# صعق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D8%B9%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صعق

صَعِقَ الإِنسان صَعْقاً وصَعَقاً، فهو صَعِقٌ: غُشِيَ عليه وذهب عقله من صوت يسمعه كالهَدَّة الشديدة. وصَعِقَ صَعقَاً وصَعْقاً وصَعْقةً وتَصْعاقاً، فهو صَعِقٌ: ماتَ، قال مقاتل في قول أَصابته صاعِقةٌ: الصاعِقةُ الموت، وقال آخرون: كلُّ عذاب مُهْلِك، وفيها ثلاث لغات: صاعِقة وصَعْقة وصاقِعة؛ وقيل: الصاعِقةُ العذاب، والصَّعْقة الغَشْية، والصَّعْقُ مثل الغشي يأْخذ الإِنسان من الحرِّ وغيره، ومثلُ الصاعِقة الصوتُ الشديد من الرعدة يسقط معها قطْعةُ نارٍ، ويقال إِنها المِخْراقُ الذي بيد المَلَك لا يأْتي عليه شيء إِلا أَحْرَقَه. ويقال: أَصْعَقَتْه الصاعقة تُصْعِقُه إِذا أَصابته، وهي الصَّواعِقُ والصَّواقِعُ. ويقال للبَرْق إِذا أَحرق إِنساناً: أَصابته صاعِقةٌ؛ وقال لبيد يذكر أَخاه أَرْبَد: فَجَعَني الرَّعْدُ والصَّواعِقُ بالـ
ـفارِس، يَوْمَ الكَريهةِ، النَّجِدِ
أَبو زيد: الصاعِقةُ
نار تسقط من السماء في رعد شديد، والصاعِقةُ صَيْحةُ العذاب. قال ابن بري: الصَّعْقةُ الصوت الذي يكون عن الصاعقةِ، وبه قرأَ الكسائي: فأَخذتهم الصَّعْقة؛ قال الراجز:
لاحَ سَحابٌ فرأَينا برقَه،
ثم تدلَّى فسمعنا صَعْقَه
وفي حديث خزيمة وذكَر السحابَ: فإِذا زَجَرَ رَعَدَتْ وإِذا رَعَدَتْ صَعَقَتْ أَي أَصابت بصاعِقةٍ.
والصَّاعِقةُ: النار التي يرسلها الله مع الرعد الشديد. يقال: صَعِق الرجلُ وصُعِق. وفي حديث الحسن: يُنْتَظرُ بالمَصْعوقِ
ثَلاثاً ما لم يخافوا عليه نَتْناً؛ هو المغْشِيّ عليه أَو الذي يموت فجأَة لا يعجَّل دفنه. وقوله عز وجل: فأَخَذَتْكم الصّاعِقةُ وأَنتم تَنْظُرون؛ قال أَبو إِسحق: الصاعِقةُ ما يَصْعَقون منه أَي يموتون؛ وفي هذه الآية ذكر البعث بعد موت وقع في الدنيا مثل قوله تعالى: فأَماتَه الله مائةَ عام ثم بَعَثَه؛ فأَما قوله تعالى: وخرَّ موسى صَعِقاً، فإِنما هو غَشْيٌ لا مَوْتٌ لقوله تعالى: فلما أَفاقَ، ولم يقل فلما نُشِرَ، ونَصَب صَعِقاً على الحال، وقيل: إِنه خَرَّ مَيّتاً، وقوله فلما أَفاقَ دليل على الغَشْي لأَنه يقال للذي غُشِيَ عليه، والذي يذهب عقله: قد أَفاق. وقال تعالى في الذين ماتوا: ثم بَعَثْناكم من بَعْدِ مَوتِكم. والصاعِقةُ والصَّعْقةُ: الصيحةُ يُغْشَى منها على من يسمعها أَو يموت. وقال عز وجل: ويُرْسِلُ الصَّواعق فيُصِيب بها مَن يشاء؛ يعني أَصوات الرعد ويقال لها الصَّواقِعُ أَيضاً. وفي الحديث: فإِذا موسى باطِشٌ بالعَرْش فلا أَدري أَجُوزِيَ بالصَّعْقةِ أَم لا؛ الصَّعْقُ: أَن يُغشى على الإِنسان من صوت شديد يسمعه وربما مات منه، ثم استعمل في الموت كثيراً، والصَّعْقة المرَّة الواحدة منه؛ وأَما قوله: فصَعِقَ مَنْ في السَّموات، فقال ثعلب: يكون الموتَ ويكون ذهابَ العقل، والصَّعْقُ يكون موتاً وغَشْياً. وأَصْعَقَه: قتَله؛ قال ابن مقبل:
ترَى النُّعَراتِ الخُضْرَ، تحت لبَانِه،
فُرادَى ومَثْنى أَصْعَقَتْها صَواهِلُهْ
أَي قتَلَتها. وقوله عز وجل: فذَرْهم حتى يُلاقوا يومَهم الذي فيه يَصْعَقُون، وقرئت: يُصْعَقُون، أَي فذرهم إِلى يوم القيامة حتى ينفخ في الصور فيَصْعَق الخلقُ أَي يموتون. والصَّعِقُ: الشديدُ الصوت بيّن الصَّعَقِ؛ قال رؤبة:
إِذا تَتَلاَّهنَّ صَلْصالُ الصَّعَقْ
قال الأَزهري: أَراد الصَّعْقَ فثقّله وهو شدة نهيقه وصوته. وصَعَقَ الثَّوْرُ يَصْعَقُ صُعاقاً: خار خُواراً شديداً. والصّاعِقةُ: العذابُ، وقيل: قطعة من نار تسقط بإِثْرِ
الرعد لا تأْتي على شيء إِلا أَحرقته. وصَعِقَ الرجلُ، فهو صَعِقٌ، وصُعِق: أَصابته صاعِقةٌ قال عمرو بن بحر: الإنسانُ يَكْرَه صوتَ الصاعِقة وإِن كان على ثقة من السلام من الإِحراق، قال: والذي نشاهِد اليوم الأَمْرَعليه أَنه متى قَرُب من الإِنسان قتَلَه؛ قال: ولعل ذلك إِنما هو لأَنّ الشيء إِذا اشتدَّ صَدْمُه فسخ القُوّة، أَو لعل الهواء الذي في الإِنسان والمحيطَ به أَنه يَحْمَى ويستحيل ناراً قد شارك ذلك الصوت من النار، قال: وهم لا يجدون الصوت شديداً جيّداً إِلا ما خالط منه النار. وصَعَقَتهم السماءُ وأَصْعَقَتْهم أَلْقَتْ عليهم صاعِقةً.
والصَّعِقُ الكِلابيّ: أَحدُ فُرْسان العرب، سمي بذلك لأَنه أَصابته صاعِقةٌ، وقيل: سمي بذلك لأَن بني تميم ضربوه على رأْسه فأَمُّوه، فكان إِذا سمع الصوتَ الشديد صَعِقَ فذهب عقله؛ قال أَبو سعيد السيرافي: كان يُطْعِمُ الناس في الجدب بتهامة فهبّت الريحُ فهالَ الترابَ في قصاعِه، فسَبَّ الريح فأَصابته صاعِقةٌ فقتلته، واسمه خُوَيْلِد؛ وفيه يقول القائل:
بِأَنَّ خُوَيْلِداً، فابْكِي عليه،
قَتِيلُ الرَّيحِ في البَلَد التِّهامِي
قال سيبويه: قالوا فلان ابن الصَّعِق، والصَّعِقُ صفة تقع على كل من أَصابه الصَّعقِ، ولكنه غلب عليه حتى صار بمنزلة زيد وعمرو علماً كالنجم، والنسب إِليه صَعَقِيّ على القياس، وصِعَقِيٌّ على غير القياس لأَنهم يقولون فيه قبل الإِضافة صِعِق، على ما يطَّرد في هذا النحو مما ثانيه حرف من حروف الحلق في الاسم والفعل والصفة في لغة قوم.
وصَعِقَت الركية صَعَقاً: انْقاضَتْ فانهارَتْ. وصُواعق: موضع. والصَّعِقُ: اسم رجل؛ قال تميم بن العَمَرّد وكان العَمَرّد طعَن يزيدَ بن الصعق فأَعْرَجَه:
أَبي الذي أَخْنَبَ رجْلَ ابنِ الصَّعِقْ،
إِذْ كانت الخيلُ كعِلْباء العُنُقْ
ويروى لابن أَحمر، ومعنى أَخنب رجله: أَوهَنها.

