# صرع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: صرع

صَرَعَهُ
1 صَرَعَهُ ذ , aor. صَرَعَ , inf. n. صَرْعٌ (S, O, * Msb, K) and صِرْعٌ, (S, O, * K,) the former inf. n. of the dial. of Temeem and the latter of Keys, (S, O,) and مَصْرَعٌ, which is also a n. of place, [and, accord. to rule, of time also,] (S, O, K,) said of a man, (S, Msb,) He threw him down, or prostrated him, on the ground; (O, L, K, TA;) namely, a man. (T, TA.) And صَرَعَتْهُ is also said of a beast, [the pronoun referring to the rider,] meaning It threw him down. (TA in art. قمص.) Hence the saying, المَنِيَّةُ تَصْرَعُ الحَيَوَانَ (tropical:) [Death prostrates the animal]. (TA.) And مَثَلُ المُؤْمِنِ كَالخَامَةِ مِنَ الزَّرْعِ تَصْرَعُهَا الرِّيحُ مَرَّةً فَتَعْدِلُهَا أُخْرَى i. e. [The similitude of the believer is as the fresh, or juicy, plant of seedproduce,] which the wind bends at one time, throwing it from side to side, [and straightens at another.] (TA, from a trad.) And صُرِعَ الشَّجَرُ The trees were cut and thrown down. (TA.) ― -b2- See also 3. ― -b3- [Hence also,] صُرِعَ He was affected with the disease termed صَرْع [expl. below]. (Msb.) And He (a man) was affected with diabolical possession, or madness; inf. n. صَرْعٌ. (TA.) -A2- See also 2, in two places.

صرّعهُ
2 صرّعهُ ذ , [inf. n. تَصْرِيعٌ,] He threw him down or prostrated him, on the ground, vehemently; namely, a man. (K.) -A2- صرّع البَابَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He made the door-way to have what are termed مِصْرَاعَانِ [i. e. a pair of folding doors]; as also ↓ صَرَعَهُ. (K, TA.) ― -b2- And [hence,] صرّع الشِّعْرَ (tropical:) He made the poetry to have what are termed مِصْرَاعَانِ; as also ↓ صَرَعَهُ: (K, TA:) or التَّصْرِيعُ فِى الشِّعْرِ, (S,) or تَصْرِيعُ البَيْتِ مِنَ الشِّعْرِ, (TA,) is the making the first مِصْرَاع [meaning hemistich] to rhyme [like the second]; (S;) [i. e.] the making the last foot of the first hemistich like the last of the second [in rhyme]: (TA:) derived from the مِصْرَاع of the door-way. (S, TA.)

3 صَاْرَعَ ↓ صَارَعْتُهُ فَصَرَعْتُهُ, (S, Msb, TA,) inf. n. of the former مُصَارَعَةٌ and صِرَاعٌ, (Msb, TA,) I wrestled with him, each of us endeavouring to throw down the other, [and I overcame him in doing so, or and I threw him down.] (TA.)

تصرّع لَهُ
5 تصرّع لَهُ ذ (tropical:) He became lowly, humble, or abased, and abashed, to him; as also تضرّع: (Az, TS, TA:) or (tropical:) he lowered, humbled, or abased, himself to him: one says, مَا زِلْتُ أَتَصَرَّعُ لَهُ and اـِلَيْهِ (tropical:) [I ceased not to lower, humble, or abase, myself to him] حَتَّى أَجَابَنِى [until he answered me, or gave me his assent]. (Z, TA.)

تصارعوا
6 تصارعوا ذ They wrestled, one with another, endeavouring to throw down one another; and [↓ اصطرعوا signifies the same; or] ↓ اصطرعا they two wrestled, each endeavouring to throw down the other. (TA.)

انصرع
7 انصرع ذ [He, or it, became thrown down, or prostrated, on the ground]. (Occurring in the K in art. جأث.)

8 اـِصْتَرَعَ see 6, in two places.

