# صعفق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%81%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صعفق

الصعفوق بالفتح: اللئيم من الرجال، قاله الليث. وصعفوق: ة، باليمامة فيها قناة يجري منها نهر كبير لهم فيها وقعة، ويقال: صعفوقة بالهاء. وليس في الكلام فعلول سواه. قال الحسين بن إبراهيم النطنزي في كتابه دستور اللغة فعلول في لسان العرب مضموم، إلا حرفا واحدا، وهو صعفوق لموضع باليمامة. وأما خرنوب بالفتح فضعيف قال الصاغاني: وأما الفصيح فيضم خاؤه، أو يشد راؤه مع حذف النون، كما في العباب. وقال شيخنا: لا يفتح خرنوب إلا إذا كان مضعفا وحذفت منه النون، فقيل: خروب، أما ما دامت فيه النون فإنه غير مسموع. قال: وأما برغوث - الذي حكى فيه الخليل التثليث في الكتاب الذي ألفه فيه - فلا يثبت، ولا يلتفت إليه. وأما عصفور الذي حكى فيه الفتح الشهاب القسطلاني عن ابن رشيق فهو أيضا غير ثابت ولا موافق عليه، والله أعلم. قلت: وقال ابن بري: رأيت بخط أبي سهل الهروي على حاشية كتاب: جاء على فعلول: صعفوق، وصعقول لضرب من الكمأة، وبعكوكة الوادي لجانبه. قال ابن بري: أما بعكوكة الوادي، وبعكوكة الشر، فذكرها السيرافي وغيره بالضم لا غير، أعني بضم الباء. وأما الصعقول لضرب من الكمأة فليس بمعروف، ولو كان معروفا لذكره أبو حنيفة في كتاب النبات، وأظنه نبطيا أو أعجميا. قلت: ولا يلزم من عدم ذكر أبي حنيفة إياه في كتابه ألا يكون من كلام العرب، فإن من حفظ حجة على من لم يحفظ، فتأمل ذلك. والصعافقة جمع صعفوق: خول لبني مروان أنزلهم اليمامة، ومروان بن أبي حفصة منهم، قاله الليث. قال: ولم يجئ في الكلام فعلول إلا صعفوق، وحرف آخر ويقال لهم: بنو صعفوق وآل صعفوق. قال العجاج:
  من آل صعفوق وأتباع أخر
  من طامعين لا يبالون الغمر قال الأزهري: ويضم صاده ونصه: كل ما جاء على فعلول فهو مضموم الأول، مثل: زنبور، وبهلول، وعمروس، وما أشبه ذلك، إلا حرفا جاء نادرا، وهو بنو صعفوق: لخول باليمامة، وبعضهم يقول: صعفوق بالضم. انتهى. وقال الصاغاني: صعفوق: ممنوع من الصرف للعجمة والمعرفة، وهو وزن نادر، سموا لأنهم سكنوا قرية باليمامة تسمى صعفوق كما تقدم، وقيل: الصعافقة: قوم كان آباؤهم عبيدا، فاستعربوا وقيل: هم قوم من بقايا الأمم الخالية، ضلت أنسابهم، ويقال: مسكنهم بالحجاز. وقال الليث: الصعافقة: القوم يشهدون السوق للتجارة بلا رأس مال عندهم، ولا نقد عندهم، فإذا اشترى التجار شيئا دخلوا معهم فيه. ومنه حديث الشعبي: ما جاءك عن أصحاب محمد فخذه، ودع ما يقول هؤلاء الصعافقة. أراد أن هؤلاء ليس عندهم فقه ولا علم بمنزلة أولئك التجار الذين ليس لهم رؤوس أموال. الواحد صعفقي، وصعفق، وصعفوق، بالفتح، واقتصر الجوهري على الأولين وج: صعافيق أيضا. قال أبو النجم:
  يوم قدرنا والعزيز من قدر
  وآبت الخيل وقضين الوطر
  من الصعافيق وأدركنا المئر أراد بالصعافيق أنهم ضعفاء، ليست لهم شضجاعة ولا سلاح ولا قوة على قتالنا. ومما يستدرك عليه: الصعفقة: ضآلة الجسم. والصعافقة: الرذالة من الناس. وبشر بن صعفوق بن عمرو بن زرارة التميمي: له وفادة، ومن ذريته مصار بن السري بن يحيى بن بشير، وقد ذكره في الراء.

