# صرع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صرع

الصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي:
  بمصرعنا النعمان يوم تألبت                      علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه:
  سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم                      فتخرموا، ولكل جنب مصرع

  وقد صرعه، كمنعه، وفي الحديث:  مثل المؤمن كالخامة من الزرع، تصرعها الريح مرة، وتعدلها أخرى  أي تميلها، وترميها من جانب إلى جانب. والصرعة، بالكسر للنوع مثل: الركبة والجلسة، ومنه المثل: سوء الاستمساك خير من حسن الصرعة. يقال: إذا استمسك وإن لم يحسن الركبة فهو خير من الذي يصرع صرعة لا تضره، لأن الذي يتماسك قد يلحق، والذي يصرع لا يبلغ، ويروى: حسن الصرعة، بالفتح: بمعنى المرة. الصرعة، بالضم: من يصرعه الناس كثيرا. الصرعة كهمزة: من يصرعهم، وهو الكثير الصرع لأقرانه، يطرد على هذين باب، وقد تقدم تحقيقه في ل-ق-ط وفي الحديث:  ما تعدون الصرعة فيكم? قالوا: الذي لا يصرعه الرجال، قال: ليس بذاك، ولكنه الذي يملك نفسه عند الغضب  ويروى:  الحليم عند الغضب  وقال الليث: قال معاوية رضي الله عنه: لم أكن صرعة ولا نكحة. وفي اللسان: الصرعة، الذي لا يغلب، وسمى في الحديث:  الحليم عند الغضب  صرعة لأن حلمه يصرع غضبه، على ضد معنى قولهم: الغضب غول الحلم، قال: فنقله إلى الذي يغلب نفسه عند الغضب ويقهرها، فإنه إذا ملكها كأنه قهر أقوى أعدائه، وشر خصومه، ولذلك قال: أعدى عدو لك نفسك التي بين جنبيك  وهذا من الألفاظ التي نقلها اللغويون من وضعها لضرب من التوسع والمجاز، وهو من فصيح الكلام؛ لأنه لما كان الغضبان بحالة شديدة من الغيظ، وقد ثارت عليه شهوة الغضب، فقهرها بحلمه، وصرعها بثباته، كان كالصرعة، الذي يصرع الرجال ولا يصرعونه، كالصريع والصراعة، كسكين، ودراعة، الثانية عن الكسائي، يقال: رجل صريع: شديد الصراع، وإن لم يكن معروفا بذلك، وفي التهذيب: هو إذا كان ذلك صنعته وحاله التي يعرف بها. الصريع، كأمير: المصروع، ج: صرعى، يقال: تركته صريعا، وتركتهم صرعى، وفي التنزيل العزيز:  فترى القوم صرعى  . الصريع: القوس التي لم ينحت منها شيء، وهو مجاز، أو التي جف عودها على الشجر، وقيل: إنما هو الصريف، بالفاء، كما سيأتي، وكذلك السوط إذا لم ينحت منه، يقال له: صريع. من المجاز أيضا: الصريع: القضيب من الشجر ينهصر، أي يتهدل إلى الأرض، فيسقط عليها، وأصله في الشجرة، فيبقى ساقطا في الظل، لا تصيبه الشمس، فيكون ألين من الفرع، وأطيب ريحا، وهو يستاك به، ج: صرع، بالضم، ومنه الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يعجبه أن يستاك بالصرع  وفي التهذيب: الصريع: القضيب يسقط من شجر البشام، وجمعه: صرعان. والصرع: علة معروفة، كما في الصحاح. وقال الرئيس: تمنع الأعضاء النفيسة من أفعالها منعا غير تام، وسببه سدة تعرض في بعض بطون الدماغ، وفي مجاري الأعصاب المحركة للأعضاء من خلط غليظ، أو لزج كثير، فتمتنع الروح عن السلوك فيها سلوكا طبيعيا، فتتشنج الأعضاء. والصرع، بالفتح: المثل، ويكسر، قال الجوهري: الصرعان، بالكسر: المثلان، ويقال: هما صرعان، وشرعان، وحتنان، وقتلان، كله بمعنى، أي: مثلان. قلت: وهو قول ابن الأعرابي، ونصه: يقال: هذا صرعه وصرعه، وضرعه وضرعه، وطبعه وطباعه وطبيعه، وطلعه، وسنه، وقرنه، وقرنه، وشلوه، وشلته، أي: مثله، وقول الشاعر:
  ومنجوب له منهن صـرع                      يميل إذا عدلت به الشوارا هكذا رواه الأصمعي، قال ابن الأعرابي: ويروى ضرع بالضاد المعجمة، وفسره بأنه الحلبة. الصرع أيضا: الضرب والفن من الشيء، يروى بالفتح والكسر، وإعجام الضاد ج: أصرع، وصروع، قال لبيد - رضي الله عنه -:

