب الاستمرار على الطريق المستقيم - أي الاستقامة
 ﴿وأوفوا الكيل إذا كلتم وزنوا بالقسطاس المستقيم ذلك خير وأحسن تأويلا(35)﴾ افسراء ﴿وزنوا بالقسطاس المستقيم(182)﴾ الشعراء
 	﴿قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما ولا تتبعان سبيل الذين لا يعلمون(89)﴾ يونس ﴿قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه وويل للمشركين(6)﴾ فصلت
 	﴿فاستقم كما أمرت ومن تاب معك ولا تطغوا إنه بما تعملون بصير(112)﴾ هود ﴿فلذلك فادع واستقم كما أمرت ولا تتبع أهواءهم وقل آمنت بما أنزل الله من كتاب وأمرت لأعدل بينكم الله ربنا وربكم لنا أعمالنا ولكم أعمالكم لا حجة بيننا وبينكم الله يجمع بيننا وإليه المصير(15)﴾ الشورى
ثواب الاستفامة	﴿إن الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل عليهم الملائكة ألا تخافوا ولا تحزنوا وأبشروا بالجنة التي كنتم توعدون(30)﴾ فصلت ﴿إن الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون(13)﴾ الأحقاف
 	﴿وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا(16)﴾ الجن ﴿لمن شاء منكم أن يستقيم (28)﴾ التكوير
الشيطان وأتباعه يصدون عن الصراط المستقيم ( يبغونها عوجاً - أي غير مستقيمة )
 ﴿قال فبما أغويتني لأقعدن لهم صراطك المستقيم(16)﴾ الأعراف ﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف
الذين هداهم الله إلى الصراط المسنقيم
الأنبياء﴿ومن آبائهم وذرياتهم وإخوانهم واجتبيناهم وهديناهم إلى صراط مستقيم(87)﴾ الأنعام ﴿شاكرا لأنعمه اجتباه وهداه إلى صراط مستقيم(121)﴾ النحل
موسى وهارون   محمد (ص)	﴿وهديناهما الصراط المستقيم (118) وتركنا عليهما في الآخرين(119)سلام على موسى وهارون(120)﴾ الصافات ﴿ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما(2)﴾ الفتح
 	﴿اهدنا الصراط المستقيم(6) صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين (7)﴾ الفاتحة
الذين يهديهم الله إلى الصراط المستقيم
من اتبع رضوانه﴿والله يدعو إلى دار السلام ويهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(25)﴾ يونس ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنهويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة
المعتصمين بالله	﴿وكيف تكفرون وأنتم تتلى عليكم آيات الله وفيكم رسوله ومن يعتصم بالله فقد هدي إلى صراط مستقيم (101)﴾ آل عمران ﴿فأما الذين آمنوا بالله واعتصموا به فسيدخلهم في رحمة منه وفضل ويهديهم إليه صراطا مستقيما(175)﴾ المشاء
الذين آمنوا   المؤمنين	﴿وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهاد الذين آمنوا إلى صراط مستقيم(54)﴾ الحج ﴿وعدكم الله مغانم كثيرة تأخذونها فعجل لكم هذه وكف أيدي الناس عنكم ولتكون آية للمؤمنين ويهديكم صراطا مستقيما (20)﴾ الفتح
الذين أوتوا العلم معرفة أن القرآن الحق من ربك	﴿وليعلم الذين أوتوا العلم أنه الحق من ربك فيؤمنوا به فتخبت له قلوبهم وإن الله لهاد الذين آمنوا إلى صراط مستقيم(54)﴾ الحج ﴿ويرى الذين أوتوا العلم الذي أنزل إليك من ربك هو الحق ويهدي إلى صراط العزيز الحميد(6)﴾ سبأ ﴿الر كتاب أنزلناه إليك لتخرج الناس من الظلمات إلى النور بإذن ربهم إلى صراط العزيز الحميد(1)﴾ إبراهيم
المهتدون إلى آيات الله البينات	﴿لقد أنزلنا آيات مبينات والله يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(46)﴾ التور ﴿كان الناس أمة واحدة فبعث الله النبيين مبشرين ومنذرين وأنزل معهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه وما اختلف فيه إلا الذين أوتوه من بعد ما جاءتهم البينات بغيا بينهم فهدى الله الذين آمنوا لما اختلفوا فيه من الحق بإذنه والله يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(213)﴾ البقرة
اتباع الأنبياء ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به	﴿ياأبت إني قد جاءني من العلم ما لم يأتك فاتبعني أهدك صراطا سويا (43)﴾ مريم ﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهمولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا (66) وإذا لآتيناهم من لدنا أجرا عظيما (67) ولهديناهم صراطا مستقيما(68)﴾ النساء
الهداية إلى القبلة هداية إلى الصراط المسنقيم	﴿سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها قل لله المشرق والمغرب يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(142)﴾ البقرة
الذين لا يشاء الله لهم الهداية إلى الصراط المسنقيم
كذبوا بآياتنا﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم(39)﴾ الأنعام
الذين لا يؤمنون بالآخرة : أعينهم مطموسة فيستبقوا الصراط - أي يتجاوزونها - أي لا يهتدون إليها أ ي أنهم عنها ناكبون( يضعونها بجانب منكبهم)	﴿اليوم نختم على أفواههم وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون(65) ولو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصراط فأنى يبصرون(66) ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)﴾ يس ﴿وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط لناكبون(74)﴾ المؤمنون
التحقق من الهداية إلى الصراط المستقيم في الآخرة
 ﴿إن الله يدخل الذين آمنوا وعملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار يحلون فيها من أساور من ذهب ولؤلؤا ولباسهم فيها حرير(23) وهدوا إلى الطيب من القول وهدوا إلى صراط الحميد(24)﴾ الحج ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم وما كانوا يعبدون(22) من دون الله فاهدوهم إلى صراط الجحيم(23)﴾ الصافات
 	﴿قل كل متربص فتربصوا فستعلمون من أصحاب الصراط السوي ومن اهتدى(135)﴾ طه
 	﴿لكل أمة جعلنا منسكا هم ناسكوه فلا ينازعنك في الأمر وادع إلى ربك إنك لعلى هدى مستقيم(67)﴾ الحج ﴿قالوا ياقومنا إنا سمعنا كتابا أنزل من بعد موسى مصدقا لما بين يديه يهدي إلى الحق وإلى طريق مستقيم(30)﴾ الأحقاف
مختار الصحاح
● [صرط] ص ر ط: الصِّراطُ و السِّراطُ والزِّراطُ الطريق
الراغب
صرط
- الصراط: الطريق المستقيم. قال تعالى: }وأن هذا صراطي مستقيما{ [الأنعام/153]، ويقال له: سراط، وقد تقدم.
ملخص اللسان
● - صرط
والسِّراطُ: السبيل الواضح، والصِّراط لغة في السراط، والصاد أَعلى لمكان المُضارَعة، وإِن كانت السين هي الأَصل
ملخص اللسان
● - سرط:
1.     سَرِطَ الطعامَ والشيءَ، بالكسر، سَرَطاً وسَرَطاناً: بَلِعَه،واسْتَرَطَه وازْدَرَدَه: ابْتَلَعَه، ولا يجوز سرَط؛
2.     وانْسَرَطَ الشيء في حَلْقِه:سارَ فيه سيْراً سهْلاً.
3.     والمِسْرَطُ والمَسْرَطُ: البُلْعُوم،والصاد لغة.
4.    والسِّراطُ: السبيل الواضح، والصِّراط لغة في السراط، والصاد أَعلى لمكان المُضارَعة،
لسان العرب
● - صرط: الأَزهري: قرأَ ابن كثير ونافع وأَبو عمرو وابن عامر وعاصم  والكسائي: اهْدِنا الصّراطَ المستقيم، بالصاد، وقرأَ يعقوب بالسين، قال: وأَصل  صاده سين قلبت مع الطاء صاداً لقُرب مخارجها. الجوهري: الصراطُ والسراطُ  والزّراطُ الطريق؛ قال الشاعر:  أَكُرُّ على الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي،  وأَحْمِلُهم على وضَحِ الصِّراطِ
● - سرط: سَرِطَ الطعامَ والشيءَ، بالكسر، سَرَطاً وسَرَطاناً: بَلِعَه،  واسْتَرَطَه وازْدَرَدَه: ابْتَلَعَه، ولا يجوز سرَط؛ وانْسَرَطَ الشيء في  حَلْقِه: سارَ فيه سيْراً سهْلاً. والمِسْرَطُ والمَسْرَطُ: البُلْعُوم،  والصاد لغة. والسِّرْواطُ: الأَكُول؛ عن السيرافي. والسُّراطِيُّ  والسِّرْوَطُ: الذي يَسْتَرِطُ كل شيء يبتلعه. وقال اللحياني: رجل سِرْطِمٌ  وسَرْطَمٌ يبتلع كل شيء، وهو من الاسْتراط. وجعل ابن جني سَرطَماً ثلاثيّاً،  والسِّرْطِمُ أَيضاً: البليغ المتكلم، وهو من ذلك. وقالوا: الأَخذ  سُرَّيْطٌ وسُرَّيْطَى، والقضاء ضُرَّيْطٌ وضُرَّيْطَى أَي يأْخذ الدَّين  فيَسْتَرِطُه، فإِذا اسْتَقْضاه غريمُه أَضْرَطَ به. ومن أَمثال العرب: الأَخذ  سَرَطانٌ، والقَضاء لَيَّانٌ؛ وبعض يقول: الأَخذ سُرَيْطاء، والقَضاء  ضُرَيْطاء. وقال بعض الأَعراب: الأَخذ سِرِّيطَى، والقضاء ضِرِّيطَى، قال:  وهي كلها لغات صحيحة قد تكلمت العرب بها، والمعنى فيها كلها أَنت تُحبُّ  الأَخذ وتكره الإِعْطاء. وفي المثل: لا تكن حُلْواً فتُسْتَرَطَ، ولا  مُرّاً فتُعْقى، من قولهم: أَعْقَيْتُ الشيء إِذا أَزَلْتَه من فِيك  لمَرارتِه كما يقال أَشْكَيْتُ الرجل إِذا أَزلته عما يشكوه.  ورجل سِرْطِيطٌ وسُرَطٌ وسَرَطانٌ: جيّد اللَّقْمِ. وفرس سُرَطٌ  وسَرَطانٌ: كأَنه يَسْتَرِطُ الجرْي. وسيف سُراطٌ وسُراطِيٌّ: قاطع يَمُرّ في  الضَّريبةِ كأَنه يَسْتَرِطُ كل شيء يَلْتَهِمُه، جاء على لفظ النسب وليس  بنَسَب كأَحْمر وأَحْمريّ؛ قال المتنخل الهذلي:  كَلوْن المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،  يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي  به أَحْمِي المُضافَ إِذا دَعاني،  ونَفْسِي، ساعةَ الفَزَعِ الفِلاطِ  وخفّف ياء النسبة من سُراطي لمكان القافية. قال ابن بري: وصواب إِنشاده  يُتِرُّ، بضم الياء. والفِلاطُ: الفُجاءةُ.  