# صر (ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصّاد والرّاء
صر ، رص : ( مستعملة ) .
( صر ) : قال الليث : صَرَّ الجُنْدَبُ يصِرّ صَرِيراً . وصَرّ البابُ يَصِرُّ ؛ وكلُّ صوتٍ شِبْهُ ذلك فهو صَرِيرٌ : إذا امتدّ ، فإِذا كان فيه تخفيفٌ وترجيعٌ في إعادةٍ ضُوعِف . كقولك : صَرْصَر الأخْطَبُ صَرْصَرةً .
الحرّاني عن ابن السكّيت : صَرّ المَحْمِل يَصِرّ صَرِيراً .
قلتُ : والصَّقْرُ يُصَرْصِرُ صَرْصَرَةً .
وقال الزَّجاجُ في قول الله جلّ وعزّ : ( فَأُهْلِكُواْ بِرِيحٍ ( : ( الحاقة : 6 ) الصِّرُّ والصِّرّة : شِدَّةُ البَرْدِ .
قال : وصَرْصَرٌ متكرِّرٌ فيها الراء ؛ كما تقول : قَلقلتُ الشيءَ وأَقْلَلْتُه : إذا رفعتَه من مكانه إلاّ أنّ قَلْقَلتُه : رددتُه وكرَّرْتُ رَفْعَه . وأقْلَلْتُه : رفَعْتُه ، وليس فيه دليلُ تكرير . وكذلك صَرْصَرَ وصَرَّ ، وصَلْصَلَ وصَلَّ : إذا سمعتَ صوتَ الصَّرير غيرَ مكرَّر .
قلتَ : صَرَّ وصَلَّ ؛ فإذا أردتَ أنّ الصوت تَكرَّر قلتَ : قد صَرْصَرَ وصَلْصَلَ .
قلتُ : وقولُه : ( فَأُهْلِكُواْ بِرِيحٍ ( ، أي : شديدِ البَرْد جدّاً .
وقال ابن السكّيت : ريحٌ صرصر ، فيه قولان :
يقال : أصلُها صَرَرٌ من الصِّرِّ وهو البَرْد ، فأَبدَلوا مكانَ الرّاء الوسطى فاءَ الفعل ، كما قالوا : تَجَفْجَفَ ، وأصلُه تَجَفَّف .
ويقال : هو من صَرِير الباب ومن الصَّرَّة وهو الضَّجَّة .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( عَلَيمٍ فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِى صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ ) ( الذاريات : 29 ) .
قال المفسِّرون : في ضَجَّة وصَيْحة ، وقال امرؤ القيس :
جَواحِرُها في صَرّةٍ لم تَزَيِّلِ
وقيل : ( في صرَّةٍ ) : في جماعة لم تتفرَّق .
وقال ابن السكّيت : يقال : صَرَّ الفرس أذُنَيه ، فإذا لم يُوقِعوا قالوا : أصَرَّ الفرسُ ، وذلك إذا جمع أذُنَيه وعَزَمَ على الشّدّ .
أبو عُبيد عن الأحمر : كانت مني صِرِّي وأَصِرِّي ، وصِرَّى وأصِرَّى ؛ أي : كانت منّي عزيمةً .
وقال أبو زيد : إنها مِنّي لأَصِرِّي ، أي : لحَقيقة . وأنشد أبو مالك :
قد عَلِمتْ ذاتُ الثّنايا الغُرّ
أنّ النَّدَى من شِيمَتِي أصِرِّي
أي : حقيقة .
شَمِر عن ابن الأعرابي : علم اللَّهُ أنها كانت منّي صِرِّي وأصِرَّى ، وصِرِّي وأصِرِّي ، وقائلها أبو السّمّاك الأسَدي حينَ ضَلَّتْ ناقتُه فقال : اللهمَّ إن لم تردَّها عليّ لم أصلِّ لك صلاةً ، فوجَدَها عن قريب ، فقال : علمَ اللَّهُ أنها منّي صِرِّي ، أي : عَزْم عليه .
وقال ابن السكّيت : معناه : أنها عزيمة محتومةٌ .
قال : وهي مشتقّة من أصررتُ على الشيء : إذا أقمتَ ودمتَ عليه ، ومنه قوله تعالى : ( وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ) ( آل عمران : 125 ) .
وأخبرَني المنذريّ عن أبي الهيثم قال : أصِرِّي ، أي : اعْزِمي ، وكأنّه يُخَاطِب نفسَه ، من قولك : أصرَّ على فِعله يُصِرّ إصراراً : إذا عَزَم على أن يَمضي فيه ولا يَرجع .
قال : ويقال : كانت هذه الفَعْلة مِنِّي أَصِرِّي ، أي : عزيمة ، ثم جُعلت هذه الياءُ ألفاً ، كما قالوا : بأَبي أنتَ ، وبِأَبَا أنْتَ ، وكذلك صِرِّي ، على أن تحذف الألفُ من أصِرّي لا على أنّها لغة صَرَرتُ على الشيء وأصرَرت .
قال : وجاءت الخيلُ مُصِرَّةً آذانَها محدِّدةً رافعةً لها ، وإنما تُصرّ آذانها : إذا جَدّت في السَّيْر .
وقال الفراء : الأصل في قولهم : كانت منّي صِرِّي وأصِري : أمْرٌ ، فلما أرادوا أن
يغيِّروه عن مَذهَب الفعل حَوّلوا ياءَه ألفاً ، فقالوا : صِرَّى وأصِرَّى ، كما قالوا : نُهِي عن قَيَلٍ وقال ، أُخْرِجِتَا من نيّة الفعل إلى الأسماء .
قال : وسمعتُ العرب تقول : أعْيَيْتَني من شُبَّ إلى دُبَّ ، ويُخفض فيقال : من شُبَ إلى دُبَ ، ومعناه : فَعَل ذلك مُذْ كان صغيراً إلى أن دَبَّ كبيراً .
شمر عن ابن الأعرابي : ما لفلان صَريّ ، أي : ما عندَه دِرْهم ولا دينار ، ويقال ذلك في النَّفْي خاصّة .
وقال خالدُ بنُ جَنْبة : يقال للدِّرهم صَريٌّ ، وما ترك صَريّاً إلا قَبضه ، ولم يُثَنِّه ولم يَجْمعه .
وقال ابن السكّيت : يقال : دِرْهمٌ صَريّ وصِريّ للَّذي له صَرير : إذا نقَرْتَه .
وفي الحديث : ( لا صَرورةَ في الإسلام ) .
قال أبو عُبَيْد : الصَّرورة في هذا الحديث : هو التبتل وتركُ النِّكاح .
قال : ليس ينبغي لأحد أن يقول : لا أتزوّج . يقول : ليس هذا من أخلاق المسلمين ، وهو معروف في كلام العرب ، ومنه قولُ النابغة :
ولو أنها عرضت لأشْمَطَ راهب
عَبَدَ الإلهَ صَرورةٍ متعبِّدِ
ويعني الراهبَ الذي قد ترك النّساء .
قال : والصَّرورة في غير هذا الذي لم يَحْجُجْ قَطّ ، وهو المعروف في الكلام .
وقال ابن السكّيت : رجل صَرورةٌ وصارُورَةُ وصَرورِيّ : وهو الذي لم يَحْجُجْ .
وحكى الفراء عن بعض العرب قال : رأيتُ قوماً صَراراً واحدُهم صَرورة .
وقال اللّحياني : حَكى الكسائيّ : رجلٌ صَرارَةٌ للّذي لم يَحْجُجْ . ورجلٌ صَرورة وصَرارَة . وصاروريّ .
فمن قال : صَرورة ، فهو في الواحد والجميع والمؤنث سواء . وكذلك من قال : صرارة وصَرَّارة وصارورة .
قال : وقال بعضهم : قوم صَراير ، جمع صارورة . ومن قال : صرورى وصارورى ، ثنّى وجمع وأنّث .
وقال الليث : الصِّرُّ : البَرْدُ الذي يَضرب النباتَ ويُحسِّنه . الصَّرَّةُ : شدّة الصِّياح . جاء في صَرةٍ ، وجاء يَصْطَرُّ .
والصُّرّة : صُرةُ الدّراهم وغيرها معروفة .
والصِّرارُ : الخَيْط الذي يُشَدُّ به التَّوادِي على أخلاف الناقة وتُذَيَّر الأطْباءُ لبعَرِ الرَّطْب لئلاّ يؤثِّر الصِّرارُ فيها .
قال : والصَّرْصَرُ : دُويْبَّةٌ تحت الأرض تَصِرّ أيّام الربيع .
وصَرَّت أُذُني صَرِيراً : إذا سمعتَ لها صَوتاً ودَوِيّاً .
وقال أبو عبيد : الصَّرارِيُّ : الملاّحُ ، وأنشد :
إذا الصَّراريُّ من أهواله ارْتَسما
الليث : الصَّرْصرانُ والصَّرْصرانيّ : ضربٌ من السَّمك أملسُ الجِلْد ضخم وأنشد :
مَرّتْ لظَهْر الصَّرْصَران الأدْخَنِ
وقال أبو عمرو : الصَّرْصَرانُ : إبلٌ نَبَطيَّة يقال لها الصَّرْصَرانيّات .
وقال أبو عبيد : الصرصرانيات : الإبل التي بين العِراب والبخاتيّ ، وهي الفوالج .
قال : وقال أبو عمرو : الضَّارَّةُ : العَطَش ، وجمعُها صرائر ، وأنشد :
فانْصاعَت الحُقْبُ لم تَقْصَعْ صَرائِرَها
وقد نَشَحْن فلارِيٌّ ولا هيمُ
وقال أبو عبيد : لنا قِبَلَه صارَّةٌ ، وجمعُها صَوارُّ ، وهي الحاجة .
ابن شُميل : أصَرَّ الزرعُ إصْراراً : إذا خَرَج أطراف السَّفَاء قبل أن يَخلص سُنْبُله فإذا خلص سنبله قيل : قد أسبل وقال في موضع آخر : يكون الزرع صَرراً حتى يَلتويَ الورق ويَيْبَس طرَف السنبل ، وإن لم يجر فيه القَمْحُ .
وقال أبو عمرو : الحافِرُ المَصْرور : المُنْقَبِض . والأرَحّ : العريض ؛ وكلاهما عَيْب ، وأنشد غيره :
لا رَحَحٌ فيه ولا اصْطِرارُ
وقال أبو عبيد : اصْطَرّ الحافرُ اصْطراراً : إذا كان فاحش الضِّيقِ ، وأنشد :
ليس بمصْطَرَ ولا فِرشاحِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصُرْصُورُ : الفَحْلُ النَّجيب من الإبل .
قال : والصَّرُّ : الدَّلْوُ تسترخى فتُصَرُّ ، أي : تُشد وتسمع بالمِسمَع ، وهو عروةٌ في داخل الدَّلْو بإزائها عُروةٌ أخرى ، وأنشد في ذلك :
إن كانتِ امَّا امَّصَرَتْ فصرَّها
إن امِّصار الدِّلوِ لا يضُرُّها
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : صَرَّ يَصِرُّ : إذا عَطِشَ . وصَرًّ يَصُرّ : إذا جَمَع .
قال : والصَّرَّة : تقطيبُ الوجْه من الكراهة . والصَّرَّةُ : الشاةُ المُصرَّاة .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : المُصْطارةُ : الخَمر الحامض .
رص : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تراصُّوا في الصلاة ) .
قال أبو عُبَيد : قال الكسائي : التَّراصُّ : أن يَلصَق بعضُهم ببعض حتى لا يكون بينهم خَلَل ؛ ومنه قولُ الله جل وعز : ( كَأَنَّهُم بُنْيَانٌ ) ( الصف : 4 ) .
وقال الليث : رصَصتُ البنيانَ رَصّاً : إذا ضممتَ بعضَه إلى بعض . والرِّصاص معروف .
سلَمة عن الفرّاء قال : الرَّصاص أكثرُ من الرِّصاص .
وقال الليث : الرَّصّاصةُ والرَّصْراصة : حجارةٌ لازقةٌ بحوالَيِ العَيْن الجارية ، وأنشد :
حجارة قَلْتٍ برَصراصةٍ
كُسِين غِشاءً من الطُّحْلُبِ
أبو عُبَيد عن أبي زيد قال : النِّقابُ على مارِنِ الأنف . قال : والترصيص : ألاّ يُرَى إلاّ عيناها وتَميمٌ تقول : هو التَّوْصيص بالواو وقد رَصّصَتْ ووَصّصَتْ .
سلَمة عن الفراء قال : رَصَّص : إذا ألحّ في السؤال ، ورصصَ النِّقابَ أيضاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : رَصرَصَ : إذا ثَبت في المكان .
أبو عَمْرو : الرَّصيص : نِقابُ المرأة : إذا أدْنَتْه من عينيْها .

##### Türkçe

باب **الصّاد** ve **الرّاء**
**صر** ، **رص** : (kullanılan).

