# صعفق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صعفق

الصَّعْفَقةُ: ضَآلةُ الجسم. والصَّعافِقةُ: قوم يشهدون السُّوقَ وليست عندهم رؤُوس أَموال ولا نَقْدَ عندهم، فإِذا اشترى التُّجَّارُ شيئاً دخلوا معهم فيه، واحدهم صَعْفَقٌ وصَعْفَقِيّ وصَعْفُوق، وهو الذي لا مال له، وكذلك كل من ليس له رأْس مال. وفي حديث الشعبي: ما جاءك عن أَصحاب محمد فخُذْه ودَعْ ما يقول هؤلاء الصَّعافِقةُ؛ أَراد أَن هؤلاء ليس عندهم فِقْهٌ ولا علم بمنزلة أُولئك التجار الذين ليس لهم رؤوس أَموال؛ وفي حديثه الآخر: أَنه سئل عن رجل أَفطر يوماً من رمضانَ فقال: ما تقول فيه الصَّعافِقةُ؟ الأَزهري: وقال أَعرابي ما هؤلاء الصَّعافِقة حوْلَك؟ ويقال: هم بالحجاز مسكنهم. والصَّعْفُوق: اللئيمُ من الرجال، والصَّعافِقةُ: رُذالةُ الناس. والصَّعافِقةُ: قومٌ كان آباؤهم عَبيداً فاسْتَعْرَبُوا، وقيل: هم قوم باليمامة من بقايا الأُمَم الخالية ضلّت أَنسابهم، واحدهم صَعْفَقِيّ، وقيل: هم خَوَلٌ هناك، ويقال لهم بنو صَعْفوق وآل صَعْفوق؛ قال العجاج:
من آل صَعْفُوق وأَتْباعٍ أُخَرْ،
من طامِعِين لا يَنالون الغَمَرْ
(* قوله «من طامعين لا ينالون» هكذا في بعض نسخ الصحاح، وفي بعضها: طاعمين لا يبالون اهـ. من هامش الصحاح).
وقيل: إِنه أَعجمي لا ينصرف للعجمة والمعرفة، ولم يجئ على فَعْلول شيءٌ غيره، وأَما الخَرْنوب فإِن الفصحاء يضمونه ويشددونه مع حذف النون وإِنما يفتحه العامة؛ وقال الأَزهري: كل ما جاء على فُعْلول فهو مضموم الأَول مثل زُنْبور وبُهْلول وعُمْروس وما أَشبه ذلك، إِلا حرفاً جاء نادراً وهو بنو صَعْفوق لِخوَلٍ باليمامة، وبعضهم يقول صُعْفوق، بالضم؛ قال ابن بري: رأَيت بخط أَبي سهل الهروي على حاشية كتاب: جاء على فَعْلول صَعْفوق وصَعْقول لضرب من الكمأَة وبَعْكُوكة الوادي لجانبه؛ قال ابن بري: أَما بعكوكة الوادي وبعكوكة الشر فذكرها السيرافي وغيره بالضم لا غير، أَعني بضم الباء، وأَما الصعقول لضرب من الكمأَة فليس بمعروف، ولو كان معروفاً لذكره أَبو حنيفة في كتاب النبات وأَظنه نبطّياً أَو أَعجميّاً. الجوهري: الصَّعَافِقَةُ
(* قوله «الجوهري الصعافقة إلخ» عبارة الجوهري: صعفوق وجمعه صعافقة وصعافيق). جمع صَعْفَقِيّ وصَعافيق؛ قال أَبو النجم: يومَ قَدرْنا، والعزيزُ مَنْ قَدَ،
وآبَتِ الخيلُ وقَضَّيْنَ الوَطَرْ
من الصَّعافيقِ، وأَدْرَكْنا المِئَرْ
أَراد بالصعافيق أَنهم ضعفاء ليست لهم شجاعة ولا سلاح وقوة على قتالنا.