صَرْعٌ
صَرْعٌ ذ an inf. n. of 1. (S, Msb, K.) ― -b2- Also, [as a subst., Epilepsy, or falling sickness: and sometimes, app., ecstatic catalepsy; a sort of trance into which a person falls:] a certain disease, (S, O, Msb, K,) well known, (S, O,) resembling madness, or diabolical possession, (Msb,) accord. to the Ra-ees [Ibn-Seenà, whom we call “ Avicenna ”], (TA,) preventing, but not completely, the vital organs from performing their actions [or functions]; the cause of which is an obstruction that occurs in one or more of the venters (بُطُون) of the brain and in the ducts of the أَعْصَاب [here meaning nerves] by which the members are moved, [arising] from an abundant thick or viscous خِلْط [or humour], whereby the رُوح [by which is here meant, as in many other instances, the vital spirit, or nervous fluid,] is prevented from pervading them in the natural manner, and consequently the members become [spasmodically] contracted. (K, TA.) -A2- Also A sort, or species: and a state, condition, or manner of being: syn. ضَرْبٌ and فَنٌّ: (S, K:) of a thing: (K:) and so ↓ صِرْعٌ: and likewise ضَرْعٌ and ضِرْعٌ: (TA:) [See also صَرْعَةٌ:] pl. [of mult.] صُرُوعٌ (S, K) and [of pauc.] أَصْرُعٌ. (K.) One says, هُوَ ذُو صَرْعَيْنِ, meaning ذُو لَوْنَيْنِ [i. e. He, or it, has two sorts, or species: or two distinctive qualities or properties]. (Ibn-'Abbلd, Z, O, K.) And تَرَكْتُهُمْ صَرْعَيْنِ I left them changing from state to state. (Ibn-'Abbلd, O, K.) And لِلْأَمْرِ صَرْعَانِ, meaning طَرَفَانِ [i. e. There are two ways of performing the affair, either of which may be chosen]. (TA.) ― -b2- See also صِرْعٌ, in three places. ― -b3- صَرْعَانِ Two camels of which one comes to the water when the other returns from it, by reason of their [the camels'] multitude. (S, O, K.) ― -b4- And [hence, perhaps,] الصَّرْعَانِ signifies The night and the day; (K;) [and] so ↓ الصِّرْعَانِ, with kesr, like الصِّرْفَانِ: (TA in art. صرف:) or the forenoon and the afternoon; from the first part of day to midday and from midday to sunset; each of these being termed صَرْعٌ: (S, O, K:) or the morning, between daybreak and sunrise, and the evening, between sunset and nightfall; as also العَصْرَانِ; (S and K in explanation of الأَبْرَدَانِ;) and some assert that it is formed by transposition from العَصْرَانِ: (TA:) or the two extremities of the day. (A, TA.) And one says, أَتَيْتُهُ صَرْعَىِ النَّهَارِ I came to him in the morning and evening; or between daybreak and sunrise and between sunset and nightfall. (S, O, K.) And لَقِيتُهُ صَرْعَىِ النَّهَارِ I met him at the two extremities of the day. (A, TA.) Dhu-r-Rummeh says,
كَأَنَّنِى نَازِعٌ يَثْنِيهِ عَنْ وَطَنٍ
صَرْعَانِ رَائِحَةً عَقْلٌ وَتَقْيِيدُ
meaning As though I were one, i. e. a camel, yearning towards his place of abode, which an evening and a morning, in evening a binding of the fore shank to the arm and in the morning a shackling of the legs, turn [or keep] away from a settled abiding-place: or, as Aboo-'Alee relates it, رَائِحَةٌ, [as a partial substitute for صَرْعَانِ,] meaning, an evening, when there is a binding of the fore shank to the arm, and a morning, when there is a shackling of the legs; for they bind the camel's fore shank to his arm in the evening when he is lying down, and they shackle his legs in the morning so that he may pasture [but not stray]: another reading is صَرْعَاهُ [his morning and evening]. (TA.) ― -b5- One says also, هُوَ صَرْعُ كَذَا i. e. حِذَآءَهُ [app. meaning It is over against, or corresponding to, such a thing]. (O, K.)

صِرْعٌ
صِرْعٌ ذ an inf. n. of 1. (S, K.) -A2- And i. q. مُصَارِعٌ. (K.) See the latter in two places. -A3- See also صَرْعٌ, former half. ― -b2- [Also Either of two opposite conditions in which one is or stands &c. in respect of an affair or case.] One says, طَلَبْتُ مِنْ فُلَانٍ حَاجَةً فَانْصَرَفْتُ وَمَا أَدْرِى عَلَى أَىِّ صِرْعَىْ أَمْرِهِ هُوَ [I sought, or demanded, of such a one, an object of want, and then turned away, and I know not in which of the two opposite conditions he was in respect of his affair, or case]; i. e., his affair, or case, did not become apparent, or clear, or known, to me. (S, O, K. *) And a poet says,
فَرُحْتُ وَمَا وَدَّعْتُ لَيْلَى وَمَا دَرَتْ
عَلَى أَىِّ صِرْعَىْ أَمْرِهَا أَتَرَوَّحُ
[And I went, and bade not farewell to Leylà, and she knew not in which of the two opposite conditions in respect of her affair, or case, I was going]; i. e., whether I went from her presence retaining attachment, or forsaking; (S, TA;) or, as Z says, in a condition of success or of disappointment. (TA.) ― -b3- See also صَرْعٌ, in the middle of the paragraph. ― -b4- Also A like; a similar person or thing; and so ↓ صَرْعٌ. (O, K.) One says, هُمَا صِرْعَانِ (S, O) and ↓ صَرْعَانِ (O) They two are likes: (S, O:) and so شِرْعَانِ, &c. (S.) And هٰذَا صِرْعُهُ and ↓ صَرْعُهُ This is the like of him, or it: and so ضِرْعُهُ and ضَرْعُهُ, &c. (IAar, TA.) ― -b5- And A strand of a rope: (O, K:) and so ضِرْعٌ: (O:) pl. صُرُوعٌ (O, K) and ضُرُوعٌ. (O.)

صَرْعَةٌ
صَرْعَةٌ ذ A single act of throwing down, or prostrating, on the ground; or a single suffering of prostration. (K, TA.) See also صِرْعَةٌ. ― -b2- And A state, or condition: (O, K:) so in the saying, هُوَ يَفْعَلُهُ فِى كُلِّ صِرْعَةٍ [He does it in every state, or condition]: (O:) [see also صَرْعٌ:] or, accord. to the “ Mufradلt ” [of Er-Rلghib], the state, or condition, of him who is thrown down, or prostrated. (TA.)

صُرْعَةٌ
صُرْعَةٌ ذ One who is often thrown down, or prostrated, by men. (K.)

صِرْعَةٌ
صِرْعَةٌ ذ A mode, or manner, of throwing down, or prostrating; or of being thrown down, or prostrated: (S, * K, TA:) a word similar to رِكْبَةٌ and جِلْسَةٌ. (S.) Hence, (K,) one says, سُوْءُ الاِسْتِمْسَاكِ خَيْرٌ مِنْ حُسْنِ الصِّرْعَةِ [The bad manner of holding fast upon one's beast is better than the good manner of being thrown down, or prostrated]: (S, K:) i. e., when one holds fast, though he ride not well, it is better than one's being thrown down, or prostrated, in a manner that does not hurt him; because he who holds fast sometimes overtakes, but he who is thrown down will not attain: (TA:) a prov.: or, as some relate it, ↓ حُسْنِ الصَّرْعَةِ, which means the good manner of the single suffering of prostration. (K, * TA. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 623.])

صُرَعَةٌ
صُرَعَةٌ ذ One who throws down, or prostrates, others; (S, O, K;) as also ↓ صِرِّيعٌ and ↓ صُرَّاعَةٌ: (K:) or one who throws down, or prostrates, his antagonists much, or often; (TA;) and so ↓ صِرِّيعٌ, (S, O,) and ↓ صُرَّاعَةٌ, with damm and teshdeed, mentioned by Ks: (O:) or ↓ صِرِّيعٌ signifies one who throws down, or prostrates, vehemently, though he be not well known for doing so; as also ↓ صَرَّاعٌ and ↓ صَرِيعٌ, the latter like أَمِيرٌ [in measure, but this I think doubtful, probably added from finding صِرِّيعٌ mistranscribed]: or ↓ صِرِّيعٌ, accord. to the T, one whose occupation, whereby he is known, is the throwing down, or prostrating, others [as a wrestler]. (TA.) It is said in a trad. that the Prophet asked, Whom do ye reckon the صُرَعَة among you? they said, Him whom men will not throw down: and he said, He is not such, but is (assumed tropical:) he who governs himself on the occasion of anger: or, as some relate it, (assumed tropical:) the forbearing on the occasion of anger, (O, TA. *)

صَرُوعٌ
صَرُوعٌ ذ One who wrestles much with others, endeavouring to throw them down: (T, K, TA:) pl. صُرُعٌ. (K.)

صَرِيعٌ
صَرِيعٌ ذ i. q. ↓ مَصْرُوعٌ [meaning Thrown down, or prostrated, on the ground]: pl. صَرْعَى. (O, K.) ― -b2- [And i. q. ↓ مَصْرُوعٌ meaning (as the latter is expl. in the Msb) Affected with the disease termed صَرْعٌ, q. v.] ― -b3- And [i. q. ↓ مَصْرُوعٌ meaning] Affected with diabolical possession, or madness. (TA.) ― -b4- One says also, بَاتَ صَرِيعَ الكَأْسِ (tropical:) [He passed the night prostrated by the influence of the wine-cup]. (TA.) ― -b5- And رَأَيْتُ شَجَرَهُمْ صَرْعَى and ↓ مُصَرَّعَاتٍ (tropical:) I saw their trees cut down [and laid prostrate]. (TA.) And نَبَاتٌ صَرِيعٌ (tropical:) A plant, or plants, or herbage, growing upon the surface of the earth, not erect. (TA.) And غُصْنٌ صَرِيعٌ (tropical:) A branch falling down to the ground: (TA:) or a branch broken down and fallen to the ground: (Msb:) and [in like manner] one says ↓ غُصْنٌ مَصْرُوعٌ; and مَصَارِعُ is said to occur in a verse of Lebeed as pl. of the latter word, the reg. pl. of which is مَصَارِيعُ: but in that verse some read ↓ مُصَرَّع [which has a similar meaning. (TA. [See EM p. 157.]) ― -b6- صَرِيعٌ also signifies (assumed tropical:) Slain: from the same word as applied to a branch and expl. above: pl. صَرْعَى. (Msb.) ― -b7- And (tropical:) A twig, or rod, drooping, or hanging down, to the ground, falling upon it, but with its base upon the tree, so that it remains falling in the shade, the sun not reaching it, and therefore becomes more soft, or supple, than the branch [from which it depends], and more sweet in odour; and it is used for rubbing and cleaning the teeth [i. e. مَسَاوِيك are made of it]: pl. صُرُعٌ: (K, TA: [the pl. is thus in the L; but in some copies of the K صُرْعٌ:]) or, accord. to the T, the sing. signifies a twig, or rod, that falls from the tree called بَشَام [q. v.]; and the pl. is صُرْعَانٌ: the former pl. occurs in a trad., in which it is said that the Prophet was pleased to rub and clean his teeth with صُرُع. (TA.) ― -b8- Also (tropical:) A bow from which nothing has been pared off: or of which the wood has dried upon the tree; (S, O, K, TA:) or this [latter] is only called صَرِيفٌ. (TA.) ― -b9- And (tropical:) A whip, in like manner, (S, O, K, TA,) from which nothing has been pared off. (TA.) -A2- See also صُرَعَةٌ.

صَرَاعَةٌ
صَرَاعَةٌ ذ The quality of throwing down, or prostrating, vehemently. (TA.)

صَرَّاعٌ
صَرَّاعٌ ذ : see صُرَعَةٌ.

صِرِّيعٌ
صِرِّيعٌ ذ : see صُرَعَةٌ, in four places.

صُرَّاعَةٌ
صُرَّاعَةٌ ذ : see صُرَعَةٌ, in two places.

صَارِعٌ
[ صَارِعٌ ذ act. part. n. of 1: pl. صَارِعُونَ and صَرَعَةٌ. Hence,] قَوْمٌ صَرَعَةٌ A people, or party, who throw down, or prostrate, those with whom they wrestle. (TA.)

مَصْرَعٌ
مَصْرَعٌ ذ A place [and accord. to rule a time also] of throwing down, or prostrating, on the ground: (S, O, K:) [pl. مَصَارِعُ.] ― -b2- [And (assumed tropical:) A place of slaughter: for] مَصَارِعُ القَوْمِ signifies the places of slaughter of the people, or party. (TA.) -A2- Also an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, O, K.)

مِصْرَعٌ
مِصْرَعٌ ذ : see مِصْرَاعٌ.