والسِّراطُ: السبيل الواضح، والصِّراط لغة في السراط، والصاد أَعلى  لمكان المُضارَعة، وإِن كانت السين هي الأَصل، وقرأَها يعقوب بالسين، ومعنى  الآية ثَبِّتْنا على المِنْهاج الواضح؛ وقال جرير:  أَميرُ المؤمنينَ على صِراطٍ،  إِذا اعْوَجَّ المَوارِدُ مُسْتَقِيم  والمَوارِدُ: الطُّرُقُ إِلى الماء، واحدتها مَوْرِدةٌ. قال الفراء:  ونفر من بَلْعَنْبر يصيِّرون السين، إِذا كانت مقدمة ثم جاءت بعدها طاء أَو  قاف أَو غين أَو خاء، صاداً وذلك أَن الطاء حرف تضع فيه لسانك في حنكك  فينطبق به الصوت، فقلبت السين صاداً صورتها صورة الطاء، واستخفّوها ليكون  المخرج واحداً كما استخفوا الإِدْغام، فمن ذلك قولهم الصراط والسراط، قال: وهي بالصاد لغة قريش الأَوّلين التي جاء بها الكتاب، قال: وعامة العرب  تجعلها سيناً، وقيل: إِنما قيل للطريق الواضح سراط لأَنه كأَنه  يَسْتَرِطُ المادّة لكثرة سلوكهم لاحِبَه، فأَما ما حكاه الأَصمعي من قراءة بعضهم  الزِّراط، بالزاي المخلصة، فخَطأ إِنما سَمِع المُضارِعةَ فتَوَهَّمها  زاياً ولم يكن الأَصمعي نحويّاً فيُؤْمَنَ على هذا. وقوله تعالى: هذا  سِراطٌ عليَّ مُسْتَقِيمٌ، فسَّره ثعلب فقال: يعني الموتَ أَي عليَّ  طريقُهم.والسُّرَّيْطُ والسِّرِطْراط والسَّرَطْراطُ، بفتح السين والراء:  الفالُوذَجُ، وقيل: الخَبِيصُ، وقيل: السَّرَطْراطُ الفالوذج، شامية. قال  الأَزهري: أَما بالكسر فهي لغة جيدة لها نظائر مثل جِلِبْلابٍ وسِجِلاَّط،  قال: وأَما سَرَطْراطٌ فلا أَعرف له نظيراً فقيل للفالوذج سِرِطْراطٌ، فكررت  فيه الراء والطاء تبليغاً في وصفه واستِلْذاذِ آكله إِياه إِذا سَرَطَه  وأَساغَه في حَلْقِه.  ويقال للرجل إِذا كان سريعَ الأَكل: مِسْرَطٌ وسَرّاطٌ وسُرَطةٌ.  والسِّرِطْراطُ: فِعِلْعالٌ من السَّرْطِ الذي هو البَلْع. والسُّرَّيْطَى:  حَساً كالخَزِيرةِ.  والسَّرَطانُ: دابّة من خَلق الماء تسميه الفُرْس مُخ.  والسرَطانُ: داء يأْخذ الناس والدوابَّ. وفي التهذيب: هو داء يظهر  بقوائم الدوابّ، وقيل: هو داء يعرض للإنسان في حلقه دموي يشبه الدُّبَيْلةَ،  وقيل: السرَطانُ داء يأْخذ في رُسْغ الدابّة فيُيَبِّسه حتى يَقْلِب  حافرها. والسرَطانُ: من بروج الفَلَكِ.
مقاييس اللغة:
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])
(صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال:
أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25])
القاموس المحيط:
سَرَطَه، كنَصَرَ وفَرِحَ، سَرَطاً وسَرَطاناً، محركتينِ ابْتَلَعَه، كاسْتَرَطَه وتَسَرَّطَه. وانْسَرَطَ في حَلْقِه سارَ سَيْراً سَهْلاً. وكمَقْعَدٍ ومِنْبَرٍ البُلْعومُ. والسِّرْواطُ، بالكسر الأَكولُ، كالسِّرْطِمِ والسُّراطِيِّ، بالضم. وفَرَسٌ سُراطِيُّ الجَرْيِ شديدُه. وسَيْفٌ سُراطِيٌّ وسُراطٌ قَطَّاعٌ.
والسِّرْطِمُ، بالكسر: المُتَكَلِّمُ البَليغُ. وفي المَثَلِ: " الأَخْذُ سُرَّيْطَى والقَضاءُ ضُرَّيْطَى " ، مَضْمومَتَيْنِ مُشَدَّدَتَيْنِ، ويقالُ: سُرَّيْطٌ وضُرَّيْطٌ، وسُرَيْطٌ وضُرَيْطٌ، وسِرِّيطَى وضِرِّيطَى، كخِلِّيفَى، وسُرَيْطاءُ وضُرَيْطاءٌ، مَضْمومَتَينِ مُخَفَّفَتينِ، وسَرَطانٌ، محركةً، والقَضاءُ لَيَّانٌ، أي: يأخذُ الدَّيْنَ ويَبْتَلِعُه، فإِذا طُولِبَ للقَضاءِ، أضْرَطَ به. والسَّرَطانُ، محركةً: دابَّةٌ نَهْرِيَّةٌ كثيرُ النَّفْعِ، ثلاثةُ مَثاقيلَ من رَمادِه مُحْرَقاً في قِدْرِ نُحاسٍ أحْمَرَ بماءٍ أو شَرابٍ أو مع نِصْفِ زِنَتِه جِنْطِيانا عَظيمُ النَّفْعِ من نَهْشَةِ الكَلْبِ الكَلِبِ. وعَيْنُه إنْ عُلِّقَتْ على مَحْمومٍ بِغِبٍّ، شُفِي، ورِجلُه إن عُلِّقتْ على شجَرَةٍ، سَقَطَ ثَمَرُها بلا عِلَّةٍ. وأما البَحْرِيُّ منه، فَحيوانٌ مُسْتَحْجِرٌ، يُدْخَلُ مُحْرَقُه في الأَكْحالِ السَّنُوناتِ. والسَّرَطانُ: بُرْجٌ في السَّماءِ، ووَرَمٌ سَوْداوِيٌّ يَبْتَدِىءُ مثْلَ اللَّوْزَةِ وأصْغَر، فإِذا كَبُرَ، ظَهَرَ عليه عُروقٌ حُمْرٌ وخُضْرٌ، شَبيهٌ بأرْجُلِ السَّرَطانِ لا مَطْمَعَ في بُرْئِه، وإنَّما يُعالَجُ لِئلاَّ يَزْدادَ، ودَاءٌ في رُسْغِ الدابَّةِ يُيَبِّسُه حتى يَقلِبَ حافِرَه والشديدُ الجَرْيِ. والعظيمُ اللَّقْمِ، كالسِّرْطيطِ، والشديدُ الجَرْيِ، كالسُّرَطِ، كصُرَدٍ فيهما. والسِّراطُ، بالكسر: السبيلُ الواضِحُ، لأنَّ الذَّاهب فيه يَغيبُ غَيْبَةَ الطَّعامِ المُسْتَرَطِ، والصادُ أعلى للمُضارَعةِ، والسينُ الأصلُ. وقولُ من قال: بالزاي المُخَلَّصَةِ خَطَأٌ: خَطَأٌ. والسِّرِطْراطُ، بكَسْرَتَيْنِ وبفَتْحَتينِ وكزُبَيْرٍ: الفَالوذُ، أو الخَبيصُ. والسُّرَيْطاءُ، كالرُّتَيْلاَءِ: حَساءٌ كالحَريرةِ. وسُرَطَة، كهُمَزَةٍ: سَريعُ الاسْتِراطِ.
الصِّراطُ، بالكسر الطريقُ، وجِسْرٌ مَمْدُودٌ على متْنِ جَهَنَّمَ، منْعُوتٌ في الحديثِ الصحيحِ، وبالضم السيفُ الطويلُ، والسينُ لُغَةٌ في الكلِّ.
تاج العروس:
س ر ط
سَرَطَهُ كنَصَرَ وفَرِحَ الأخيرَةُ هي الفُصْحَى المَشْهورةُ والأُولى نَقَلَها الصَّاغَانِيّ وأَنْكَرَها غيرُه سَرَطاً وسَرَطاناً محرّكَتَيْن أَي بَلِعَهُ وقِيل : ابْتَلَعَهُ من غيرِ مَضْغٍ كما في بَعْضِ النُّسَخِ من الصحاح وفي الأَسَاسِ : قَليلاً قَليلاً كاسْتَرَطَهُ وكَذلِكَ زَرَدَهُ وازْدَرَدَهُ قالَ رُؤْبَةُ :
" مَضْغي رُؤوسَ النّاسِ واسْتِراطي وفي المَثَل : " لا تَكُنْ حُلْواً فتُسْتَرَطَ ولا مُرًّا فتُعْقَى " من قَوْلِهِم : أَعْقَيْتُ الشَّيْءَ إِذا أَزَلْتَه من فيكَ لمَرارَتِه كما يُقَالُ : أَشْكَيْتُ الرَّجُلَ إِذا أَزَلْتَه عَمَّا يَشْكوه كما في الصّحاح . ويُرْوَى فتُعْقِيَ بكسرِ القافِ من أَعْقَى الشَّيْءُ : إِذا اشْتَدَّت مَرارَتُه كَأَنَّهُ صارَ بحَيْثُ يُعْقَى أَي يُكْرَه . يُضْرَبُ في الأمْرِ بالتَّوَسُّطِ كما في العُبَاب . قُلْتُ : وهو مِثْلُ قَوْلِ القائِلِ :
لا تَكُنْ سُكَّراً فيَأكُلَكَ النّا ... سُ ولا حَنْظَلاً تُذاقُ فتُرْمَى وكذلك تَسَرَّطَهُ . وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" كأَنَّها لَحْمِيَ من تَسَرُّطِهْ
" إيّاه في المَكْرَهِ أو في مَنْشَطِهْ
" وعَبْطِه عِرْضي أَوانَ مَعْبَطِهْ
" عَبيثَةٌ من سَمْنِهِ وأَقِطِهْ وقالَ إبْراهيمُ بن هَرْمَةَ :
يَدْعو عَلَيّ ولو هَلَكْتُ تَركْتُه ... جَزرَ العَدُوِّ وأَكْلَة المُتَسَرِّطِ وانْسَرَطَ الشَّيْءُ في حَلْقِهِ : سارَ فيه سَيْراً سَهْلاً . والمِسْرَطُ كمَقْعَدٍ ومِنْبَرٍ : البُلْعومُ والصّادُ لُغَةٌ فيه وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" كأَنَّ غُصْنَ سَلَمٍ أو عُرْفُطِه
" مُعْتَرِضاً بشَوْكِهِ في مَسْرَطِهْ والسِّرْواطُ بالكَسْرِ : الأَكولُ عن السِّيرافيِّ كالسِّرْطِمِ بالكَسْرِ أَيْضاً . والسُّراطِيِّ بالضَّمِّ وهو الَّذي يَسْتَرط كُلَّ شَيءٍ يَبْتَلِعُه وقالَ اللِّحْيانِيّ : رَجُلٌ سِرْطِمٌ وسَرْطَمٌ : يَبتلع كُلَّ شَيءٍ وهو من الاسْتِراط . وجَعَلَ ابنُ جِنّي سرْطماً ثُلاثيًّا أَي والميمُ زائِدَة . ومن المَجَازِ : فَرَسٌ سُراطِيُّ الجَرْيِ أَي شَديدُهُ كَأَنَّهُ يَسْتَرِطُ الجَرْيَ أَي يَلْتَهِمُه . وقالَ ابن دُرَيْدٍ : كَأَنَّهُ يَسْرُطُ الجَرْيَ سَرْطاً . ومن المَجَازِ أَيْضاً : سَيْفٌ سُراطِيٌّ وسُراطٌ بضَمِّهما أَي قَطّاعٌ يَمُرُّ في الضَّريبَةِ كَأَنَّهُ يَسْتَرِطُ كلَّ شيءٍ يَلْتَهِمُه جاءَ عَلَى لَفْظِ النَّسَبِ وليس بنَسَبٍ كأَحْمَرَ وأَحْمَريّ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ للمُتَنَخِّلِ الهُذَلِيّ :
كلَوْنِ المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبيرٌ ... يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطي
وخَفَّف ياءَ النِّسْبَةِ من سُراطِيّ لمكانِ القافِيَة . وفي العُبَاب : وقالَ ابن حَبيب : أَراد : سُراطِيٌّ يَسْتَرِطُ كُلَّ شيءٍ ويَذْهَبُ سَريعاً في اللَّحْمِ . والسِّرْطِمُ بالكَسْرِ : المُتَكَلِّمُ البَليغُ وهو من الاسْتِراطِ والميمُ زائدَةٌ . وفي المَثَل : " الأَخْذُ سُرَّيْطَى والقَضاءُ ضُرَّيْطَى " نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ مَضْمومَتَيْن مُشَدَّدَتَيْن ولو قالَ : كسُمَّيْهَى فيهما كانَ أَحْسَنَ وهو مَجازٌ ويُقَالُ سُرَّيْطٌ وضُرَّيْطٌ كقُبَّيْطٍ فيهما حكاه يَعْقوبُ ونَقَلَه الجَوْهَرِيّ . وفي العُبَاب : حَكاهُما يَعْقوبُ . ويُقَالُ سُرَيْطٌ وضُرَيْطٌ كزُبَيْرٍ فيهما ويُقَالُ : سِرِّيطَى وضِرِّيطَى كخِلِّيفَى فيهما نَقَلَهُ الصَّاغَانِيّ ويُقَالُ سُرَيْطاءُ وضُرَيْطاءُ مَضْمومَتَيْن مُخَفَّفَتَيْن مَمْدودَتَيْن . ولو قالَ : كمُرَيْطاء كانَ أَحْسَن مع أنَّه أَخَلَّ بالضَّبْطِ فإِنَّه لم يَذْكُر أَنَّهُما بالمَدّ . ويُرْوَى الأخْذُ سَرَطانٌ مُحَرَّكَةً ويُرْوَى سَلَجانٌ وَقَدْ ذُكِرَ في موضِعِه والقَضاءُ لَيّانٌ وهذه كُلُّها لُغاتٌ صَحيحَةٌ قَدْ تَكَلَّمَتِ العَرَبُ بها والمَعْنَى فيها كلِّها : أنْتَ تُحِبُّ الأَخْذَ وتَكْرَهُ الإعْطاء . وفي الصّحاح : أَي يَسْتَرِطُ مَا يَأْخُذُ من الدِّين ويَبْتَلِعُه فإذا طولِبَ للقَضاءِ وفي الصّحاح : فإذا تَقاضاهُ صاحِبُه أَضْرَطَ به . قالَ شَيْخُنا : أَي عَمِلَ بفيهِ مِثْلَُ الضُّراطِ وهو الَّذي تُسَمِّيه العامّةُ الفَصَّ يَسْتَعْمِلونَه عَلَى أنواعٍ . والسَّرَطان مُحَرَّكَةً : دابَّةٌ نَهْرِيَّةٌ وفي الصّحاح : من خَلْقِ الماءِ زادَ في اللّسَان : تُسَمِّيه الفُرْسُ مُخّ . وهو كَثيرُ النَّفْعِ . قالَ الأَطِبّاءُ : ثَلاثَةُ مَثاقيلَ من رَمادِهِ مُحْرَقاً في قِدْرِ نُحاسٍ أَحْمَرَ بماءٍ أو شَرابٍ أو مع نِصْفِ زِنَتِه من جِنْطِيانا عَظيمُ النَّفْعِ من نَهْشَةِ الكَلْبِ الكَلِبِ . قُلْتُ : جِنْطِيانا : نَباتٌ يُشْبِهُ وَرَقُه الَّذي في أَصْلهِ وَرَقَ الجَوْزِ ولِسانَ الحَمَل ولونُه أَحْمَرُ وثَمَرَتُه في أَقْماعِه وأَصْله مطاولٌ يُشَبَّه بأَصلِ الزْراوَنْدِ يَنْبُت في الجِبال والظِّلِّ والنَّدى قالوا : إِذا شُرِبَ مِنْهُ نصفُ دِرْهَم إِلَى مِثْقالٍ قَدْ عُجِنَ بعَسَلٍ وماءٍ فاترٍ نَفَع من نَهْشِ الهَوامِّ ويُضَمَّدُ به مع العَسَل في مَوضِعِ اللَّسْعَة . وعَيْنُه إِذا عُلِّقَتْ عَلَى مَحْمومٍ بغِبٍّ شُفِيَ . ورِجْلُه إنْ عُلِّقَتْ عَلَى شَجَرَةٍ سَقَطَ ثَمَرُها بلا عِلَّةٍ . هذا هو السَّرَطانُ الَّذي يَتَوَلَّد في الأنْهار وأمّا البَحْرِيُّ مِنْهُ فحَيَوانٌ مُسْتَحْجِرٌ يُدْخَلُ مُحْرَقُه في الأكْحالِ لِقَلْعِ البَياضِ وفي السَّنوناتِ فتَشُدُّ اللِّثَة . والسَّرَطانُ : بُرْجٌ في السَّماءِ وهو البُرْجُ الرابع سُمِّيَ به لكَوْنِه يُشْبِهُه في الصُّورَةِ . والسَّرَطانُ : وَرَمٌ سَوْداوِيّ يَبْتَدِئُ مِثلَ اللَّوْزَةِ وأَصْغَر فإذا كَبِرَ ظَهَرَ عَلَيْهِ عُروقٌ حُمْرٌ وخُضْرٌ شَبيهٌ بأَرْجُلِ السَّرَطانِ يُقَالُ : إِنَّهُ لا مَطْمَعَ في بُرْئه وإِنَّما يُعالَجُ لئلاّ يَزَدادَ عَلَى مَا هو عَلَيْهِ . وفي الصّحاح : السَّرَطانُ : داءٌ يأْخُذ في رُسْغِ الدَّابَّة يُيَبِّسه حتَّى يقلِبَ حافِرَه هذا وقع في نُسَخِ الصّحاح والعُبَاب والصَّوَابُ : حافِرَها وفي المُحْكَمِ : السَّرَطانُ : داءٌ يأْخذُ النَّاسَ والدَّوابَّ . وفي التَّهذيب : هو داءٌ يعرِضُ للإنسانَ في حلْقِهِ دَمَوِيٌّ يُشبه الدُّبَيْلَة . ومن المَجَازِ : السَّرَطانُ : الشَّديدُ الجَرْيِ من الخَيْلِ عن ابنِ دُرَيْدٍ . والسَّرَطانُ : العظيمُ اللَّقْمِ الجَيِّدُه من الرِّجال كالسِّرْطِيط بالكَسْرِ وهذه عن ابنِ دُرَيْدٍ . وقوله : والشَّديدُ الجَرْيِ مُقتَضَى سِياقِه أَنْ يكونَ من مَعَاني السَّرَطانُ فإِنْ كذا كَذلِكَ فهو تَكرارٌ مع مَا قبلَه فتأَمَّلْ ولعلَّه : الشَّديدُ الجَرْيِ بالنَّعتِ كالسُّرَطِ كصُرَدٍ فِيهما أَي في العَظيم اللَّقْمِ والشَّديدِ الجَرْيِ يُقَالُ : فَرَسٌ سُرَطٌ كَأَنَّهُ يَسْرُطُ الجَرْيَ سَرْطاً ورَجُلٌ سُرَطٌ : جَيِّدُ اللَّقْمِ
وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : رَجُلٌ سُرَطٌ مُرَطٌ أَي سريعُ الاسْتِراطِ . والسِّرَاطُ بالكَسْرِ : السَّبيلُ الواضحُ وبه فُسِّر قَوْله تَعَالَى " اهْدِنا السِّراطَ المُسْتَقيم " أَي ثَبِّتْنا عَلَى المِنْهاجِ الواضِحِ كما قالَهُ الأّزْهَرِيّ وإِنَّما سُمِّي به لأَنَّ الذَّاهِبَ فيه يَغيبُ غَيْبَةَ الطَّعامِ المُسْتَرَط . وقِيل : لأَنَّه كانَ يَسْتَرِطُ المارَّة لكثْرَة سُلُوكِهم لاحِبَهُ . قُلْتُ : فعلى الأَوَّل كأَنَّه يبتَلِعُ السَّالِكَ فيه وعلى الثَّاني يَبْتَلِعُه السَّالِكُ فتأَمَّلْ . والصَّادُ والزَّاي لُغَتانِ فيه والصَّادُ أَعْلى للمُضارَعَة وإِنْ كانت السِّينُ هي الأَصلُ قالَ الفَرَّاءُ : والصَّادُ لغةُ قريشٍ الأَوَّلين الَّتِي جاء بها الكتابُ وعامَّةُ العَرَبِ يَجْعَلُها سيناً وبه قَرأَ يَعْقوبُ الحَضْرَميُّ وفي العُبَاب : رُوَيْس . وقولُ من قالَ : الزِّراط بالزَّاي المُخَلَّصَةِ وبه قَرأَ بعضُهم وحَكاه الأَصْمَعِيّ وهو خَطَأٌ إنَّما سَمِعَ المُضارعَةَ فتوَهَّمَها زاياً . قالَ : ولم يكنْ الأَصْمَعِيّ نحويًّا فيُؤْمَنُ عَلَى هذا . خَطَأٌ فإِنَّه قَدْ رُوِيَ ذلِكَ عن أَبي عَمْرو أَنَّهُ قَرَأَ الزِّراط بالزَّاي خالِصَةً وكَذلِكَ رَواهُ الكِسَائِيّ عن حمْزَةَ الزِّراط بالزَّاي كما تَقَدَّم في موضِعِه . وما ذَكَرَهُ من التَّحامُلِ عَلَى الأَصْمَعِيّ فلا يُلتَفَتُ إِلَيْه مع مُوافَقَتِه لحَمْزَةَ . وأَبي عمرٍو في إِحْدى رِوايَتَيْه فتأَمَّلْ . والسّرطْرَاطُ بكسرَتَيْن وبفَتْحَتَيْنِ كلاهما عن اللَّيْثِ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ عَلَى الأَوَّل وكزُبَيْرٍ هَكَذا في الأُصولِ والصَّوَابُ : كقُبَّيْط الفالُوذَجُ شامِيَّةٌ أَو الخَبيصُ وَقَدْ تَقَدَّم التَّعْريفُ به . قالَ الأّزْهَرِيّ : أَمَّا السِّرِطْراطُ بالكَسْرِ فهي لغةٌ جَيِّدَةٌ لها نَظائِرُ مِثْلُ جِلِبْلابٍ وسِجِلاّطٍ . وأَمَّا سَرَطْراط بالفَتْحِ فلا أَعْرِف له نَظيراً . وهو فعلْعالٌ من السَّرْطِ الَّذي هو البَلْعُ . وقِيل للفالُوذَجُ : سِرِطْراطٌ فكُرِّرت فيه الرَّاءُ والطَّاءُ تَبْليغاً في وصْفِه واسْتِلْذَاذَ آكِلِه إِيَّاهُ إِذا سَرَطَهُ في حلْقِه . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : السَّرَيْطاءُ كالرُّتَيْلاءِ : حَسَاءٌ كالحَرِيرَةِ ونحوِها هَكَذا هو في النُّسَخ : الحَرِيرَة بالحاءِ المُهْمَلَة والرَّاءِ والصَّوَابُ : الخَزِيرَة كما هو نصُّ الجَمْهَرَة . وفي اللّسَان : هي السُّرَّيْطَى أَي كسُمَّيْهَى : شِبْهُ الخَزِيرَة . ورَجُلٌ سُرَطَةٌ كهُمَزَةٍ : سَريعُ الاسْتِراطِ نَقَلَهُ ابنُ عَبَّادٍ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : السِّرْوَطُ كدِرْهَمٍ : الَّذي يَسْتَرِط كلَّ شيءٍ يبتَلِعُه . ورَجُلٌ مِسْرِطٌ وسَرَّاطٌ كمِنْبَرٍ وكَتَّانٍ أَي سَريعُ الأَكلِ وكَذلِكَ سَرَطْرَطٌ كحَزَنْبَلٍ وهذه عن ابنِ عَبَّادٍ . والسَّرَطانُ مُحَرَّكَةً : هو داءُ الفِيلِ . ومن المَجَازِ : هو في دِينِه عَلَى سِراطٍ مُسْتَقيمٌ . َ ابنُ عَبَّادٍ : رَجُلٌ سُرَطٌ مُرَطٌ أَي سريعُ الاسْتِراطِ . والسِّرَاطُ بالكَسْرِ : السَّبيلُ الواضحُ وبه فُسِّر قَوْله تَعَالَى " اهْدِنا السِّراطَ المُسْتَقيم " أَي ثَبِّتْنا عَلَى المِنْهاجِ الواضِحِ كما قالَهُ الأّزْهَرِيّ وإِنَّما سُمِّي به لأَنَّ الذَّاهِبَ فيه يَغيبُ غَيْبَةَ الطَّعامِ المُسْتَرَط . وقِيل : لأَنَّه كانَ يَسْتَرِطُ المارَّة لكثْرَة سُلُوكِهم لاحِبَهُ . قُلْتُ : فعلى الأَوَّل كأَنَّه يبتَلِعُ السَّالِكَ فيه وعلى الثَّاني يَبْتَلِعُه السَّالِكُ فتأَمَّلْ . والصَّادُ والزَّاي لُغَتانِ فيه والصَّادُ أَعْلى للمُضارَعَة وإِنْ كانت السِّينُ هي الأَصلُ قالَ الفَرَّاءُ : والصَّادُ لغةُ قريشٍ الأَوَّلين الَّتِي جاء بها الكتابُ وعامَّةُ العَرَبِ يَجْعَلُها سيناً وبه قَرأَ يَعْقوبُ الحَضْرَميُّ وفي العُبَاب : رُوَيْس . وقولُ من قالَ : الزِّراط بالزَّاي المُخَلَّصَةِ وبه قَرأَ بعضُهم وحَكاه الأَصْمَعِيّ وهو خَطَأٌ إنَّما سَمِعَ المُضارعَةَ فتوَهَّمَها زاياً . قالَ : ولم يكنْ الأَصْمَعِيّ نحويًّا فيُؤْمَنُ عَلَى هذا . خَطَأٌ فإِنَّه قَدْ رُوِيَ ذلِكَ عن أَبي عَمْرو أَنَّهُ قَرَأَ الزِّراط بالزَّاي خالِصَةً وكَذلِكَ رَواهُ الكِسَائِيّ عن حمْزَةَ الزِّراط بالزَّاي كما تَقَدَّم في موضِعِه . وما ذَكَرَهُ من التَّحامُلِ عَلَى الأَصْمَعِيّ فلا يُلتَفَتُ إِلَيْه مع مُوافَقَتِه لحَمْزَةَ . وأَبي عمرٍو في إِحْدى رِوايَتَيْه فتأَمَّلْ . والسّرطْرَاطُ بكسرَتَيْن وبفَتْحَتَيْنِ كلاهما عن اللَّيْثِ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ عَلَى الأَوَّل وكزُبَيْرٍ هَكَذا في الأُصولِ والصَّوَابُ : كقُبَّيْط الفالُوذَجُ شامِيَّةٌ أَو الخَبيصُ وَقَدْ تَقَدَّم التَّعْريفُ به . قالَ الأّزْهَرِيّ : أَمَّا السِّرِطْراطُ بالكَسْرِ فهي لغةٌ جَيِّدَةٌ لها نَظائِرُ مِثْلُ جِلِبْلابٍ وسِجِلاّطٍ . وأَمَّا سَرَطْراط بالفَتْحِ فلا أَعْرِف له نَظيراً . وهو فعلْعالٌ من السَّرْطِ الَّذي هو البَلْعُ . وقِيل للفالُوذَجُ : سِرِطْراطٌ فكُرِّرت فيه الرَّاءُ والطَّاءُ تَبْليغاً في وصْفِه واسْتِلْذَاذَ آكِلِه إِيَّاهُ إِذا سَرَطَهُ في حلْقِه . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : السَّرَيْطاءُ كالرُّتَيْلاءِ : حَسَاءٌ كالحَرِيرَةِ ونحوِها هَكَذا هو في النُّسَخ : الحَرِيرَة بالحاءِ المُهْمَلَة والرَّاءِ والصَّوَابُ : الخَزِيرَة كما هو نصُّ الجَمْهَرَة . وفي اللّسَان : هي السُّرَّيْطَى أَي كسُمَّيْهَى : شِبْهُ الخَزِيرَة . ورَجُلٌ سُرَطَةٌ كهُمَزَةٍ : سَريعُ الاسْتِراطِ نَقَلَهُ ابنُ عَبَّادٍ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : السِّرْوَطُ كدِرْهَمٍ : الَّذي يَسْتَرِط كلَّ شيءٍ يبتَلِعُه . ورَجُلٌ مِسْرِطٌ وسَرَّاطٌ كمِنْبَرٍ وكَتَّانٍ أَي سَريعُ الأَكلِ وكَذلِكَ سَرَطْرَطٌ كحَزَنْبَلٍ وهذه عن ابنِ عَبَّادٍ . والسَّرَطانُ مُحَرَّكَةً : هو داءُ الفِيلِ . ومن المَجَازِ : هو في دِينِه عَلَى سِراطٍ مُسْتَقيمٌ
ص ر ط
الصِّرَاطُ بالكَسْرِ : الطَّريقُ قالَ الله تعالى : " اهْدِنَا الصِّرَاطَ المُسْتَقِيمَ " وبه قَرَأَ ابنُ عامرٍ وابنُ كَثِيرٍ ونافِعٌ وأَبو عمرٍو وعاصِمٌ والكِسَائِيّ . وقالَ القَعْقَاعُ ابنُ عَطِيَّةَ الباهِلِيُّ :
أَكُرُّ عَلَى الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي ... لأَحْمِلَهُم عَلَى وَضَحِ الصِّرَاطِ وأَمَّا صِرَاطُ الآخِرَةِ فهو عِنْدَ أَهلِ السُّنَّةِ : جِسْرٌ مَمْدُودٌ عَلَى مَتْنِ جَهَنَّمَ مَنْعُوتٌ في الحَديثِ الصَّحِيح " وهو أَحَدُّ من السَّيْفِ وأَدَقُّ من الشَّعر يَمُرُّ عَلَيْهِ الخَلائِقُ فيَجُوزُه أهلُ الجَنَّةِ بأَعْمالِهِم يَمُرُّ بعضُهُم كالبَرْقِ الخاطِف وبعضُهم كالرِّيحِ المُرْسَلَةِ وبعضُهم كجِيادِ الخَيْلِ وبعضُهُم يَشْتَدُّ وبعضُهُم يَمْشِي وبعضُهم يَزْحَفُ ويُنادِي مُنادٍ من بُطْنانِ العَرْشِ : غُضُّوا أَبْصَارَكُم حتَّى تَجُوزَ فاطِمَةُ بنتُ محمَّدٍ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم ورَضِيَ عنها . وتَقُولُ النَّارُ للمُؤْمِنِ : جُزْ يا مُؤْمِنَ فَقَدْ أَطْفَأَ نورُكَ لَهَبِي وتَزِلُّ وتَدْحَضُ عند ذلِكَ أَقْدامُ أَهْلِ النَّارِ " أَجازَنا الله تعالَى عَلَى الصِّرَاطِ إِجازَتَه مَن اصْطَفاهُ من أَوْلِيائه ورَزَقَنَا شَفاعَةَ رُسُلِه وأَنْبِيائِه . وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : الصُّرَاطُ بالضَّمِّ : السَّيْفُ الطَّويلُ . والسِّينُ لغةٌ في الكُلِّ وقد تقدَّمَ أَنَّ يَعْقُوبَ قرَأَ : " اهْدِنا السِّرَطَ المُسْتَقِيمَ : وأَنَّ أَصْلَ صادِهِ سِينٌ فقُلِبَتْ مع الطَّاءِ صاداً لقُرْبِ مَخارِجِهما

