# صعد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: صعد

- الصعود: الذهاب في المكان العالي، والصعود والحدور لمكان الصعود والانحدار، وهما بالذات واحد، وإنما يختلفان بحسب الاعتبار بمن يمر فيهما، فمتى كان المار صاعدا يقال لمكانه: صعود، وإذا كان منحدرا يقال لمكانه: حدور، والصعد والصعيد والصعود في الأصل واحد، لكن الصعود والصعد يقال للعقبة، ويستعار لكل شاق. قال تعالى: ﴿ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17]، أي: شاقا، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17]، أي: عقبة شاقة، والصعيد يقال لوجه الأرض، قال: ﴿فتيمموا صعيد طيبا﴾ [النساء/43]، وقال بعضهم: الصعيد يقال للغبار الذي يصعد من الصعود (وهذا قول الشافعي، فعنده لا يقع اسم صعيد إلا على تراب ذي غبار. انظر: اللسان (صعد) )، ولهذا لابد للمتيمم أن يعلق بيده غبار، وقوله: ﴿كأنما يصعد في السماء﴾ [الأنعام/125]، أي: يتصعد. وأما الإصعاد فقد قيل: هو الإبعاد في الأرض، سواء كان ذلك في صعود أو حدور. وأصله من الصعود، وهو الذهاب إلى الأمكنة المرتفعة، كالخروج من البصرة إلى نجد، وإلى الحجاز، ثم استعمل في الإبعاد وإن لم يكن فيه اعتبار الصعود، كقولهم: تعال؛ فإنه في الأصل دعاء إلى العلو صار أمرا بالمجيء، سواء كان إلى أعلى، أو إلى أسفل. قال تعالى: ﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد﴾ [آل عمران/153]، وقيل: لم يقصد بقوله: ﴿إذ تصعدون﴾ إلى الإبعاد في الأرض وإنما أشار به إلى علوهم فيما تحروه وأتوه، كقولك: أبعدت في كذا، وارتقيت فيه كل مرتقى، وكأنه قال: إذ بعدتم في استشعار الخوف، والاستمرار على الهزيمة. واستعير الصعود لما يصل من العبد إلى الله، كما استعير النزول لما يصل من الله إلى العبد، فقال سبحانه: ﴿إليه يصعد الكلم الطيب﴾ [فاطر/10]، وقوله: ﴿يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17]، أي: شاقا، يقال: تصعدني كذا، أي: شق علي. قال عمر: ما تصعدني أمر ما تصعدني خطبة النكاح (قيل: إنما تصعب عليه لقرب الوجوه من الوجوه، ونظر بعضهم إلى بعض،
ولأنهم إذا كان جالسا معهم كانوا نظراء وأكفاء، وإذا كان على المنبر كانوا سوقة ورعية. انظر: النهاية: 3/30؛ والفائق 2/24؛ وعمدة الحفاظ: صعد).

### Türkçe

- **الصعود**: yüksek yerde gitmek; ve **الصعود** ile **الحدور**, **الصعود** ve **الانحدار** yeri içindir; ve bu ikisi zat itibarıyla birdir; ancak, onlarda geçen kimseye göre itibar bakımından farklılaşırlar: geçen kimse çıkıcı olduğunda yerine: **صعود** denir; ve inici olduğunda yerine: **حدور** denir. Ve **الصعد** ile **الصعيد** ile **الصعود** aslında birdir; fakat **الصعود** ve **الصعد** yokuş/engebe için söylenir; ve her meşakkatli olana mecazen kullanılır. Yüce Allah dedi: ﴿ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17], yani: meşakkatli. Ve dedi: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17], yani: meşakkatli bir yokuş/engebe. Ve **الصعيد** yerin yüzü için söylenir; dedi: ﴿فتيمموا صعيد طيبا﴾ [النساء/43]. Ve bazısı dedi: **الصعيد**, **الصعود**’dan yükselen toz için söylenir (ve bu, Şâfiî’nin sözüdür; ona göre **صعيد** adı ancak tozlu toprak üzerine vaki olur. Bak: اللسان (**صعد**) ); ve bunun için teyemmüm edenin eline tozun ilişmesi zorunludur. Ve onun sözü: ﴿كأنما يصعد في السماء﴾ [الأنعام/125], yani: **يتصعد**. Ama **الإصعاد** hakkında denilmiştir ki: yerde uzaklaşmadır; bu, ister **صعود** ister **حدور** içinde olsun. Ve aslı **الصعود**’dandır; o da yüksek mekânlara gitmektir; Basra’dan Necd’e çıkmak ve Hicaz’a (çıkmak) gibi. Sonra, onda **الصعود** itibarı olmasa bile uzaklaşmada kullanıldı; onların “تعال” demeleri gibi; çünkü o, aslında yüceliğe bir çağrı idi; sonra, ister yukarıya ister aşağıya olsun, gelmeye bir emir oldu. Yüce Allah dedi: ﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد﴾ [آل عمران/153]. Ve denildi ki: onun sözüyle ﴿إذ تصعدون﴾ yerde uzaklaşmayı kastetmedi; ancak onunla, araştırdıkları ve geldikleri şeydeki yükselmelerine işaret etti; senin “şunda uzaklaştım” ve “onda her yükselişe yükseldim” demen gibi. Sanki dedi ki: korkuyu kuşanmada ve bozgun üzere sürmede uzaklaştığınız vakit. Ve **الصعود**, kuldan Allah’a ulaşan şey için ödünç alındı; nitekim **النزول**, Allah’tan kula ulaşan şey için ödünç alındı. Böylece, yüce olan dedi: ﴿إليه يصعد الكلم الطيب﴾ [فاطر/10]. Ve onun sözü: ﴿يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17], yani: meşakkatli. Denir ki: **تصعدني** şu, yani: bana ağır geldi. Ömer dedi: **ما تصعدني** bir iş, nikâh hutbesi kadar **ما تصعدني** (denildi ki: ancak, yüzlerin yüzlere yakınlığından ve bazısının bazısına bakmasından dolayı ona zor gelir; ve çünkü onlarla oturur haldeyken denkler ve eşler idiler; minber üzerinde olduğunda ise ayak takımı ve raiyye idiler. Bak: النهاية: 3/30؛ والفائق 2/24؛ وعمدة الحفاظ: **صعد**).