### Türkçe

**الصعفوق** (fetha ile): erkeklerden alçak (kimse); bunu **الليث** söylemiştir. Ve **صعفوق**: **ة**; **اليمامة**’da içinde bir kanal bulunan (yer); ondan büyük bir nehir akar; onların orada bir çarpışması vardır; ve denilir ki: **صعفوقة** (هاء ile). Ve sözde onun dışında **فعلول** yoktur. **الحسين بن إبراهيم النطنزي** dilin düsturu kitabında dedi ki: Arap dilinde **فعلول** dammeli olur; ancak tek bir harf (kelime) müstesna, o da **صعفوق**’tur; **اليمامة**’da bir mevki içindir. Ama **خرنوب** (fetha ile) zayıftır. **الصاغاني** dedi ki: Ama fasih olan, **خاء**’sı dammeli yapılır; yahut **راء**’sı şeddeli yapılır, **النون**’un hazfi ile; **العباب**’da olduğu gibi. Şeyhimiz dedi ki: **خرنوب** ancak mudaf (şeddeli) olduğu ve ondan **النون** hazfedildiği zaman fetha ile olur; böylece **خروب** denir; ama içinde **النون** durdukça o işitilmiş değildir. Dedi ki: Ama **برغوث** — ki onda **الخليل** onun için, telif ettiği kitapta teslisi hikâye etti — sabit olmaz ve ona iltifat edilmez. Ama **عصفور** ki onda fethayı **الشهاب القسطلاني** **ابن رشيق**’ten hikâye etti; o da yine sabit değildir ve üzerinde ittifak edilmiş değildir; Allah daha iyi bilir. Dedim ki: **ابن بري** dedi: **أبي سهل الهروي**’nin hattıyla bir kitabın haşiyesinde gördüm: **فعلول** üzere geldi: **صعفوق**; ve **صعقول** bir tür **الكمأة** için; ve **بعكوكة الوادي** vadinin yanı için. **ابن بري** dedi: Ama **بعكوكة الوادي** ve **بعكوكة الشر**; onları **السيرافي** ve başkası damme ile, başka değil, zikretti; yani **الباء**’nın dammesiyle. Ama **الصعقول** bir tür **الكمأة** için; o bilinen değildir; eğer bilinen olsaydı **أبو حنيفة** onu **كتاب النبات**’ta zikrederdi; ve ben onu Nabatî yahut Acemî sanıyorum. Dedim ki: **أبو حنيفة**’nin onu kitabında zikretmemesinden, onun Arapların sözünden olmaması gerekmez; çünkü hıfzeden, hıfz etmeyene karşı hüccettir; öyleyse bunu düşün. Ve **الصعافقة** **صعفوق**’un cemidir: **بني مروان**’a ait hizmetkârlar; onları **اليمامة**’ya indirdi; ve **مروان بن أبي حفصة** onlardandır; bunu **الليث** söylemiştir. Dedi ki: Sözde **فعلول** ancak **صعفوق** geldi; ve başka bir harf (kelime); ve onlara denilir: **بنو صعفوق** ve **آل صعفوق**. **العجاج** dedi ki:
  **من آل صعفوق وأتباع أخر**
  **من طامعين لا يبالون الغمر**

**الأزهري** dedi ki: **صاد**’ı dammeli yapılır; ve onun nassı: **فعلول** üzere gelen her şeyin evveli dammelidir; misal: **زنبور** ve **بهلول** ve **عمروس** ve buna benzer şeyler; ancak nadir olarak gelen bir harf (kelime) müstesna; o da **بنو صعفوق**’tur: **اليمامة**’da hizmetkârlar içindir; ve bazısı **صعفوق** (damme ile) der. Bitti. Ve **الصاغاني** dedi ki: **صعفوق**: acemlik ve marifet sebebiyle sarftan men edilmiştir; ve o nadir bir vezindir; onları isimlendirdiler; çünkü daha önce geçtiği üzere **اليمامة**’da **صعفوق** denilen bir köyde oturdular; ve denildi ki: **الصعافقة**: babaları köleler olan bir kavim; sonra Araplaştılar; ve denildi ki: onlar geçmiş ümmetlerin bakiyelerinden bir kavimdir; nesebleri şaşmıştır; ve denilir: meskenleri **الحجاز**’dadır. Ve **الليث** dedi ki: **الصعافقة**: kavim; yanlarında sermaye olmadığı halde ticaret için pazara şahit olurlar; ve yanlarında nakit yoktur; tüccarlar bir şey satın aldığında onun içine onlarla beraber girerler. Ve ondan **الشعبي** hadisi: “Muhammed’in ashabından sana geleni al; ve şu **الصعافقة**’nın söylediklerini bırak.” Muradı: bunların yanında fıkıh yoktur ve ilim yoktur; o sermayeleri olmayan tüccarlar menzilesinde. Tekili **صعفقي** ve **صعفق** ve **صعفوق** (fetha ile); **الجوهري** ilk ikisiyle yetindi; ve cem‘i: **صعافيق** da. **أبو النجم** dedi ki:
  **يوم قدرنا والعزيز من قدر**
  **وآبت الخيل وقضين الوطر**
  **من الصعافيق وأدركنا المئر**

**الصعافيق** ile muradı: onların zayıflar olmasıdır; onların ne yiğitliği vardır, ne silahı, ne de bizimle savaşmaya güçleri. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الصعفقة**: bedenin küçüklüğü. Ve **الصعافقة**: insanlardan rezillik. Ve **بشر بن صعفوق بن عمرو بن زرارة التميمي**: onun bir elçiliği vardır; ve zürriyetinden **مصار بن السري بن يحيى بن بشير**; onu **الراء**’da zikretmiştir.