مُصَرَّعٌ
مُصَرَّعٌ ذ [pass. part. n. of 2, q. v.]. One says, مَرَرْتُ بِقَتْلَى مُصَرَّعِينَ [I passed by slain persons thrown down, or prostrated, on the ground]: with teshdeed because relating to many objects. (S.) ― -b2- See also صَرِيعٌ, in two places.

مِصْرَاعٌ
مِصْرَاعٌ ذ Either half [i. e. leaf] of a door [meaning of a folding door]: (MA, * Msb, KL: *) either one of what are termed the مِصْرَاعَانِ of a door or door-way: (S, Msb:) مِصْرَاعَا بَابٍ means two doors that are set up, meeting together, the place of entrance thereof being in the middle of them [i. e. between them]: (T, O, K, TA:) [and in like manner, مِصْرَاعَا سِتْرٍ (occurring in the S in art. سجف) means the two separate halves, that hang side by side, so as to meet together, of a curtain; like the two leaves of a folding-door:] and the مِصْرَاع of a door [or curtain] is also called its ↓ مِصْرَع: (TA:) the pl. of مِصْرَاعٌ is مَصَارِيعُ. (MA.) ― -b2- Hence, the مِصْرَاع in poetry; (S;) A hemistich: (MA, KL:) [this is the general meaning: in a more restricted sense,] مِصْرَاعَانِ in poetry means a single verse [i. e. a pair of hemistichs] having two rhymes: (T, O, * K, * TA:) [using it in the latter sense, i. e. as meaning a verse of which the former hemistich rhymes with the latter, which is app. the primary signification,] Aboo-Is-hلk says, the مِصْرَاعَانِ are the two doors of the ode, like the مصراعان of the house, or chamber, or tent: and he says that the derivation of the word is from الصَّرْعَانِ meaning “ the two extremities of the day. ” (TA.)

مَصْرُوعٌ
مَصْرُوعٌ ذ : see صَرِيعٌ, in four places; where it is stated that مَصَارِعُ is said to occur as a pl. thereof; the reg. pl. being مَصَارِيعُ.

مُصَارِعٌ
مُصَارِعٌ ذ One who wrestles with another, endeavouring to throw him down; as also ↓ صِرْعٌ: you say, ↓ هُمَا صِرْعَانِ i. e. They are two persons wrestling together, each endeavouring to throw down the other. (K, * TA.)

### Türkçe

**صَرَعَهُ**
1 **صَرَعَهُ** ذ , muzâri‘i **صَرَعَ** , mastar ismi **صَرْعٌ** (S, O, * Msb, K) ve **صِرْعٌ**, (S, O, * K,) birincisi Temîm lehçesinin, ikincisi Kays’ın mastar ismidir, (S, O,) ve **مَصْرَعٌ**, ki bu aynı zamanda mekân ismidir, [ve kaideye göre zamanın da (ismidir),] (S, O, K,) bir adam hakkında söylenir, (S, Msb,) Onu yere devirdi, yahut onu yere yüzüstü serdi; (O, L, K, TA;) yani bir adamı. (T, TA.) Ve **صَرَعَتْهُ** de bir hayvan hakkında söylenir, [zamir biniciye râcidir,] mânâsı: Onu devirdi. (TA, art. قمص’da.) Bundan dolayı şu söz: **المَنِيَّةُ تَصْرَعُ الحَيَوَانَ** (mecaz:) [Ölüm hayvanı yere serer]. (TA.) Ve **مَثَلُ المُؤْمِنِ كَالخَامَةِ مِنَ الزَّرْعِ تَصْرَعُهَا الرِّيحُ مَرَّةً فَتَعْدِلُهَا أُخْرَى** yani [Mü’minin misali, ekin mahsulünden taze, yahut sulu bitki gibidir;] rüzgâr onu bir defa eğer, onu bir yandan bir yana atarak, [ve başka bir defa doğrultur]. (TA, bir hadisten.) Ve **صُرِعَ الشَّجَرُ** Ağaçlar kesildi ve devrildi. (TA.) ― -b2- 3’e de bak. ― -b3- [Bundan ayrıca,] **صُرِعَ** **صَرْع** diye adlandırılan hastalıkla (aşağıda açıklanacak) musap oldu. (Msb.) Ve (bir adam) şeytanî musallat olma ile, yahut delilikle musap oldu; mastar ismi **صَرْعٌ**. (TA.) -A2- 2’ye de bak, iki yerde.

**صرّعهُ**
2 **صرّعهُ** ذ , [mastar ismi **تَصْرِيعٌ**,] Onu yere devirdi yahut yere yüzüstü serdi, şiddetle; yani bir adamı. (K.) -A2- **صرّع البَابَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Kapı aralığını **مِصْرَاعَانِ** diye adlandırılan şeye sahip kıldı [yani iki kanatlı kapı]; bunun gibi ↓ **صَرَعَهُ** da (böyledir). (K, TA.) ― -b2- Ve [bundan,] **صرّع الشِّعْرَ** (mecaz:) Şiiri **مِصْرَاعَانِ** diye adlandırılan şeye sahip kıldı; bunun gibi ↓ **صَرَعَهُ**: (K, TA:) yahut **التَّصْرِيعُ فِى الشِّعْرِ**, (S,) yahut **تَصْرِيعُ البَيْتِ مِنَ الشِّعْرِ**, (TA,) birinci **مِصْرَاع**ı [mânâsı yarım mısra] [ikinci gibi] kafiyeli kılmaktır; (S;) [yani] birinci yarım mısraın son tef‘ilesini ikinci yarım mısraın sonu gibi (kafiyede) kılmaktır: (TA:) kapı aralığının **مِصْرَاع**ından türetilmiştir. (S, TA.)