(**صر**) : **الليث** dedi: **صَرَّ الجُنْدَبُ** **يصِرّ** **صَرِيراً**. Ve **صَرّ البابُ** **يَصِرُّ**; ve her ses ki bunun benzeri, o **صَرِيرٌ**’dir: uzadığı zaman; artık onda bir hafifletme ve bir geri döndürme (tercî‘) bir iâdede olursa, katlanır. Senin sözün gibi: **صَرْصَر الأخْطَبُ** **صَرْصَرةً**.

**الحرّاني**’nin **ابن السكّيت**’ten: **صَرّ المَحْمِل** **يَصِرّ** **صَرِيراً**.

Dedim: ve **الصَّقْرُ** **يُصَرْصِرُ** **صَرْصَرَةً**.

Ve **الزَّجاجُ**, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: (**فَأُهْلِكُواْ بِرِيحٍ** (: **الحاقة**: 6)) **الصِّرُّ** ve **الصِّرّة**: soğuğun şiddetidir.

Dedi: ve **صَرْصَرٌ** onda **الرّاء**’ın tekrarlısıdır; senin “**قَلقلتُ** şeyi ve **أَقْلَلْتُه**” demen gibi: onu yerinden kaldırdığın zaman; ancak **قَلْقَلتُه**: onu geri çevirdim ve kaldırmasını tekrarladım. Ve **أقْلَلْتُه**: onu kaldırdım, onda tekrarın delili yoktur. Ve aynı şekilde **صَرْصَرَ** ve **صَرَّ**, ve **صَلْصَلَ** ve **صَلَّ**: **الصَّرير** sesini tekrarsız işittiğin zaman.

Dedim: **صَرَّ** ve **صَلَّ**; artık sesin tekrar ettiğini murad edersen dedin: “**قد صَرْصَرَ** ve **صَلْصَلَ**”.

Dedim: ve onun sözü: (**فَأُهْلِكُواْ بِرِيحٍ**), yani: pek çok şiddetli soğuk ile.

Ve **ابن السكّيت** dedi: **ريحٌ صرصر**; onda iki söz vardır:
Denir: aslı **صَرَرٌ**’dir, **الصِّرِّ**’den, o da soğuktur; sonra orta **الرّاء**’ın yerine fiilin **فاء**’sını bedel kıldılar; nitekim dediler: **تَجَفْجَفَ**, aslı **تَجَفَّف**’tir.
Ve denir: o, **صَرِير الباب**’dan ve **الصَّرَّة**’den, o da gürültüdür.

Ve Allah جلَّ وعزَّ dedi: (**عَلَيمٍ فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِى صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ**) (**الذاريات**: 29).

Müfessirler dedi: bir gürültü ve bir çığlık içinde; ve **امرؤ القيس** dedi:
جَواحِرُها في صَرّةٍ لم تَزَيِّلِ

Ve denildi: (**في صرَّةٍ**): ayrılmamış bir cemaat içinde.

Ve **ابن السكّيت** dedi: denir: **صَرَّ الفرس أذُنَيه**; artık (kulaklarını) düşürmedikleri zaman dediler: **أصَرَّ الفرسُ**; bu, kulaklarını topladığı ve şiddete azmettiği zamandır.

**أبو عُبيد**’in **الأحمر**’den: “Benden **صِرِّي** ve **أَصِرِّي**, ve **صِرَّى** ve **أصِرَّى** oldu”; yani: benden bir azim oldu.

Ve **أبو زيد** dedi: “Şüphesiz o benden **لأَصِرِّي**’dir”; yani: hakikaten. Ve **أبو مالك** inşad etti:
قد عَلِمتْ ذاتُ الثّنايا الغُرّ
أنّ النَّدَى من شِيمَتِي أصِرِّي
yani: hakikaten.

**شَمِر**’in **ابن الأعرابي**’den: “Allah bildi ki o benden **صِرِّي** ve **أصِرَّى**, ve **صِرِّي** ve **أصِرِّي** idi”; bunu söyleyen **أبو السّمّاك الأسَدي**’dir; devesi kaybolduğu zaman dedi ki: “Allah’ım, eğer onu bana geri döndürmezsen sana bir namaz kılmayacağım”; sonra onu yakın bir yerde buldu, dedi ki: “Allah bildi ki o benden **صِرِّي** idi”; yani: ona azimdir.

Ve **ابن السكّيت** dedi: manası: onun kesinleşmiş bir azim olduğudur.

Dedi: ve o, “**أصررتُ على الشيء**”den türemiştir: üzerine durduğun ve onda devam ettiğin zaman; ve ondan Yüce’nin sözü: (**وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ**) (**آل عمران**: 125).

Ve bana **المنذريّ**, **أبي الهيثم**’den haber verdi, dedi: **أصِرِّي**, yani: azmet; ve sanki kendine hitap ediyor; senin “**أصرَّ على فِعله يُصِرّ إصراراً**” sözünden: onda ilerlemeye azmettiği ve geri dönmediği zaman.

Dedi: ve denir: “Bu fiil benden **أَصِرِّي** idi”; yani: azim; sonra bu **ياء**’ı **ألف** kıldılar; nitekim dediler: “**بأَبي أنتَ**” ve “**بِأَبَا أنْتَ**”; ve aynı şekilde **صِرِّي**; şu üzere ki **أصِرّي**’den **الألف** hazfedilir, “**صَرَرتُ** على الشيء ve **أصرَرت**” dili üzere değil.

Dedi: ve atlar, kulaklarını **مُصِرَّةً** olarak, sivriltici, onları kaldırıcı olarak geldi; ancak kulaklarını **تُصرّ** eder: yürüyüşte ciddileştiği zaman.

Ve **الفراء** dedi: onların “benden **صِرِّي** ve **أصِري** oldu” sözünde asıl: bir emirdir; sonra onu fiil mezhebinden değiştirmek istedikleri vakit, **ياء**’ını **ألف**’a çevirdiler, dediler: **صِرَّى** ve **أصِرَّى**; nitekim dediler: “**نُهِي** عن **قَيَلٍ**” ve dedi; fiil niyetinden isimlere çıkarılmıştır.

Dedi: ve Arapları işittim, derler: “Beni **من شُبَّ إلى دُبَّ**’den aciz bıraktın”; ve indirgenir de denir: “**من شُبَ إلى دُبَ**”; manası: onu küçük olduğu zamandan büyük olarak yürüyene kadar yaptı.

**شمر**’in **ابن الأعرابي**’den: “Falanın **صَريّ**’si yok”; yani: yanında ne dirhem ne dinar var; ve bu, özellikle nefiyde söylenir.

Ve **خالدُ بنُ جَنْبة** dedi: dirheme **صَريٌّ** denir; ve **صَريّاً** bırakmadı, ancak onu kabzetti; onu ikilemedi ve onu toplamadı.

Ve **ابن السكّيت** dedi: **دِرْهمٌ صَريّ** ve **صِريّ** denir; **صَرير**i olan için: onu tıkladığın zaman.

Ve hadiste: (**لا صَرورةَ في الإسلام**).

**أبو عُبَيْد** dedi: bu hadiste **الصَّرورة**: tebettül ve nikâhı terk etmektir.

Dedi: hiç kimseye “evlenmeyeceğim” demesi yaraşmaz. Der ki: bu, Müslümanların ahlâkından değildir; ve Arapların sözünde bilinen bir şeydir; ve ondan **النابغة**’nin sözü:
ولو أنها عرضت لأشْمَطَ راهب
عَبَدَ الإلهَ صَرورةٍ متعبِّدِ
ve o, kadınları terk etmiş rahibi kasteder.

Dedi: ve bunun dışında **الصَّرورة**, hiç hac yapmamış olandır; ve o, sözde bilinen olandır.

Ve **ابن السكّيت** dedi: **رجل صَرورةٌ** ve **صارُورَةُ** ve **صَرورِيّ**: o, hac yapmamış olandır.

Ve **الفراء**, bazı Araplardan hikâye etti, dedi: “Bir kavim **صَراراً** gördüm; onların bir teki **صَرورة**’dur.”

Ve **اللّحياني** dedi: **الكسائيّ** hikâye etti: hac yapmamış olana **رجلٌ صَرارَةٌ**. Ve **رجلٌ صَرورة** ve **صَرارَة**. Ve **صاروريّ**.

Artık kim **صَرورة** derse, o, tekil ve çoğul ve müennes için eşittir. Ve aynı şekilde kim **صرارة** ve **صَرَّارة** ve **صارورة** derse.

Dedi: ve bazısı dedi: **قوم صَراير**, **صارورة**’nin cem‘i. Ve kim **صرورى** ve **صارورى** derse, ikiler ve çoğullar ve müennes yapar.

Ve **الليث** dedi: **الصِّرُّ**: bitkiye vuran ve onu güzelleştiren soğuktur. **الصَّرَّةُ**: bağırmanın şiddetidir. **صَرةٍ** içinde geldi, ve **يَصْطَرُّ** olarak geldi.

Ve **الصُّرّة**: dirhemlerin ve başkasının kesesi, bilinir.

Ve **الصِّرارُ**: deve memeleri üzerine **التَّوادِي**’nin onunla bağlandığı iptir; ve yaş dışkı için **الأطْباءُ** bağlanır ki **الصِّرارُ** onda etki etmesin.

Dedi: ve **الصَّرْصَرُ**: yer altında bir küçük canlıdır; bahar günlerinde **تَصِرّ** eder.

Ve **صَرَّت أُذُني صَرِيراً**: ona bir ses ve bir uğultu işittiğin zaman.

Ve **أبو عبيد** dedi: **الصَّرارِيُّ**: gemicidir; ve inşad etti:
إذا الصَّراريُّ من أهواله ارْتَسما

**الليث**: **الصَّرْصرانُ** ve **الصَّرْصرانيّ**: derisi pürüzsüz, iri bir balık türüdür; ve inşad etti:
مَرّتْ لظَهْر الصَّرْصَران الأدْخَنِ

Ve **أبو عمرو** dedi: **الصَّرْصَرانُ**: Nabatî develerdir; onlara **الصَّرْصَرانيّات** denir.

Ve **أبو عبيد** dedi: **الصرصرانيات**: **العِراب** ile **البخاتيّ** arasında olan develerdir; ve onlar **الفوالج**’dir.

Dedi: ve **أبو عمرو** dedi: **الضَّارَّةُ**: susuzluktur; onun cem‘i **صرائر**’dir; ve inşad etti:
فانْصاعَت الحُقْبُ لم تَقْصَعْ صَرائِرَها
وقد نَشَحْن فلارِيٌّ ولا هيمُ

Ve **أبو عبيد** dedi: onun yanında bize bir **صارَّةٌ** vardır; onun cem‘i **صَوارُّ**’dur; ve o, ihtiyaçtır.

**ابن شُميل**: **أصَرَّ الزرعُ** **إصْراراً**: başak olgunlaşmadan önce **السَّفَاء**’ın uçları çıktığı zaman; artık başağı olgunlaştığı zaman “**قد أسبل**” denir. Ve başka bir yerde dedi: ekin **صَرراً** olur; ta ki yaprak bükülür ve başağın ucu kurur; onda buğday akmasa bile.

Ve **أبو عمرو** dedi: **الحافِرُ المَصْرور**: büzülmüş olandır. Ve **الأرَحّ**: geniş olandır; ikisi de ayıptır. Ve başkası inşad etti:
لا رَحَحٌ فيه ولا اصْطِرارُ

Ve **أبو عبيد** dedi: **اصْطَرّ الحافرُ** **اصْطراراً**: aşırı darlık olduğu zaman; ve inşad etti:
ليس بمصْطَرَ ولا فِرشاحِ

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den: **الصُرْصُورُ**: develerden seçkin damızlık erkektir.

Dedi: ve **الصَّرُّ**: kova gevşer de **تُصَرُّ** edilir; yani: bağlanır ve **بالمِسمَع** ile işitilir; ve o, kovanın içinde bir halkadır; onun karşısında başka bir halka vardır; ve bunun hakkında inşad etti:
إن كانتِ امَّا امَّصَرَتْ فصرَّها
إن امِّصار الدِّلوِ لا يضُرُّها

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den, dedi: **صَرَّ يَصِرُّ**: susadığı zaman. Ve **صَرًّ يَصُرّ**: topladığı zaman.

Dedi: ve **الصَّرَّة**: hoşnutsuzluktan yüzün buruşturulmasıdır. Ve **الصَّرَّةُ**: **الشاةُ المُصرَّاة**’dır.

**أبو عبيد**’in **الأصمعي**’den, dedi: **المُصْطارةُ**: ekşi şaraptır.

(**رص**) : Peygamber’den (صلى الله عليه وسلم) rivayet olundu ki dedi: (**تراصُّوا في الصلاة**).

**أبو عُبَيد** dedi: **الكسائي** dedi: **التَّراصُّ**: bazılarının bazısına yapışmasıdır; ta ki aralarında bir boşluk olmasın; ve ondan Allah جل وعز’in sözü: (**كَأَنَّهُم بُنْيَانٌ**) (**الصف**: 4).

Ve **الليث** dedi: **رصَصتُ البنيانَ** **رَصّاً**: onun bir kısmını bir kısmına bitiştirdiğin zaman. Ve **الرِّصاص** bilinir.