  وخصم كنادي الجن أسقطت شأوهم                      بمستحصد ذي مـرة وصـروع رواه أبو عبيد هكذا بالصاد المهملة، أي بضروب من الكلام، ورواه ابن الأعرابي بالضاد المعجمة. الصروع، كصبور: الرجل الكثير الصراع للناس. وفي التهذيب: للأقران، ج: صرع، ككتب. قال ابن عباد: هو ذو صرعين أي ذو لونين، ونقله الزمخشري أيضا. يقال: تركتهم صرعين، إذا كانوا ينتقلون من حال إلى حال، نقله ابن عباد. والصرعة: الحالة، وفي المفردات: حالة المطروح. وقال ابن عباد: هو يفعله على كل صرعة، أي حالة، ونقله صاحب اللسان أيضا. يقال: هو صرع كذا، أي حذاءه، نقله الصاغاني. والصرعان: إبلان ترد إحداهما حين تصدر الأخرى، لكثرتها كما في الصحاح، وأنشد ابن الأعرابي:
  مثل البرام غدا في أصدة خلـق                      لم يستعن وحوامي الموت تغشاه فرجت عنه بصرعينا لأرملة وبائس جاء معناه كمعناه قال يصف سائلا شبهه بالبرام، وهو القراد، لم يستعن: يقول: لم يحلق عانته. وحوامي الموت: أسبابه، كحوائمه، وقوله: بصرعينا: أراد بها إبلا مختلفة التمشاء، تجيء هذه، وتذهب هذه، لكثرتها، هكذا رواه بفتح الصاد، وهذا الشعر أورده ابن بري عن أبي عمرو، وأورد صدر البيت الأول:
  ومرهق سال إمتاعا بأصدته ووقع في العباب: مثل البزاة غدا وكأنه تحريف. الصرعان: الليل والنهار، أو الغداة والعشي، من غدوة إلى الزوال. وفي الصحاح إلى انتصاف النهار صرع، بالفتح، من انتصاف النهار إلى الغروب، وفي الصحاح إلى سقوط القرص صرع آخر، ويقال - الأولى إسقاط الواو، كما في الصحاح - : أتيته صرعى النهار، أي غدوة وعشية، وزعم بعضهم أنهم أرادوا العصرين فقلب. وفي الأساس: وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين، ولقيته صرعي النهار: طرفيه، وأنشد الجوهري لذي الرمة:
  كأنني نازع يثنيه عن وطن                      صرعان رائحة عقل وتقييد أراد عقل عشية، وتقييد غدوة، فاكتفى بذكر أحدهما، يقول: كأنني بعير نازع إلى وطنه، وقد ثناه عن إرادته عقل وتقييد، فعقله بالغداة، ليتمكن في المرعى، وتقييده بالليل خوفا من شراده. كما في اللسان. قلت: وهو تفسير أبي زكرياء، ورواه: رائحة بالنصب. وقال أبو علي: ويروى رائحة بالرفع، أي: أما وقت الرواح فعقل، وأما وقت الغداة فتقييد، يعقلونه بالعشية وهو بارك، ويقيدونه غداة بقيد يمكنه الرعي معه، وفي شرح ديوان ذي الرمة للمعري: أن هذا البيت يروى: صرعاه رائحة، هكذا بإضافة الصرعين إلى الهاء، وله ولأبي محمد الأخفش هنا كلام وتحقيق ليس هذا محله؛ إذ الغرض الاختصار. يقال: طلبت من فلان حاجة فانصرفت وما أدري هو على أي صرعي أمره، بالكسر. ونص الصحاح: ما أدري على أي صرعي أمره هو، أي: لم يتبين لي أمره، نقله الجوهري عن يعقوب، قال: أنشدني الكلابي:
  فرحت وما ودعت ليلى وما درت                      على أي صرعي أمرها أتروح