### Türkçe

**صَعِقَ** insan **صَعْقاً** ve **صَعَقاً** (diye) **صَعِقَ**; o hâlde o **صَعِقٌ**dur: Üzerine baygınlık geldi ve işittiği bir sesten, şiddetli bir gürültü gibi, aklı gitti. Ve **صَعِقَ** **صَعقَاً** ve **صَعْقاً** ve **صَعْقةً** ve **تَصْعاقاً** (diye) **صَعِقَ**; o hâlde o **صَعِقٌ**dur: Öldü. Mukātil, “ona bir **صاعِقةٌ** isabet etti” sözü hakkında dedi ki: **الصاعِقةُ** ölümdür. Başkaları dedi ki: Her helâk edici azap. Ve onda üç lügat vardır: **صاعِقة** ve **صَعْقة** ve **صاقِعة**; ve denildi ki: **الصاعِقةُ** azaptır, **الصَّعْقة** baygınlıktır, **الصَّعْقُ** ise, sıcaktan ve başkasından insana gelen baygınlık gibi (bir şey)dir. Ve **الصاعِقة** gibi olan, titremeden gelen şiddetli sestir; onunla birlikte bir parça ateş düşer. Ve denilir ki: O, meleğin elindeki, üzerine hiçbir şey gelmeyen (hiçbir şeye uğramayan) bir **المِخْراقُ**tur; ancak onu yakar. Ve denilir: **أَصْعَقَتْه** **الصاعقة** ona isabet ettiğinde onu **تُصْعِقُه** (yani onu çarpar/çarptırır). Ve o, **الصَّواعِقُ** ve **الصَّواقِعُ**dır. Ve şimşeğe, bir insanı yaktığında, denilir: Ona bir **صاعِقةٌ** isabet etti. Lebîd, kardeşi Erbed’i anarak dedi ki:
فَجَعَني الرَّعْدُ والصَّواعِقُ بالـ
ـفارِس، يَوْمَ الكَريهةِ، النَّجِدِ

Ebû Zeyd: **الصاعِقةُ** şiddetli bir gök gürültüsünde gökten düşen ateştir; ve **الصاعِقةُ** azabın çığlığıdır. İbn Berî dedi ki: **الصَّعْقةُ**, **الصاعقةِ**den olan sestir; ve Kisâî onunla okudu: “Böylece onları **الصَّعْقة** aldı.” Râciz dedi ki:
لاحَ سَحابٌ فرأَينا برقَه،
ثم تدلَّى فسمعنا صَعْقَه

Huzeyme hadîsinde, bulutu zikretti ve (şöyle dedi): “Ne zaman (bulut) **زَجَرَ** (sürülüp sevk edilse) **رَعَدَتْ** (gürledi); ne zaman **رَعَدَتْ** (gürlese) **صَعَقَتْ** (çaktı/çarpıp vurdu)”; yani bir **صاعِقةٍ** ile isabet etti.

Ve **الصَّاعِقةُ**: Allah’ın şiddetli gök gürültüsüyle gönderdiği ateştir. Denilir: **صَعِق** adam ve **صُعِق**. Hasan hadîsinde: **بالمَصْعوقِ** üç gün beklenir; ondan bir kokuşma korkmadıkça; o, üzerine baygınlık gelen yahut ansızın ölen kimsedir; defni acele edilmez. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Siz bakıp dururken **الصّاعِقةُ** sizi aldı”; Ebû İshâk dedi ki: **الصاعِقةُ**, ondan **يَصْعَقون** (yani ölürler) (şey)dir. Ve bu âyette, dünyada vuku bulan bir ölümden sonra diriliş zikredilmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra onu diriltti.” Ama Yüce Allah’ın sözü: “Mûsâ **صَعِقاً** düştü”; bu ancak baygınlıktır, ölüm değildir; Yüce Allah’ın sözü sebebiyle: “Sonra ayılınca”; “Sonra diriltilince” demedi. Ve **صَعِقاً**’ı hâl üzere nasb etti. Ve denildi ki: O, ölü olarak düştü; ve “Sonra ayılınca” sözü, baygınlığa delildir; çünkü üzerine baygınlık gelen ve aklı giden kimse için “ayılmıştır” denilir. Ve Yüce Allah, ölenler hakkında dedi ki: “Sonra ölümünüzden sonra sizi dirilttik.” Ve **الصاعِقةُ** ile **الصَّعْقةُ**: Onu işitenden baygınlık gelen yahut ölen çığlıktır. Aziz ve Celîl olan dedi ki: “Ve **الصَّواعق** gönderir de onunla dilediğine isabet ettirir”; yani gök gürültüsünün sesleri; ve onlara **الصَّواقِعُ** da denilir. Hadîste: “Bir de bakarsın Mûsâ arşa yapışmış; bilmiyorum, **بالصَّعْقةِ** ile cezalandırıldı mı, yoksa hayır mı.” **الصَّعْقُ**: İnsanın işittiği şiddetli bir sesten baygınlık geçirmesidir; belki ondan ölür; sonra ölümde çokça kullanıldı. **الصَّعْقة** ondan bir defalık (olan)dır. Ama onun sözü: “Böylece göklerde olan kimse **صَعِقَ**”; Sa‘leb dedi ki: Ölüm olur ve aklın gitmesi olur; **الصَّعْقُ** ölüm ve baygınlık olur. Ve **أَصْعَقَه**: onu öldürdü; İbn Mukbil dedi ki:
ترَى النُّعَراتِ الخُضْرَ، تحت لبَانِه،
فُرادَى ومَثْنى أَصْعَقَتْها صَواهِلُهْ
Yani: onları öldürdü. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Öyleyse onları, içinde **يَصْعَقُون** oldukları günleriyle karşılaşıncaya kadar bırak”; ve **يُصْعَقُون** diye de okunmuştur; yani: Öyleyse onları kıyamet gününe kadar bırak; sûra üfürülünce yaratılmışlar **فيَصْعَق** (yani ölürler). Ve **الصَّعِقُ**: sesi şiddetli olan; **الصَّعَقِ**ı açık (belli)dir; Ru’be dedi ki:
إِذا تَتَلاَّهنَّ صَلْصالُ الصَّعَقْ
Ezherî dedi ki: **الصَّعْقَ**ı kastetti; onu ağırlaştırdı; o, anırmasının ve sesinin şiddetidir. Ve öküz **صَعَقَ** **يَصْعَقُ** **صُعاقاً**: şiddetli böğürme ile böğürdü. Ve **الصّاعِقةُ**: azaptır; ve denildi ki: Gök gürültüsünün ardından düşen bir ateş parçasıdır; hiçbir şeyin üzerine gelmez ki onu yakmasın. Ve adam **صَعِقَ**; o hâlde o **صَعِقٌ**dur; ve **صُعِق**: ona bir **صاعِقةٌ** isabet etti. Amr b. Bahr dedi ki: İnsan, yanmaktan selâmetine güven içinde olsa bile **الصاعِقة** sesini kerih görür. Dedi ki: Bugün gözlemlediğimiz durum şudur ki, ne zaman insana yaklaşsa onu öldürür. Dedi ki: Belki bu ancak şundandır: Şey, çarpması şiddetlenince kuvveti bozar; yahut belki insandaki ve onu kuşatan havanın ısınması ve ateşe dönüşmesidir; o ses, ateşten olanla ortaklık etmiştir. Dedi ki: Onlar, ateşin karıştığı (kısmı) dışında sesi şiddetli, iyi (bir şey) bulmazlar. Ve gök onları **صَعَقَتْ** ve onları **أَصْعَقَتْ**: üzerlerine bir **صاعِقةً** attı.