**سلَمة**’nin **الفرّاء**’dan, dedi: **الرَّصاص** **الرِّصاص**’tan daha çoktur.

Ve **الليث** dedi: **الرَّصّاصةُ** ve **الرَّصْراصة**: akan gözün çevresinde yapışık taşlardır; ve inşad etti:
حجارة قَلْتٍ برَصراصةٍ
كُسِين غِشاءً من الطُّحْلُبِ

**أبو عُبَيد**’in **أبي زيد**’den, dedi: **النِّقابُ** burnun **مارِن**’i üzerinedir. Dedi: ve **الترصيص**: yalnız iki gözünün görülmesidir; ve **تميم** “**التَّوْصيص**” der, **الواو** ile; ve **رَصّصَتْ** ve **وَصّصَتْ**.

**سلَمة**’nin **الفراء**’dan, dedi: **رَصَّص**: soru sormada ısrar ettiği zaman; ve **رَصصَ النِّقابَ** da.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den, dedi: **رَصرَصَ**: yerde sabit kaldığı zaman.

**أبو عَمْرو**: **الرَّصيص**: kadının nikabıdır; onu iki gözüne yaklaştırdığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق)
(صع) الصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تفرُّق وحرَكة. يقال تصعصع القومُ، إذا تفرَّقوا. قال الخليل: يقال ذهبت الإبل صَعاصِعَ، أي فِرَقاً. ويقولون: صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع، وذلك إِذا حرّكتَه فتحرّك.
(صف) الصاد  والفاء  يدلُّ على أصلٍ واحدٍ، وهو استواءٌ في الشيء وتساوٍ بين شَيئين في المَقَرّ. من ذلك الصَّفُّ، يقال وقفَا صفَّاً، إِذا وَقَفَ كلُّ واحدٍ إلى جنْب صاحبه. واصطفَّ القومُ وتصافُّوا. والأصل في ذلك الصَّفْصَف، وهو المستوي من الأرض، فيقال للمَوقِف في الحرب إِذا اصطفَّ القومُ: مَصَفٌّ، والجمع المصافّ. والصَّفوف: النّاقة التي تَصُفُّ، أي تجمع بين مِحْلَبَين في حَلْبة. والصَّفُوفُ أيضاً: التي تصفُّ يدَيْها عند الحَلَب.
وممّا شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُتطَلَّب لـه في القياس وجهٌ، غيرَ أنَّا نكره القياسَ المتمَحَّل المستَكْرَه، وهذا الذي ذكرناه، فهو الصفيف، قال * قومٌ: هو القَديد. وقال آخرون: هو اللَّحم يُحْمَل في الأسفار طبيخاً أو شِواءً فلا يُنْضَجُ. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])(صك) الصاد والكاف أصلٌ يدلُّ على تلاقِي شيئين بقوَّة وشِدَّة، حتَّى كأنَّ أحدَهما يضرِبُ الآخر. من ذلك قولهم: صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا. والصَّكَك: أن تَصْطَكَّ رُكبتا [الرَّجُل([2])]. [وصَكَّ البابَ([3])]: أغْلقه بعنفٍ وشِدَّة. ويقال بعير مُصَكَّكٌ([4])، إذا كان اللَّحمُ قد صُكَّ فيه صَكّاً. ورجلٌ مِصكٌّ: شديد. ويقال ذلك في الخَيل والحُمُر وغيرها.
وأمَّا قولُهم: "جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ([5])" فإِنَّما يُراد أنَّ الأعمى  يلقى مثلَهُ فيصطكّانِ، أي يصكُّ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه. وذلك كلامٌ وضَعوه في الهاجرة وعند اشتداد الحرِّ خاصَّة.
(صل) الصاد واللام أصلان: أحدهما يدلُّ على ندىً وماء قليل، والآخر على صوت.
فأمَّا الأول فالصَّلّة، وهي الأرضُ تسمَّى الثَّرَى لِنداها. على أنَّ من العرب من يسمِّي الصَّلّة التُّرابَ الندِيّ. ولذلك تُسمَّى بقيَّةُ الماء في الغدير صُلْصُلة.
ومن الباب: صِلال المَطَر: ما وقع منه شيءٌ بعد شيء. ويقال للعُشْب المتفرِّق صِلالٌ، لأنَّه يسمَّى باسم المطرِ المتفرِّق. قال:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *
ومن الباب صَلّ اللحمُ، إِذا تغيَّرَتْ رائحتُهُ وهو شواءٌ أو طبيخ. وإِنّما هو من الصَّلّة، كأنَّه دُفِنَ في الصّلّة فتغيَّر. ومصدر ذلك الصُّلول. قال:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])وأمَّا الصَّوت فيقال صَلَّ اللِّجام وغيرُهُ، إِذا صَوَّت. فإِذا كثُر ذلك منه، قيل صَلْصَلَ. وسمِّيَ الَخَزَفُ صَلصَالاً لذلك، لأنَّه يصوّت ويصلصِل.
وممّا شذّ من هذين البابين الصِّلّ: الدَّاهية؛ والجمع أصلال. ويقال صَلَّتْهم الصَّالَّة. إذا دَهَتْهم الدَّاهية.
(صم) الصاد والميم أصلٌ يدلُّ على تَضَامِّ الشِّيءِ وزوالِ الخرْق والسَّمّ. من ذلك الصَّمَم في الأُذن. يقال صَمِمْت، وأنت تَصَمُّ صَمَما. وربَّما قالوا صُمَّ بمعنى صَمّ. ويقال: أصممتُ الرَّجُلَ، إِذا وَجدته أصمَّ. قال ابنُ أحمر:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])والصَّمّاء: الدَّاهية، كأنَّه من الصَّمَم. أي هو أمرٌ لا فُرجَةَ له فيه. ومن ذلك اشتمالُ الصَّمّاء: أنْ تلتحفَ بثوبك ثم تُلقيَ الجانبَ الأيسر على الأيمن. والعرب تقول في تعظيم الأمر: "صَمِّي صَمَامِ". والأصل في ذلك قولهم: "صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ"، وذلك أنَّ الدِّماءَ تكثُر في الأرض عند الوغَى، حتَّى لو أُلْقِيَتْ حصاةٌ لم يُسْمَع لها وَقْع، وهو في قول امرئ القيس:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])يريد تعظيمَ ما وقع فيه وأُدِّيَ إِليه. وصِمام القارورة سمِّيَ بذلك لأنّه يسُدُّ الفُرْجَة. وقولهم: صَمَّم في الأمر، إِذا مضى فيه راكباً رأسَه، فهو من القياس الذي ذكرناه، كأنَّه لما أراد ذلك لم يسمع عَذْلَ عاذلٍ ولا نَهْيَ ناهٍٍ، فكأَنّهُ أَصمُّ.
واشتُقَّ منه السَّيف الصَّمصام والصَّمصامة. ومنه صَمَّم، إِذا عَضَّ في الشيء فأثبت أسنانه فيه. والصَّمَّانُ: أرضٌ. وقال بعضهم: كلُّ أرضٍ إلى جنبِ رَمْلة فهي صَمَّانةٌ.  وهذا صحيح؛ لأنَّ الرّمل فيه خَلَل، والصَّمَّانةُ ليست كذلك.
ومن الباب: الصِّمْصِم([10]): الرَّجلُ الغليظ، وسمِّي بذلك لما ذكرناه، كأنَّه ليست في لحمه فُرجة ولا خَرْق. وكذلك الأسد صِمَّةٌ، كأنَّه لا وصول إليه من وجه.
ومن الباب الصِّمصِمة: الجماعة، سمِّيت بذلك، كأنَّها اجتمعت حتى لا خلل فيها ولا خَرْق.
(صن) الصاد والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على إِباء وصَعَرٍ من كِبر. من ذلك الرّجلُ المُصِنُّ، قالوا: هو الرَّافعُ رأسَهُ لا يلتفت إلى أحدٍ. وقالوا: هو السَّاكت. وقالوا: هو الممتلئ غيظاً. قال الرَّاجز([11]):
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
أي أتأخُذُ إبلي لا يمنعُكَ زَجْرُ زاجر ولا تلتفت إلى أحد.
والأصل الآخر يدلُّ على خُبْث رائحة. من ذلك الصِّنُّ، و* هو بول الوَبْرِ، في قول جرير:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])ثم اشتق منه [الصُّنَان]: ذَفَر الإبط. فأمَّا قولُهم إنَّ أحدَ أيّام العَجُوز يقال لـه الصَّنُّ فهذا شيءٌ ما رأيتُ أحداً يَضبِطه ولا يعلم حقيقتَهُ، فلذلك لم أذكره.
(صه) الصاد والهاء كلمة تقال عند الإسكات، وهي صه([13])، ولا قياسَ لها.
(صي) الصاد والياء كلمة واحدة مُطَابَقة، وهي كلُّ شيءٍ  يُتَحَصَّنُ به. من ذلك تسميتُهم الحصونَ صَياصِيَ، ثمَّ شُبِّه بذلك ما يُحارِب ويتَحصَّن به الدِّيك [وسُمِّي] صيصِيَة، وكذلك قَرن الثور يسمَّى بذلك؛ لأنه يَتحصَّن ويُحارِب به.
(صأ) الصاد والهمزة كلمة واحدة. يقال صأصأ الجَرْوُ، إِذا حرَّك عينَيه ليفتحَهما. وفي حديث بعض التابعين([14]): "فقَّحْنا وصأصأتم". ويقال صأصأت النَّخْلة، إذا لم تقبل اللَّقاح.
(صب) الصاد والباء أصلٌ واحدٌ، وهو إراقة الشيء، وإليه ترجع فروعُ البابِ كلِّه.
من ذلك صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً. ويُحمَل على ذلك فيقال لِمَا انحدرَ من الأرض صَبَبٌ، وجمعه أصبابٌ، كأنَّه شيءٌ منصبٌّ في انحداره. وفي الحديث: "أنَّه كان صلى الله عليه وآله وسلم إِذا مشى فكأنَّما يمشي في صَبَب". وقال الراجز([15]):
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *
والصُّبَّة: القِطعةُ من الخيل، كأنَّها تنصبُّ في الإِغارَةِ انصباباً، والقِطعةُ من الغَنَم أيضاً صُبَّة، لذلك المعنى. ويقال للحيَّات الأساودِ: الصُّبُّ، وذلك أنها إِذا أرادت النكْزَ انصبَّتْ على الملدوغ انصباباً. فأما الصَّبيب فيقال إِنه ماءُ ورق السِّمسِم، ويقال بل هو عُصارة الحِنّاء. وقال الشَّاعر([16])، وهو يدلُّ على صحّة القول الأوّل:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ
وقال قومٌ: الصَّبيب: الدَّم الخالص، والعُصفُر المُخْلَص. والصُّبَابة: البقيَّة من الماء في الإناء. والصَّبَابة مِنْ صَبَّ إليه. ورجلٌ صَبٌّ، إِذا غَلبَه الهوى، وهو من انصباب القَلْب. ويقال تصبَّبَ الحرُّ: اشتدَّ، كأَنَّه شيء صُبَّ على الأرض صَبّا. وتصبصب([17]) الشَّيء: ذَهَبَ ومُحِقَ، كأنَّهُ صُبَّ صبّاً. ويقال تصابَبْتُ الإناء، إِذا شربتَ صُبَابَتَه. وكذلك تصابَبتُ الشّيء، إذا نِلتَه قليلاً. قال الشّمّاخ:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])(صت) الصاد والتاء أصلٌ يدلُّ على نِزاعٍ وخصومةٍ وافتراق، يقال للجَلَبَة الصَّتيت. وما زلتُ أُصَاتُّ فلاناً، أي أخاصِمُهُ. والصَّتُّ، فيما يقال: الصَّدْم. والصَّـتِيت: الفِرْقَة. ويقولون إِنَّ الصَّت الصَّدُّ.
(صح) الصاد والحاء أصل يدلُّ على البَراءَة من المرض والعَيب، وعلى الاستواءِ. من ذلك الصِّحَّة: ذَهاب السُّقْم، والبراءةُ من كلِّ عَيب. والصَّحِيح والصَّحَاح بمعنىً. والمُصِحُّ: الذي أهلُهُ وإبلُه صِحَاحٌ وأَصِحَّاء. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ"، أي الذي إبلُهُ صِحاحٌ. والصَّحْصح والصَّحصَحانُ والصَّحصَاحُ: المكان المستوِي.
(صخ) الصاد والخاء أصلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. من ذلك الصَّاخَّة يقال إِنَّها الصَّيحةُ تُصِمُّ الآذان. ويقال ضَرَبْتُ الصخرةَ بحجرٍ فسمعتُ لها صَخّا([19]). ويقال صَخَّ الغُرابُ بمنقارِهِ في دَبَرة البَعير، إِذا طَعَن.
(صد) الصاد والدال معظمُ بابِهِ يَؤولُ إلى إِعراضٍ وعُدول. ويجيء بعد ذلك كلماتٌ تَشِذّ. فالصَّدُّ: الإعراض. يقال صَدَّ يصُدُّ، وهو مَيلٌ إلى أحد الجانبين. ثم تقول: صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر، إِذا عَدَلْتَه عنه. والصَُّدَّانِ: جانِبا الوادي، الواحد صَُدٌّ،  وهو القياس، لأنَّ الجانب مائلٌ لا محالة. ويقولون: إنّ الصَّدَدَ ما استَقْبَلَ([20]). يقال: هذه الدَّارُ على صَدَدِ هذه. ويقولون: الصَّدد: القُرب. والصُّدَّاد([21]): الطَّريق إلى الماء. والصَُّدُّ: الجبَل. وهذه الكلماتُ التي ذكرتُها فليست عندي أصلاً؛ لبُعدها عن القياس، وإنْ صحَّتْ فهي محمولةٌ *على الأصل.
ومما هو صحيحٌ وليس من هذا الباب، قولهم : صَدَّ يَصِدُّ، وذلك إِذا ضَجَّ. وقرأ قومٌ([22]): ﴿إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون﴾  [الزخرف 57]، قالوا: يَضِجُّون. والصَّديد: الدَّم المختلِط بالقَيْح، يقال منه أَصَدَّ الجُرْح.
(صر) الصاد والراء أصولٌ: الأول قولهم صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً. وتلك الخِرقة صُرَّة. والذي تعرفه العربُ الصِّرَار، وهي خِرقةٌ تُشدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فَصِيلُها.  يقال صَرَّها صَرَّا. ومن الباب: الإِصرار: العَزْم على الشيء. وإنما جعلْناه من قياسِه لأن العَزْم على الشيء والإجماعَ عليه واحد وكذلك الإصرار: الثَبَات على الشيء.
ومن الباب: هذه يمين صِرِّي([23]) أي جدّ، إنا ثابتٌ عليها مُجمِع.
ومن الباب :الصَّرَّة، يقال للجماعة صَرَّةٌ. قال امرؤُ القَيس:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])ومن الباب: حافرٌ مصرورٌ، أي منقبضٌ. ومنه الصُّرْصُور، وهو القَطيع الضَّخْم من الإبل.
وأَمَّا الثاني، وهو من السُّمُو والارتفاع، فقولهم: صَرَّ الحمارُ أُذُنَه، إِذا أقامها. وأَصَرَّ إذا لم تذكر الأُذُن، وإن ذكرتَ الأُذُن قلتَ أَصَرَّ بأذنه. وأظنُّه نادراً. والأصل في هذا الصِّرَار، وهي أماكنُ مرتفعةٌ لا يكَادُ الماء يعلوها. فأما صِرَارٌ فهو اسمُ علَمٍ، وهو جَبَلٌ. قال:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])وأمَّا الثالث: فالبرد والحَرُّ، وهو الصِّرُّ. يقال أصاب النَّبتَ صِرٌّ، إذا أصابَه بردٌ يُضرُّ به. والصِّرُّ: صِرُّ الرّيح الباردة. وربما جعلوا في هذا الموضع الحَرَّ. قال قوم: الصَّارَّةُ شدة الحرِّ حرِّ الشمس. يقال قطع الحِمار صارَّتَه. إِذا شرِب شُرْباً كَسَرَ عطشَه. والصَّارَّة: العَطَش، وجمعها صَوَارُّ. والصَّرِيرة: العطش، والجمع صرائر. قال:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *
وذكر أبو عبيدٍ: الصَّارّة العطش، والجمع صرائر. وهو غلط، والوجه ما ذكرنا.
وأما الرَّابع، فالصَّوت. من ذلك الصَّرَّة: شِدَّة الصِّياح. صَرَّ الجُنْدَب صرِيراً، وصَرْصَرَ الأَخْطَبُ صَرصرة. والصَّرَارِيُّ: الملاَّح، ويمكن أن يكون لرفعِه صوتَه.
ومما شذَّ عن هذه الأصول كلمتان، ولعلَّ لهما قياساً قد خَفِيَ علينا مكانُه فالأولى: الصّارَّة، وهي الحاجةُ. يقال لي قِبَلَ فلانٍ صَارَّةٌ، وجمعها صَوَارُّ، أي حاجة. والكلمةُ الأخرى  الصَّرورة، وهو الذي لم يحجُجْ، والذي لم يتزوَّج. ويقال الصَّرُورة: الذي يَدَعُ النكاح متبتِّلاً. وجاء في الحديث: "لا صَرْورة في الإسلام".
قال أبو بكر محمّد بن الحسن بن دُريد([27]): "الأصل في الصَّرورة أنَّ الرجلَ  في الجاهلية كانَ إذا أحدَثَ حدَثاً فلجأ إلى الكعبة لم يُهَجْ، فكان إِذا لقِيَه وليُّ الدَّمِ بالحرَم قيل له: هو صرورة فلا تَهِجْه. فكثُر ذلك في كلامهم حتَّى جعلوا المتعبِّد الذي يجتنِب النِّساء وطِيبَ الطعام صَرورةً، وصروريَّاً. وذلك عَنَى النابغةُ بقوله:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])أي مُنْقَبضٍ عن النِّساء والطِّيب([29]). فلما جاء الله تعالى بالإسلام وأوجَبَ إِقامةَ الحدود بمكَّة وغيرِها سُمِّي الذي لم يحجَّ صَرورةً وصَرُوريّاً، خلافاً لأمر الجاهلية. كأنَّهم جَعلُوا أنَّ تَرْكَه الحجَّ في الإِسلام، كترك المتأَلِّهِ إِتيانَ النِّساء والتّنعّمَ في الجاهليَّة".
وهذا الذي ذكرناه في معنى الصَّرورة يحتمل أنَّه من الصِّرار، وهو الخِرقة التي تُشَدُّ على أَطْباء النّاقة لئلا يرضَعَها فصيلها. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل. وبين هاتين التكملتين في المجمل: "يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة".
([4]) في المجمل: "مِصَكّ"، وكلاهما صحيح، يقال : مصك ومصكوك ومصكك.
([5]) عُمَيّ، هنا: تصغير ترخيم للأعمى.
([6]) البيت للراعي، كما في معجم البلدان (لبن). وصدره في اللسان (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) للحطيئة في ديوانه 84 واللسان (صلل).
([8]) البيت في اللسان (صمم؛ حجا).
([9]) البيت في اللسان (صمم)، وليس في ديوانه.
([10]) ويقال أيضاً "صمصم" كعلبط.
([11]) هو مدرك بن حصن. اللسان (صنن، شنن)، ونوادر أبي زيد 50 .
([12]) ديوان جرير 73، واللسان (صنن).
([13]) تقال بالسكون، وبالكسر مع التنوين.
([14]) هو عبيد الله بن جحش، كان أسلم  وهاجر إلى الحبشة، ثم ارتد وتنصر بالحبشة، فكان يمرُّ بالمهاجرين فيقول ذاك.  اللسان (صأصأ).
([15]) هو رؤبة. ديوانه 6، واللسان (صبب).
([16]) هو علقمة بن عبدة الفحل. ديوانه 132، والمفضليات (2: 193)، واللسان (صبب).
([17]) في الأصل: "تصبب"، صوابه في المجمل والقاموس واللسان. وأنشد للعجاج:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) ديوان الشمَّاخ 27 واللسان (صبب). وروي في اللسان أنه ينسب للأخطل.
([19]) في المجمل واللسان: "صخة"، وكلاهما صحيح؛ فإن "الصخ"، كذلك والصخيخ بمعنى الصوت.
([20]) في اللسان: "ما استقبلك".
([21]) ضبط في الأصل والمجمل بضم الصاد، وضبط في القاموس كرمان وكتاب.
([22]) قرأ بضم الصاد نافع وابن عامر والكسائي وأبو جعفر وخلف، وقرأ الباقون بكسرها. إتحاف فضلاء البشر 386 في سورة الزخرف.
([23]) في المجمل: "صِرِّي وأصِرِّي". ويقال أيضاً: "صِرَّى" و"أصِرَّى"، و"صُرِّي" و "صُرَّى".
([24]) البيت من معلقته المشهورة.
([25]) البيت لجرير في ديوانه 206 واللسان (صرر)
([26]) لذي الرمة في ديوانه 588 واللسان (صرر، قصع، نشح)، وسيأتي في (قصع). وعجزه:  * وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) في الجمهرة: (3 :428).
([28]) ديوان النابغة 31 وشرح المعلقات  للزوزني 198. واللسان (صرر).
([29]) في نسخة الجمهرة: "والتنعم".