3 **صَاْرَعَ** ↓ **صَارَعْتُهُ فَصَرَعْتُهُ**, (S, Msb, TA,) birincinin mastar ismi **مُصَارَعَةٌ** ve **صِرَاعٌ**dur, (Msb, TA,) Onunla güreştim; her birimiz ötekini devirmeye çalışıyordu, [ve ben bunda ona galip geldim, yahut ve onu devirdim]. (TA.)

**تصرّع لَهُ**
5 **تصرّع لَهُ** ذ (mecaz:) Ona karşı alçaldı, tevazu gösterdi, yahut zelil oldu, ve utandı; bunun gibi **تضرّع** da (böyledir): (Az, TS, TA:) yahut (mecaz:) kendini ona alçalttı, tevazu gösterdi, yahut zelil kıldı: şöyle denir, **مَا زِلْتُ أَتَصَرَّعُ لَهُ** ve **اـِلَيْهِ** (mecaz:) [Ona kendimi alçaltmaktan, tevazu göstermekten, yahut zelil kılmaktan geri durmadım] **حَتَّى أَجَابَنِى** [ta ki bana cevap verdi, yahut muvafakatini verdi]. (Z, TA.)

**تصارعوا**
6 **تصارعوا** ذ Birbirleriyle güreştiler; birbirlerini devirmeye çalışıyorlardı; ve [↓ **اصطرعوا** da aynı mânâyı ifade eder; yahut] ↓ **اصطرعا** ikisi güreşti; her biri ötekini devirmeye çalışıyordu. (TA.)

**انصرع**
7 **انصرع** ذ [O, yahut o şey, yere devrilmiş, yahut yere yüzüstü serilmiş oldu]. (K’da art. جأث’da geçer.)

8 **اـِصْتَرَعَ** 6’ya bak, iki yerde.

**صَرْعٌ**
**صَرْعٌ** ذ 1’in mastar ismidir. (S, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca, [isim olarak, Epilepsi, yahut düşme hastalığı: ve bazen, görünüşe göre, vecdî katalepsi; kişinin içine düştüğü bir çeşit trans:] belli bir hastalık, (S, O, Msb, K,) iyi bilinen, (S, O,) deliliğe, yahut şeytanî musallat olmaya benzeyen, (Msb,) Reîs’e göre [İbn Sînâ, bizim “Avicenna” dediğimiz], (TA,) hayati organların fiillerini [yahut fonksiyonlarını] icra etmelerini engelleyen, fakat tamamen değil; bunun sebebi, beynin bir veya daha çok karınlarında (**بُطُون**) ve uzuvların hareket ettirildiği **أَعْصَاب**ın [burada sinirler mânâsında] kanallarında meydana gelen bir tıkanıklıktır; bol, yoğun yahut yapışkan bir **خِلْط** [yahut hılt]tan [doğan], bununla **رُوح**un [burada, başka birçok yerde olduğu gibi, hayati ruh, yahut sinirî akışkan kastedilir] tabii tarzda onlara yayılması engellenir ve bunun sonucu olarak uzuvlar [spazmodik olarak] büzülmüş olur. (K, TA.) -A2- Ayrıca Bir tür, yahut cins: ve bir hâl, durum, yahut varoluş tarzı: eş anlamlısı **ضَرْبٌ** ve **فَنٌّ**: (S, K:) bir şeyin: (K:) ve bunun gibi ↓ **صِرْعٌ**: ve yine **ضَرْعٌ** ve **ضِرْعٌ**: (TA:) [**صَرْعَةٌ**’ye de bak:] çoğulu [çokluk] **صُرُوعٌ** (S, K) ve [azlık] **أَصْرُعٌ**dur. (K.) Şöyle denir, **هُوَ ذُو صَرْعَيْنِ**, mânâsı **ذُو لَوْنَيْنِ** [yani O, yahut o şey, iki tür yahut cins sahibidir; yahut iki ayırt edici vasıf yahut özellik sahibidir]. (Ibn-'Abbلd, Z, O, K.) Ve **تَرَكْتُهُمْ صَرْعَيْنِ** Onları hâlden hâle değişir halde bıraktım. (Ibn-'Abbلd, O, K.) Ve **لِلْأَمْرِ صَرْعَانِ**, mânâsı **طَرَفَانِ** [yani İşin iki tarafı/iki yolu vardır; ikisinden biri seçilebilir]. (TA.) ― -b2- **صِرْعٌ**’a da bak, üç yerde. ― -b3- **صَرْعَانِ**: Çoklukları sebebiyle, birinin sudan döndüğü sırada ötekinin suya geldiği iki deve. (S, O, K.) ― -b4- Ve [bundan, belki,] **الصَّرْعَانِ** Gece ve gündüz mânâsına gelir; (K;) [ve] bunun gibi ↓ **الصِّرْعَانِ**, kesre ile, **الصِّرْفَانِ** gibi: (TA, art. صرف’da:) yahut kuşluk ve ikindi; günün ilk kısmından öğleye ve öğleden gün batımına; bunların her birine **صَرْعٌ** denir: (S, O, K:) yahut sabah, tan yerinin ağarması ile güneşin doğması arası, ve akşam, güneşin batması ile gecenin çökmesi arası; bunun gibi **العَصْرَانِ** da (böyledir); (S ve K, **الأَبْرَدَانِ**’ın açıklamasında;) ve bazıları bunun **العَصْرَانِ**dan takdim-te’hir ile yapıldığını ileri sürer: (TA:) yahut günün iki ucu. (A, TA.) Ve şöyle denir, **أَتَيْتُهُ صَرْعَىِ النَّهَارِ** Ona sabah ve akşam geldim; yahut tan yerinin ağarması ile güneşin doğması arası ve güneşin batması ile gecenin çökmesi arası. (S, O, K.) Ve **لَقِيتُهُ صَرْعَىِ النَّهَارِ** Onunla günün iki ucunda karşılaştım. (A, TA.) Dhu-r-Rummeh der ki,
كَأَنَّنِى نَازِعٌ يَثْنِيهِ عَنْ وَطَنٍ
صَرْعَانِ رَائِحَةً عَقْلٌ وَتَقْيِيدُ
mânâsı: Sanki ben, yani bir deve, yurduna özlem duyan biriyim; onu yerleşik bir ikamet yerinden bir akşam ve bir sabah çevirip uzaklaştırır: akşam ön incik kol’a bağlanır ve sabah bacaklar kösteklenir: yahut Ebû-‘Alî’nin rivayet ettiği üzere, **رَائِحَةٌ**, [**صَرْعَانِ** yerine kısmi bir ikame olarak,] mânâsı: bir akşam; onda ön incik kol’a bağlanır; ve bir sabah; onda bacaklar kösteklenir; çünkü deveyi akşam, yatarken, ön inciklerini koluna bağlarlar; ve sabah bacaklarını kösteklerler ki otlasın [ama uzaklaşmasın]: başka bir kıraat **صَرْعَاهُ**dur [onun sabahı ve akşamı]. (TA.) ― -b5- Yine şöyle denir, **هُوَ صَرْعُ كَذَا** yani **حِذَآءَهُ** [görünüşe göre mânâsı: O, şu şeye karşıdır, yahut ona mukabildir]. (O, K.)