  يعني أواصلا تروحت من عندها، أم قاطعا? وقال الزمخشري: أي على أي حالي أمره؛ نجح أم خيبة? والصرع، بالكسر: قوة الحبل ويروى بالضاد المعجمة أيضا، ج: صروع، وضروع، وبه فسر قول لبيد السابق. الصرع: المصارع، يقال: هما صرعان، أي مصطرعان. وقد اصطرعا: عالجا أيهما يصرع صاحبه? وأبو قيس بن صراع، كشداد: رجل من بني عجل، نقله الليث. قال: والمصراعان من الأبواب والشعر: ما كانت قافيتان في بيت. وبابان منصوبان ينضمان جميعا، مدخلهما في الوسط منهما، فيه لف ونشر غير مرتب، ففي التهذيب: المصراعان: بابا القصيدة، بمنزلة مصراعي باب البيت، قال: واشتقاقهما من الصرعين، وهما طرفا النهار. وصرع الشعر والباب تصريعا: جعله ذا مصراعين، وهما مصراعان وهو في الشعر مجاز، وتصريع الشعر هو: تقفية المصراع الأول، مأخوذ من مصراع الباب. وقيل: تصريع البيت من الشعر: جعل عروضه كضربه، كصرعه، كمنعه، يقال صرع الباب، إذا جعل له مصراعين، صرع فلانا: صرعه شديدا، يقال: مررت بقتلى مصرعين: شدد للكثرة، كما في الصحاح. ومما يستدرك عليه: المصارعة، والصراع: معالجة القرنين أيهما يصرع صاحبه، ورجل صراع وصريع - كشداد وأمير - بين الصراعة: شديد الصرع، وإن لم يكن معروفا بذلك. وقوم صرعة: يصرعون من صارعوا، كما يقال: رجل صرعة، نقله الأزهري، وقد تصارعوا. والصريع: المجنون، وقال ابن القطاع: صرع الإنسان صرعا: جن. والمنية تصرع الحيوان، على المثل، وكذا قولهم: بات صريع الكأس. وصريع الغواني: شاعر اسمه مسلم بن الوليد، نقله الصاغاني. ويقال: للأمر صرعان، أي طرفان. والمصرع كمنبر: لغة في مصراع الباب، قال رؤبة:
  إذ حال دوني مصرع الباب المصك ومصارع القوم: حيث قتلوا. وغصن صريع: متهدل ساقط إلى الأرض. وصرع الشجر: قطع وطرح. ورأيت شجرهم مصرعات، وصرعى أي مقطعات. ونبات صريع: لما نبت على وجه الأرض غير قائم، وكل ذلك مجاز. وقول لبيد - رضي الله عنه -:
  محفوفة وسط اليراع يظلها                      منها مصارع غابة وقيامها قيل: المصارع: جمع مصروع من القضب، يقول: منها مصروع، ومنها قائم، والقياس مصاريع، كما في اللسان، ورواه الصاغاني: منها مصرع غابة. وقال: المصرع: ما سقط منها لطوله، وقيامها: ما لم يسقط. وذكر الأزهري في ترجمة ص-ع-ع - عن أبي المقدام السلمي - قال: تضرع الرجل لصاحبه، وتصرع: إذا ذل واستخذى، ونقله الصاغاني أيضا في التكملة هكذا، وقال الزمخشري: تصرع فلان لفلان: تواضع له، وما زلت أتصرع له، وإليه، حتى أجابني، وهو مجاز.

### Türkçe

**الصرع**; fetih ile (okunur) ve kesrelenir; o, yere atmadır; **العباب** ve **اللسان**’da: yere (atmadır); **التهذيب**’de onu insana tahsis etti. **صارعه**; onu yere vurdu; böylece onu **صرعا** ve **صرعا** (diye) yere vurdu: fetih Temîm’indir, kesre Kays’ındır; Ya‘kūb’dan; Cevherî’nin naklettiği üzere; **المصرع** gibi, **مقعد** gibi. Hârisî Hûber dedi ki:
  Bizim **مصرع**’ımızda Nu‘mân (yere serildiği) gün,                      Temîm, parça parça ve özden (olanlarla) üzerimize toplandığında.