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد وما معها في الذي يقال في المضاعف والمطابق**)

(**صع**) **الصاد** ve **العين**; ayrılma ve hareket etmeye delâlet eden sahih bir asıldır. “**تصعصع القومُ**” denir; ayrıldıkları zaman. Halîl dedi ki: “**ذهبت الإبل صَعاصِعَ**” denir; yani bölükler hâlinde. Ve derler ki: “**صَعْصَعْتُ الشّيءَ فَتَصَعْصَع**”; bu, onu hareket ettirdiğinde ve o da hareket ettiğinde olur.

(**صف**) **الصاد** ve **الفاء**; tek bir asla delâlet eder; o da şeyde düzgünlük ve iki şey arasında karargâhta eşitliktir. Bundan **الصَّفُّ** (saf) vardır; “**وقفَا صفَّاً**” denir; her biri arkadaşının yanına durduğu zaman. Ve “**اصطفَّ القومُ**” ve “**تَصافُّوا**”. Bunun aslı **الصَّفْصَف**’tir; o, yerin düz olanıdır. Savaşta duruş yerine, kavim saf tuttuğu zaman, “**مَصَفٌّ**” denir; çoğulu **المصافّ**. **الصَّفوف**: “**تَصُفُّ**” eden, yani bir sağımda iki memeyi bir araya toplayan dişi devedir. **الصَّفُوفُ** ayrıca: sağım esnasında iki elini bitiştiren (devedir).

Ve babdan şâz olanlardandır; kıyasta ona bir vech aranabilir; ancak biz, zorlama ve iğreti kıyası kerih görürüz. Bu zikrettiğimiz ise **الصفيف**’tir. Bir kavim dedi ki: o **القَديد**’dir. Başkaları dedi ki: o, seferlerde pişmiş yahut kızartma olarak taşınan, fakat olgunlaştırılmayan ettir. Dedi ki:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللَّحمِ مِنْ بين مُنضجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])

(**صك**) **الصاد** ve **الكاف**; iki şeyin kuvvet ve şiddetle karşılaşmasına delâlet eden bir asıldır; sanki ikisinden biri ötekine vurur. Bundan onların sözü: “**صَكَكْتُ الشيءَ صكَّا**”. **الصَّكَك**: [erkeğin] iki dizinin birbirine çarpmasıdır. [“**وصَكَّ البابَ**”]: onu sertlik ve şiddetle kapattı. “**بعير مُصَكَّكٌ**” denir; etin onda bir çarpma ile sıkıştırılmış olduğu zaman. Ve “**رجلٌ مِصكٌّ**”: şiddetli (sert)tir. Bu, atlarda, eşeklerde ve başkalarında da söylenir.

“**جئتُهُ صَكَّةَ عُمَيٍّ**” sözlerine gelince: ancak, körün benzerine rastlayıp ikisinin birbirine çarpması kastedilir; yani ikisinden her biri arkadaşına çarpar. Bu, özellikle öğle sıcağında ve hararetin şiddetlendiği vakitte koydukları bir sözdür.

(**صل**) **الصاد** ve **اللام** iki asıldır: birisi çiğ ve az suya, diğeri sese delâlet eder.

Birincisine gelince: **الصَّلّة**; o, çiği sebebiyle **الثَّرَى** diye adlandırılan topraktır. Şu var ki Araplardan kimi **الصَّلّة** diye nemli toprağı adlandırır. Bu yüzden gölcükteki suyun kalıntısına **صُلْصُلة** denir.

Babdandır: **صِلال المَطَر**: ondan bir şeyin bir şeyden sonra düşmesidir. Dağınık ota **صِلالٌ** denir; çünkü dağınık yağmurun adıyla adlandırılır. Dedi ki:
* كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصِّلالا([6]) *

Babdandır: “**صَلّ اللحمُ**”; kızartma yahut pişmiş iken kokusu değiştiği zaman. Bu ancak **الصَّلّة**’dendir; sanki **الصّلّة** içine gömülmüş de değişmiş gibidir. Bunun masdarı **الصُّلول**’dür. Dedi ki:
ذاك فتىً يبذُلُ ذا قِدْرِهِ *** لا يُفْسِدُ اللَّحمَ لديه الصُّلولْ([7])

Sese gelince: “**صَلَّ اللِّجام**” ve başkası denir; ses çıkardığı zaman. Ondan bu çoğalınca “**صَلْصَلَ**” denir. **الَخَزَفُ** buna binaen **صَلصَالاً** diye adlandırıldı; çünkü ses çıkarır ve **يصلصِل**.

Bu iki babdan şâz olanlardandır: **الصِّلّ**: musibet; çoğulu **أصلال**. “**صَلَّتْهم الصَّالَّة**” denir; musibet onlara geldiği zaman.