**صِرْعٌ**
**صِرْعٌ** ذ 1’in mastar ismidir. (S, K.) -A2- Ve **مُصَارِعٌ** ile aynı mânâdadır. (K.) İkincisine iki yerde bak. -A3- **صَرْعٌ**’a da bak, paragrafın ilk yarısı. ― -b2- [Ayrıca, bir iş yahut hâl bakımından kişinin içinde bulunduğu yahut durduğu iki zıt hâlden her biri.] Şöyle denir, **طَلَبْتُ مِنْ فُلَانٍ حَاجَةً فَانْصَرَفْتُ وَمَا أَدْرِى عَلَى أَىِّ صِرْعَىْ أَمْرِهِ هُوَ** [Falancadan bir ihtiyaç istedim, sonra dönüp gittim; ve onun işi yahut hâli bakımından iki zıt hâlden hangisi üzere olduğunu bilmiyorum]; yani onun işi yahut hâli bana zahir olmadı, yahut açık olmadı, yahut bilinmiş olmadı. (S, O, K. *) Ve bir şair der ki,
فَرُحْتُ وَمَا وَدَّعْتُ لَيْلَى وَمَا دَرَتْ
عَلَى أَىِّ صِرْعَىْ أَمْرِهَا أَتَرَوَّحُ
[Ve gittim; Leylâ’ya veda etmedim; ve o, kendi işi yahut hâli bakımından iki zıt hâlden hangisi üzere gittiğimi bilmedi]; yani ondan ayrılırken bağlılıkla mı kaldım, yoksa terk ederek mi; (S, TA;) yahut Z’nin dediği gibi, başarı hâlinde mi yoksa hayal kırıklığı hâlinde mi. (TA.) ― -b3- **صَرْعٌ**’a da bak, paragrafın ortasında. ― -b4- Ayrıca Bir benzer; benzer bir kişi yahut şey; ve bunun gibi ↓ **صَرْعٌ**. (O, K.) Şöyle denir, **هُمَا صِرْعَانِ** (S, O) ve ↓ **صَرْعَانِ** (O) İkisi benzerdir: (S, O:) ve bunun gibi **شِرْعَانِ**, vb. (S.) Ve **هٰذَا صِرْعُهُ** ve ↓ **صَرْعُهُ** Bu onun, yahut onun gibi olanın benzeridir: ve bunun gibi **ضِرْعُهُ** ve **ضَرْعُهُ**, vb. (IAar, TA.) ― -b5- Ve Bir ipin bir lifi: (O, K:) ve bunun gibi **ضِرْعٌ**: (O:) çoğulu **صُرُوعٌ** (O, K) ve **ضُرُوعٌ**dur. (O.)

**صَرْعَةٌ**
**صَرْعَةٌ** ذ Yere devirmeden, yahut yere yüzüstü sermeden, tek bir defa; yahut tek bir defa yere serilme. (K, TA.) **صِرْعَةٌ**’ye de bak. ― -b2- Ve Bir hâl, yahut durum: (O, K:) şu sözde böyledir, **هُوَ يَفْعَلُهُ فِى كُلِّ صِرْعَةٍ** [O, onu her hâlde yahut durumda yapar]: (O:) [**صَرْعٌ**’a da bak:] yahut “**Mufradāt**”a göre [Er-Râgıb’ın], yere devrilenin, yahut yere yüzüstü serilenin hâli yahut durumu. (TA.)

