# صري — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: صري

باب الصاد والراء و و ا ي ء معهما
و ص ر، أ ص ر، ص ي ر، ص و ر، ص ر ي مستعملات
وصر:
الوَصَرَّة: مُعرَّبةٌ،: الصَّكُّ.
وهي الأَوْصَر، وأنشد:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها		وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ
ورُوى عن شُرَيْح: أنّ رجلَيْن احتَكَما اليه، فقال أحدهما: ان هذا اشتَرَى منّي داراً وقَبَضَ منّي وِصرَها، فلا هُوَ يُعطيني الثَمَنَ ولا هوَ يرُدُّ عليَّ الوِصْرَ.
قال القُبَيْبي: الوِصْرُ كتابُ الشِّراء، والأصل: إِصْرٌ سُمّيَ إصْراً لانَّ الإِصْرَ العَهدُ، ويُسَمَّى كتابَ الشروط، وكتاب العهود والمواثيق، وجمع الوِصْرِ أَوصار، وقال عَديُّ بن زَيْد:
فأيُّكُم لم يَنَـلْـه عُـرْفٌ نـائلـه		دَثْراً سَواماً وفي الأريافِ أوصارا
أي أَقطَعَكم فكَتَبَ لكم السِّجِلاّتِ في الأرياف.
أصر:
الإِصرُ: الثِّقْل.
والأصْرُ: الحَبسُ وهو أن يَحبِسوا أموالَهم بأَفْنيتِهم فلا يَرعَونَها لأنَّهم لا يجدون مَرْعىً، وكذلك الأَصْرُ يأصِرونَها ولا يُسَرِّحونَها وهذا لشِدّةِ الزَّمان.
والأَيْصَرُ حُبَيْلٌ قصير يُشدُّ في أسفل الخباء الى وَتِدٍ، ويُجمَع أيَاصِرَ، وفي لغة أصارةٌ.
وكلُّ شيءٍ عَطَفتَه على شيءٍ فهو آصِرٌ من عَهدٍ أو رَحِمٍ فقد أصُرْتَ عليه وأصَرْتَه.
ويقال: ليس بيني وبينَه آصِرةُ رَحِمٍ تأصِرُني عليه، وما يأصِرُني عليه حَقٌّ أي يعطِفُني.
والآصِرةُ بوزن فاعِلةٍ: صِلةُ الرَّحِم والقرابة، يقال: قَطَعَ اللهُ آصِرةَ ما بينَنا.
والمَأْصِرُ: حَبْلٌ يُمَدُّ على نَهْرٍ أو طريق تُحبَسُ به السُّفُنُ أو السابِلةُ لتُؤخَذَ منهم العُشُورُ.
وكَلأٌ آصِرٌ: يحبِسُ من ينتهي إليه لكَثرته.
ويقالُ: كَلأٌ أصيرٌ أي مُلتَفٌّ. ولم يُسمَع آصِر.
صير:
الصِّيرُ: الشَّقُّ، ومنه في الحديث: من نَظَرَ في صِير بابٍ فقد دَمَرَ أي دَخَلَ.
والصِّيرُ: شِبهُ الصِّحناء يُتَّخَذُ بالشّام، ويقال: كل صِحْناءٍ صِيرٌ.
وصيرة البَقَر موضع يتَّخذ من أغصان الشَّجر والحجارة كالحظيرة، واذا كان للغنم فهو زريبة.
وصِيرُ كلِّ شيءٍ مَصيره.
والصَّيرورةُ مصدر صارَ يصير.
وصَيُّورُ الأمر آخِرهُ، ويقال: صارَ الأمرُ مَصيره الى كذا وصَيُّوره.