(**صم**) **الصاد** ve **الميم**; şeyin birbirine bitişmesine ve yırtığın ve deliğin ortadan kalkmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan kulakta **الصَّمَم** vardır. “**صَمِمْت**” denir; sen “**تَصَمُّ صَمَما**” (sağır olursun). Bazen “**صُمَّ**”i **صَمّ** mânasında söylerler. “**أصممتُ الرَّجُلَ**” denir; onu daha sağır bulduğum zaman. İbn Ahmer dedi ki:
أَصَمَّ دُعاءُ عاذِلَتي تَحَجَّى  *** بآخِرِنا وتَنْسَى أوَّلينَا([8])

**الصَّمّاء**: musibet; sanki **الصَّمَم**’dendir; yani onda bir gedik yoktur. Bundan **اشتمالُ الصَّمّاء**: elbisenle bürünüp sonra sol tarafı sağın üzerine atmandır. Araplar işin büyüklüğünde: “**صَمِّي صَمَامِ**” der. Bunun aslı onların sözü: “**صَمّت حصاةٌ بِدَمٍ**”dir; bu, savaşta yerde kanların çoğalmasıdır; öyle ki bir taş atılsa ona bir düşüş sesi işitilmez. Bu, İmru’ul-Kays’ın sözündedir:
بُدِّلتُ مِنْ وائلٍ وكِندةَ عَدوا *** نَ وفهْمَاً صَمِّي ابنةَ الجبَلِ([9])
O, içine düştüğü ve kendisine ulaştırıldığı şeyin büyüklüğünü ister. Şişenin tıpasına **صِمام** denildi; çünkü gedik kapatır. “**صَمَّم في الأمر**” sözleri: onda başını sürerek yürüdüğü zaman; bu, zikrettiğimiz kıyastandır; sanki bunu isteyince bir kınayıcının kınamasını ve bir yasaklayıcının yasağını işitmedi; sanki o sağırdır.

Bundan **السَّيف الصَّمصام** ve **الصَّمصامة** türetildi. Ondan “**صَمَّم**”; bir şeye ısırıp dişlerini onda sabitlediği zaman. **الصَّمَّانُ**: bir yerdir. Bazıları dedi ki: her kumluğun yanında olan her yer **صَمَّانةٌ**’dır. Bu doğrudur; çünkü kumda boşluk vardır, **الصَّمَّانةُ** öyle değildir.

Babdandır: **الصِّمْصِم**: kalın (iri) adam; zikrettiğimiz şey sebebiyle böyle adlandırıldı; sanki etinde bir gedik ve yırtık yoktur. Aslan da **صِمَّةٌ**’dir; sanki ona bir yönden ulaşma yoktur.

Babdandır **الصِّمصِمة**: cemaat; böyle adlandırıldı; sanki toplanmış da onda boşluk ve yırtık kalmamış gibidir.

(**صن**) **الصاد** ve **النون** iki asıldır: birisi kibirden dolayı kaçınma ve baş eğmemeğe delâlet eder. Bundan **الرّجلُ المُصِنُّ**; dediler ki: başını kaldıran, kimseye dönüp bakmayan. Dediler ki: susan. Dediler ki: öfkeyle dolu olan. Recez söyleyen([11]) dedi ki:
* أَإِبلِي تأخذُها مُصِنَّا *
Yani: develerimi alıyor musun; bir azarlayıcının azarlaması seni engellemez ve kimseye dönüp bakmazsın.

Diğer asıl kötü kokuya delâlet eder. Bundan **الصِّنُّ** vardır; ve o, **الوَبْرِ**’in idrarıdır; Cerîr’in sözünde:
تَطَلَّى وهي سيِّئةُ المعَرَّى *** بِصِنِّ الوَبْرِ تَحسَِبُهُ مَلاَبا([12])
Sonra ondan **الصُّنَان** türetildi: koltuk altının kokusu. “Acûz günlerinden birine **الصَّنُّ** denildiği” sözlerine gelince: bu, kimsenin ضبط ettiğini ve hakikatini bildiğini görmediğim bir şeydir; bu yüzden onu zikretmedim.

(**صه**) **الصاد** ve **الهاء**; susturma sırasında söylenen bir kelimedir; o **صه**’dir; onun kıyası yoktur.

(**صي**) **الصاد** ve **الياء**; tek bir mutâbık kelimedir; o, kendisiyle korunulan her şeydir. Bundan onların kalelere **صَياصِيَ** adını vermeleri vardır. Sonra bununla, horozun savaşacağı ve korunacağı şeye benzetildi [ve] **صيصِيَة** diye adlandırıldı. Aynı şekilde öküzün boynuzu da böyle adlandırılır; çünkü onunla korunur ve savaşır.

(**صأ**) **الصاد** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. “**صأصأ الجَرْوُ**” denir; gözlerini açmak için gözlerini oynattığı zaman. Bazı tâbiînin([14]) hadisinde: “**فقَّحْنا وصأصأتم**”. “**صأصأت النَّخْلة**” denir; aşıyı kabul etmediği zaman.

(**صب**) **الصاد** ve **الباء**; tek bir asıldır; o da bir şeyi dökmektir; babın bütün dalları ona döner.

Bundan: “**صَبَبت الماءَ أصبُّه صَبّاً**”. Buna hamledilir de yerden aşağı inene **صَبَبٌ** denir; çoğulu **أصبابٌ**; sanki inişinde dökülen bir şeydir. Hadiste: “O, صلى الله عليه وآله وسلم yürüdüğünde sanki **صَبَب** içinde yürür gibi idi.” Recez söyleyen([15]) dedi ki:
* بل بَلَدٍ ذي صُعُدٍ وأصبابْ *

**الصُّبَّة**: atlardan bir parçadır; sanki akında dökülür gibi dökülür. Koyundan bir parça da **صُبَّة**’dir; bu mânadan dolayı. Kara yılanlara **الصُّبُّ** denir; çünkü sokmayı istediğinde sokulana dökülür gibi dökülür. **الصَّبيب** hakkında: susam yaprağının suyu olduğu söylenir; denir ki bilakis kınanın öz suyudur. Şair([16]) dedi ki; o, birinci sözün sıhhatine delâlet eder:
فأوردتُها ماءً كأنَّ جِمَامه *** من الأَجْنِ حِنّاءٌ مَعَاً وصَبيبُ

Bir kavim dedi ki: **الصَّبيب**: saf kandır; ve saflaştırılmış aspir. **الصُّبَابة**: kapta kalan su artığıdır. **الصَّبَابة**: ona dökülenden (ona meyledenden)dir. “**رجلٌ صَبٌّ**” denir; hevâ ona galip geldiği zaman; bu, kalbin dökülmesindendir. “**تصبَّبَ الحرُّ**” denir: şiddetlendi; sanki yere dökülmüş bir şey gibidir. “**تَصبصب**”([17]) şey: gitti ve yok oldu; sanki dökülmüş gibi. “**تصابَبْتُ الإناء**” denir; onun **صُبَابَتَه**’ini içtiğin zaman. Aynı şekilde “**تصابَبتُ الشّيء**”; ondan az elde ettiğin zaman. Şemmâh dedi ki:
لَقَومٌ تَصَابَبْتُ المعيشة بعدَهم  *** أحبُّ إليَّ من عِفاءٍ تَغَيَّرَا([18])

(**صت**) **الصاد** ve **التاء**; çekişme, husumet ve ayrılığa delâlet eden bir asıldır. Gürültüye **الصَّتيت** denir. “**أُصَاتُّ فلاناً**” demeyi sürdürdüm; yani onunla çekişirim. **الصَّتُّ**, denildiğine göre: çarpmadır. **الصَّـتِيت**: fırkadır. “**الصَّت** **الصَّدُّ**’dür” derler.

(**صح**) **الصاد** ve **الحاء**; hastalık ve ayıptan beri olmaya ve düzgünlüğe delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصِّحَّة**: hastalığın gitmesi ve her ayıptan beri olmaktır. **الصَّحِيح** ve **الصَّحَاح** aynı mânadadır. **المُصِحُّ**: ehli ve develeri **صِحَاحٌ** ve **أَصِحَّاء** olan kimsedir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: “**لا يُورِدَنَّ ذو عاهةٍ على مُصِحّ**”; yani develeri sağlıklı olan kimseye (hastalıklı olan) suya getirmesin. **الصَّحْصح** ve **الصَّحصَحانُ** ve **الصَّحصَاحُ**: düz yerdir.

(**صخ**) **الصاد** ve **الخاء**; seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّاخَّة** vardır; denir ki o, kulakları sağır eden çığlıktır. “Kayayı taşla vurdum da ona bir **صَخّا** işittim” denir. “**صَخَّ الغُرابُ**” denir; karganın gagasıyla devenin yarasına sapladığı zaman.

(**صد**) **الصاد** ve **الدال**; babının çoğu yüz çevirme ve sapmaya döner. Sonra bunun ardından şâz kalan kelimeler gelir. **الصَّدُّ**: yüz çevirmedir. “**صَدَّ يصُدُّ**” denir; o, iki yandan birine meyildir. Sonra: “**صَدَدْتُ فلاناً عن الأمر**” dersin; onu ondan çevirdiğin zaman. **الصَُّدَّانِ**: vadinin iki yanı; tekili **صَُدٌّ**; bu kıyastır; çünkü yan mutlaka meyillidir. “**الصَّدَدَ** karşılayan şeydir” derler. “Bu ev, şunun **صَدَدِ** üzerinedir” denir. “**الصَّدد**: yakınlıktır” derler. **الصُّدَّاد**: suya giden yoldur. Zikrettiğim bu kelimeler bende asıl değildir; kıyastan uzaklıkları sebebiyle. Eğer sahih iseler, asla hamledilmişlerdir.

Sahih olup bu babdan olmayan ise onların sözü: “**صَدَّ يَصِدُّ**”; bu, bağırdığı zaman olur. Bir kavim([22]) okudu: ﴿**إِذا قَوْمُكَ منه يَصِدُّون**﴾ [الزخرف 57]; dediler ki: bağırırlar. **الصَّديد**: irinle karışık kandır; ondan “**أَصَدَّ الجُرْح**” denir.

(**صر**) **الصاد** ve **الراء**; asıllardır: birincisi onların sözü: “**صَرَّ الدَّرَاهمَ يصُرُّها صَرّاً**”. O bez parçası **صُرَّة**’dir. Arapların bildiği **الصِّرَار**’dır; o, yavrusu emmesin diye devenin memelerine bağlanan bezdir. “**صَرَّها صَرَّا**” denir. Babdandır: **الإِصرار**: bir şeye azmetmektir. Onu kıyasından kıldık; çünkü bir şeye azim ve ona icmâ bir şeydir; aynı şekilde **الإصرار**: bir şey üzerinde sebat etmektir.

Babdandır: “**هذه يمين صِرِّي**”([23]); yani ciddi; ben onun üzerinde sabitim, icmâ etmişim.

Babdandır: **الصَّرَّة**; cemaate **صَرَّةٌ** denir. İmru’ul-Kays dedi ki:
فأَلحَقَنَا بالهادياتِ ودونه  *** جَوَاحِرُها في صَرَّةٍ لم تَزَيَّلِ([24])

Babdandır: “**حافرٌ مصرورٌ**”; yani büzülmüş. Ondan **الصُّرْصُور**; o, develerden büyük sürüdür.

İkincisine gelince; o, yücelik ve yükselmedendir: onların sözü: “**صَرَّ الحمارُ أُذُنَه**”; onu diktiği zaman. Kulağı zikretmezsen “**أَصَرَّ**” dersin; kulağı zikredersen “**أَصَرَّ بأذنه**” dersin. Onun nadir olduğunu sanırım. Bunun aslı **الصِّرَار**’dır; o, suyun neredeyse üstüne çıkmadığı yüksek yerlerdir. **صِرَارٌ** ise bir özel isimdir; o, bir dağdır. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ لن يُزايل لؤمَه *** حتى يَزُولَ عن الطريقِ صِرَارُ([25])

Üçüncüsüne gelince: soğuk ve sıcak; o **الصِّرُّ**’dur. “Bitkiye **صِرٌّ** isabet etti” denir; ona zarar veren bir soğuk isabet ettiği zaman. **الصِّرُّ**: soğuk rüzgârın **صِرّ**’udur. Bazen bu yerde sıcağı da kılarlar. Bir kavim dedi ki: **الصَّارَّةُ**: güneş sıcağının şiddetli hararetidir. “Eşek **صارَّتَه**’ini kesti” denir; susuzluğunu kıran bir içiş içtiği zaman. **الصَّارَّة**: susuzluktur; çoğulu **صَوَارُّ**. **الصَّرِيرة**: susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Dedi ki:
* وانصاعت الحُقْبُ لم يُقْصَعْ صَرائرُها([26]) *

Ebû Ubeyd zikretti: **الصَّارّة** susuzluktur; çoğulu **صرائر**. Bu yanlıştır; doğru, zikrettiğimizdir.

Dördüncüsüne gelince: ses. Bundan **الصَّرَّة**: bağırmanın şiddetidir. Çekirge “**صَرَّ**” etti; **صرِيراً**. Ve odun taşıyan “**صَرْصَرَ**”; **صَرصرة**. **الصَّرَارِيُّ**: gemicidir; sesini yükseltmesinden olabilir.