Ve o, onun yeri(=düştüğü yer)dir de. Ebû Züeyb, oğullarına mersiye söylerken dedi ki:
  Hevâya (düşmeye) koştular ve heveslerine boyun uzattılar,                      derken parçalandılar; ve her yanın bir **مصرع**’ı vardır.

Ve onu **صرعه** etti, **منعه** gibi. Hadiste:  “Müminin misali ekinden bir **الخامة** gibidir; rüzgâr onu bir kere **تصرعها** eder, başka bir kere onu doğrultur”  yani onu eğer; ve onu bir yandan bir yana atar. Ve **الصرعة**, kesre ile, tür içindir; **الركبة** ve **الجلسة** gibi. Ondan mesel: “Tutunmanın kötüsü, **الصرعة**’nın iyisinden hayırlıdır.” Denir ki: Eğer tutunursa, **الركبة**’yi güzel yapmasa bile, o, kendisine zarar vermeyen bir **صرعة** ile yere düşen kimseden daha hayırlıdır; çünkü kendini tutan yetişebilir, yere düşen ise erişemez. Ve rivayet olunur: “**حسن الصرعة**”, fetih ile: bir kere (anlamında). **الصرعة**, damme ile: insanların onu çokça yere vurduğu kimse. **الصرعة** **همزة** gibi: onları yere vuran kimse; ve o, akranlarına karşı çok **الصرع** edendir; bu ikisine bir باب düzenli olarak yürür; ve onun tahkiki **ل-ق-ط**’ta geçmişti. Hadiste:  “Siz içinizde **الصرعة**’yı ne sayarsınız?” Dediler: “Erkeklerin onu yere vuramadığı kimse.” Dedi: “O değildir; fakat o, öfke anında nefsine mâlik olandır.”  Ve rivayet olunur:  “Öfke anında **الحليم**.” Leys dedi ki: Muâviye رضي الله عنه dedi: “Ben ne **صرعة** idim ne de **نكحة**.” **اللسان**’da: **الصرعة**, yenilmeyen kimsedir. Ve hadiste “öfkede **الحليم**”e **صرعة** adı verildi; çünkü onun hilmi öfkesini yere vurur; onların “öfke, hilm’in gûlüdür” sözünün anlamının zıddına. Dedi: Onu, öfke anında nefsine galip gelen ve onu kahreden kimseye nakletti; çünkü onu zapt edince, sanki en güçlü düşmanını ve en şerli hasmını kahretmiş gibidir. Bunun için dedi: “Sana en düşman düşman, iki yanın arasındaki nefsindir.” Bu, lugavîlerin, genişletme ve mecazdan bir tür ile, vaz‘ından naklettikleri lafızlardandır; ve o, fasih sözdendir; çünkü öfkeli, şiddetli bir gayz hâlinde iken ve öfke şehveti ona karşı kabarmışken, onu hilmiyle kahredip sebatıyla yere vurunca, erkekleri yere vuran ve onların onu yere vuramadığı **الصرعة** gibi oldu. **الصريع** ve **الصراعة**, **سكين** ve **دراعة** gibi; ikincisi Kisâî’dendir. Denir ki: **رجل صريع**: güreşi şiddetli (olan); bununla tanınmış olmasa bile. **التهذيب**’de: o, bu onun sanatı ve onunla bilindiği hâli olduğu zaman (böyledir). **الصريع**, **أمير** gibi: yere vurulmuş (kimse); çoğulu: **صرعى**. Denir ki: Onu **صريعا** bıraktım; ve onları **صرعى** bıraktım. Aziz tenzilde:  “Böylece kavmi **صرعى** görürsün.”