وصِيرُ الأمر: شَرَفُه، تقول: هو على صِيرِ أمره أي على شَرَفه.
وَصيِّر: اسمُ موضعٍ على فَيْعِل.
وصارةُ الجَبَل: رأسُه.
ويقال: صِيرة البَقَر وجمعُها صِيرٌ وصِيَر.
صور:
الصَّوَرُ: المَيَلُ، يقال: فلانٌ يصُورُ عُنُقَه الى كذا أي مالَ بعُنُقه ووَجْهِهِ نحوَه، والنعت أصْوَرُ، قال الشاعر:
فقلت لها غُضِّي فاني الى التـي		تُريدينَ أن أصبو لها، غيرُ أصْوَرِ
وعُصفورٌ صَوّارٌ: وهو الذي يُجيب الدّاعي.
وقوله تعالى: "فصُرْهُنَّ اليكَ" أي فشفِّقُهُنَّ اليك، قال: فقال له الرحمن: صَرْها فإنّها تأتيك طوعاً عند دعوتك الشَّفْع.
ويقال: صُرْهُنَّ أي ضُمَّهُنَّ، ويقال: قطِّعْهُنّ، قال أميّة: فشَتَّى فصُرْهُنَّ ثم ادعهن يأتِينَ زهراً بِدارَ القَطَا.
وصَوَّرتُ صُورةً، وتجمع على صُوَرٍ، وصُورٌ لغة فيه، وقال الأعشى:
وما أَيُبلِيٌّ على هَيْكَـلٍ		بَنْاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا
بمعنى صَوَّر، وهي لغةٌ.
والصَّوْرُ: النَّخلُ الصِّغارُ، ولم أسمع منه واحداً.
وفي حديث ابن عمر أنه دَخَلَ صَوْرَ نخْلٍ.
والصُّوارُ والصِّوارُ: القَطيع من بَقَر الوَحْش، العدَدُ أَصوِرة ويُجمَع على صِيران.
وأَصْوِرُة المِسْكِ: نافِقاته، وسَمِعْتُ من يقول في الواحد صِوار وصِيار.
قال أبو عمرو: والصِّوارُ رِيحُ المِسْكِ، قال:
اذا تقومُ يضُوعُ المِسْكُ أصوِرةً		والعَنبَرُ الوَرْدُ من أردانِها شَمِلُ
ويقال: أصوِرةٌ المسكِ قِطَعٌ تُجَعلُ في أزرارِ القُمُص، قال:
اذا راح الصِّوارُ ذكرتُ عيداً		وأذكُرُها إذا نَفَحَ الصِّـوارُ
صري:
صَرِيَ الماءُ فهو صَرٍ.
والصَّرَى: الدَّمْعُ، واللَّبَن، وهو أن يجتمع فلا يجري.
وفي اللَّبَن أن يُترَكَ حتى يفسُدَ طعمه، وتقول: شَرِبتُ لَبَناً صَرىً، قالت الخنساء:
فلم أملِك غَداةَ نَعِيِّ صَخْـرٍ		سَوابقَ عَبْرةٍ حَلَبَتْ صَراها
ويقال: الصَّرَى، مقصور: ما جمَعْتَه من الماء واللبَن.
وصَرِيَتِ الناقةُ وأصْرَت: اجتَمَعَ اللبنُ في ضَرْعها.
وصَرِيَ فلانٌ في يَدِ فلانٍ أي بقي رَهُناً في يَدَيْهِ، قال رؤبة: رَهْنَ الحَرورِيّين قد صَرِيتُ وصَرى يَصري أي دَفَعَ يدفَعُ، تقول: وما الذي يَصريك عنّي أي يدفعُكَ، يقال للانسان اذا سألَ شيئاً كأنه يقول: ما يُرضيكَ عنّي، قال: لقد هلَكْتُ لِئن لم يَصْرِكَ الصّاري