##### Türkçe

صرط
**صَرِطَ** - **يَصْرَطُ** (**صَرَطَ** - **يَصْرُطُ**) - **صِرَاط**
**صَرِطَ** - **يَصْرَطُ** (**صَرَطَ** - **يَصْرُطُ**) + şey veya varlık: belirli bir gaye’ye götüren belirli bir güzergâh içinde, engel olmaksızın kolaylıkla yürür.
**صِراط** - **الصراط**: “**فـِعال**” vezninde, **صَرِطَ** - **يَصْرَطُ**’tan isim-fiildir; ve o, bütünüyle bir mekân ismidir: şeylerin ve varlıkların içinde, engeller olmaksızın, yumuşaklık ve kolaylıkla yürüyebileceği yer: kolay, elverişli, açık yol.
**الصراط المستقيم**: hedefe doğrudan, eğrilik olmaksızın yönelen kolay, elverişli, açık yoldur.
Ve lafız, “belirli bir yol yahut kanal içinde, mutlaka gayeye ulaştıran intikal” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**وَسَلَ - يَسِلُ**، **سَبَّ - يَسُبُّ**، **صَرِطَ - يَصْرَطُ** (**صَرَطَ - يَصْرُطُ**)، **سَلَكَ - يَسْلُكُ**، **سبَلَ - يَسْبِلُ**، **طَرَقَ - يَطْرُقُ**

**صراط**
 	﴿Yüzüstü kapanarak yürüyen mi daha doğru yoldadır, yoksa düzgün yürüyen mi, dosdoğru bir **صراط** üzerinde? (22)﴾ el-Mülk ﴿Allah iki adamı misal verdi: ikisinden biri dilsizdir, hiçbir şeye güç yetiremez; o, efendisine bir yüktür; onu nereye yöneltse hayır getirmez. O mu eşittir, yoksa adaletle emreden ve dosdoğru bir **صراط** üzerinde olan mı? (76)﴾ en-Nahl
Şüphesiz Rabbim dosdoğru bir **صراط** üzeredir (Allah’a yönelen yol dosdoğrudur).
﴿Ben, Allah’a—Rabbime ve Rabbinize—tevekkül ettim; hiçbir canlı yoktur ki O onun perçeminden tutmuş olmasın. Şüphesiz Rabbim dosdoğru bir **صراط** üzeredir (56)﴾ Hûd ﴿Allah’ın **صراط**’ı: göklerde olanlar ve yerde olanlar O’nundur. Dikkat edin, işler Allah’a döner (53)﴾ eş-Şûrâ

Öyleyse Allah’a giden yolların en açık olanı **الصراط المستقيم**’dir; o da şunlardır:
(1) Allah’a ibadet
 ﴿Ve şüphesiz Allah benim Rabbim ve sizin Rabbinizdir; öyleyse O’na ibadet edin; işte bu dosdoğru bir **صراط**’tır (36)﴾ Meryem ﴿Şüphesiz Allah benim Rabbim ve sizin Rabbinizdir; öyleyse O’na ibadet edin; işte bu dosdoğru bir **صراط**’tır (51)﴾ Âl-i İmrân ﴿Şüphesiz Allah O’dur, benim Rabbim ve sizin Rabbiniz; öyleyse O’na ibadet edin; işte bu dosdoğru bir **صراط**’tır (64)﴾ ez-Zuhruf ﴿Ey Âdemoğulları! Size ahdetmedim mi: Şeytana ibadet etmeyin; şüphesiz o size apaçık bir düşmandır (60) ve Bana ibadet edin; işte bu dosdoğru bir **صراط**’tır (61)﴾ Yâsîn

(2) Kur’ân’ı takip etmek ve anlamak, dosdoğru **الصراط**’tır
Kur’ân’a uymak ﴿Ve şüphesiz bu Benim dosdoğru **صراط**’ımdır; ona uyun; yolları takip etmeyin ki sizi O’nun yolundan ayırıp parçalamasın; işte bu, sakınasınız diye size vasiyet ettiğidir (153)﴾ el-En‘âm ﴿Ve bu, Rabbinin dosdoğru **صراط**’ıdır; biz âyetleri, öğüt alan bir kavim için ayrıntılı kıldık (126)﴾ el-En‘âm
Muhammed’in (ص) risaleti ve vahyi	﴿Şüphesiz sen elçilerdensin (3) dosdoğru bir **صراط** üzeresin (4) Aziz, Rahîm’in indirmesidir (5)﴾ Yâsîn ﴿Sana vahyedilene sımsıkı tutun; şüphesiz sen dosdoğru bir **صراط** üzeresin (43)﴾ ez-Zuhruf

(3) İslâm dinine uymak, dosdoğru **الصراط**’tır
﴿Dedi: Rabbim! Beni azdırmana karşılık, yeryüzünde onlara süsleyeceğim ve onların hepsini mutlaka azdıracağım (39) ancak onlardan ihlâslı kulların müstesna (40). Dedi: Bu, Bana ait dosdoğru bir **صراط**’tır (41). Şüphesiz kullarım üzerinde senin bir sultanın yoktur; ancak azgınlardan sana uyan kimse müstesna (42)﴾ el-Hicr ﴿De ki: Şüphesiz Rabbim beni dosdoğru bir **صراط**’a hidayet etti: dimdik bir din olarak, İbrâhim’in milleti; hanîf olarak; ve o müşriklerden olmadı (161)﴾ el-En‘âm
 	﴿Ve şüphesiz bu Benim dosdoğru **صراط**’ımdır; ona uyun; yolları takip etmeyin ki sizi O’nun yolundan ayırıp parçalamasın; işte bu, sakınasınız diye size vasiyet ettiğidir (153)﴾ el-En‘âm ﴿Ve şüphesiz o, kıyamet için bir ilimdir; öyleyse onda şüphe etmeyin ve Bana uyun; işte bu dosdoğru bir **صراط**’tır (61)﴾ ez-Zuhruf