Bu asıllardan şâz olan iki kelime vardır; belki ikisine bir kıyas vardır da yeri bize gizli kalmıştır. Birincisi: **الصّارَّة**; o, ihtiyaçtır. “Bana falandan yana bir **صَارَّةٌ** var” denir; çoğulu **صَوَارُّ**; yani ihtiyaç. Diğer kelime **الصَّرورة**’dur; o, hac yapmamış olan ve evlenmemiş olan kimsedir. “**الصَّرُورة**”: nikâhı terk edip kendini ibadete veren kimsedir, denir. Hadiste geldi: “**لا صَرْورة في الإسلام**”.

Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen b. Düreyd([27]) dedi ki: “**الصَّرورة**’nun aslı: cahiliyede adam bir olay işlediğinde Kâbe’ye sığınırdı, ona dokunulmazdı. Kan velisi onu haremde bulduğunda ona: ‘O **صرورة**’dur; ona dokunma’ denirdi. Bu onların sözünde çoğaldı; nihayet kadınlardan ve yemeğin hoşundan kaçınan âbidi **صَرورةً** ve **صروريَّاً** kıldılar. Nâbiga’nın şu sözü bununla murad etti:
لو أنَّها عَرَضَتْ لأشمَطَ راهبٍ *** عَبَدَ الإِلـه صرورةٍ متعبِّدِ([28])
yani kadınlardan ve güzel kokudan büzülüp çekilen([29]). Allah تعالى İslâm’ı getirip Mekke’de ve başkasında hadlerin ikamesini vacip kılınca, cahiliye emrine muhalefet olarak, hac yapmamış olana **صَرورةً** ve **صَرُوريّاً** denildi. Sanki onlar, İslâm’da haccı terk etmeyi, cahiliyede kendini ibadete verenin kadınlara yaklaşmayı ve nimetlenmeyi terk etmesi gibi kıldılar.”

Zikrettiğimiz bu **الصَّرورة** mânası, **الصِّرار**’dan olmasını da ihtimal eder; o, yavrusu emmesin diye devenin memelerine bağlanan bezdir. Allah doğruyu daha iyi bilir.

--------------ــ
([1]) İmru’ul-Kays’ın muallakasındandır.
([2]) Tekmile **المجمل**’dendir.
([3]) Tekmile **المجمل**’dendir. Ve bu iki tekmilenin arasında **المجمل**’de: “**يقال منه صكك. والصكة: أشد الهاجرة**” vardır.
([4]) **المجمل**’de: “**مِصَكّ**”; ikisi de doğrudur; “**مصك**”, “**مصكوك**” ve “**مصكك**” denir.
([5]) **عُمَيّ**: burada, **الأعمى**’nın küçültme-terhîmidir.
([6]) Beyit **الراعي**’nindir; **معجم البلدان**’da (لبن) böyledir. صدرُه **اللسان**’da (صلل):
* سيكفيك الإله بمُسنَمات *
([7]) **الحطيئة**’nin divanında 84 ve **اللسان** (صلل).
([8]) Beyit **اللسان**’da (صمم؛ حجا).
([9]) Beyit **اللسان**’da (صمم); divanında değildir.
([10]) Ayrıca “**صمصم**” de denir; **علبط** gibi.
([11]) O, **مدرك بن حصن**’dır. **اللسان** (صنن، شنن) ve **نوادر أبي زيد** 50.
([12]) **ديوان جرير** 73 ve **اللسان** (صنن).
([13]) Sükûn ile ve tenvinli kesre ile söylenir.
([14]) O, **عبيد الله بن جحش**’tır; Müslüman oldu ve Habeşistan’a hicret etti, sonra döndü ve Habeşistan’da Hristiyan oldu; muhacirlerin yanından geçer ve bunu söylerdi. **اللسان** (صأصأ).
([15]) O, **رؤبة**’dir. Divanı 6 ve **اللسان** (صبب).
([16]) O, **علقمة بن عبدة الفحل**’dır. Divanı 132, **المفضليات** (2: 193) ve **اللسان** (صبب).
([17]) Asılda: “**تصبب**”; doğrusu **المجمل** ve **القاموس** ve **اللسان**’dadır. Ve **العجاج**’dan şu inşad edildi:
* حتى إذا ما يومها تصبصبا *.
([18]) **ديوان الشمَّاخ** 27 ve **اللسان** (صبب). **اللسان**’da onun **الأخطل**’a nispet edildiği de rivayet edilmiştir.
([19]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “**صخة**”; ikisi de doğrudur; çünkü “**الصخ**” da böyledir ve **الصخيخ** ses mânasındadır.
([20]) **اللسان**’da: “**ما استقبلك**”.
([21]) Asıl ve **المجمل**’de **الصاد**’ın dammesiyle ضبط edildi; **القاموس**’ta **كرمان** ve **كتاب** gibi ضبط edildi.
([22]) **الصاد**’ın dammesiyle Nâfi‘, İbn Âmir, Kisâî, Ebû Ca‘fer ve Halef okudu; kalanlar kesresiyle okudu. **إتحاف فضلاء البشر** 386, **سورة الزخرف**’ta.
([23]) **المجمل**’de: “**صِرِّي وأصِرِّي**”. Ayrıca: “**صِرَّى**” ve “**أصِرَّى**”, ve “**صُرِّي**” ve “**صُرَّى**” da denir.
([24]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([25]) Beyit **جرير**’indir; divanında 206 ve **اللسان** (صرر).
([26]) **ذي الرمة**’nin divanında 588 ve **اللسان** (صرر، قصع، نشح); (قصع)’da gelecektir. Ve onun acûzü:
* وقد نشحن فلا ري ولا هيم *
([27]) **الجمهرة**’de: (3 :428).
([28]) **ديوان النابغة** 31 ve **شرح المعلقات** للزوزني 198. Ve **اللسان** (صرر).
([29]) **الجمهرة** nüshasında: “**والتنعم**”.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الإصرار: التعقد في الذنب والتشدد فيه، والامتناع من الإقلاع عنه. وأصله من الصر أي: الشد، والصرة: ما تعقد فيه الدراهم، والصرار خرقة تشد على أطباء الناقة لئلا ترضع. قال الله تعالى: ﴿ولم يصروا على ما فعلوا﴾ [آل عمران/135]، ﴿ثم يصر مستكبرا﴾ [الجاثية/8]، ﴿وأصروا واستكبروا استكبارا﴾ [نوح/7]، ﴿وكانوا يصرون على الحنث العظيم﴾ [الواقعة /46]، والإصرار: كل عزم شددت عليه، يقال: هذا مني صري (قال في الصحاح: قال أبو السمال الأسدي - وقد ضلت ناقته -: أيمنك لئن لم تردها علي لا عبدتك، فأصاب ناقته وقد تعلق زمامها بعوسجة، فأخذها وقال: علم ربي أنها مني صري)، وأصري وصرى وأصرى وصري وصرى أي: جد وعزيمة، والصرورة من الرجال والنساء: الذي لم يحج، والذي يريد التزوج، وقوله: ﴿ريحا صرصرا﴾ [فصلت/16]، لفظه من الصر، وذلك يرجع إلى الشد لما في البرودة من التعقد، والصرة: الجماعة المنضم بعضهم إلى بعض كأنهم صروا، أي: جمعوا في وعاء. قال تعالى: ﴿فأقبلت امرأته في صرة﴾ [الذاريات/29]، وقيل: الصرة الصيحة.

##### Türkçe

- **الإصرار**: günahta düğümlenme ve onda katılaşma, ve ondan vazgeçmekten kaçınma. Aslı **الصر**’dandır; yani: sıkma; **الصرة**: dirhemlerin düğümlendiği şey; **الصرار**: deve memesinin üzerine, emmesin diye bağlanan bez. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ولم **يصروا** على ما فعلوا﴾ [Âl-i İmrân/135], ﴿ثم **يصر** مستكبرا﴾ [el-Câsiye/8], ﴿و**أصروا** واستكبروا استكبارا﴾ [Nûh/7], ﴿وكانوا **يصرون** على الحنث العظيم﴾ [el-Vâkıa/46]. Ve **الإصرار**: üzerine sıktığın her azimdir; denir ki: bu benden **صري**’dir (Sıhâh’ta dedi: Ebû’s-Semmâl el-Esedî - devesi kaybolmuşken -: “Sağ elin hakkı için, onu bana geri getirmezsen sana ibadet etmem” dedi; sonra devesine rastladı, yuları bir **عوسجة**’ye takılmıştı; onu aldı ve dedi: “Rabbim bildi ki bu benden **صري**’dir”). Ve **أصري** ve **صرى** ve **أصرى** ve **صري** ve **صرى**; yani: ciddiyet ve azim. Ve erkeklerden ve kadınlardan **الصرورة**: haccetmemiş olan; ve evlenmek isteyen. Ve O’nun sözü: ﴿ريحا **صرصرا**﴾ [Fussilet/16]; lafzı **الصر**’dandır; bu da, soğukta düğümlenme bulunduğundan, sıkmaya döner. Ve **الصرة**: birbirine bitişik topluluk; sanki **صروا** etmişlerdir; yani: bir kaba toplamışlardır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فأقبلت امرأته في **صرة**﴾ [ez-Zâriyât/29]. Ve denildi: **الصرة** çığlıktır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَرَّ
1 صَرَّ ذ , (S, A, TA,) aor. صَرِ٣َ , (S, TA,) inf. n. صَرِيرٌ, said of the جُنْدَب [which is app. a species of locust], and of a writing-reed, and of a door, (S, A, TA,) or of a dog-tooth, (ناب, so in a copy of the S in the place of باب in other copies as in the A and TA,) It made a sound, or noise; (S, A, TA;) or a prolonged sound or noise; [meaning it creaked; or made a creaking, or grating, sound;] and so anything that makes a similar prolonged sound: and [in like manner] ↓ اِصْطَرَّت said of a mast (سَارِيَة), it creaked, or made a creaking sound: (TA:) but when there is a lightness, or slightness, and reiteration, of the sound, they use the reduplicative form, ↓ صَرْصَرَ, inf. n. صَرْصَرَةٌ, (S, * TA,) signifying he (the bird called أَخْطَب, S, A, TA, and the hawk, or falcon, S, M, TA, or other bird, or flying thing, M) uttered his [reiterated quavering] cry; (S, M, A, TA;) as though they imitated prolongation in the cry of the جُنْدَب [and the like], and reiteration in the cry of the أَخْطَب [and the like thereof]. (S, TA.) صَرَّ الجُنْدَبُ is a prov., expl. in art. جدب [q. v.]. (TA in that art.) ― -b2- Also He (a sparrow) [chirped, or] uttered a cry, or cries. (TA.) ― -b3- صَرَّ, aor. صَرِ٣َ , inf. n. صَرٌّ and صَرِيرٌ; and ↓ صَرْصَرَ; He cried, called out, or raised a cry or clamour, (M, K,) with vehemence, (K,) or with the utmost vehemence: (M:) and [in like manner] one says, ↓ جَآءَ يَصْطَرُّ He came [making a clamour, or] in clamour. (TA.) ― -b4- And صَرَّ صِمَاخُهُ, inf. n. صَرِيرٌ, His ear-hole sounded, (M, K,) or tingled, or rang, (A,) by reason of thirst. (M, A, K.) And صَرَّتِ الأُذُنُ The ear tingled, or rang. (ISk, A.) ― -b5- And صَرَّ, aor. as above, He thirsted [app. so as to hear a ringing in his ears]. (IAar.) -A2- صَرٌّ [as inf. n. of صَرَّ] also signifies The act of binding [a captive, &c.: see the pass. part. n., مَصْرُورٌ]. (Mgh.) ― -b2- You say, صَرَّ, [aor. صَرُ٣َ ,] (S, M, A,) inf. n. صَرٌّ, (M, TA,) He tied up a purse, (S, M, * TA,) and money in a purse. (A.) ― -b3- And صَرَّالنَّاقَةَ (S, M, K) and بِالنَّاقَةِ, (M, K,) or صَرَّ النَّاقَةَ بِالصِّرَارِ, (Msb,) aor. صَرُ٣َ , (M, Msb, K,) inf. n. صَرٌّ; (M, K;) [and app. ↓ صَرَّرَهَا; (see the pass. part. n., voce مَصْرُورٌ;)] He bound the صِرَار [q. v.] upon the she-camel; (S;) [i. e.] he bound the she-camel's udder with the صِرَارِ: (M, Msb, K, * TA:) and صَرَّ الأَطْبَآءَ بِالصِّرَارِ [He bound the teats with the صرار]. (A.) [See a verse of ElKumeyt cited voce رِجْلٌ: and see also what there follows it.] ― -b4- [Hence,] صَرَّهَا means also (assumed tropical:) He left off milking her [i. e. the camel]. (Msb.) ― -b5- And تُصَرُّ, [aor. of صُرَّت,] said of a leathern bucket (دَلْو) that has become flaccid, It is tied, and has a loop-shaped handle affixed within it, having another such opposite to it. (K, * TA.) ― -b6- And one says, صَرَّ عَلَىَّ الطَّرِيقَ قَلَا أَجِدُ مَسْلَكًا (tropical:) [He closed, or has closed, against me the road, or way, so that I find not any passage]. (A.) And صُرَّتْ عَلَىَّ هٰذِهِ البَلْدَةُ فَلَا أَجِدُ مِنْهَا مَخْلَصًا (tropical:) [This town has become closed against me so that I find not any way of escape from it]. (A.) ― -b7- And صَرَّ أُذُنَيْهِ, [aor. صَرُ٣َ , inf. n. صَرٌّ,] He (a horse) contracted his ears to his head: (ISk, S:) or pointed and raised his ears; which a horse does only when he exerts himself and hastens in his pace: (TA:) or he (an ass) straightened and erected his ears to listen; as also ↓ أَصَرَّهُمَا: (A:) and ↓ أَصَرَّ used intransitively, (ISk, S,) without the mention of the ears, (A,) signifies the same as صَرَّ أُذُنَيْهِ: (ISk, S, A:) and صَرَّ بِأُذُنِهِ and صَرَّ أُذُنَهُ, aor. and inf. n. as above; and بِهَا ↓ أَصَرَّ; he (a horse, and an ass,) straightened and erected his ear to listen; (M, K;) as also ↓ صَرَّرَهَا. (TA.) ― -b8- [The inf. n.] صَرٌّ signifies also The act of confining, withholding, hindering, or preventing. (TA.) ― -b9- And صُرَّ (tropical:) He had an iron collar put upon his neck, or round his neck and hands together. (A.) ― -b10- And صَرَّ, aor. صَرُ٣َ , He collected together a thing, or things, (IAar,) or anything. (TA.) And كَلَامًا ↓ صَرَّرَ (assumed tropical:) He collected something to be said in his bosom, or mind. (L and TA, from a trad.) And المَالَ ↓ صَرْصَرَ, inf. n. صَرْصَرَةٌ, He collected together the property, or the camels or the like, and put back what had become scattered of the extreme portions thereof. (T, TA.) -A3- And صُرَّ It (a plant, or herbage,) became smitten by cold, or by intense cold. (M, K.)