### Türkçe

باب **الصاد** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla beraber

Ve **و ص ر**، **أ ص ر**، **ص ي ر**، **ص و ر**، **ص ر ي** kullanımdadırlar.

**وصر**:
**الوَصَرَّة**: Arapçalaştırılmıştır; **الصَّكُّ** (senet).
Ve o, **الأَوْصَر**’dır; ve inşad etti:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها		وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ

Ve **شُرَيْح**’tan rivayet olundu: iki adam onun huzurunda muhakeme oldular; bunun üzerine ikisinden biri dedi ki: “Şu, benden bir ev satın aldı ve benden onun **وِصر**’ını kabzetti; ne bana bedeli veriyor ne de bana **الوِصْر**’ı geri veriyor.”
**القُبَيْبي** dedi: **الوِصْر** satın alma yazısıdır; asıl olan: **إِصْر**’dır; **إِصْر** diye adlandırıldı, çünkü **الإِصْر** ahiddir; ve şartlar yazısı diye adlandırılır; ve ahidler ve misaklar yazısı diye adlandırılır; **الوِصْر**’un çoğulu **أَوصار**’dır. Ve **عَديُّ بن زَيْد** dedi:
فأيُّكُم لم يَنَـلْـه عُـرْفٌ نـائلـه		دَثْراً سَواماً وفي الأريافِ أوصارا
Yani: sizi iktâ etti; böylece size kırsallarda sicilleri yazdı.

**أصر**:
**الإِصر**: ağırlık.
Ve **الأصْر**: hapistir; o da mallarını avlularında hapsetmeleridir; böylece onları otlatmazlar; çünkü onlar bir otlak bulamazlar; ve yine bunun gibi **الأَصْر**: onları **يأصِرونَها** ve onları salıvermezler; ve bu, zamanın şiddetindendir.
Ve **الأَيْصَر**: kısa bir iptir; çadırın alt tarafında bir kazığa bağlanır; ve **أيَاصِرَ** diye toplanır; ve bir dilde **أصارةٌ**’dır.
Ve her şey ki onu bir şeye büktün, o, ahidden veya rahimden bir **آصِرٌ**’dir; böylece onun üzerine **أصُرْتَ** ve onu **أصَرْتَه**.
Ve denilir: benimle onun arasında beni ona bağlayan bir rahim **آصِرةُ** yoktur; ve beni ona bağlayan bir hak yoktur; yani beni büker.
Ve **الآصِرةُ**, **فاعِلةٍ** vezninde: sıla-i rahim ve akrabalıktır; denilir: Allah aramızdaki şeyin **آصِرةَ**sini kesti.
Ve **المَأْصِرُ**: bir nehir veya yol üzerine gerilen bir iptir; onunla gemiler veya yolcular hapsedilir; onlardan öşürler alınsın diye.
Ve **كَلأٌ آصِرٌ**: çokluğundan dolayı ona varanı hapseder.
Ve denilir: **كَلأٌ أصيرٌ** yani dolaşık. Ve **آصِر** işitilmedi.

**صير**:
**الصِّيرُ**: yarıktır; ondan hadiste: “Kim bir kapının **صِير**’ine bakarsa, **دَمَرَ** (girdi)” yani girdi.
Ve **الصِّيرُ**: Şam’da yapılan, **الصِّحناء** benzeri bir şeydir; ve denilir: her **صِحْناءٍ** bir **صِيرٌ**’dir.
Ve **وصيرة البَقَر**: ağaç dallarından ve taşlardan, ağıl gibi yapılan bir yerdir; eğer koyun için olursa o **زريبة**’dir.
Ve her şeyin **وصِيرُ**’u onun varacağı yerdir.
Ve **الصَّيرورةُ**, **صارَ يصير**’in masdarıdır.
Ve işin **وصَيُّورُ**’u onun sonudur; ve denilir: işin **مَصيره**’i şuna ve işin **صَيُّوره**’una vardı.
Ve işin **وصِيرُ**’u: onun şerefidir; dersin ki: o, işinin **صِير**’i üzerindedir; yani onun şerefi üzerindedir.
Ve **وَصيِّر**: **فَيْعِل** üzere bir yer adıdır.
**وصارةُ الجَبَل**: onun başıdır.
Ve denilir: **صِيرة البَقَر**; ve onun çoğulu **صِيرٌ** ve **صِيَر**’dir.