Dosdoğru **الصراط**’a hidayet
Allah çağırır—dosdoğru **الصراط**’a hidayet eder
 ﴿Allah selâm yurduna çağırır ve dilediğini dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (25)﴾ Yûnus ﴿Allah onunla, rızasına uyan kimseyi selâm yollarına hidayet eder ve onları izniyle karanlıklardan nura çıkarır ve onları dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (16)﴾ el-Mâide

Muhammed (ص) çağırır—dosdoğru **الصراط**’a hidayet eder
﴿Ve şüphesiz sen onları dosdoğru bir **صراط**’a çağırıyorsun (73)﴾ el-Mü’minûn ﴿Ve işte böylece sana emrimizden bir ruh vahyettik; sen ne kitabı bilirdin ne imanı; fakat onu bir nur kıldık; onunla kullarımızdan dilediğimizi hidayet ederiz; ve şüphesiz sen dosdoğru bir **صراط**’a hidayet ediyorsun (52) Allah’ın **صراط**’ı: göklerde olanlar ve yerde olanlar O’nundur. Dikkat edin, işler Allah’a döner (53)﴾ eş-Şûrâ

İnsanın dosdoğru **الصراط**’a hidayeti istemesi gerekir
 ﴿Bizi dosdoğru **الصراط**’a hidayet et (6): kendilerine nimet verdiklerinin **صراط**’ına; gazaba uğramışların değil, sapmışların da değil (7)﴾ el-Fâtiha ﴿Dâvûd’un yanına girdiklerinde, onlardan ürktü; dediler: Korkma; iki hasımız; birimiz diğerimize haksızlık etti; öyleyse aramızda hak ile hükmet, haddi aşma ve bizi yolun ortasına—**الصراط**’ın ortasına—hidayet et (22)﴾ Sâd

Hidayetten sonra dosdoğru yol üzerinde devam etmek gerekir—yani istikamet üzere olmak
 ﴿Ölçtüğünüzde ölçüyü tam yapın ve dosdoğru terazi ile tartın; bu daha hayırlıdır ve te’vilce daha güzeldir (35)﴾ el-İsrâ ﴿Dosdoğru terazi ile tartın (182)﴾ eş-Şuarâ
 	﴿Dedi: İkinizin duası kabul edildi; öyleyse dosdoğru olun ve bilmeyenlerin yoluna uymayın (89)﴾ Yûnus ﴿De ki: Ben ancak sizin gibi bir beşerim; bana vahyediliyor ki sizin ilâhınız tek bir ilâhtır; öyleyse O’na dosdoğru olun ve O’ndan bağışlanma dileyin; müşriklere yazıklar olsun (6)﴾ Fussilet
 	﴿Öyleyse emrolunduğun gibi dosdoğru ol; seninle beraber tevbe eden de; ve azmayın; şüphesiz O, yaptıklarınızı görendir (112)﴾ Hûd ﴿İşte bunun için çağır ve emrolunduğun gibi dosdoğru ol; onların hevalarına uyma; ve de ki: Allah’ın kitaptan indirdiğine iman ettim ve aranızda adalet yapmam emrolundu; Allah bizim Rabbimiz ve sizin Rabbinizdir; bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz size; bizimle sizin aranızda hüccet yoktur; Allah bizi bir araya getirir ve dönüş O’nadır (15)﴾ eş-Şûrâ

İstikamet üzere olmanın sevabı	﴿Şüphesiz “Rabbimiz Allah’tır” deyip sonra dosdoğru olanların üzerine melekler iner: Korkmayın, üzülmeyin ve size vaad olunan cennetle sevinin (30)﴾ Fussilet ﴿Şüphesiz “Rabbimiz Allah’tır” deyip sonra dosdoğru olanlara korku yoktur ve onlar üzülmezler (13)﴾ el-Ahkâf
 	﴿Ve eğer yol üzere dosdoğru olsalardı, onlara bol su içirirdik (16)﴾ el-Cinn ﴿Sizden dileyen kimse için: dosdoğru olsun (28)﴾ et-Tekvîr

Şeytan ve ona uyanlar dosdoğru **الصراط**’tan alıkoyarlar (onu eğri isterler—yani dosdoğru olmayan)
 ﴿Dedi: Beni azdırmana karşılık, mutlaka senin dosdoğru **صراط**’ın üzerinde onlara oturacağım (16)﴾ el-A‘râf ﴿Her **صراط** üzerinde oturmayın: tehdit ediyorsunuz, ona iman edenleri Allah’ın yolundan alıkoyuyorsunuz ve onu eğri istiyorsunuz; ve hatırlayın: siz az idiniz de O sizi çoğalttı; ve bozguncuların akıbeti nasıl oldu, bakın (86)﴾ el-A‘râf

Allah’ın dosdoğru **الصراط**’a hidayet ettiği kimseler
Peygamberler ﴿Babalarından, zürriyetlerinden ve kardeşlerinden; onları seçtik ve onları dosdoğru bir **صراط**’a hidayet ettik (87)﴾ el-En‘âm ﴿Nimetlerine şükredici olarak; onu seçti ve onu dosdoğru bir **صراط**’a hidayet etti (121)﴾ en-Nahl
Mûsâ ve Hârûn   Muhammed (ص)	﴿Ve ikisini dosdoğru **الصراط**’a hidayet ettik (118) ve onların üzerine sonrakiler içinde bıraktık (119): Mûsâ ve Hârûn’a selâm (120)﴾ es-Sâffât ﴿Allah senin geçmiş günahından ve sonraki günahından olanı bağışlasın, sana nimetini tamamlasın ve seni dosdoğru bir **صراط**’a hidayet etsin (2)﴾ el-Feth
 	﴿Bizi dosdoğru **الصراط**’a hidayet et (6): kendilerine nimet verdiklerinin **صراط**’ına; gazaba uğramışların değil, sapmışların da değil (7)﴾ el-Fâtiha

Allah’ın dosdoğru **الصراط**’a hidayet ettiği kimseler
Rızasına uyan kimse ﴿Allah selâm yurduna çağırır ve dilediğini dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (25)﴾ Yûnus ﴿Allah onunla, rızasına uyan kimseyi selâm yollarına hidayet eder ve onları izniyle karanlıklardan nura çıkarır ve onları dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (16)﴾ el-Mâide
Allah’a sarılanlar	﴿Siz, Allah’ın âyetleri size okunurken ve içinizde O’nun elçisi varken nasıl inkâr edersiniz? Kim Allah’a sarılırsa, muhakkak dosdoğru bir **صراط**’a hidayet edilmiştir (101)﴾ Âl-i İmrân ﴿Allah’a iman edip O’na sarılanlara gelince, onları kendinden bir rahmete ve bir fazl’a sokacaktır ve onları Kendisine dosdoğru bir **صراط**’a hidayet edecektir (175)﴾ المشاء

**الذين آمنوا**: **المؤمنين**	﴿“Ve kendilerine ilim verilenler bilsinler ki o, Rabbinden (gelen) haktır; böylece ona iman etsinler de kalpleri onun için huşû etsin; ve şüphesiz Allah, iman edenleri dosdoğru bir **صراط**’a elbette hidayet edendir (54)”﴾ **الحج** ﴿“Allah size, alacağınız birçok ganimetler vaad etti; bunun için bunu size çabuklaştırdı ve insanların ellerini sizden çekti; ve **المؤمنين** için bir âyet olsun ve sizi dosdoğru bir **صراط**’a hidayet etsin diye (20)”﴾ **الفتح**

**الذين أوتوا العلم**: Kur’ân’ın Rabbinden (gelen) hak olduğu bilgisi	﴿“Ve kendilerine ilim verilenler bilsinler ki o, Rabbinden (gelen) haktır; böylece ona iman etsinler de kalpleri onun için huşû etsin; ve şüphesiz Allah, iman edenleri dosdoğru bir **صراط**’a elbette hidayet edendir (54)”﴾ **الحج** ﴿“Ve kendilerine ilim verilenler görür ki sana Rabbinden indirilen, o haktır ve **العزيز الحميد**’in **صراط**’ına hidayet eder (6)”﴾ **سبأ** ﴿“**الر**; sana indirdiğimiz bir kitaptır; insanları karanlıklardan nura, Rablerinin izniyle, **العزيز الحميد**’in **صراط**’ına çıkarman için (1)”﴾ **إبراهيم**

**المهتدون إلى آيات الله البينات**	﴿“Andolsun, apaçık âyetler indirdik; ve Allah dilediğini dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (46)”﴾ **التور** ﴿“İnsanlar tek bir ümmet idi; derken Allah peygamberleri müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak gönderdi ve onlarla beraber kitabı hak ile indirdi ki, ihtilaf ettikleri şeyde insanlar arasında hükmetsin; onda ihtilaf edenler, kendilerine apaçık deliller geldikten sonra, aralarındaki azgınlık sebebiyle, ancak onu verilenler oldu; derken Allah, iman edenleri, O’nun izniyle, ihtilaf ettikleri haktan (yana) hidayet etti; ve Allah dilediğini dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (213)”﴾ **البقرة**

**اتباع الأنبياء ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به**	﴿“Ey babacığım, bana, sana gelmeyen ilimden geldi; öyleyse bana uy; seni düzgün bir **صراط**’a hidayet edeyim (43)”﴾ **مريم** ﴿“Ve eğer biz onlara: ‘Kendinizi öldürün yahut yurtlarınızdan çıkın’ diye yazmış olsaydık, onlardan pek azı hariç onu yapmazlardı; ve eğer onlar kendilerine öğütlenen şeyi yapsalardı, elbette onlar için daha hayırlı ve daha sağlam bir sebat olurdu (66); ve o vakit elbette onlara katımızdan büyük bir ecir verirdik (67); ve elbette onları dosdoğru bir **صراط**’a hidayet ederdik (68)”﴾ **النساء**

Kıbleye hidayet, dosdoğru **صراط**’a hidayettir	﴿“İnsanlardan sefihler diyecekler: ‘Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden çeviren nedir?’ De ki: ‘Doğu da batı da Allah’ındır; dilediğini dosdoğru bir **صراط**’a hidayet eder (142)’ ”﴾ **البقرة**

Allah’ın kendileri için dosdoğru **صراط**’a hidayeti dilemediği kimseler
Âyetlerimizi yalanladılar	﴿“Âyetlerimizi yalanlayanlar, karanlıklar içinde sağır ve dilsizdirler; Allah dilediğini saptırır, dilediğini de onu dosdoğru bir **صراط** üzerinde kılar (39)”﴾ **الأنعام**

Âhirete iman etmeyenler: gözleri silinmiştir; böylece **الصراط**’ı geçip giderler — yani onu aşarlar — yani ona hidayet bulmazlar; yani onlar ondan sapmış kimselerdir (onu omuzlarının yanına koyarlar)	﴿“Bugün ağızlarına mühür vururuz; elleri bize konuşur, ayakları da kazanmakta olduklarına şahitlik eder (65). Ve dileseydik gözlerini elbette silerdik; derken **الصراط**’ı geçip giderlerdi; artık nasıl görürler? (66). Ve dileseydik onları bulundukları yerde elbette şekil değiştirirdik; artık ne ileri gidebilirler ne de geri dönerler (67)”﴾ **يس** ﴿“Ve şüphesiz âhirete iman etmeyenler, **الصراط**’tan elbette sapmış kimselerdir (74)”﴾ **المؤمنون**

Âhirette dosdoğru **الصراط**’a hidayetin gerçekleşmesi
 ﴿“Şüphesiz Allah, iman edenleri ve salih ameller işleyenleri, altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar; orada altından bilezikler ve inci ile süslenirler; ve oradaki elbiseleri ipektir (23). Ve sözün hoşuna hidayet olundular; ve **الحميد**’in **صراط**’ına hidayet olundular (24)”﴾ **الحج** ﴿“Zulmedenleri ve eşlerini ve Allah’tan başka tapmakta olduklarını toplayın (22); sonra onları cehennemin **صراط**’ına hidayet edin (23)”﴾ **الصافات**

 	﴿“De ki: ‘Herkes bekleyiştedir; siz de bekleyin; yakında, düzgün **الصراط**’ın sahipleri kim ve kim hidayet buldu, bileceksiniz (135)’ ”﴾ **طه**

 	﴿“Her ümmet için bir menâsik kıldık; onlar onu yerine getiricidirler; artık bu işte seninle çekişmesinler; Rabbine davet et; şüphesiz sen elbette dosdoğru bir hidayet üzeresin (67)”﴾ **الحج** ﴿“Dediler ki: ‘Ey kavmimiz, biz Musa’dan sonra indirilen, önündekini tasdik eden bir kitap işittik; hakka ve dosdoğru bir yola hidayet eder (30)’ ”﴾ **الأحقاف**

**مختار الصحاح**
● [**صرط**] **ص ر ط**: **الصِّراطُ** ve **السِّراطُ** ve **الزِّراطُ** yoldur.

**الراغب**
**صرط**
- **الصراط**: dosdoğru yol. Yüce Allah dedi ki: “Ve şüphesiz bu benim **صراطي**’mdır, dosdoğru” [**الأنعام**/153]; ve ona **سراط** denir; ve daha önce geçti.