2 صَرَّ٣َ see 1, in three places. -A2- صَرَّرَتْ said of a she-camel, She preceded. (Aboo-Leylà, M, K.)

صارّهُ عَلَى الشَّىْءِ
3 صارّهُ عَلَى الشَّىْءِ ذ He compelled him against his will to do the thing. (S, K.)

4 أَصْرَ٣َ see 1, latter part, in three places. -A2- اصرّ عَلَيْهِ, (S, TA,) inf. n. اـِصْرَارٌ, (TA,) (assumed tropical:) He persevered, or persisted, in it; or kept to it perseveringly. (S, TA.) You say, اصرّ عَلَى فِعْلِهِ (assumed tropical:) He persevered, or persisted, in doing it. (Msb.) And اصرّ عَلَى الذَّنْبِ (tropical:) He persevered, or persisted, in the crime, sin, or act of disobedience. (M, TA.) The verb is used in this sense when its object is evil, or crime, or the like. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) He determined, resolved, or decided, upon it. (M, Mgh, K.) You say, اصرّ عَلَى فِعْلِهِ (assumed tropical:) He determined, resolved, or decided, upon going on in doing it, and not turning back. (TA.) ― -b3- اصرّ يَعْدُو (assumed tropical:) He hastened (M, K) somewhat (M) in running: (M, K: [in the CK, for أَصَرَّ يَعْدُو أَسْرَعَ, is put اَصَرَّ بَعُدَ وَاَسْرَعَ:]) accord. to A 'Obeyd, the verb in this sense is أَضَرَّ; but Et-Toosee asserts that this is a mistranscription. (M.) -A3- اصرّالسُّنْبُلُ The ears of corn became such as are termed صَرَر [q. v.]: (M, K:) [or] accord. to ISh, one says, اصرّ الزَّرْعُ, inf. n. اـِصْرَارٌ, meaning The seed-produce [i. e. corn] put forth the extremities of its awn, before its ears had become developed. (TA.)

8 اـِصْتَرَ٣َ see 1, former half, in two places. -A2- اصطرّ said of a solid hoof, It was, or became, narrow, or contracted, (S, TA,) in an unseemly manner, or immoderately. (TA.)

صَرْصَرَ
R. Q. 1 صَرْصَرَ ذ , inf. n. صَرْصَرَةٌ: see 1, former half, in two places: -A2- and the same paragraph, last sentence but one.

صَرٌّ
صَرٌّ ذ A leathern bucket (دَلْو) that, in consequence of its having become flaccid, is tied, and has a loop-shaped handle affixed within it, having another such opposite to it. (K, * TA.) -A2- See also صَرِيرَةٌ.

صِرٌّ
صِرٌّ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ صِرَّةٌ (M, A, K) Cold: (Th, M, A, Msb, K:) or intense cold; (Zj, M, A, K;) as also ↓ صَرْصَرٌ: (Ham p. 719:) or cold that smites the herbage and the seed-produce of the field: (S:) in the Kur iii. 113, the first of these words has the first of the meanings expl. above: (IAmb:) or the second meaning: (Zj:) or signifies noise and commotion: or, accord. to I 'Ab, fire. (IAmb.) ― -b2- And رِيحٌ صِرٌّ (M, A, K) and ↓ صَرْصَرٌ (S, M, A, K) A wind intensely cold: (S, M, A, K:) or very intensely cold: (T in explanation of the latter:) or vehemently loud: (M, A, K:) of ↓ صَرْصَرٌ some say that it is originally صَرَّرٌ, from صِرٌّ meaning “ cold; ” the incipient letter being repeated, and put in the place of the medial ر: others, that it is from صَرِيرُ البَابِ [ “ the creaking of the door ”], and from صَرَّةٌ meaning “ vociferation, or clamour. ” (ISk.) ― -b3- And صِرٌّ is the name of A certain bird, like the sparrow (K, TA) in size, (TA,) of a yellow colour: (K, TA:) so called because of its cry: or, as some say, the sparrow (عُصْفُور) itself. (TA.)

صَرَّةٌ
صَرَّةٌ ذ Vociferation, or clamour: (S, M, A, TA:) so in the Kur li. 29: (TA:) or the most vehement vociferation or clamour or crying (Zj, M, K *) of a man and of a bird &c. (Zj, M.) [In the K, this meaning is erroneously assigned to صِرَّةٌ.] ― -b2- And Vehemence of grief or anxiety (S, M, K) and of war (M, K) and of heat, (K,) or of the hot season, (M,) &c.: (S, M:) and vehemence of the heat of summer. (S, A.) ― -b3- And A contraction, or much contraction, and sternness, or moroseness, of the face, (K, TA,) by reason of dislike, or hatred. (TA.) -A2- Also A company, a collection, or an assemblage. (S, M, K.) So in the following words of Imra-el-Keys:
جَوَاحِرُهَا فِى صَرَّةٍ لَمْ تُزَيَّلِ
(S, M) i. e. Those of them that remained behind, in a herd, not dispersed: (EM p. 48: [see the entire verse voce دُونٌ:]) or فى صرّة here means in [the midst of] clamour: (S:) or in vehemence of grief or anxiety. (S, M.) -A3- Also i. q. عَطْفَةٌ (M, K) [i. e.] A certain bead (خَرَزَةٌ) by which women fascinate men so as to withhold them from other women. (Lh, M, K, TA. [This is evidently what is meant by عَطْفَة, but is given in the M and K as a signification distinct therefrom.]) -A4- See also مُصَرَّاةٌ.

صُرَّةٌ
صُرَّةٌ ذ A purse (شَرَجٌ, M, K, in the CK شَرْجٌ,) for money; (S, M, A, Msb, K;) as also ↓ مَصَرٌّ, with fet-h, (TA,) or ↓ مِصَرٌّ: (so in a copy of the A:) pl. of the first, صُرَزٌ. (Msb.) Hence the prov., اِفْتَحْ صُرَرَكَ تَعْلَمْ عُجَرَكَ, meaning (assumed tropical:) Return to thyself, [or lay open the recesses of thy mind,] and thou wilt know [thy vices, or faults, or] thy good from thy evil. (Meyd. [See also صُرَدٌ, last explanation.])

صِرَّةٌ
صِرَّةٌ ذ : see صِرٌّ.

صَرَرٌ
صَرَرٌ ذ Ears of corn (سُنْبُل) after the culm is produced, (M, K, [in the CK, يُقَصَّبُ is put in the place of يُقَصِّبُ,]) before they become apparent: (M:) or ears of corn while the farina has not come forth into them: n. un. with ة: (AHn, M, K:) or, accord. to ISh, corn when the leaves become twisted, and the extremity of the ears becomes dry, or tough, though the farina have not come forth into them. (TA.) [See 4, last sentence.]

صَرَارٌ
صَرَارٌ ذ : see صَرُورَةٌ, in two places.

صِرَارٌ
صِرَارٌ ذ The thing with which a she-camel's udder is bound: (M, K:) the string which is tied over the she-camel's udder and over the [piece of wood called] تَوْدِيَة, in order that her young one may not suck her; (S;) and in order that it may not make any impression upon her, they smear her teats with fresh [dung of the kind called] بَعَر: (TA:) or a piece of rag which is bound upon the she-camel's teats, in order that her young one may not such her: (Msb:) pl. أَصِرَّةٌ. (M, A, K.) It is a custom of the Arabs to bind the صرار upon the udders of their milch camels when they send them to pasture by themselves; and when they return in the evening, they loose the اصرّة, and milk. (IAth.) ― -b2- [Hence,] جَعَلْتُ دُونَ فُلَانٍ صِرَارًا (tropical:) I put an obstruction, or obstacle, in the way of such a one. (A.) -A2- Also Elevated places over which the water does not come. (S.)

صَرُورٌ
صَرُورٌ ذ : see صَرُورَةٌ.

صَرَارَةٌ
صَرَارَةٌ ذ : see the next paragraph, in three places.

صَرُورَةٌ
صَرُورَةٌ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ صَارُورَةٌ (S, M, Msb, K) and ↓ صَرُورٌ and ↓ صَارُورٌ (M, K) and ↓ صَرَارَةٌ (S, M, K) and ↓ صَرُورِىٌّ (S, M, Msb, K) and ↓ صَارُورِىٌّ (M) or ↓ صَارُورَآءُ, (Sgh, K,) the last like عَاشُورَآءُ, mentioned on the authority of Ks, (TA,) A man who has not performed the pilgrimage to Mekkeh: (S, M, A, Msb, K:) so called from صَرٌّ, signifying the “ act of confining, withholding, hindering, or preventing; ” (TA;) or because the person so called refrains from expending of his property in pilgrimage: (Msb:) you say also, اِمْرَأَةٌ صَرُورَةٌ a woman who has not performed the pilgrimage to Mekkeh: (S, Msb:) pl. ↓ صَرَارٌ and ↓ صَرَارَةٌ: (K:) [or, rather, the former is a coll. gen. n., of which صَرَارَةٌ is the n. of un.; and the latter is a quasi-pl. n., like صَحَابَةٌ, as well as n. un. of صَرَارٌ:] Fr cites, from certain of the Arabs, ↓ صَرَارٌ as used collectively; and one of the number is termed ↓ صَرَارَةٌ: (S:) each of the forms ending with the relative ى receives the dual and pl. and fem. inflections: and accord. to IAar, the forms preceding those receive also the dual and pl. inflections: (M, * TA:) and some say that صَوَارِيرُ is pl. of ↓ صَارُورَةٌ: (TA:) or ↓ صَارُورَةٌ and ↓ صَارُورٌ, (M,) or صَرُورَةٌ, (Lh, S, M, A, Msb,) as occurring in the poetry of En-Nلbighah, (Yaakoob, S,) not used without ة, (Lh, M,) or all the sing. forms above mentioned, (K,) signify one who has not married: (M, A, K:) or who has not had intercourse with women: as though he had determined (أَصَرَّ) upon relinquishing them: (Yaakoob, S, Msb: *) applied in like manner to a woman, and to a plurality of persons: (M, K:) the ة in صَرُورَةٌ applied to a man and to a woman is not to denote the fem. gender, but to give the utmost intensiveness to the signification. (IJ, M.) ― -b2- It is said in a trad., لَا صَرُورَةَ فِى الاـِسْلَامِ, (S, M,) meaning, accord. to A 'Obeyd, There is no abstinence from intercourse with women in El-Islلm: (M, TA:) i. e., no one should say, I will not marry: (TA:) thus he makes صرورة a noun signifying an accident: but it is better known as an epithet: (M:) and IAth says that the meaning is, he who slays another in the حَرَم [or sacred territory of Mekkeh] shall be slain: his saying, “ I am a صرورة; I have not performed the pilgrimage, and I know not the sacredness of the حَرَم; ” shall not be accepted of him: for in the Time of Ignorance, the Kaabeh was a place of refuge. (TA.)