### Türkçe

**الصَّعْفَقةُ**: bedenin küçüklüğü. Ve **الصَّعافِقةُ**: pazara şahit olan (pazara gelen) bir kavimdir; yanlarında sermaye başları yoktur ve yanlarında nakit yoktur; tüccarlar bir şey satın alınca onun içine onlarla birlikte girerler. Onların bir teki **صَعْفَقٌ** ve **صَعْفَقِيّ** ve **صَعْفُوق**tur; o, malı olmayan kimsedir; sermaye başı olmayan herkes de böyledir. Ve Şa‘bî’nin hadisinde: “Muhammed’in ashabından sana geleni al ve şu **الصَّعافِقةُ**’nın söylediklerini bırak”; muradı: bunların, sermaye başları olmayan şu tüccarlar mertebesinde bir fıkıhları ve ilimleri yoktur. Ve onun diğer hadisinde: Ramazan’dan bir gün iftar eden bir adam hakkında kendisine sorulduğu, bunun üzerine dediği: “Onun hakkında **الصَّعافِقةُ** ne der?” el-Ezherî: Ve bir a‘râbî dedi: “Etrafında şu **الصَّعافِقةُ** nedir?” Denilir: Hicaz’da meskenleri oradadır. Ve **الصَّعْفُوق**: erkeklerden alçak (lâim) olan. Ve **الصَّعافِقةُ**: insanların rezilleri. Ve **الصَّعافِقةُ**: babaları köle olan bir kavimdir; sonra Araplaştılar. Ve denildi: onlar Yemâme’de, nesebleri kaybolmuş geçmiş ümmetlerin bakiyelerinden bir kavimdir; onların bir teki **صَعْفَقِيّ**dir. Ve denildi: onlar orada hizmetkârlardır; ve onlara **بنو صَعْفوق** ve **آل صَعْفوق** denilir; el-‘Accâc dedi:
من آل صَعْفُوق وأَتْباعٍ أُخَرْ،
من طامِعِين لا يَنالون الغَمَرْ
(* “من طامعين لا ينالون” sözü: Sahâh’ın bazı nüshalarında böyledir; bazısında ise: طاعمين لا يبالون, h. Sahâh’ın kenarından).

Ve denildi: o, acemîdir; acemlik ve marifet (özel isimlik) sebebiyle munsarif olmaz. Ve onun dışında **فَعْلول** vezni üzere hiçbir şey gelmemiştir. **الخَرْنوب**a gelince: fasihler onu (ilk harfini) damme ile okurlar ve (nûn’u hazfetmekle birlikte) şeddelerler; onu ancak avam fetha ile okur. el-Ezherî dedi: **فُعْلول** vezni üzere gelen her şeyin evveli dammelidir; **زُنْبور** ve **بُهْلول** ve **عُمْروس** ve buna benzer şeyler gibi; ancak nadiren gelen bir harf (kelime) müstesna: Yemâme’deki hizmetkârlara (denilen) **بنو صَعْفوق**; bazısı da damme ile **صُعْفوق** der. İbn Berrî dedi: Ebû Sehl el-Herevî’nin hattıyla bir kitabın hâşiyesinde gördüm: **فَعْلول** vezni üzere **صَعْفوق** ve bir tür keme’ (yer mantarı) için **صَعْقول** ve vadinin yanı için **بَعْكُوكة الوادي** geldi. İbn Berrî dedi: **بعكوكة الوادي** ve **بعكوكة الشر**’e gelince, Sîrâfî ve başkası onu yalnız damme ile zikretmiştir; yani **الباء**’nın dammesiyle. Bir tür keme’ için olan **الصعقول** ise bilinen değildir; bilinen olsaydı Ebû Hanîfe onu Kitâbü’n-Nebât’ta zikrederdi; ve ben onu Nabatî yahut acemî sanıyorum. el-Cevherî: **الصَّعَافِقَةُ**
(* “الجوهري الصعافقة إلخ” sözü: el-Cevherî’nin ibaresi: صعفوق وجمعه صعافقة وصعافيق). **صَعْفَقِيّ**’nin ve **صَعافيق**’in cem‘idir; Ebû’n-Necm dedi:
يومَ قَدرْنا، والعزيزُ مَنْ قَدَ،
وآبَتِ الخيلُ وقَضَّيْنَ الوَطَرْ
من الصَّعافيقِ، وأَدْرَكْنا المِئَرْ
**الصعافيق** ile muradı: onların zayıflar oldukları, kendilerinde yiğitlik bulunmadığı ve bize karşı savaşmaya silah ve kuvvet (sahibi olmadıkları)dır.