**الصريع**: kendisinden hiçbir şey yontulmamış yaydır; ve o mecazdır; yahut dalı ağaç üzerinde kurumuş olan (yaydır). Ve denildi ki: O ancak **الصريف**’tir, **فاء** ile; ileride geleceği üzere. Ve aynı şekilde, kendisinden yontulmamış kırbaç da; ona **صريع** denir. Mecazdan da: **الصريع**: ağaçtan bir çubuktur; kırılır; yani yere doğru sarkar, böylece onun üzerine düşer; aslı ağaçtadır; sonra gölgede düşmüş kalır, güneş ona değmez; böylece daldan daha yumuşak ve daha hoş kokulu olur; ve onunla misvak yapılır. Çoğulu: **صرع**, damme ile. Ondan hadis:  “Peygamber صلى الله عليه وسلم’in **الصرع** ile misvaklanmayı sevdiği.”  **التهذيب**’de: **الصريع**: **البشام** ağacından düşen çubuktur; çoğulu: **صرعان**. Ve **الصرع**: bilinen bir hastalıktır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Reis dedi ki: Kıymetli uzuvları, fiillerinden tam olmayan bir engelle engeller; sebebi, beynin bazı karınlarında ve uzuvları hareket ettiren sinirlerin yollarında, kalın yahut yapışkan çok bir hılttan dolayı arız olan bir tıkanıklıktır; böylece ruh, onlarda tabii bir yürüyüşle yürümekten men olunur; böylece uzuvlar kasılır. Ve **الصرع**, fetih ile: misildir; ve kesrelenir. Cevherî dedi ki: **الصرعان**, kesre ile: iki misildir; ve denir ki: onlar **صرعان**’dır, ve **شرعان**’dır, ve **حتنان**’dır, ve **قتلان**’dır; hepsi bir anlamdadır; yani: iki misil. Dedim: Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; ve nassı: Denir ki: bu, onun **صرعه**’sidir ve **صرعه**’sidir; ve **ضرعه**’sidir ve **ضرعه**’sidir; ve **طبعه**’sidir ve **طباعه**’sidir ve **طبيعه**’sidir; ve **طلعه**’sidir; ve **سنه**’sidir; ve **قرنه**’sidir ve **قرنه**’sidir; ve **شلوه**’sidir ve **شلته**’sidir; yani: onun misli. Şairin sözü:
  Ve onlardan ona bir **صـرع** (eş) vardır;                      **الشوارا** ile onu doğrulttuğunda eğilir.

Böylece Asma‘î rivayet etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ve **ضرع** diye rivayet olunur, **الضاد** **المعجمة** ile; ve onu, **الحلبة** diye tefsir etti. **الصرع** ayrıca: vurma ve şeyden bir فن’dır; fetih ve kesre ile, ve **الضاد**’ın i‘câmı ile rivayet olunur. Çoğulu: **أصرع** ve **صروع**. Lebîd - رضي الله عنه - dedi ki:

  Cinlerin meclisi gibi bir hasım; onların yarışını düşürdüm                      sağlamca dokunmuş, kuvvet ve **صـروع** sahibi (söz) ile.

Ebû Ubeyd onu böyle, **الصاد** **المهملة** ile rivayet etti; yani sözün darbeleriyle. İbnü’l-A‘râbî onu **الضاد** **المعجمة** ile rivayet etti. **الصروع**, **صبور** gibi: insanlarla çok güreşen adam. **التهذيب**’de: akranlarla. Çoğulu: **صرع**, **كتب** gibi. İbn Abbâd dedi ki: O, **ذو صرعين**’dir; yani iki renk sahibidir; Zemahşerî de onu nakletti. Denir ki: Onları **صرعين** bıraktım; eğer bir hâlden bir hâle geçiyor idilerse; İbn Abbâd nakletti. Ve **الصرعة**: hâldir. **المفردات**’ta: atılmışın hâli. İbn Abbâd dedi ki: O, onu her **صرعة** üzere yapar; yani hâl üzere; **اللسان** sahibi de onu nakletti. Denir ki: O, **صرع** şudur; yani onun hizasıdır; Sâgânî nakletti. Ve **الصرعان**: iki devedir; birisi, öteki dönerken suya gelir; çokluklarından dolayı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Yarın, eski bir sığınakta **البرام** gibi (olan)                      yardım istemedi; ve ölümün sebepleri onu sarıyor.
  Bir dul ve bir yoksul için iki **صرعين** ile onu ferahlattım;                      onun anlamı, onun anlamı gibidir.

Dedi: Bir dilenciyi vasfeder; onu **البرام**’a benzetti; o, **القراد**’dır. “**لم يستعن**”: der ki: kasığını tıraş etmedi. “**حوامي الموت**”: onun sebepleridir; **حوائمه** gibi. Ve sözü: “**بصرعينا**”: onunla, çokluklarından dolayı, farklı yürüyüşlü develer kastetti; bu gelir, şu gider. Asma‘î onu **الصاد**’ın fethiyle böyle rivayet etti. Bu şiiri İbn Berrî, Ebû Amr’dan naklen getirdi; ve birinci beytin صدر’ını getirdi:
  Ve bir bunalmış, sığınağında fayda istedi de...