**ملخص اللسان**
● - **صرط**
Ve **السِّراطُ**: apaçık yol; ve **الصِّراطُ**, **السراط**’ta bir dildir; ve **الصاد** (harfi) **المُضارَعة**’nın yeri sebebiyle daha üstündür; her ne kadar aslolan **السين** olsa da.

**ملخص اللسان**
● - **سرط**:
1. **سَرِطَ** yemeği ve şeyi, kesre ile, **سَرَطاً** ve **سَرَطاناً**: onu yuttu; ve **اسْتَرَطَه** ve **ازْدَرَدَه**: onu yutup yuttu; ve **سرَط** câiz değildir;
2. Ve şey onun boğazında **انْسَرَطَ**: onda kolay bir yürüyüşle yürüdü.
3. Ve **المِسْرَطُ** ve **المَسْرَطُ**: yutak; ve **الصاد** bir dildir.
4. Ve **السِّراطُ**: apaçık yol; ve **الصِّراطُ**, **السراط**’ta bir dildir; ve **الصاد** (harfi) **المُضارَعة**’nın yeri sebebiyle daha üstündür.

**لسان العرب**
● - **صرط**: **الأَزهري**: İbn Kesîr ve Nâfi‘ ve Ebû ‘Amr ve İbn ‘Âmir ve ‘Âsım ve **الكسائي** okudu: “Bizi dosdoğru **الصّراطَ**’a hidayet et”, **الصاد** ile; ve Ya‘kûb **السين** ile okudu; dedi ki: onun **صاد**’ının aslı **سين**’dir; **الطاء** ile mahreçlerinin yakınlığından dolayı **صاد**’a çevrilmiştir. **الجوهري**: **الصراطُ** ve **السراطُ** ve **الزّراطُ** yoldur; şair dedi ki:
“**أَكُرُّ على الحَرُورِيِّينَ مُهْرِي،
وأَحْمِلُهم على وضَحِ الصِّراطِ**”

● - **سرط**: **سَرِطَ** yemeği ve şeyi, kesre ile, **سَرَطاً** ve **سَرَطاناً**: onu yuttu; ve **اسْتَرَطَه** ve **ازْدَرَدَه**: onu yutup yuttu; ve **سرَط** câiz değildir; ve şey onun boğazında **انْسَرَطَ**: onda kolay bir yürüyüşle yürüdü. Ve **المِسْرَطُ** ve **المَسْرَطُ**: yutak; ve **الصاد** bir dildir. Ve **السِّرْواطُ**: obur; **السيرافي**’den. Ve **السُّراطِيُّ** ve **السِّرْوَطُ**: yuttuğu her şeyi **يَسْتَرِطُ** eden kimse. **اللحياني** dedi ki: adam **سِرْطِمٌ** ve **سَرْطَمٌ**: her şeyi yutar; ve o **الاسْتراط**’tandır. İbn Cinnî **سَرطَماً**’yı üç harfli kıldı; ve **السِّرْطِمُ** ayrıca: beliğ konuşan; ve o da bundandır. Ve dediler ki: alma **سُرَّيْطٌ** ve **سُرَّيْطَى**; ve ödeme **ضُرَّيْطٌ** ve **ضُرَّيْطَى**; yani borcu alır da onu **يَسْتَرِطُه**; alacaklısı ondan tahsil isteyince ona **أَضْرَطَ** eder. Arapların darbımesellerindendir: alma **سَرَطانٌ**, ödeme **لَيَّانٌ**; ve bazısı der ki: alma **سُرَيْطاء**, ödeme **ضُرَيْطاء**. Bazı bedevî dedi ki: alma **سِرِّيطَى**, ödeme **ضِرِّيطَى**; dedi ki: bunların hepsi sahih dillerdir; Araplar bunlarla konuşmuştur; hepsindeki mânâ: sen almayı seversin ve vermeyi kerih görürsün. Ve meselde: “Tatlı olma da **تُسْتَرَطَ**; acı da olma da **تُعْقى**”; onların sözü: **أَعْقَيْتُ** şeyi, eğer onu ağzından acılığından dolayı çıkardıysan; nitekim “**أَشْكَيْتُ** adamı” denir, eğer onu şikâyet ettiği şeyden uzaklaştırdıysan. Ve adam **سِرْطِيطٌ** ve **سُرَطٌ** ve **سَرَطانٌ**: lokmayı iyi alan. Ve at **سُرَطٌ** ve **سَرَطانٌ**: sanki koşuyu **يَسْتَرِطُ** eder. Ve kılıç **سُراطٌ** ve **سُراطِيٌّ**: keskin; darbede geçer; sanki yuttuğu her şeyi **يَسْتَرِطُ** eder; nisbet lafzı üzere geldi, nisbet değildir; **أَحْمر** ve **أَحْمريّ** gibi; **المتنخل الهذلي** dedi ki:
“**كَلوْن المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،
يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي
به أَحْمِي المُضافَ إِذا دَعاني،
ونَفْسِي، ساعةَ الفَزَعِ الفِلاطِ**”
Ve kafiye yeri sebebiyle **سُراطي**’den nisbet **ياء**’sını hafifletti. İbn Berrî dedi ki: onun inşadının doğrusu **يُتِرُّ**, **الياء**’ın dammesi iledir. Ve **الفِلاطُ**: ansızın olma. Ve **السِّراطُ**: apaçık yol; ve **الصِّراطُ**, **السراط**’ta bir dildir; ve **الصاد** (harfi) **المُضارَعة**’nın yeri sebebiyle daha üstündür; her ne kadar aslolan **السين** olsa da; ve Ya‘kûb onu **السين** ile okudu; ve âyetin mânâsı: apaçık minhac üzere bizi sabit kıl. Ve Cerîr dedi ki:
“**أَميرُ المؤمنينَ على صِراطٍ،
إِذا اعْوَجَّ المَوارِدُ مُسْتَقِيم**”
Ve **المَوارِدُ**: suya giden yollar; tekili **مَوْرِدةٌ**’dir. **الفراء** dedi ki: **بَلْعَنْبر**’den bir topluluk, **السين**’i, eğer önde olup sonra onun ardından **طاء** yahut **قاف** yahut **غين** yahut **خاء** gelirse, **صاد**’a çevirirler; bu, **الطاء**’ın, dilini damağına koyduğun bir harf olmasındandır; onunla ses kapanır; böylece **السين**’i **صاد**’a çevirdiler; suretini **الطاء**’ın sureti yaptılar; ve onu hafif gördüler ki mahreç bir olsun; nitekim idğamı hafif gördüler; bunun örneği onların “**الصراط**” ve “**السراط**” demeleridir. Dedi ki: **الصاد** ile olanı, kitabın onunla geldiği, ilk Kureyş’in dilidir. Dedi ki: Arapların çoğu onu **سين** yapar. Ve denildi ki: apaçık yola **سراط** denilmesi, sanki onların onun açık yolunu çokça yürümeleri sebebiyle maddeyi **يَسْتَرِطُ** eder gibidir. أما **الأَصمعي**’nin, bazılarının **الزِّراط**’ı, hâlis **الزاي** ile okuduğunu hikâye etmesine gelince: bu hatadır; ancak **المُضارِعة**’yı işitti de onu **زاي** sandı; ve **الأَصمعي** nahivci değildi ki bu hususta ona güvenilsin. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Bu, benim üzerime dosdoğru bir **سِراطٌ**’tır”; bunu **ثعلب** tefsir etti de dedi ki: ölüm demektir; yani onların yolu benim üzerimedir. Ve **السُّرَّيْطُ** ve **السِّرِطْراط** ve **السَّرَطْراطُ**, **السين** ve **الراء**’ın fethiyle: **الفالُوذَجُ**’dur; ve denildi ki: **الخَبِيصُ**; ve denildi ki: **السَّرَطْراطُ** **الفالوذج**’dur, Şamîdir. **الأَزهري** dedi ki: kesre ile olan ise iyi bir dildir; onun benzerleri vardır; مثل **جِلِبْلابٍ** ve **سِجِلاَّط**. Dedi ki: أما **سَرَطْراطٌ**’a gelince, onun bir benzerini bilmem; böylece **الفالوذج**’a **سِرِطْراطٌ** denildi; onda **الراء** ve **الطاء** tekrarlandı; onu **سَرَطَه** edip boğazında **أَساغَه** ettiği vakit, yiyenin onu vasfetmesinde ve onu lezzetli bulmasında mübalağa için. Ve adama, eğer hızlı yiyen ise, **مِسْرَطٌ** ve **سَرّاطٌ** ve **سُرَطةٌ** denir. Ve **السِّرِطْراطُ**: **السَّرْطِ**’tan, yani yutmadan, **فِعِلْعالٌ** veznindedir. Ve **السُّرَّيْطَى**: **الخَزِيرةِ** gibi bir çorbadır. Ve **السَّرَطانُ**: sudan yaratılmış bir canlı; Farslar ona **مُخ** der. Ve **السرَطانُ**: insanları ve hayvanları tutan bir hastalıktır. **التهذيب**’de: o, hayvanların ayaklarında beliren bir hastalıktır; ve denildi ki: insanın boğazında ortaya çıkan, **الدُّبَيْلةَ**’ye benzeyen kanlı bir hastalıktır; ve denildi ki: **السرَطانُ**, hayvanın bileğinde tutan bir hastalıktır; onu kurutur; ta ki tırnağını çevirinceye kadar. Ve **السرَطانُ**: feleğin burçlarındandır.

مقاييس اللغة:
(**سرط**) **السين** ve **الراء** ve **الطاء** tek bir sahih asıldır; bir geçiş ve gidişte bir kayboluşa delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ الطّعام**; onu yuttuğum zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiği vakit kaybolur. Ve ilim ehlinden bazısı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل**([1]) üzere: **الفالوذُ**; çünkü o yutulur. Ve **السُّراطُ**: kesici, darbede ilerleyici kılıç. **الهذليّ**([2]) bir kılıcı vasfederek dedi:
tuz rengi gibi, darbesi parçalayıcıdır *** eti koparır; düşürücü, **سُراطِي**([3])

(**صرط**) **الصاد** ve **الراء** ve **الطاء**; ve o, ibdâl babındandır; ve **السين**’de zikredilmiştir; ve o, yoldur. Dedi:
**الحرورِيِّينَ** üzerine kısrağım ile tekrar tekrar hücum ederim *** ve onları **الصِّراطِ**’ın açıklığı üzerine yüklerim ([25])

القاموس المحيط:
**سَرَطَه**; **نَصَرَ** ve **فَرِحَ** gibi; **سَرَطاً** ve **سَرَطاناً**, ikisi de harekeli: onu yuttu; **اسْتَرَطَه** ve **تَسَرَّطَه** gibi. Ve **انْسَرَطَ** onun boğazında: kolay bir yürüyüşle yürüdü. Ve **مَقْعَدٍ** ve **مِنْبَرٍ** gibi: yutak. Ve **السِّرْواطُ**, kesre ile: obur; **السِّرْطِمِ** gibi ve **السُّراطِيِّ**, damme ile. Ve **فَرَسٌ سُراطِيُّ الجَرْيِ**: koşusu şiddetli olan. Ve **سَيْفٌ سُراطِيٌّ** ve **سُراطٌ**: kesici.