Ve Kilâbî **الصَّعِقُ**: Arap süvarilerinden biridir; ona bu ad verildi; çünkü ona bir **صاعِقةٌ** isabet etti. Ve denildi ki: Ona bu ad verildi; çünkü Benî Temîm onu başına vurdu da onu sersemlettiler; şiddetli sesi işittiğinde **صَعِقَ** olur, aklı giderdi. Ebû Sa‘îd es-Sîrâfî dedi ki: Tehâme’de kıtlıkta insanlara yemek yedirirdi; rüzgâr esti de toprağı onun kaplarının içine savurdu; rüzgâra sövdü; ona bir **صاعِقةٌ** isabet etti de onu öldürdü. Adı **خُوَيْلِد**’dir. Onun hakkında söyleyenin sözü:
بِأَنَّ خُوَيْلِداً، فابْكِي عليه،
قَتِيلُ الرَّيحِ في البَلَد التِّهامِي

Sîbeveyh dedi ki: “Falan, **الصَّعِق**’in oğludur” dediler; ve **الصَّعِقُ**, **الصَّعقِ** kendisine isabet eden herkes üzerine vâki olan bir sıfattır; fakat onun üzerinde galip geldi; nihayet Zeyd ve Amr gibi, yıldız gibi bir özel ad mertebesinde oldu. Ve ona nisbet, kıyasa göre **صَعَقِيّ**dir; kıyas dışı olarak **صِعَقِيٌّ**dir; çünkü onlar, izâfeden önce onda **صِعِق** derler; isimde, fiilde ve sıfatta ikincisi boğaz harflerinden bir harf olan bu türde, bir kavmin lügatinde süreklilik gösterdiği üzere.

Ve kuyu **صَعِقَت** **صَعَقاً**: çöktü de yıkıldı. **صُواعق**: bir yer (adı).

Ve **الصَّعِقُ**: bir adam adıdır; Temîm b. el-‘Amerred dedi ki—el-‘Amerred, Yezîd b. **الصعق**’ı mızrakladı da onu topal etti—:
أَبي الذي أَخْنَبَ رجْلَ ابنِ الصَّعِقْ،
إِذْ كانت الخيلُ كعِلْباء العُنُقْ
İbn Ahmer’e de rivayet edilir. Ve “**أَخنب** onun bacağını”nın mânâsı: onu zayıflattı.