**صور**:
**الصَّوَرُ**: meyildir; denilir: falan, boynunu şuna doğru **يصُورُ**; yani boynuyla ve yüzüyle ona doğru meyletti; ve sıfatı **أصْوَرُ**’dur. Şair dedi:
فقلت لها غُضِّي فاني الى التـي		تُريدينَ أن أصبو لها، غيرُ أصْوَرِ
Ve **عُصفورٌ صَوّارٌ**: o, çağıranın çağrısına cevap veren kimsedir.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فصُرْهُنَّ اليكَ**” yani onları kendine doğru şefkatle yaklaştır; dedi ki: Bunun üzerine Rahman ona dedi: “Onları **صَرْها**; çünkü senin çift çağrınla onları çağırdığında sana gönüllü olarak gelirler.”
Ve denilir: **صُرْهُنَّ** yani onları birleştir; ve denilir: onları parçala. **أميّة** dedi: فشَتَّى فصُرْهُنَّ ثم ادعهن يأتِينَ زهراً بِدارَ القَطَا.
Ve bir **صُورةً** tasvir ettim; ve **صُوَرٍ** üzere toplanır; ve **صُورٌ** da onda bir dildir. Ve **الأعشى** dedi:
وما أَيُبلِيٌّ على هَيْكَـلٍ		بَنْاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا
**صَوَّر** manasındadır; ve o bir dildir.
Ve **الصَّوْرُ**: küçük hurma ağaçlarıdır; ondan bir tekil işitmedim.
Ve İbn Ömer’in hadisinde: onun bir hurmalık **صَوْر**’una girdiği (vardır).
Ve **الصُّوارُ** ve **الصِّوارُ**: yaban sığırından sürüdür; sayısı **أَصوِرة**’dir ve **صِيران** üzere toplanır.
Ve **أَصْوِرُة المِسْكِ**: onun nafikalarıdır; ve bir tekilde **صِوار** ve **صِيار** diyen kimseyi işittim.
**أبو عمرو** dedi: ve **الصِّوارُ** miskin kokusudur; dedi ki:
اذا تقومُ يضُوعُ المِسْكُ أصوِرةً		والعَنبَرُ الوَرْدُ من أردانِها شَمِلُ
Ve denilir: **أصوِرةٌ المسكِ** gömleklerin düğmelerine konulan parçalardır; dedi ki:
اذا راح الصِّوارُ ذكرتُ عيداً		وأذكُرُها إذا نَفَحَ الصِّـوارُ

**صري**:
Su **صَرِيَ** oldu; o da **صَرٍ**’dır.
Ve **الصَّرَى**: gözyaşı ve süttür; o da toplanmasıdır, böylece akmaz.
Ve sütte: tadı bozuluncaya kadar bırakılmasıdır; ve dersin ki: **صَرىً** süt içtim. **الخنساء** dedi:
فلم أملِك غَداةَ نَعِيِّ صَخْـرٍ		سَوابقَ عَبْرةٍ حَلَبَتْ صَراها
Ve denilir: **الصَّرَى** (maksur): sudan ve sütten topladığın şeydir.
Ve deve **صَرِيَتِ** ve **أصْرَت**: süt onun memesinin içinde toplandı.
Ve falan, falanın elinde **صَرِيَ** oldu; yani onun iki elinde rehin olarak kaldı. **رؤبة** dedi: رَهْنَ الحَرورِيّين قد صَرِيتُ
Ve **صَرى يَصري** yani iter, iter; dersin ki: beni senden alıkoyan şey nedir; yani seni iter. İnsana bir şey sorduğunda, sanki şöyle der: beni senden razı eden nedir. Dedi ki: لقد هلَكْتُ لِئن لم يَصْرِكَ الصّاري