Ve **السِّرْطِمُ**, kesre ile: beliğ konuşan. Ve meselde: “ **الأَخْذُ سُرَّيْطَى والقَضاءُ ضُرَّيْطَى** ”, ikisi de dammeli, şeddeli; ve denir: **سُرَّيْطٌ** ve **ضُرَّيْطٌ**, ve **سُرَيْطٌ** ve **ضُرَيْطٌ**, ve **سِرِّيطَى** ve **ضِرِّيطَى**, **خِلِّيفَى** gibi; ve **سُرَيْطاءُ** ve **ضُرَيْطاءٌ**, ikisi de dammeli, hafifletilmiş; ve **سَرَطانٌ**, harekeli; ve “**القَضاءُ لَيَّانٌ**”, yani: borcu alır ve onu yutar; sonra ödeme için talep edildiği vakit, onunla osurur. Ve **السَّرَطانُ**, harekeli: çok faydalı, nehirsel bir canlı; onun külünden üç miskal, kırmızı bakır bir kapta yakılmış olarak, su ile yahut içecek ile yahut ağırlığının yarısı **جِنْطِيانا** ile birlikte, kuduz köpeğin ısırığından büyük faydalıdır. Ve onun gözü, gün aşırı ateşli birine asılırsa, şifa bulur; ve onun ayağı bir ağaca asılırsa, meyvesi bir illet olmaksızın düşer. Ama onun denizlisi ise, taşlaşmış bir hayvandır; onun yakılmışı, yaşlılık sürmeleri içine konur. Ve **السَّرَطانُ**: gökte bir burçtur; ve badem gibi ve daha küçük başlayan siyahımsı bir şişliktir; sonra büyüdüğü vakit, üzerinde kırmızı ve yeşil damarlar belirir; **السَّرَطانِ**’ın ayaklarına benzer; onun iyileşmesine ümit yoktur; ancak artmaması için tedavi edilir. Ve binek hayvanının bileğinde bir hastalıktır; onu kurutur, ta ki tırnağını çevirsin. Ve koşusu şiddetli olan. Ve lokması büyük olan; **السِّرْطيطِ** gibi. Ve koşusu şiddetli olan; **السُّرَطِ** gibi; ikisinde de **صُرَدٍ** gibi. Ve **السِّراطُ**, kesre ile: açık yol; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur; ve **الصاد** muzâra‘a için daha üstündür; **السين** ise asıldır. Ve **الزاي**’ın hâlis olanıyla dediği söz: hatadır: hatadır. Ve **السِّرِطْراطُ**, iki kesre ile ve iki fetha ile ve **زُبَيْرٍ** gibi: **الفَالوذُ**, yahut **الخَبيصُ**. Ve **السُّرَيْطاءُ**, **الرُّتَيْلاَءِ** gibi: **الحَريرةِ** gibi bir çorbadır. Ve **سُرَطَة**, **هُمَزَةٍ** gibi: yutması hızlı olan.

**الصِّراطُ**, kesre ile: yoldur; ve cehennemin sırtı üzerine uzatılmış bir köprüdür; sahih hadiste vasfedilmiştir. Ve damme ile: uzun kılıçtır; ve **السين** hepsinde bir lugattır.

تاج العروس:
س ر ط
**سَرَطَهُ** **نَصَرَ** ve **فَرِحَ** gibi; ikincisi meşhur fasih olandır; birincisini **الصَّاغَانِيّ** nakletti ve başkası onu inkâr etti. **سَرَطاً** ve **سَرَطاناً**, ikisi de harekeli: yani onu yuttu; ve denildi: bazı **الصحاح** nüshalarında ve **الأَسَاسِ**’ta olduğu üzere, çiğnemeksizin yuttu: azar azar; **اسْتَرَطَهُ** gibi; ve yine **زَرَدَهُ** ve **ازْدَرَدَهُ** gibi. **رُؤْبَةُ** dedi:
“insanların başlarını çiğnemem ve yutmam”
Ve meselde: “tatlı olma da yutulasın; acı da olma da ağızdan çıkarılasın”; onların sözünden: **أَعْقَيْتُ الشَّيْءَ**: onu, acılığından dolayı ağzından çıkardığın zaman; nitekim denir: **أَشْكَيْتُ الرَّجُلَ**: onu, şikâyet ettiği şeyden uzaklaştırdığın zaman; **الصّحاح**’ta olduğu üzere. Ve **فتُعْقِيَ** diye, **القاف**’ın kesresiyle rivayet edilir; **أَعْقَى الشَّيْءُ**’den: acılığı şiddetlendiği zaman; sanki, **يُعْقَى** olacak bir hâle gelmiş gibidir; yani tiksinilir. **العُبَاب**’ta olduğu üzere, işte orta yolu tutmada darb-ı meseldir. Dedim: o, söyleyenin sözü gibidir:
şeker olma da insanlar seni yesin ... ve **حَنْظَلاً** olma; tadılır da atılırsın
Ve yine **تَسَرَّطَهُ**. Ve **الأَصْمَعِيّ** şu beyti okudu:
“sanki o, onun yutmasından benim etimdir
onu, hoşlanılmayan hâlde yahut neşesinde
ve onun çiğnemesinde, çiğneme vaktinde ırzımı
yağından ve kurutundan bir karışım”
Ve **إبْراهيمُ بن هَرْمَةَ** dedi:
bana beddua eder; ölsem de onu bırakırdım ... düşmanın kesimi ve yutanın lokması
Ve **انْسَرَطَ الشَّيْءُ** onun boğazında: onda kolay bir yürüyüşle yürüdü. Ve **المِسْرَطُ** **مَقْعَدٍ** ve **مِنْبَرٍ** gibi: yutaktır; ve **الصّاد** onda bir lugattır. Ve **الأَصْمَعِيّ** şu beyti okudu:
“sanki bir **سَلَمٍ** dalı yahut onun **عُرْفُطِ**’u
dikine, dikeniyle, onun yutağında”
Ve **السِّرْواطُ** kesre ile: **السِّيرافيّ**’den, obur; **السِّرْطِمِ** gibi, yine kesre ile. Ve **السُّراطِيِّ** damme ile; ve o, yuttuğu her şeyi yutan kimsedir. Ve **اللِّحْيانِيّ** dedi: **رَجُلٌ سِرْطِمٌ** ve **سَرْطَمٌ**: her şeyi yutar; ve o, yutmadan (istirât)dır. Ve İbn Cinnî **سرْطماً**’yı üçlü yaptı; yani **الميمُ** ziyadedir. Ve mecazdan: **فَرَسٌ سُراطِيُّ الجَرْيِ**; yani koşusu şiddetli; sanki koşuyu yutuyor; yani onu yutuyor. Ve İbn Düreyd dedi: sanki koşuyu **سَرْطاً** olarak yutuyor. Ve mecazdan da: **سَيْفٌ سُراطِيٌّ** ve **سُراطٌ**, ikisinin de dammesiyle; yani kesici; darbede geçer; sanki yuttuğu her şeyi yutuyor; nisbet lafzı üzere geldi, nisbet değildir; **أَحْمَرَ** ve **أَحْمَريّ** gibi. Ve **الجَوْهَرِيّ**, **المُتَنَخِّلِ الهُذَلِيّ** için şu beyti okudu:
tuz rengi gibi, darbesi parçalayıcıdır ... kemiği koparır; düşürücü, **سُراطي**

Ve kafiye sebebiyle **سُراطِيّ**’den nisbet **ياءَ النِّسْبَةِ**’sini hafifletti. **العُبَاب**’da: İbn **حَبيب** dedi ki: Muradı şudur: **سُراطِيٌّ** her şeyi **يَسْتَرِطُ** (yutar) ve ette süratle gider.

Ve **السِّرْطِمُ** (kesre ile): beliğ konuşan; o, **الاسْتِراطِ**’tandır ve **الميمُ** ziyadedir.

Ve meselde: “**الأَخْذُ سُرَّيْطَى والقَضاءُ ضُرَّيْطَى**” Cevherî onu iki kelimeyi de zamme ile, şeddeli olarak nakletti; eğer “**كسُمَّيْهَى**” (gibi) deseydi ikisinde daha iyi olurdu; o mecazdır. Ve denilir: **سُرَّيْطٌ** ve **ضُرَّيْطٌ** ikisinde, **قُبَّيْطٍ** gibi; bunu Ya‘kūb hikâye etti ve Cevherî onu nakletti.

Ve **العُبَاب**’da: İkisini Ya‘kūb hikâye etti.

Ve denilir: **سُرَيْطٌ** ve **ضُرَيْطٌ** ikisinde, **زُبَيْرٍ** gibi. Ve denilir: **سِرِّيطَى** ve **ضِرِّيطَى** ikisinde, **خِلِّيفَى** gibi; bunu Sâğânî nakletti. Ve denilir: **سُرَيْطاءُ** ve **ضُرَيْطاءُ**; iki kelime de zamme ile, hafifletilmiş, medli.

Ve eğer “**كمُرَيْطاء**” deseydi daha iyi olurdu; bununla beraber ضبط’ı bozdu; çünkü ikisinin med ile olduğunu zikretmedi.

Ve rivayet olunur: **الأخْذُ سَرَطانٌ** (harekeli olarak). Ve rivayet olunur: **سَلَجانٌ**; ve kendi yerinde zikredilmiştir. Ve **القَضاءُ لَيّانٌ**. Bunların hepsi sahih lügatlerdir; Araplar bunlarla konuşmuştur. Ve bunların hepsindeki mana: Sen almayı seversin ve vermekten hoşlanmazsın.

Ve **الصّحاح**’ta: Yani dinden aldığı şeyi **يَسْتَرِطُ** (yutar) ve onu yutar; sonra ödeme için talep edilince... Ve **الصّحاح**’ta: Sonra sahibi onu talep edince onunla **أَضْرَطَ** etti. Şeyhimiz dedi ki: Yani ağzıyla **الضُّراطِ** gibi bir iş yaptı; bu, avamın **الفَصَّ** diye isimlendirdiği şeydir; onu türlü türler üzere kullanırlar.

Ve **السَّرَطان** (harekeli olarak): nehirsel bir canlıdır. Ve **الصّحاح**’ta: su yaratılışındandır. **اللّسَان**’da artırdı: Farslar ona **مُخّ** der. Ve o çok faydalıdır. Tabipler dedi ki: Kırmızı bakır bir kapta yakılmış külünden üç miskal; suyla yahut içecekle yahut ağırlığının yarısı kadar **جِنْطِيانا** ile (alınırsa) kuduz köpeğin ısırığından büyük faydadır.

Dedim ki: **جِنْطِيانا**: bir bitkidir; yaprağı, aslındaki yaprak, ceviz yaprağına ve kuzu dili(ne) benzer; rengi kırmızıdır; meyvesi huniçiklerindedir; kökü uzuncadır; **الزْراوَنْدِ** köküne benzetilir; dağlarda, gölgede ve çiyde biter. Dediler ki: Ondan yarım dirhemden bir miskale kadar, bal ve ılık suyla yoğrulmuş olarak içilirse, haşeratın ısırığından fayda verir; sokma yerinde bal ile birlikte onunla pansuman yapılır. Ve gözü, gün aşırı ateşli birine asılırsa şifa bulur. Ve ayağı, bir ağaca asılırsa, meyvesi bir illet olmaksızın düşer.

Bu, nehirlerde türeyen **السَّرَطان**’dır. Ondan denizlisi ise taşlaşmış bir hayvandır; yakılmışı, beyazlığı söküp atmak için sürmelere katılır; ve **السَّنونات**’ta (kullanılır), böylece diş etini sıkar.

Ve **السَّرَطان**: gökte bir burçtur; dördüncü burçtur; surette ona benzemesi sebebiyle onunla adlandırılmıştır.

Ve **السَّرَطان**: kara safralı bir şiştir; badem gibi ve daha küçük başlar; büyüyünce üzerinde kırmızı ve yeşil damarlar belirir; yengeç ayaklarına benzer. Denilir ki: Onun iyileşmesinde ümit yoktur; ancak bulunduğu hal üzere artmaması için tedavi edilir.

Ve **الصّحاح**’ta: **السَّرَطان**: binek hayvanının bileğinde tutan bir hastalıktır; onu kurutur, ta ki nalını ters çevirsin. Bu, **الصّحاح** ve **العُبَاب** nüshalarında vaki olmuştur; doğrusu: **حافِرَها**’dır. Ve **المُحْكَم**’de: **السَّرَطان**: insanları ve binekleri tutan bir hastalıktır. Ve **التَّهذيب**’de: İnsana boğazında arız olan, **الدُّبَيْلَة**’ye benzeyen kanlı bir hastalıktır.

Ve mecazdan: **السَّرَطان**: İbn Düreyd’den, atlardan şiddetli koşan. Ve **السَّرَطان**: erkeklerden büyük lokmalı, iyisi; kesre ile **السِّرْطِيط** gibi; bunlar İbn Düreyd’dendir.