دَرَاهِمُ صَرِيرَةٌ
دَرَاهِمُ صَرِيرَةٌ ذ i. q. مَصْرُورَةٌ [i. e. Dirhems, or pieces of money, tied up in a purse]: (K:) termed in the present day ↓ صَرٌّ. (TA.) -A2- See also صَارَّةٌ.

صَرَارِىٌّ
صَرَارِىٌّ ذ A sailor: (S, M, K:) like صَارٍ: (S:) pl. صَرَارِيُّونَ: (S, M, K:) it has no broken pl.: (M:) or صَرّارِىّ should be [without tenween, imperfectly decl., and] mentioned in art. صرى; for it is pl. of صُرَّآءٌ, which is pl. of صَارٍ, which J has mentioned in art. صرى: AHلt used to say that صُرَّآءٌ is a sing., like حُسَّانٌ; but without sufficient authority: and J has regarded صَرَارِىّ as a sing. in consequence of his finding it to have the same construction as a sing, in verses of Arabs; whence he imagined the ى in it to be the relative ى, as is shown by his mentioning the word in this place. (IB.)

صَرُورِىٌّ
صَرُورِىٌّ ذ : see صَرُورَةٌ.

صُرَّى
صُرَّى ذ : see صِرَّى: -A2- and see also art. صرى.

صُرِّى
صُرِّى ذ : see the next paragraph.

هِىَ مِنِّى صِرَّى
هِىَ مِنِّى صِرَّى ذ , said of an oath, (S,) or هُوَ مِنِّى, صِرَّى, (M, K,) and ↓ أَصِرَّى, and ↓ صِرِّى, and ↓ أَصِرِّى, (Yaakoob, S, M, K,) and ↓ صُرَّى and ↓ صُرِّى, (K, TA,) or ↓ صُرِّىٌّ and ↓ صِرِّىٌّ, (as in a copy of the M,) It is a determination, or resolution, from me; (S, M, K;) a serious assertion; not a jest. (S, K.) Aboo-Semmلl El-Asadee, his she-camel having strayed, said, “ I swear to Thee, [O God,] that, if Thou restore her not to me, I will not serve Thee: ” (S:) or, “ O God, if Thou restore her not to me, I will not say a prayer to Thee: ” (TA:) and he found her, her nose-rein having caught to a thorntree (عَوْسَجَة); and he took her, and said, عَلِمَ رَبِّى أَنَّهَا مِنِّى صِرَّى My Lord knew that it was a determination, or resolution, or serious assertion, from me: (S:) or a confirmed determination: (ISk:) it is derived from أَصْرَرْتُ عَلَى الشَّىْءِ “ I persevered, or persisted, in the thing: ” (S:) [or “ I determined, or resolved, upon the thing: ”] AHeyth says, ↓ صِرِّى, i. e., Determine thou, or resolve thou; as though he addressed himself; from أَصَرَّ عَلَى فِعْلِهِ “ he determined, or resolved, upon going on in doing it, and not turning back: ” it is also said that ↓ أَصِرّى is changed into ↓ أَصِرَّى, like as they say بِأَبِى أَنْتَ and بِأَبَا أَنْتَ: and in like manner, ↓ صِرِّى is changed into صِرَّى; the ا in أَصِرِّى being elided: not that they are two dial. vars., صَرَرْتُ عَلَى الشَّىْءِ and أَصْرَرْتُ: and Fr. says that صِرَّى and ↓ أَصِرَّى are originally imperatives; and that, when they desired to change them [i. e. the imperatives] into nouns, they changed the ى into | [written ى after fet-h]: and in like manner, [changing verbs into nouns,] they say, نُهِىَ عَنْ قِيلٍ وَقَالٍ; &c. (TA.) Accord. to AZ, one says, ↓ اـِنَّهَا مِنِّى لَأَصِرَّى meaning Verily, it is a truth, or reality, from me; and Aboo-Mلlik says the same of ↓ أَصِرِّى. (TA.)

صِرِّى
صِرِّى ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

صَرِّىٌّ
صَرِّىٌّ ذ and ↓ صِرّىٌّ A dirhem, (S, M, A, K,) and a deenلr, (A,) that sounds, (S, M, K,) or rings, (A,) when struck: (S, M, A, K; in some copies of the last of which, in the place of اـِذَا نُقِرَ, is put اذا نُقِدَ: TA:) accord. to some, used only in negative phrases: (IAar, M:) thus used in the phrase, مَا لِفُلَانٍ صَرِّىٌّ, [expl. as] meaning Such a one has not a dirhem nor a deenلr: (IAar, A: *) and so used, as meaning a dirhem, by Khلlid Ibn-Jembeh; who does not assign to it a dual nor a pl. (TA.)

صُرِّىٌّ
صُرِّىٌّ ذ : see صِرّى.

صِرِّىٌّ
صِرِّىٌّ ذ : see صَرِّىّ: -A2- and see also صِرَّى.

الصَّرَّارُ
الصَّرَّارُ ذ , (Msb,) or صَرَّارُ اللَّيْلِ, (S, K,) or both, (Mgh in art. خطب,) and ↓ الصَّرْصَرُ, (M and L in art. جد,) The جُدْجُد; [a cricket, which is called the صَرَّار in the present day]; (S, M, Mgh, L;) a certain thing that creaks (يَصِرُّ); (Msb;) a small flying thing; (K;) it is larger than the جُنْدَب, and is called by some of the Arabs الصَّدَى: (S, Mgh:) A 'Obeyd says that this last term signifies a certain flying thing that creaks (يَصِرُّ) by night, and hops, and flies, thought by the [common] people to be the جُنْدَب, and found in the deserts. (Msb.)

صُرَّانٌ
صُرَّانٌ ذ Such as grow in hard ground (جَلَد [in the CK, erroneously, جِلْد]) of the trees termed شَجَرُ العِلْكِ, (K, TA,) and of other trees. (TA.)

صَرْصَرٌ
صَرْصَرٌ ذ : see صِرٌّ, in three places. -A2- and see الصَّرَّارُ. ― -b2- Also A certain insect (دُوَيْبَّةٌ), (M, K, TA,) beneath the ground, that creaks (تَصِرُّ) in the days of the [season called] رَبِيع; (TA;) and so ↓ صُرْصُرٌ and ↓ صُرْصُورٌ. (M, K, TA.) [Accord. to Forskهl, (Descr. Animal., p. xxii.,) صرصر, pronounced “ sursur, ” is applied to an insect which he terms Blatta Aegyptiaca.] ― -b3- And The cock: (K, TA: [written by Golius and Freytag صِرْصِرٌ:]) so called because of his cry. (TA.) ― -b4- See also صُرْصُورٌ.

صُرْصُرٌ
صُرْصُرٌ ذ : see صَرْصَرٌ: ― -b2- and see also صُرْصُورٌ.

صَرْصَرَانٌ
صَرْصَرَانٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

صَرْصَرَانِىٌّ
صَرْصَرَانِىٌّ ذ sing. of صَرْصَرَانِيَّاتٌ, (S, Msb,) which signifies Camels between the بَخَاتِىّ [or Bactrian (in the CK, erroneously, نَجاتِى)] and the Arabian: (S, M, Msb, K:) or such as are called فَوَالِج: (S, M, K:) and ↓ صَرْصَرَانٌ [if not a mistranscription] signifies the same. (TA.) [See also صُرْصُورٌ.] ― -b2- And صَرْصَرَانِىٌّ (S, M, K) and ↓ صَرْصَرَانٌ (M, K) A species of fish, (S,) a certain smooth fish, (M, K,) of the sea. (S, M.)

صُرْصُورٌ
صُرْصُورٌ ذ Large camels; (S, M, K;) as also ↓ صُرْصُرٌ and ↓ صَرْصَرٌ. (TA.) ― -b2- And A camel of the species called بُخْتِىّ [i. e. Bactrian]: (M, K:) [see also صَرْصَرَانِىٌّ:] or its offspring; as also سُرْسُورٌ: (M:) or an excellent stallion-camel. (IAar.) ― -b3- See also صَرْصَرٌ. -A2- Also A ship, or boat: [or a long, or great, ship or boat:] and so قُرْقُورٌ. (TA.)

الصَّرَاصِرَةُ
الصَّرَاصِرَةُ ذ The Nabathوans of Syria. (S, K.)

رَجُلٌ صَارٌّ بَيْنَ عَيْنَيْهِ
رَجُلٌ صَارٌّ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ذ A man contracted in the part between the eyes, like him who is grieving, or mourning. (TA.) ― -b2- And صَارٌّ signifies Trees (شَجَر) tangled, or luxuriant, or abundant and dense, not without shade (K, TA) in their lower parts, by reason of their perplexedness. (TA.)

صَارَّةٌ
صَارَّةٌ ذ A want; a thing wanted; an object of want; or a needful, or requisite, thing: (S, M, K:) pl. صَوَارُّ. (TA.) One says, لِى قِبَلَ فُلَانٍ صَارَّةٌ [I have a want to be supplied to me on the part of such a one]. (A 'Obeyd, S.) ― -b2- Also Thirst: (S, K:) pl. صَرَائِرُ, (K,) which is extr., (TA,) and صَوَارُّ: (K:) or the latter is pl. of صارّة in the sense first expl. above; as A 'Obeyd says; and this is meant in the K: (TA:) AA says that its pl. in the latter sense is صَرَائِرُ; and he cites the following words of Dhu-r-Rummeh:
فَانْصَاعَتِ الحُقْبُ لَمْ تَقْصَعْ صَرَائِرَهَا
[And the wild asses turned back, retreating quickly, not having quenched their thirst]: but fault has been found with AA for this; and it is said that صَرَائِرُ is pl. of ↓ صَرِيرَةٌ, [which is not expl.,] and that the pl. of صارّة is صَوَارُّ. (S.) One says, قَصَعَ الحِمَارُ صَارَّتَهُ, meaning The ass drank water until he quenched his thirst. (S.)

صَارُورٌ
صَارُورٌ ذ : see صَرُورَةٌ, in two places.

صَارُورٌ
صَارُورٌ ذ : see صَرُورَةٌ, in three places.

صَارُورَآءُ
صَارُورَآءُ ذ : see صَرُورَةٌ.

صَارُورِىٌّ
صَارُورِىٌّ ذ : see صَرُورَةٌ.

صُوَيْرَّةٌ
صُوَيْرَّةٌ ذ Narrow in disposition and in mind or judgment or opinion. (Sgh, K.)

حَجَرٌ أَصَرُّ
حَجَرٌ أَصَرُّ ذ A hard stone: (Tekmileh, TA:) and صَخْرَةٌ صَرَّآءُ a hard rock: (M, K:) or a smooth rock. (L.)

أَصِرَّى
أَصِرَّى ذ : see صِرَّى, in four places.

أَصِرِّى
أَصِرِّى ذ : see صِرَّى, in three places.

مَصَرٌّ
مَصَرٌّ ذ or مِصَرٌّ: see صُرَّةٌ.

مَصَرَّتَا البَوْلِ وَالغَائِطِ
مَصَرَّتَا البَوْلِ وَالغَائِطِ ذ [The two sphincters that serve as repressers of the urine and dung]. (K in art. اسر.)

مُصِرَّةٌ
مُصِرَّةٌ ذ A she-camel that does not yield her milk copiously. (M, K.)

مُصَرَّاةٌ
مُصَرَّاةٌ ذ That has been left unmilked for some days, in order that the milk may collect in her udder, or until it has collected in her udder; (M, K;) as also ↓ صَرَّةٌ; applied to a ewe, or she-goat: or the former is from صَرَّى, aor. يُصَرِّى, (K,) inf. n. تَصْرِيَةٌ, and therefore should be mentioned in art. صرى [q. v.]. (TA.)

مُصَرَّرَةٌ
مُصَرَّرَةٌ ذ : see the next paragraph.

مَصْرُورٌ
مَصْرُورٌ ذ Bound, as a captive. (Mgh.) ― -b2- And مَصْرُورَةٌ and ↓ مُصَرَّرَةٌ A she-camel having her udder bound with the صِرَار. (IAth, TA.) ― -b3- And مَصْرُورٌ applied to a solid hoof, Contracted: or narrow: (M, K:) or narrow and contracted: (S:) and ↓ مُصْطَرٌّ signifies the same; (M, K;) or narrow in an unseemly manner, or immoderately. (TA.) ― -b4- Also (tropical:) A man having an iron collar put upon his neck, or round his neck and hands together. (A.)

مَصَارّ
مَصَارّ ذ [app. an irregular pl. of مَصِيرٌ, and therefore without tenween,] The أَمْعَآء [or guts, bowels, or intestines, into which the food passes from the stomach]. (M, K.) One says, شَرِبَ حَتَّى مَلَأَ مَصَارَّهُ, meaning [He drank until he filled] his أَمْعَآء: mentioned by AHn on the authority of IAar, with no more explanation than this. (M.)

مُصْطَرٌّ
مُصْطَرٌّ ذ : see مَصْرُورٌ. ― -b2- One says also اِمْرَأَةٌ مُصْطَرَّةُ الحَقْوَيْنِ [meaning (tropical:) A woman narrow in the flanks]. (A.) -A2- See also مُصْطَرِدٌ, in art. صرد.

_Türkçe çeviri henüz yok_