**العباب**’da: “Yarın **البزاة** gibi” (geçti); ve sanki o bir tahriftir. **الصرعان**: gece ve gündüzdür; yahut sabah ve akşamdır; **غدوة**’den zevâle kadar. **الصحاح**’ta: gün ortasına kadar **صرع**, fetih ile; gün ortasından guruba kadar, **الصحاح**’ta güneş diskinin düşmesine kadar, başka bir **صرع**. Ve denir ki - birincisi **الصحاح**’ta olduğu gibi vav’ı düşürmektir -: Ona **صرعى النهار** geldim; yani sabah ve akşam. Bazıları, onların **العصرين**’i kastettiklerini, sonra çevirdiklerini iddia etti. **الأساس**’ta: O, dişi devesini **الصرعين** ve **العصرين**’de sağıyor. Ve ona **صرعي النهار** rastladım: onun iki ucu. Cevherî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşad etti:
  Sanki ben, onu vatandan çeken bir deve gibiyim;                      **صرعان**: **رائحة** **عقل** ve **تقييد**.

**عقل**’ı akşam, **تقييد**’i sabah kastetti; sonra ikisinden birini anmakla yetindi. Der ki: Sanki ben, vatanına çekinen bir deveyim; ve onu istemesinden **عقل** ve **تقييد** alıkoydu: onu sabahleyin bağladı ki otlakta yerleşsin; ve onu geceleyin, kaçmasından korkarak ayak bağıyla bağladı; **اللسان**’da olduğu gibi. Dedim: Bu, Ebû Zekeriyyâ’nın tefsiridir; ve onu **رائحة**’yi nasb ile rivayet etti. Ebû Ali dedi ki: **رائحة** merfû‘ olarak rivayet olunur; yani: ya **الرواح** vakti ise **عقل**; ve ya **الغداة** vakti ise **تقييد**. Onu akşamleyin, o çökmüş iken bağlarlar; ve onu sabahleyin, onunla otlayabileceği bir bağ ile bağlarlar. Maarrî’nin Zü’r-Rumme divanı şerhinde: Bu beytin “**صرعاه رائحة**” diye rivayet olunduğu; böylece **الصرعين**’in **الهاء**’ya izafe edilmesiyle. Ve onun ve Ebû Muhammed el-Ahfeş’in burada bir sözü ve bir tahkiki vardır; burası onun yeri değildir; çünkü maksat ihtisardır. Denir ki: Falandan bir ihtiyaç istedim de döndüm; ve onun işinin hangi iki **صرعي** üzerinde olduğunu bilmiyorum; kesre ile. **الصحاح**’ın nassı: “Onun işinin hangi iki **صرعي** üzerinde olduğunu bilmiyorum”; yani: onun işi bana açıklık kazanmadı; Cevherî, Ya‘kūb’dan nakletti. Dedi: Kelâbî bana inşad etti:
  Sevindim; ve Leylâ’ya veda etmedim; ve bilmedi                      onun işinin hangi iki **صرعي** üzerinde olduğunu; (acaba) döner mi?

Yani: “Onun yanından ayrılıp gittin mi, yoksa kesip attın mı?” Ve **الزمخشري** dedi: Yani “Onun işi hangi hâl üzeredir; başarı mı, yoksa hüsran mı?”

Ve **الصرع** (kesre ile): ipin kuvvetidir; **الضاد** mu‘ceme ile de rivayet olunur; çoğulu: **صروع** ve **ضروع**; ve bununla, Lebîd’in önceki sözü tefsir edilmiştir.

**الصرع**: güreşilen yer; denir ki: “Onlar iki **صرعان**dır”, yani iki **مصطرعان**dır. Ve “**اصطرعا**”: “Hangisi arkadaşını yere serer?” diye uğraştılar.

Ve **أبو قيس بن صراع** (Şeddâd vezninde): Benî ‘Acl’den bir adamdır; bunu **الليث** nakletti.