Ve onun sözü: “**والشَّديدُ الجَرْيِ**” siyakının مقتضى’sı, **السَّرَطان**’ın manalarından olmasıdır; eğer öyle ise, ondan öncekiyle beraber tekrar olur; düşün. Belki de: “**الشَّديدُ الجَرْيِ**” sıfat olarak, ikisinde, **السُّرَطِ** gibi, **صُرَدٍ** gibi; yani büyük lokmalı ve şiddetli koşanda denilir: **فَرَسٌ سُرَطٌ**; sanki koşuyu **سَرْطاً** yutuyor. Ve **رَجُلٌ سُرَطٌ**: lokması iyi.

Ve İbn ʿAbbâd dedi ki: **رَجُلٌ سُرَطٌ مُرَطٌ**; yani **سَريعُ الاسْتِراطِ**. Ve **السِّرَاطُ** (kesre ile): açık yol; ve onunla, Yüce’nin sözü “**اهْدِنا السِّراطَ المُسْتَقيم**” tefsir edilmiştir; yani el-Ezherî’nin dediği gibi, bizi açık minhac üzere sabit kıl. Ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve denildi ki: çünkü onun açık yoluna çokça girmeleri sebebiyle, gelip geçenleri yutuyor idi. Dedim ki: öyleyse birincisine göre sanki onda yürüyeni yutuyor; ikincisine göre ise yürüyen onu yutuyor; öyleyse düşün. Ve **الصَّادُ** ile **الزَّاي** onda iki lugattır; ve **الصَّادُ** mudâraʿa için daha üstündür; her ne kadar asl olan **السِّينُ** ise de. el-Ferrâ’ dedi ki: ve **الصَّادُ**, kitabın onunla geldiği ilk Kureyş’in lugatıdır; Arapların çoğu onu **سيناً** yapar; ve bununla Yaʿkūb el-Hadramî okudu; ve el-ʿUbâb’da: Rüveys. Ve “**الزِّراط**”ın hâlis **الزَّاي** ile olduğunu söyleyenin sözü—bazıları onunla okudu ve el-Asmaʿî onu nakletti—hatadır; ancak mudâraʿayı işitti de onu **زاياً** sandı. Dedi ki: ve el-Asmaʿî nahivci değildi ki buna güvenilsin. Hata: çünkü bu, Ebû ʿAmr’dan rivayet edilmiştir; onun **الزِّراط**ı hâlis **الزَّاي** ile okuduğu; ve aynı şekilde el-Kisâ’î, Hamza’dan **الزِّراط**ı **الزَّاي** ile rivayet etti; daha önce yerinde geçtiği üzere. Ve onun el-Asmaʿî’ye yüklenme olarak zikrettiği şeye, Hamza’ya ve Ebû ʿAmr’a iki rivayetinden birinde muvafakatiyle birlikte iltifat edilmez; öyleyse düşün. Ve **السّرطْرَاطُ** iki kesre ile ve iki fetha ile; ikisi de el-Leys’tendir; el-Cevherî birincisiyle yetindi; ve Zübeyr gibi; asıllarda böyledir; ve doğru olan: Kubbeýt gibi; **الفالُوذَجُ** Şâmîdir yahut **الخَبيصُ**tur; ve onunla tanıtım daha önce geçmiştir. el-Ezherî dedi ki: **السِّرِطْراطُ** kesre ile ise, o iyi bir lugattır; onun benzerleri vardır; **جِلِبْلابٍ** ve **سِجِلاّطٍ** gibi. **سَرَطْراط** fetha ile ise, onun için bir benzer bilmiyorum. Ve o, yutma olan **السَّرْطِ**ten **فعلْعالٌ**dır. Ve **الفالُوذَجُ** için **سِرِطْراطٌ** denildi; onda **الرَّاءُ** ve **الطَّاءُ** tekrar edildi; onu vasfetmede ve yiyenin onu, boğazında yuttuğu zaman ondan lezzet almasını bildirmede. Ve İbn Düreyd dedi ki: **السَّرَيْطاءُ** **الرُّتَيْلاءِ** gibi: **حَسَاءٌ**; **الحَرِيرَةِ** ve benzeri gibi. Nüshalarda böyledir: **الحَرِيرَة**; **الحاءِ المُهْمَلَة** ve **الرَّاءِ** ile; ve doğru olan: **الخَزِيرَة**; Cemhere’nin nassı olduğu üzere. Ve Lisân’da: o **السُّرَّيْطَى**dır; yani **سُمَّيْهَى** gibi: **شِبْهُ الخَزِيرَة**. Ve **رَجُلٌ سُرَطَةٌ** **هُمَزَةٍ** gibi: **سَريعُ الاسْتِراطِ**; İbn ʿAbbâd onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerden: **السِّرْوَطُ** **دِرْهَمٍ** gibi: yuttuğu her şeyi yutan. Ve **رَجُلٌ مِسْرِطٌ** ve **سَرَّاطٌ** **مِنْبَرٍ** ve **كَتَّانٍ** gibi; yani hızlı yiyen; ve aynı şekilde **سَرَطْرَطٌ** **حَزَنْبَلٍ** gibi; ve bunlar İbn ʿAbbâd’dandır. Ve **السَّرَطانُ** harekeli olarak: o, fil hastalığıdır. Ve mecazdan: o, dininde **عَلَى سِراطٍ مُسْتَقيمٌ**dur.

İbn ʿAbbâd: **رَجُلٌ سُرَطٌ مُرَطٌ**; yani **سَريعُ الاسْتِراطِ**. Ve **السِّرَاطُ** (kesre ile): açık yol; ve onunla, Yüce’nin sözü “**اهْدِنا السِّراطَ المُسْتَقيم**” tefsir edilmiştir; yani el-Ezherî’nin dediği gibi, bizi açık minhac üzere sabit kıl. Ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve denildi ki: çünkü onun açık yoluna çokça girmeleri sebebiyle, gelip geçenleri yutuyor idi. Dedim ki: öyleyse birincisine göre sanki onda yürüyeni yutuyor; ikincisine göre ise yürüyen onu yutuyor; öyleyse düşün. Ve **الصَّادُ** ile **الزَّاي** onda iki lugattır; ve **الصَّادُ** mudâraʿa için daha üstündür; her ne kadar asl olan **السِّينُ** ise de. el-Ferrâ’ dedi ki: ve **الصَّادُ**, kitabın onunla geldiği ilk Kureyş’in lugatıdır; Arapların çoğu onu **سيناً** yapar; ve bununla Yaʿkūb el-Hadramî okudu; ve el-ʿUbâb’da: Rüveys. Ve “**الزِّراط**”ın hâlis **الزَّاي** ile olduğunu söyleyenin sözü—bazıları onunla okudu ve el-Asmaʿî onu nakletti—hatadır; ancak mudâraʿayı işitti de onu **زاياً** sandı. Dedi ki: ve el-Asmaʿî nahivci değildi ki buna güvenilsin. Hata: çünkü bu, Ebû ʿAmr’dan rivayet edilmiştir; onun **الزِّراط**ı hâlis **الزَّاي** ile okuduğu; ve aynı şekilde el-Kisâ’î, Hamza’dan **الزِّراط**ı **الزَّاي** ile rivayet etti; daha önce yerinde geçtiği üzere. Ve onun el-Asmaʿî’ye yüklenme olarak zikrettiği şeye, Hamza’ya ve Ebû ʿAmr’a iki rivayetinden birinde muvafakatiyle birlikte iltifat edilmez; öyleyse düşün. Ve **السّرطْرَاطُ** iki kesre ile ve iki fetha ile; ikisi de el-Leys’tendir; el-Cevherî birincisiyle yetindi; ve Zübeyr gibi; asıllarda böyledir; ve doğru olan: Kubbeýt gibi; **الفالُوذَجُ** Şâmîdir yahut **الخَبيصُ**tur; ve onunla tanıtım daha önce geçmiştir. el-Ezherî dedi ki: **السِّرِطْراطُ** kesre ile ise, o iyi bir lugattır; onun benzerleri vardır; **جِلِبْلابٍ** ve **سِجِلاّطٍ** gibi. **سَرَطْراط** fetha ile ise, onun için bir benzer bilmiyorum. Ve o, yutma olan **السَّرْطِ**ten **فعلْعالٌ**dır. Ve **الفالُوذَجُ** için **سِرِطْراطٌ** denildi; onda **الرَّاءُ** ve **الطَّاءُ** tekrar edildi; onu vasfetmede ve yiyenin onu, boğazında yuttuğu zaman ondan lezzet almasını bildirmede. Ve İbn Düreyd dedi ki: **السَّرَيْطاءُ** **الرُّتَيْلاءِ** gibi: **حَسَاءٌ**; **الحَرِيرَةِ** ve benzeri gibi. Nüshalarda böyledir: **الحَرِيرَة**; **الحاءِ المُهْمَلَة** ve **الرَّاءِ** ile; ve doğru olan: **الخَزِيرَة**; Cemhere’nin nassı olduğu üzere. Ve Lisân’da: o **السُّرَّيْطَى**dır; yani **سُمَّيْهَى** gibi: **شِبْهُ الخَزِيرَة**. Ve **رَجُلٌ سُرَطَةٌ** **هُمَزَةٍ** gibi: **سَريعُ الاسْتِراطِ**; İbn ʿAbbâd onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerden: **السِّرْوَطُ** **دِرْهَمٍ** gibi: yuttuğu her şeyi yutan. Ve **رَجُلٌ مِسْرِطٌ** ve **سَرَّاطٌ** **مِنْبَرٍ** ve **كَتَّانٍ** gibi; yani hızlı yiyen; ve aynı şekilde **سَرَطْرَطٌ** **حَزَنْبَلٍ** gibi; ve bunlar İbn ʿAbbâd’dandır. Ve **السَّرَطانُ** harekeli olarak: o, fil hastalığıdır. Ve mecazdan: o, dininde **عَلَى سِراطٍ مُسْتَقيمٌ**dur.

ص ر ط
**الصِّرَاطُ** (kesre ile): yol. Allah Teâlâ dedi ki: “**اهْدِنَا الصِّرَاطَ المُسْتَقِيمَ**”; ve bununla İbn ʿÂmir, İbn Kesîr, Nâfiʿ, Ebû ʿAmr, ʿÂsım ve el-Kisâ’î okudu. Ve el-Kaʿkâʿ b. ʿAtıyye el-Bâhilî dedi ki:
“Harûrîler üzerine tayım ile tekrar tekrar hücum ederim... onları **وَضَحِ الصِّرَاطِ** üzerine yüklemek için.”

Âhiretin **صِرَاطُ**una gelince: o, Ehl-i sünnet nezdinde, Cehennem’in sırtı üzerine uzatılmış bir köprüdür; sahih hadiste vasfedilmiştir: “Ve o, kılıçtan daha keskin ve kıldan daha incedir; mahlûkat onun üzerinden geçer; cennet ehli amelleriyle onu geçer; onların bir kısmı şimşek gibi geçer, bir kısmı salıverilmiş rüzgâr gibi, bir kısmı atların koşanları gibi; bir kısmı koşar, bir kısmı yürür, bir kısmı sürünür. Ve arşın iç kısımlarından bir münâdî seslenir: ‘Gözlerinizi kısın; Muhammed’in kızı Fâtıma geçinceye kadar.’ Allah ona salât ve selâm etsin ve ondan razı olsun. Ve ateş mümine der ki: ‘Geç ey mümin; çünkü senin nurun alevimi söndürdü.’ Ve o sırada ateş ehlinin ayakları kayar ve sürçer.” Allah Teâlâ bizi **الصِّرَاطِ** üzerinde, velîlerinden seçtiğine verdiği geçiş gibi geçirsin; ve bize resullerinin ve nebilerinin şefaatini rızıklandırsın.

Ve İbn ʿAbbâd dedi ki: **الصُّرَاطُ** (damme ile): uzun kılıç. Ve **السِّينُ** hepsinde bir lugattır; ve daha önce geçti ki Yaʿkūb “**اهْدِنا السِّرَطَ المُسْتَقِيمَ**” diye okudu; ve onun **صاد**ının aslının **سِينٌ** olduğu; sonra **الطَّاءِ** ile mahreçlerinin yakınlığından dolayı **صاداً**a çevrildi.