**صُرْعَةٌ**
**صُرْعَةٌ** ذ İnsanlar tarafından çokça yere devrilen, yahut yere yüzüstü serilen kimse. (K.)

**صِرْعَةٌ**
**صِرْعَةٌ** ذ Yere devirmeye, yahut yere yüzüstü sermeye; yahut devrilmeye, yahut yere yüzüstü serilmeye dair bir tarz, yahut biçim: (S, * K, TA:) **رِكْبَةٌ** ve **جِلْسَةٌ** gibi bir kelime. (S.) Bundan dolayı, (K,) şöyle denir, **سُوْءُ الاِسْتِمْسَاكِ خَيْرٌ مِنْ حُسْنِ الصِّرْعَةِ** [Bineğe tutunmanın kötü tarzı, yere devrilmenin yahut yere yüzüstü serilmenin iyi tarzından daha hayırlıdır]: (S, K:) yani kişi tutunursa, iyi binmese bile, bu, ona zarar vermeyen bir tarzda yere devrilmesinden yahut yere yüzüstü serilmesinden daha hayırlıdır; çünkü tutunan bazen yetişir; ama devrilen erişmez: (TA:) bir darb-ı meseldir: yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere, ↓ **حُسْنِ الصَّرْعَةِ**, ki bu, tek bir defa yere serilmenin iyi tarzı mânâsınadır. (K, * TA.)

**صُرَعَةٌ**
**صُرَعَةٌ** ذ Başkalarını yere deviren, yahut yere yüzüstü seren kimse; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **صِرِّيعٌ** ve ↓ **صُرَّاعَةٌ**: (K:) yahut rakiplerini çokça, yahut sıkça yere deviren, yahut yere yüzüstü seren kimse; (TA;) ve bunun gibi ↓ **صِرِّيعٌ**, (S, O,) ve ↓ **صُرَّاعَةٌ**, damme ve şedde ile, Ks’nin zikrettiği: (O:) yahut ↓ **صِرِّيعٌ**, şiddetle yere deviren, yahut yere yüzüstü seren kimse mânâsınadır; her ne kadar bununla meşhur olmasa da; bunun gibi ↓ **صَرَّاعٌ** ve ↓ **صَرِيعٌ**; ikincisi **أَمِيرٌ** gibi [vezin bakımından; fakat bu bana şüpheli görünür; muhtemelen **صِرِّيعٌ**’in yanlış yazılmış tercümesini bulmaktan eklenmiştir]: yahut ↓ **صِرِّيعٌ**, T’ye göre, işi ve bununla tanındığı mesleği başkalarını yere devirmek, yahut yere yüzüstü sermek olan kimse [güreşçi olarak]. (TA.) Bir hadiste, Peygamber’in sorduğu rivayet edilir: Sizin aranızda **صُرَعَةٌ** diye kimi sayarsınız? Dediler ki: İnsanların yere deviremeyeceği kimseyi. O dedi ki: O böyle değildir; bilakis (mecaz kabul edilerek:) öfke anında nefsine hâkim olandır: yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere, (mecaz kabul edilerek:) öfke anında hilm gösterendir. (O, TA. *)

**صَرُوعٌ**
**صَرُوعٌ** ذ Başkalarıyla çokça güreşen, onları devirmeye çalışan kimse: (T, K, TA:) çoğulu **صُرُعٌ**dur. (K.)

**صَرِيعٌ**
**صَرِيعٌ** ذ ↓ **مَصْرُوعٌ** ile aynı mânâdadır [yani Yere devrilmiş, yahut yere yüzüstü serilmiş]: çoğulu **صَرْعَى**. (O, K.) ― -b2- [Ve ↓ **مَصْرُوعٌ** ile aynı mânâdadır; yani (Msb’de açıklandığı üzere) **صَرْعٌ** diye adlandırılan hastalığa musap olmuş; bkz.] ― -b3- Ve [↓ **مَصْرُوعٌ** ile aynı mânâda; yani] şeytanî musallat olma ile, yahut delilikle musap olmuş. (TA.) ― -b4- Yine şöyle denir, **بَاتَ صَرِيعَ الكَأْسِ** (mecaz:) [Şarap kadehinin tesiriyle yere serilmiş halde geceyi geçirdi]. (TA.) ― -b5- Ve **رَأَيْتُ شَجَرَهُمْ صَرْعَى** ve ↓ **مُصَرَّعَاتٍ** (mecaz:) Ağaçlarını kesilmiş [ve yere serilmiş] gördüm. (TA.) Ve **نَبَاتٌ صَرِيعٌ** (mecaz:) Yeryüzünün yüzeyi üzerinde biten, dik olmayan bir bitki, yahut bitkiler, yahut ot. (TA.) Ve **غُصْنٌ صَرِيعٌ** (mecaz:) Yere doğru sarkan bir dal: (TA:) yahut kırılıp yere düşmüş bir dal: (Msb:) ve [aynı şekilde] ↓ **غُصْنٌ مَصْرُوعٌ** denir; ve **مَصَارِعُ**’ün Lebîd’in bir beytinde, ikinci kelimenin çoğulu olarak geçtiği söylenir; bunun düzenli çoğulu **مَصَارِيعُ**dur: fakat o beyitte bazıları ↓ **مُصَرَّع** okur [ki benzer bir mânâsı vardır]. (TA.) ― -b6- **صَرِيعٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Öldürülmüş mânâsına gelir: dal hakkında kullanılan aynı kelimeden, yukarıda açıklandığı üzere: çoğulu **صَرْعَى**. (Msb.) ― -b7- Ve (mecaz:) Yere doğru sarkan, yahut yere doğru asılan, yere düşen; fakat dip kısmı ağaç üzerinde olan bir ince dal, yahut çubuk; böylece gölgede düşmüş halde kalır, güneş ona erişmez; bu yüzden [bağlı olduğu] daldan daha yumuşak, yahut daha esnek olur ve kokusu daha hoş olur; ve dişleri ovmak ve temizlemek için kullanılır [yani **مَسَاوِيك** ondan yapılır]: çoğulu **صُرُعٌ**: (K, TA: [çoğul L’de böyledir; fakat K’nın bazı nüshalarında **صُرْعٌ**:]) yahut T’ye göre, tekil, **بَشَام** diye adlandırılan ağaçtan düşen bir ince dal, yahut çubuk mânâsınadır; ve çoğulu **صُرْعَانٌ**dır: bir hadiste **صُرُع** çoğulu geçer; onda Peygamber’in dişlerini **صُرُع** ile ovup temizlemekten hoşlandığı söylenir. (TA.) ― -b8- Ayrıca (mecaz:) Üzerinden hiçbir şey yontulmamış bir yay: yahut odunu ağaç üzerinde kurumuş olan (yay): (S, O, K, TA:) yahut bu [ikincisi] yalnız **صَرِيفٌ** diye adlandırılır. (TA.) ― -b9- Ve (mecaz:) Aynı şekilde, (S, O, K, TA,) üzerinden hiçbir şey yontulmamış bir kamçı. (TA.) -A2- **صُرَعَةٌ**’ye de bak.