Dedi ki: Kapılardan ve şiirden **المصراعان**: bir beyitte iki kafiye olan şeydir. Ve iki dikilmiş kapı kanadı, ikisi birlikte birleşir; girişleri ikisinin ortasındadır. Onda tertipsiz bir “lafzı yayma ve toplama” vardır. Nitekim **التهذيب**’de: **المصراعان**: kasidenin iki kapısıdır; ev kapısının iki kanadı menzilesindedir. Dedi ki: İkisinin iştikakı **الصرعين**dendir; onlar gündüzün iki ucudur.

Ve şiiri ve kapıyı **تصريعا** ile **صرع** etti: onu iki kanatlı kıldı; onlar iki **مصراعان**dır; bu, şiirde mecazdır. Ve şiirin **تصريع**i: birinci **مصراع**ın kafiyelenmesidir; kapının **مصراع**ından alınmıştır.

Ve denildi ki: Şiirden beytin **تصريع**i: aruzunu darbesi gibi kılmaktır; (vezinleri:) **كصرعه** gibi, **كمنعه** gibi. Denir ki: “Kapıyı **صرع** etti”; ona iki **مصراع** yaptıysa. “Falanı **صرع** etti”: onu şiddetle yere serdi. Denir ki: “Çokluk için şeddelendiği üzere, **الصحاح**’ta olduğu gibi, **مصرعين** (yere serilmiş) ölülerin yanından geçtim.”

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المصارعة** ve **الصراع**: iki boynuzlunun, hangisi arkadaşını yere serer diye uğraşmasıdır. Ve “**صراع** ve **صريع** (Şeddâd ve Emîr vezninde) bir adam”: güreşme hususunda apaçık (belli)dir; bununla tanınmış olmasa bile, yere sermesi şiddetlidir.

Ve “**صرعة** bir kavim”: güreştikleri kimseleri yere sererler; nitekim “**صرعة** bir adam” denir; bunu **الأزهري** nakletti. Ve “**تصارعوا**”: birbirleriyle güreştiler.

Ve **الصريع**: delidir. Ve **ابن القطاع** dedi: “İnsanı **صرع** etti, **صرعا** ile”: delirdi.

Ve ölüm, hayvanı yere serer; mesel üzere. Ve yine onların sözü: “Kadehin **صريع**i olarak geceledi.”

Ve **صريع الغواني**: adı Müslim b. el-Velîd olan bir şairdir; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve denir ki: “İşin iki **صرعان**ı vardır”; yani iki ucu vardır.

Ve **المصرع** (minber gibi): kapının **مصراع**ında bir dildir (lehçedir). Ru’be dedi ki:
  إذ حال دوني مصرع الباب المصك

Ve kavmin **مصارع**ı: öldürüldükleri yerdir.

Ve **صريع** bir dal: sarkmış, yere düşmüş olandır.

Ve “Ağacı **صرع** etti”: kesti ve attı. Ve “Onların ağaçlarını **مصرعات** gördüm”; ve **صرعى** yani parça parça kesilmişler.

Ve **صريع** bir bitki: yer yüzünde dik durmayıp biten şeydir; bütün bunlar mecazdır.

Ve Lebîd’in — Allah ondan razı olsun — sözü:
  محفوفة وسط اليراع يظلها                      منها مصارع غابة وقيامها

Denildi ki: **المصارع**: kamışlardan **مصروع**un çoğuludur; “Ondan yere serilmiş olan vardır, ondan ayakta olan vardır” der. Ve kıyas **مصاريع**tır; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **الصاغاني** onu şöyle rivayet etti: “منها مصرع غابة”. Ve dedi ki: **المصرع**: uzunluğundan dolayı ondan düşen şeydir; ve **قيامها**: düşmemiş olan şeydir.

Ve **الأزهري**, **ص-ع-ع** tercümesinde — Ebû’l-Mikdâm es-Sulemî’den — zikretti; dedi ki: “Adam, arkadaşına **تضرع** etti; ve **تصرع** etti: zelil olup boyun eğdiği zaman.” Ve **الصاغاني** de bunu **التكملة**’de böyle nakletti. Ve **الزمخشري** dedi: “Falan, falana **تصرع** etti”: ona tevazu gösterdi. “Ben ona ve ona doğru **أتصرع** etmeyi sürdürdüm, nihayet bana cevap verdi.” Ve bu mecazdır.