**صَرَاعَةٌ**
**صَرَاعَةٌ** ذ Şiddetle yere devirmeye, yahut yere yüzüstü sermeye dair nitelik. (TA.)

**صَرَّاعٌ**
**صَرَّاعٌ** ذ : **صُرَعَةٌ**’ye bak.

**صِرِّيعٌ**
**صِرِّيعٌ** ذ : **صُرَعَةٌ**’ye bak, dört yerde.

**صُرَّاعَةٌ**
**صُرَّاعَةٌ** ذ : **صُرَعَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**صَارِعٌ**
[ **صَارِعٌ** ذ 1’in ism-i fâilidir: çoğulu **صَارِعُونَ** ve **صَرَعَةٌ**. Bundan dolayı,] **قَوْمٌ صَرَعَةٌ** Güreştikleri kimseleri yere deviren, yahut yere yüzüstü seren bir kavim, yahut topluluk. (TA.)

**مَصْرَعٌ**
**مَصْرَعٌ** ذ Yere devirmeye, yahut yere yüzüstü sermeye dair bir yer [ve kaideye göre bir zaman da]: (S, O, K:) [çoğulu **مَصَارِعُ**.] ― -b2- [Ve (mecaz kabul edilerek:) bir boğazlama/öldürme yeri: çünkü] **مَصَارِعُ القَوْمِ** kavmin, yahut topluluğun boğazlama yerleri mânâsına gelir. (TA.) -A2- Ayrıca 1’in mastar ismidir [bkz.]. (S, O, K.)

**مِصْرَعٌ**
**مِصْرَعٌ** ذ : **مِصْرَاعٌ**’a bak.

**مُصَرَّعٌ**
**مُصَرَّعٌ** ذ [2’nin ism-i mef‘ûlü; bkz.]. Şöyle denir, **مَرَرْتُ بِقَتْلَى مُصَرَّعِينَ** [Yere devrilmiş, yahut yere yüzüstü serilmiş öldürülmüşlerin yanından geçtim]: şedde ile; çünkü birçok nesneye taalluk eder. (S.) ― -b2- **صَرِيعٌ**’e de bak, iki yerde.

**مِصْرَاعٌ**
**مِصْرَاعٌ** ذ Bir kapının iki yarısından [yani kanadından] her biri [iki kanatlı kapının mânâsında]: (MA, * Msb, KL: *) bir kapının yahut kapı aralığının **مِصْرَاعَانِ** diye adlandırılan iki şeyinden her biri: (S, Msb:) **مِصْرَاعَا بَابٍ** iki kapı demektir; birbirine kavuşacak şekilde dikilir; giriş yeri onların ortasındadır [yani aralarındadır]: (T, O, K, TA:) [ve aynı şekilde, **مِصْرَاعَا سِتْرٍ** (S’de art. سجف’da geçer) bir perdenin, yan yana asılıp birbirine kavuşacak şekilde duran, iki ayrı yarısı demektir; iki kanatlı kapının iki kanadı gibi:] ve bir kapının [yahut perdenin] **مِصْرَاع**ına onun ↓ **مِصْرَع**ı da denir: (TA:) **مِصْرَاعٌ**’ın çoğulu **مَصَارِيعُ**dur. (MA.) ― -b2- Bundan dolayı, şiirde **مِصْرَاع**; (S;) Bir yarım mısra: (MA, KL:) [bu genel mânâdır: daha dar bir mânâda,] şiirde **مِصْرَاعَانِ** iki kafiyeli tek bir beyit [yani iki yarım mısralı] demektir: (T, O, * K, * TA:) [onu ikinci mânâda kullanarak; yani birinci yarım mısraı ikinciyle kafiyeli olan beyit mânâsında; ki görünüşe göre asıl anlam budur,] Ebû-İshâk der ki: **مِصْرَاعَانِ**, kasidenin iki kapısıdır; evin, yahut odanın, yahut çadırın **مصراعان**ı gibi: ve kelimenin türeyişinin **الصَّرْعَانِ**dan olduğunu söyler; mânâsı “günün iki ucu”dur. (TA.)

**مَصْرُوعٌ**
**مَصْرُوعٌ** ذ : **صَرِيعٌ**’e bak, dört yerde; orada **مَصَارِعُ**’ün bunun çoğulu olarak geçtiği söylendiği; düzenli çoğulun **مَصَارِيعُ** olduğu (da belirtilir).

**مُصَارِعٌ**
**مُصَارِعٌ** ذ Başkasıyla güreşen, onu devirmeye çalışan kimse; bunun gibi ↓ **صِرْعٌ**: şöyle dersin, ↓ **هُمَا صِرْعَانِ** yani İkisi, birbirleriyle güreşen iki kişidir; her biri ötekini devirmeye çalışır. (K, * TA.)
